Loreva
Loreva

Rozdział 2 z 4

AKT I

Scena przedstawia izbę, a raczej izdebkę w suterenie, bardzo małą i bardzo wąską. Po lewej dwa okna małe dwuszybowe, we framugach. W głębi piec do gotowania i łóżko Żelaznej, po prawej od widzów drzwi wejściowe, po trzech zmurszałych i ścierką zasłanych schodkach, i łóżko Stefki, przy nim koszyczek1 nieduży zamiast szafki, na nim lusterko, książki, grzebień, bardzo piękna bombonierka, jakieś flaszki, jabłko i dużo innego śmiecia. Mały, obdarty parawan stoi przy ścianie, na nim wisi sukienka i jaskrawa halka, po lewej pod oknami sofa ceratowa, na niej pościel Edka Kuleszy, paczka przewrócona, świeca, bochenek chleba zaczęty, obdarty kołnierzyk. Pod oknami stół, na nim garnki, książki, zeszyty. W głębi, koło kominka lampa ścienna, nad łóżkiem Żelaznej obrazy, kwiaty z bibuły, fotografie i obraz święty, a przed nim świeci się lampka. Całość daje obraz ciasnoty i wilgoci. Ściany powinny być ciemne. Podłoga świeżo wyszorowana, piaskiem wysypana, po niej porozkładane ścierki i gazety. Przy podniesieniu zasłony Żelazna stoi przy balii w głębi komina i pierze. Edek Kulesza siedzi przy oknie przy stole z zatkanymi rękami uszami i głośno uczy się. Para napełnia całą izbę. Przez chwilę słychać monotonny głos Edka i pluskot wody w balii, po chwili Edek wstaje, idzie do chleba, kroi kawałek, je i wraca na miejsce, nie przerywając głośnego mamrotania. Wreszcie Żelazna podchodzi do stołu, zaczyna przewracać wszystko, zła, czegoś szuka.

Scena I

Edek — Żelazna

EDEK

No!

ŻELAZNA

szuka na stole, przy którym uczy się Edek

Ty... no...

EDEK

Proszę nie przewracać...

ŻELAZNA

Niech Kulesza się ustąpi2.

EDEK

Nie przewracać!

ŻELAZNA

Tu była farbka do bielizny, gdzie jest?

EDEK

A mnie co do tego?

ŻELAZNA

Tu była farbka. Gdzie jest?

EDEK

Niech mnie Żelazna da spokój — ja muszę się uczyć.

ŻELAZNA

A ja muszę prać. Moje pranie więcej warte jak Kuleszy nauka, bo za pranie płacą, a za naukę Kuleszy pies grosza nie da. Dzie3 farbka?

EDEK

z pasją, bijąc w stół

Proszę stąd iść!

ŻELAZNA

A! A! to co? Kto tu pani? ja, czy Kulesza? Kto to na stancji4 — ja, czy Kulesza? Kto komu winien za trzy miesiące? ja, czy Kulesza? co? co? Kulesza milczy. A no... a no... teraz trza pyska nie rozwierać, jak się na to nie ma i Bogu dziękować, że jeszcze trzymam, bo inna dawno by porządek zrobiła.

EDEK

cicho

Sie zapłaci.

ŻELAZNA

Spodziewam się. Ukrzywdzić się nie dam, ja ciężko pracuję.

Odchodzi do balii. Znowu słychać plusk wody i monotonny głos Edka.

EDEK

odwraca się ku Żelaznej

Już ciemno!

ŻELAZNA

sucho

Dopiero trzecia.

EDEK

To cóż, ale tu ciemno!

ŻELAZNA

sucho

To trzeba się do pałacu wynieść i elektrykę sę fundnąć5.

EDEK

Uczy się, bierze chleb, je, siada na stole przy oknie. Żelazna bierze kubeł mydlin i wychodzi, stukanie w okno. Edek klęka i otwiera okno.

Scena II

Edek, Filo

FILO

Siawus.

EDEK

mamrocze

FILO

Kujesz Demostenesa6?

EDEK

mamrocze w dalszym ciągu

FILO

Ta przestań7, idziesz?

EDEK

rozkłada ręce

FILO

Szkoda.

EDEK

bije się po głowie

Ciężko, nie idzie — cholera, jakby kto zaciągnął tuman8.

FILO

Już wszyscy poszli.

EDEK

macha ręką

FILO

zagląda do wnętrza

A... nie ma?

EDEK

ciągle się uczy

Nie.

FILO

Ja tu dla niej coś przyniósł9.

EDEK

machinalnie wyciąga rękę

Dawaj!

FILO

Nie, ja sam. zagląda A twojej wiedźmy nie ma?

Wchodzi przez okno, leci do łóżka Stefki, wydobywa spod peleryny bukiecik kwiatów, stawia na koszu i wraca do Edka zadowolony.

Tak! Do kobiet tylko z kijem Nietschego10 albo... z kwiatami... Mówię ci to z doświadczenia. Zapamiętaj to sobie Kulo!

EDEK

Idź, mnie to nie w głowie.

FILO

Ale... jak nie teraz, to później; zawsze cię to napadnie.

EDEK

Nie będę miał czasu.

FILO

Na to czasu nie trzeba.

EDEK

Właśnie11.

FILO

siada na stole

Naturalnie. Jesteś młody, to nie potrzebujesz się długo wysługiwać12. Raz, dwa, kobieta wpada ci w objęcia.

EDEK

Wielkie szczęście.

FILO

No, nie jest to główny czynnik życia — ale konieczny. siada na stole i zapala papierosa Chcesz?

EDEK

Dobrze.

Bierze; palą chwilę w milczeniu.

FILO

patrzy na kąt Stefki i Edka

Wiesz, ja przecie nie mogę uwierzyć, żebyś tak był blisko niej i tak... nic... tego.

EDEK

z wybuchem

Tobie tylko świństwa w głowie.

FILO

Wcale nie świństwa, bo musisz przyznać, że ta Stefka to szampańska dziewczyna.

EDEK

Ja mam inne zapatrywania w tym względzie.

FILO

No... wiem... wiem, nie potrzebujesz mi imponować, każden13 z nas uznaje w kobiecie człowieka, e!... po jakiemu ty palisz — zaciągaj się... słyszysz?

EDEK

Daj mi spokój.

Rzuca papierosa i idzie do chleba, kroi, zaczyna jeść i pisze przy stole.

FILO

siada na sofie

Najlepiej — jak nie umiesz palić, to nie pal... po chwili Ona pali?

EDEK

przy stole

Kto?

FILO

Maliczewska.

EDEK

E!

FILO

Widziałem raz — wychodziła z próby, ktoś, jakiś chórzysta czy co, palił, ona mu wyrwała z ust papierosa i sama paliła.

EDEK

Dla hecy. A zresztą, niech ją diabli, masz tu twoje polskie... podaje mu kilka kartek Na14... przepisz sobie, tylko byków nie rób.

FILO

szuka po kieszeniach

Tu jest dwadzieścia centów.

EDEK

twardo

Słuchaj ty? A reszta? Jeszcześ mi winien za poprzednie czterdzieści centów.

FILO

z przymileniem

Kula, nie szalej! Kupiłem kwiatów dla niej!

EDEK

Lepiej było dać jej gotówką.

FILO

Tyś oszalał? Jej? Artystce?

EDEK

Taka ona artystka, jak ja doktor filozofii. No, niech cię diabli...

FILO

machinalnie kroi kawałek chleba i je

Ja mam swoje zapatrywania na kobiety. Powinno się nie zdzierać poezji. Ja nawet napisałem do niej wiersze. O tam... na tej karteczce w środku bukietu.

„I tylko dziwię się, że kwiaty 
Pod twymi stopami nie rosną”.  

EDEK

z ironią, przy stole
„O ty! Mój ptaku skrzydlaty, 
Ty raju! Ty maju... Ty wiosno!” 

FILO

O, o!

EDEK

Tak, tak, brachu, Sienkiewicz! Sienkiewicz!

FILO

Może ona nie czytała?

EDEK

Nie czytała? Ona wszystko już pożarła, całą bibułę — ona ciągle czyta. Bez wyboru. Chciałem to jakoś pokierować, ale diabła tam.

FILO

zadowolony

Taka inteligentna?

EDEK

Nie inteligentna, ale oczytana. A zresztą nie piłuj mnie nią. Ja mam już tego powyżej uszu.

FILO

Kiedy wróci?

EDEK

Nie wiem.

FILO

Nie jesteś uprzejmy.

EDEK

smutno

Jak byś miał dziury w butach, dziury w portkach, dziury w mózgu, jak by ci było niewesoło i ciężko, to byś także nie był uprzejmy.

FILO

serdecznie

Ja bym cię, Kula, do siebie zaprosił, jak Boga kocham i wszystko ci dał, ale moi starzy to taka para Dulskich15, że aż w nosie kręci.

EDEK

Ja wiem, tyś dobry w gruncie rzeczy, ale twoje środowisko — bagno!

FILO

No — a ja romantyk.

EDEK

Diabła tam! Pozujesz na romantyka. Szczerości ani grdynia16. No... idź już...

FILO

Zostawię dla niej papierosów.

EDEK

Także coś. Idź już.

FILO

Aha! Tu masz! Etykę.

Wchodzi Żelazna i patrzy ze złością na Fila.

EDEK

Kiedy oddać?

FILO

Weź całkiem. Nie krępuj się. Ja i tak bym spuścił.

Scena III

Ciż i Żelazna

ŻELAZNA

Nie lubię wizytów17.

FILO

Siawus Edek!

ŻELAZNA

Proszę po papierach, bo podłoga świeżo umyta.

FILO

Nikt by się tego nie domyślił.

wychodzi

ŻELAZNA

Wymawiam sobie18 wizyty, i żeby mi przez okno nie wpuszczać. Bo to jakby do jakiej nory złodziejskiej, a nie chrześcijańskiego domu.

EDEK

Nie żadne wizyty, tylko kolega.

ŻELAZNA

Nie chcę. Jak ma się przyjmować kolegów, to pałac se wynająć.

Edek włazi na stół, kładzie się we framudze okna i uczy się. Widać tylko jego długie zwisające nogi w obszarpanych spodniach. Żelazna pierze i nuci pod nosem pieśń jakąś pobożną, coraz ciemniej, z kątów wysuwa się wilgotny, chorobliwy zmrok.

Scena IV

Ciż, Michasiowa
Michasiowa, blada i jeszcze dość młoda — w kaftaniku, wnosi kosz jak do bielizny, przykryty kawałkiem starej firanki. W koszu baletowe spódniczki, lusterko, pudełko ze szminkami, gorset, jakieś łachy. W milczeniu stawia kosz na łóżku Stefki, potem rozwiesza baletowe spódnice i trykoty na parawanie — wreszcie idzie do pieca i grzeje się. Michasiowa milczy.

ŻELAZNA

Skończyło się!

MICHASIOWA

A jakże.

ŻELAZNA

No, a gdzie ona?

MICHASIOWA

Terkocze19 ze swoimi. Mówiła, żeby mleko było gorące.

ŻELAZNA

Właśnie, pieniądze się rodzą.

MICHASIOWA

I tak się pali.

ŻELAZNA

No to co?

Michasiowa milczy.

ŻELAZNA

Nie pada tam?

MICHASIOWA

Nie jeszcze.

ŻELAZNA

Dałby Bóg; będzie deszczówka na kolory.

MICHASIOWA

I śnieg może.

ŻELAZNA

No, to już nie!

MICHASIOWA

Zima idzie.

ŻELAZNA

Niech się skręci po drodze.

MICHASIOWA

E, co tam pani — ale ja.

ŻELAZNA

A jakże! ja, właśnie.

MICHASIOWA

Zemgliło mnie. pije wodę Znów dostała cukierki i za dużo se podjadłam.

ŻELAZNA

z pogardą

Cukierki!

MICHASIOWA

A no, taki teraz widać zwyczaj! spogląda na chleb Czyj to chleb?

ŻELAZNA

Daleko by zajechała z tymi cukierkami.

MICHASIOWA

Czyj to chleb?

ŻELAZNA

A no... tego...

MICHASIOWA

ułamuje kawałek i je

ŻELAZNA

Tak sobie... ot...

MICHASIOWA

Ta my z jednej wsi.

ŻELAZNA

O! Jakże to?

MICHASIOWA

A no z Biedoty. śmieje się gorzko To jest jedna taka wieś, gdzie się takie rodzą. Idę! jeszcze trza przynieść. Nie dała psia krew od razu wszystkiego zabrać, żeby się jej kiecki nie pogniotły. Ach! niech ją!... miarkuje się20 A niech pani Żelazna nic jej nie mówi.

ŻELAZNA

Niby co?

MICHASIOWA

Że ja... trochę...

ŻELAZNA

Ja chrześcijanka, plotków21 nie robię.

Michasiowa bierze pusty kosz i wychodzi. Żelazna chwilę pierze, wreszcie śpiewając pobożną pieśń podchodzi ukradkiem do stolika, spoglądając ciągle ukradkiem, wreszcie bierze nóż, kroi kawałek chleba szybko, zanosi go i wtyka pod poduszkę, po czym śpiewając ciągle ku balii.

Scena V

Żelazna — Edek, Daumowa, Hiszowska
pukanie

ŻELAZNA

Co za diabeł?

DAUMOWA

wsuwa głowę przez drzwi

Niech będzie pochwalony!

ŻELAZNA

Na wieki wieków!

Obie panie wchodzą powoli, wsuwając z trudem swe olbrzymie kapelusze przez wąskie drzwi. Są bardzo strojne, szeleszczące, czarno ubrane, podśmiechują się trochę z cicha i spoglądają na siebie. Żelazna, która na widok dam trochę się zdumiała, zaczyna szybko odsuwać z podłogi papiery i ścierki.

DAUMOWA

Czy tu mieszka praczka?

ŻELAZNA

To ja, do usług wielmożnej pani.

DAUMOWA

Dobrze, dobrze... cóż tu tak ciemno?

HISZOWSKA

I duszno.

ŻELAZNA

Wiadomo... w pralni... wiadomo... zaraz zapalę.

DAUMOWA

Tak. Bo to my chcemy się porozumieć co do koronek... nie wiem, czy pani też umie prać koronki?

ŻELAZNA

W lot... w lot...

HISZOWSKA

A gipiury22?

ŻELAZNA

W lot... w lot...

Zapala lampę, panie rozglądają się dookoła, spostrzegają baletowe spódnice i mówią do siebie.

DAUMOWA, HISZOWSKA

C’est ici, oui, oui...23

DAUMOWA

spostrzega nogi Edka wiszące u okna

O, o! A to czyje?

ŻELAZNA

To... zaraz.

ściąga Edka

Proszę na dwór — ja tu mam interesa24.

Edek złazi z okna i ciągle się ucząc i patrząc w książkę, owija się w pelerynę i wychodzi z izby, ponosząc25 Demostenesa.

HISZOWSKA

Czy to synek pani?

ŻELAZNA

Gdzie zaś... to sierota... przygarnęłam... przytuliłam za swego26...

DAUMOWA

To pięknie, to bardzo pięknie...

ŻELAZNA

To obowiązek chrześcijański, proszę wielmożnej pani. Ta matką jestem mu rodzoną. Co robić?! Może wielmożne panie siądą...

podaje stołki

DAUMOWA

Dziękujemy! Trochę tu ciasno u pani!

HISZOWSKA

cicho do Daumowej

Niech pani mecenasowa wprost...

DAUMOWA

do Hiszowskiej

Pst... nie zdradzić... Tu jeszcze ktoś sypia...

ŻELAZNA

A! to już lokatorka... Panna Maliczewska.

DAUMOWA

Zdaje mi się, ona z teatru?

ŻELAZNA

Tak, ale to takie dopiero coś nie coś, bo to młode jeszcze.

DAUMOWA

A ona co? sierota?

ŻELAZNA

Ta... zdaje się... nie wiem...

HISZOWSKA

Dużo wam płaci?

ŻELAZNA

podejrzliwie

Ta... różnie...

DAUMOWA

Ale... przecie...

ŻELAZNA

Dwadzieścia guldeny27... z wiktem28... a jakże...

DAUMOWA

A... więc ma mieszkanie i wikt? do Hiszowskiej No... więc tu wszystko w porządku...

HISZOWSKA

Zapiszę do sprawozdania...

DAUMOWA

dyktując

„U Stefanii Maliczewskiej statystki teatralnej znaleziono mieszkanie odpowiednie, wikt i... a!”

do Żelaznej

Moja pani, bo my tu właściwie w najlepszym celu... My jesteśmy delegatki towarzystwa podnoszenia kobiet...

ŻELAZNA

trochę zaniepokojona

Wielmożne panie mają pozwolenie z policji?

DAUMOWA

z uśmiechem

Nie, ale sumienie nam wydaje pozwolenie! My spisujemy i dowiadujemy się, z czego jaka dziewczyna żyje... no... Zresztą chodzi o to... Czy panna Maliczewska dobrze się prowadzi?

ŻELAZNA

po chwili

Ta29 ja się nią opiekuję.

DAUMOWA

Właśnie, właśnie i to bardzo, bardzo dobrze... Ale zawsze...

HISZOWSKA

Tak czy nie...

ŻELAZNA

Nie! po chwili Ja, proszę wielmożnych pań, jestem gdowa30, chrześcijańska gdowa i nigdy bym czegoś takiego pod dachem nie trzymała.

DAUMOWA

To bardzo piękne...

HISZOWSKA

Więc pani ręczy za prowadzenie się panny Maliczewskiej.

ŻELAZNA

A, na co to? Ja ręczyć nie ręczę. Tylo31 mówię, że niby teraz...

DAUMOWA

No, mniejsza... do Hiszowskiej: Niech pani napisze: „Panna Maliczewska zastaje pod opieką zacnej kobiety...” do Żelaznej: Nazwisko... bo zapomniałam...

ŻELAZNA

Anna Żelazna.

DAUMOWA

patrzą się na siebie i śmieją

Anny Żelaznej! Tak! Możemy dodać, że panna Maliczewska nie okazuje skłonności do upadku...

ŻELAZNA

Do czego, proszę wielmożnej pani?

DAUMOWA

z uśmiechem

Do upadku... To... taka przenośnia. To potrzebne do aktów towarzystwa.

HISZOWSKA

Co tu tak pachnie?

DAUMOWA

Gdzie?

HISZOWSKA

A! To ten chleb! To czarny chleb... J’en rafolle32... już dawno nie jadłam.

ŻELAZNA

Może wielmożne panie pozwolą?

HISZOWSKA

Ależ...

DAUMOWA

pobłażliwie

Nie trzeba odmawiać.

Żelazna kraje kromeczki i podaje na spodku.

HISZOWSKA

Doskonały!

DAUMOWA

Jakie z pani dziecko! śmieją się Reasumując, panna Maliczewska jest uczciwa, porządna dziewczynka i ma byt zabezpieczony!

HISZOWSKA

No, to my nie mamy tu co robić.

DAUMOWA

Naturalnie. Skoro jeszcze nie...

Śmieją się.

HISZOWSKA

Tak, skoro jeszcze nie... patrzy w książeczkę Mamy teraz być gdzie? Zaraz... u tej, co ma kamienicę na rogu Piasecznej.

DAUMOWA

To będzie cięższy orzech do zgryzienia. Nie chwyta... nie chwyta... Mówię jej, tłumaczę, cóż? Ona odpowiada, iż jej tak dobrze... z tą kamienicą... i... że jej tak dobrze z kamienicą.

HISZOWSKA

Straszne! Straszne! O! patrzy na zegarek Już późno, chodźmy! Nasi mężowie się niecierpliwią!

DAUMOWA

A mój się domyśli, to byłoby najgorsze.

HISZOWSKA

Zawsze przeciwny?

DAUMOWA

Strasznie.

HISZOWSKA

nakładając rękawiczki

Trzeba mu wytłumaczyć, że to jest obowiązek po prostu.

DAUMOWA

Ale on ma swoje zasady. On po prostu nie może pojąć czegoś takiego i lęka się, ażebym ja nie przeszła mimo33 takich kobiet. On mówi, że to ściera puch...

HISZOWSKA

E! To przesada! Więc... z panną Maliczewską skończyłyśmy...

DAUMOWA

Chyba że...

HISZOWSKA

Ach! Broń Boże! Zresztą po co? Ma wszystko... chyba przez moral insanity34.

DAUMOWA

wzdycha

Toteż35 to... właśnie... to...

HISZOWSKA

podchodzi do łóżka Stefki

Jedno tylko... tak to wszystko w jednym pokoju. Moja pani Żelazna, tu jest jedna izba?

ŻELAZNA

Jedna... I tak co to kosztuje... to...

HISZOWSKA

Więc i ten młody człowiek także tutaj?

ŻELAZNA

Jaki młody człowiek?

HISZOWSKA

No... sierotka...

ŻELAZNA

A, Kulesza! A no tak!

HISZOWSKA

To jakoś...

DAUMOWA

bierze parawan, rozkłada

Zaraz to zaaranżerujemy36. Tu jest parawanik. Trochę podarty... To my tu przyślemy wollatlasu37 parę metrów...

HISZOWSKA

Tak, wollatlas! Nieprzezroczysty...

DAUMOWA

I pani Żelazna będzie łaskawa kazać obić parawanik i pilnować... żeby zawsze... tego...

Rozsuwa ręce nad łóżkiem Maliczewskiej, jak anioł stróż.

ŻELAZNA

Dobrze, dobrze.

DAUMOWA

No, zostańcie z Bogiem pani Żelazna — dziękujemy za chlebuś.

HISZOWSKA

A pannę Maliczewską opiece polecamy.

ŻELAZNA

Jak matka... jak matka... kłania się Całuję rączki... niech Pan Bóg prowadzi. odprowadza w ukłonach obie panie i gdy wyjdą, mruczy do siebie przez zęby: Bodajście karki skręciły! idzie do okna, uchyla i woła: Można przyjść!

Scena VI

Żelazna — Edek później Michasiowa
Edek wchodzi, ucząc się dalej i mrucząc, jest trochę ośnieżony, przechodzi przez scenę, taszczy stół przed lampkę, siada, zatyka oboma palcami uszy i uczy się. Żelazna kończy pranie, bo zaczyna sprzątać koło komina, balię wynosi do sieni.

ŻELAZNA

Która też to godzina? krzyczy: Która godzina?

EDEK

Nie wiem.

MICHASIOWA

wchodzi, wnosi kosz, jest ośnieżona, stawia kosz i strzepuje chustką.

ŻELAZNA

Nie tu! Nie tu! Nie wolno mi chlewa z izby robić.

MICHASIOWA

A cóż to, wielkanocne święta czy co, że takie czystości?

ŻELAZNA

Co jest, to jest... nie wolno... Do sieni.

MICHASIOWA

Moja siostra płaci, to mnie wolno.

ŻELAZNA

Płaci za wikt i za spanie, ale nie za brudzenie podłogi.

Michasiowa wyjmuje suknie lekkie i rozwiesza, potem śliczną bombonierkę stawia na koszu.

ŻELAZNA

oglądając bombonierkę

To musi kosztować!

MICHASIOWA

A musi!... Proszę postawić...

ŻELAZNA

O wa! Jakbym to ja nie umiała z takim pudełkiem się obejść.

Scena VII

Ciż — Stefka
Stefka wchodzi cicho, wolno, w milczeniu przesuwa się przez scenę — cisza — Stefka wyczerpana siada na łóżku, zrzuca kapelusz. Milczenie.

MICHASIOWA

Tu są cukierki.

STEFKA

cicho

Dobrze! Zostaw! A psia krew! A psia krew.

MICHASIOWA

Dałaby Stefka parę szóstek.

STEFKA

cicho

Właśnie. Z czego? Gryźnij się.

MICHASIOWA

Dałaby Stefka parę szóstek!

STEFKA

Ta idź do cholery... jak mówię, że nie mam, to nie mam... kładzie się na łóżko Tom38 zharowana!

MICHASIOWA

To ja pójdę.

STEFKA

leży jak martwa

A nie spóźnij się o siódmej po rzeczy!

MICHASIOWA

Znowu dziś Stefka gra?

STEFKA

No — ta przecież opera wieczór.

MICHASIOWA

Ta musieli po południu zapłacić.

STEFKA

Rozenthalowa czekała i wzięła ratę. A zresztą co u diabła, nie mam!

Michasiowa powoli odziewa się w chustkę i wychodzi, Stefka leży na łóżku jak martwa w rozpiętym żakiecie i patrzy w sufit, chwila milczenia. Żelazna podchodzi do Stefki z garnuszkiem mleka w ręku.

ŻELAZNA

Podwieczorek!

STEFKA

cicho

Zaraz, tylko odsapnę.

ŻELAZNA

Dolałam trochę kawy.

STEFKA

Jaj!39 A to co się stało!

ŻELAZNA

No tak, trochę... panna Stefka o której idzie do teatru?

STEFKA

O siódmej.

ŻELAZNA

A teraz?

STEFKA

Wpół do szóstej.

ŻELAZNA

No...

STEFKA

Co?

ŻELAZNA

Nic... nic...

STEFKA

zrywa się

Już odsapnęłam. biegnie do Edka, zasłania mu oczy Siawus!

EDEK

Ta daj mi pokój!

STEFKA

Ta joj! Nie ugryzę cię, diable nietykalny! patrzy na chleb Cóż się ten twój chleb tak skurczył? kraje sobie kawałek i je Może chcesz cukierków?

Edek nie przerywając sobie nauki, wyciąga rękę w tył, Stefka mu wkłada parę cukierków.

STEFKA

śmiejąc się

Na masz! Spożywaj! To są owoce mojej hańby! zaśmiewa się A wiecie co, że mnie pedały40 dziś bolą.

ŻELAZNA

Bo się panna Stefka zapracowuje.

STEFKA

Co się pani Żelazna taka słodka dziś zrobiła?!

ŻELAZNA

Ja taka zawsze.

STEFKA

Właśnie!

do Kuleszy

To nie ten chleb co zawsze.

EDEK

Bo to komyśniak41, kupuję teraz od żołnierzy, to dłużej potrwa42.

STEFKA

I więcej napcha. Cóż dziś spietrasił43. Dużo?

EDEK

Trzy.

STEFKA

siada na stole gdzie Edek pisze

A na celujący miałeś?

EDEK

Jedno, ale mi nie zapłacił. Jeszcze dwa mam na bardzo dobry i dostateczny.

STEFKA

A o czym dziś?

EDEK

Wściec się. Trza opisać boleść ojca zadżumionych44.

STEFKA

Nie gadaj!

EDEK

Jak Boga kocham! Takie ci Kakuś daje tematy.

STEFKA

I ty trzy razy takeś bolał ojcowsko?

EDEK

Cztery. Na obstalunek45 trzy, a dla siebie czwarty.

STEFKA

Ty za mało bierzesz.

EDEK

Nie dadzą... No... usuń się... Jeszcze Demostenesa połknę...

STEFKA

pakuje się coraz więcej na stół

Ty, co to jest Spinoza46?

EDEK

Filozof.

STEFKA

Żyd — bo Baruch.

EDEK

Żyd.

STEFKA

Co on zrobił?

EDEK

Fi-lo-zof! Skąd ci przyszło?

STEFKA

To Osterlo — ta z chórów dostała dziś taką rolę. My bardzo się naradzały, co to. Żadna nie wiedziała. Ty mi napisz na kartce co to — to ja im powiem. Dobrze? Ja ci dam cukierków. Ta Osterlo ma szczęście. Ona mówiła, że to przez to, że ona ma proste nogi do trykot47, to jej dali. Ale to nieprawda, bo ja mam jeszcze prościejsze48... Tylko ona ma kochanka, co jest z dyrektorem na ty i przez to ma protegę49. Ach, psia kość słoniowa, żeby mi znaleźć kogo, co by był z dyrektorem na ty! przewala się po stole Żeby mi to znaleźć!

EDEK

Uważaj, co robisz!

STEFKA

leży na stole

Żeby mi jedną rolę dali, to by się przekonali, że mam talent... Żeby jedną rolę... podnosi nogę. patrzy z uwagą na bucik O!... Byłabym wtedy bogata! Co dzień bym piła kawę, jeździła na gumach50 i tobie bym dała dużo monety — pedam51 ci, byłoby no! ogląda bucik A to... a to... nagle Masz tekturę?

zrywa się na środek sceny

EDEK

Weź jaką okładkę. Ja zawsze okładkami zeluję52 — grube...

STEFKA

Dziś gram damę, to muszę mieć swoje buciki — a klękamy do publiczności. zdejmuje bucik, pakuje tekturę Dawaj atrament. zasmarowuje

EDEK

Czekaj!

smaruje sobie także dziurę w bucie

STEFKA

Ta53 co — ta prosto na skarpetkę?

EDEK

smutno

Durnaś! to ciało! — Tam masz kwiaty!

STEFKA

E! niech się wypcha z zielskiem. Dziś mi się już nic nie chce.

EDEK

Trza mieć odwagę.

STEFKA

smutno

Ty Edek to masz zawsze duże słowa w pogotowiu...

EDEK

gorzko

Choć to...

Żelazna przez ten czas złożyła bieliznę do kosza.

ŻELAZNA

Idę na strych.

wychodzi

STEFKA

A idź na złamanie karku.

EDEK

No... wstawaj, muszę pozbierać papiery.

Stefka się podnosi ze stołu powoli.

STEFKA

Uf... jakby mnie kto zbił!

pukanie

Scena VIII

Stefka, Edek, Sekwestrator

SEKWESTRATOR

Czy tu mieszka Stefania Maliczewska?

STEFKA

A co pan sobie winszuje54?

SEKWESTRATOR

Z sądu... mam opisać.

STEFKA

w lansadach55

Pan się trudni literaturą?

SEKWESTRATOR

Zajęcie ruchomości.

STEFKA

do publiczności robi oko

Oj! To z sądu!

SEKWESTRATOR

Sprawa Icka Ejzensztejna. Należność 27 koron, 58 halerzy56... proszę nie utrudniać... idzie do stołu Muszę opisać...

STEFKA

obojętnie idzie do łóżka, kładzie się na nim

Ano to se pan opisuj!

Wpada Żelazna.

ŻELAZNA

zasłania meble

Co to? Z sądu? Nie pozwolę. To wszystko moje. Panna Maliczewska nie ma nic. Jest u mnie sublokatorką...

SEKWESTRATOR

Nie wiem nic... proszę nie utrudniać!

ŻELAZNA

Ja przysięgnę. Meble moje, wszystko moje!

STEFKA

zanosi się od śmiechu

No wiecie... no wiecie...

ŻELAZNA

I to moje! I to moje!

Edek zabiera papiery i wychodzi.

ŻELAZNA

do Edka

Proszę nie wracać przed siódmą, bo ja mam interesa.

SEKWESTRATOR

Kredens sosnowy.

ŻELAZNA

pędzi do kredensu

To mój! Przysięgnę!

SEKWESTRATOR

Można zrobić reklamację w sądzie. Nie utrudniać.

Dochodzi do łóżka i bierze spódniczkę baletową.

STEFKA

zrywa się

Proszę położyć, to są narzędzia pracy. bierze trykoty Nie ruszać... narzędzia pracy... nuci Ty... ty... moje marzenie...

SEKWESTRATOR

spisując

Stół sosnowy, kanapa ceratą kryta wypchana trawą... dość, starczy... formalizuje, lepi marki57 Tak.

STEFKA

tańczy po scenie

Pan żonaty?

SEKWESTRATOR

Nie utrudniać!

STEFKA

I dzieciaty?

SEKWESTRATOR

Nie utrudniać! Opiekę i odpowiedzialność nad zajętymi ruchomościami zdaje się tejże Stefanii Maliczewskiej, pod grozą odpowiedzialności paragrafu...

STEFKA

Pan ma wprawę.

Kładzie stare pantofle baletowe, Sekwestrator wychodzi.

STEFKA

Żonie moje uszanowanie, dziateczki58 proszę ucałować, a niech pan uważa, bo tam trochę błoto... tańczy przed Żelazną Babciu morowa59, mam opiekę nad twoimi gratami.

ŻELAZNA

To nie zabawne. Mogła panna Stefka tego Żyda zapłacić.

STEFKA

od razu smutnieje

Widać nie mogłam.

ŻELAZNA

To źle, to trzeba mieć.

STEFKA

Ta z czego?

ŻELAZNA

Ja ta nie wiem, ale tak nie można.

STEFKA

nagle posępniejąc

Ja sama wiem, że nie można. rzuca się na łóżko Spać chcę! Żelazna! Ma pani trochę spirytusu do maszynki — nie mam czym się dziś ufryzować.

ŻELAZNA

Nie mam.

STEFKA

Co to będzie? Ja ciągle od innych pożyczam.

ŻELAZNA

Ja ta nie wiem.

Wygląda do sieni.

STEFKA

zwłóczy się z łóżka

Pójdę do grajzlerki60 — może mi zborguje61.

Wywłóczy się z izby, otuliwszy czymkolwiek.

Scena IX

Żelazna — Daum
Po wyjściu Stefki Żelazna zapala lampkę przed obrazem, robi trochę porządku w izbie, nasłuchuje, stukanie do drzwi, biegnie szybko, wchodzi Daum w futrze i kapeluszu.

DAUM

No?

ŻELAZNA

Całuję rączki.

DAUM

odrzuca ją laską od siebie

Dobrze, już dobrze... no... gdzie?

ŻELAZNA

Wyszła, za chwilę wróci.

DAUM

Może nie wróci.

ŻELAZNA

Ale... wróci... wróci... Jaki to wielmożny pan niecierpliwy. Może se wielmożny pan przysiądzie.

DAUM

siada w futrze i kapeluszu

Dobrze, już dobrze.

Chwila milczenia.

DAUM

A... uprzedzona?

ŻELAZNA

A jakże... a jakże.

DAUM

Zgodziła się?

ŻELAZNA

Naturalnie.

DAUM

No, to nie bardzo tam z tą cnotą, skoro tak zaraz...

ŻELAZNA

Ta gdzie zaraz? Ta wielmożny pan nie wie, co to było... Ta aż mglała62... ta aż krzyczała... ale powoli... ta wielmożny pan rozumie... ta panienka to uczciwa dziewczyna... to musi pogrymasować63...

DAUM

odsuwa ją lekko

No już dobrze... dobrze...

ŻELAZNA

Ale ona będzie tak z początku udawała, że niby nie wie o niczym. Wielmożny pan rozumie, taka komedia...

DAUM

skrzywiony

Po co to?

ŻELAZNA

I wielmożny pan także tak będzie, że niby nic. To tak żeby nie poznała, że ja tak wielmożnemu panu dobrze życzę. Aż się jej wielmożny pan spodoba... tak za kwadransik!...

DAUM

No już dobrze, dobrze!

ŻELAZNA

z uśmiechem, cicho

A... co do tego...

DAUM

wyjmuje z pugilaresu64 50 koron i daje jej.

ŻELAZNA

Ta to tylko pięćdziesiąt.

DAUM

cicho

Drugie pięćdziesiąt... jutro...

ŻELAZNA

Całuję rączki... całuję rączki!

Chwila milczenia.

DAUM

Coś nie ma.

ŻELAZNA

Przyleci... przyleci... tylko tu do szynku65, w tej kamienicy...

DAUM

skrzywiony

Pije?

ŻELAZNA

Jezus Maria, takie dziewcząteczko! Tylko po spirytusik do kręcenia włosów... Wiadomo... młode, kokietka...

DAUM

Ile ma lat?

ŻELAZNA

Dziewiętnaście.

DAUM

Czy tylko pewne?

ŻELAZNA

Najpewniejsze. Wywąchałam metrykę.

Chwila milczenia.

DAUM

wstaje

Zdaje się, że ktoś idzie.

ŻELAZNA

zagląda do sieni

To samsiad66. A jakby co, to wielmożny pan powie, że przyszedł oglądać kamienicę, bo kupuje.

DAUM

Najlepiej niech nikt nie przychodzi.

ŻELAZNA

Zarządzę, zarządzę. Jak ona przyjdzie, to zamknę drzwi, sama se przysiądę na dziedzińcu.

Chwila milczenia.

ŻELAZNA

Idzie!

Daum siada przy kominie ciągle ubrany, wchodzi Stefka.

ŻELAZNA

Idę do trafiki67.

wysuwa się z izby
Stefka nie widzi na razie Dauma, który siedzi wciąż nieruchomy koło pieca w futrze i kapeluszu, nagle Stefka go dostrzega.

Scena X

Stefka — Daum

STEFKA

Pan sobie winszuje?

DAUM

Nic.

STEFKA

To niewiele.

Krząta się koło swoich rzeczy teatralnych, układa sukienkę balową, wachlarz, kwiaty w koszu, staje, patrzy na Dauma chwilę, nagle parska śmiechem.

DAUM

ciągle siedząc

Z czego się panienka śmieje?

STEFKA

Pan ma dobrą głowę.

Chwila milczenia, Stefka siada i zaczyna fastrygować68 na baletowej spódnicy wstążki. Jest odwrócona tyłem do Dauma, nareszcie odwraca się i patrzy na niego.

STEFKA

Właściwie — co pan tu chce?

DAUM

Kamienicę kupuję. Oglądam.

STEFKA

Kamienicę? To pan musi być bogaty.

DAUM

Tak sobie.

STEFKA

Nie ma „tak sobie”. Albo bogaty, albo nie bogaty. Trza porządnie gadać. po chwili Pan żonaty?

DAUM

Tak.

STEFKA

A dzieciaty?

DAUM

Tak.

STEFKA

A jakie żona ma imię?

DAUM

Ewa.

STEFKA

do publiczności grubym głosem

Jak w Dziejach grzechu69.

DAUM

Gdzie?

STEFKA

E! Pan nie czytał. Pan nie wygląda na takiego, coby książki czytał.

DAUM

ubawiony

A na co ja wyglądam?

STEFKA

No... w każdym razie na dobry numer. Która godzina?

DAUM

Wpół do siódmej.

STEFKA

Psia kość słoniowa, nie zdążę.

DAUM

Co?

STEFKA

A to...

DAUM

Po cóż sama? Cóż, nie mamy krawcowej?

STEFKA

Ta70 z czego? Tyż!

Wstaje, idzie do komina, bierze mleko, pije.

DAUM

Co panienka pije?

STEFKA

Podwieczorek i kolację. biegnie do chleba Edkowego, kraje kawałek i rzuca w przechodzie resztę Daumowi Może pan też — komiśniak...

DAUM

Co?

STEFKA

dziecinnie, śmiejąc się

Pstro...

Chwila milczenia Daum zapala papierosa, Stefka gestem pokazuje, że by zapaliła.

DAUM

wabi ją papierosem, jak zwierzątko

Proszę!

Stefka bierze papierosa, ale się go boi i wraca do szycia spódnicy.

DAUM

Pani dziś występuje?

STEFKA

Właśnie! Taki występ! Statystuję... już trzy lata, ale co? Ani protegi71... ani nic... a przecież ja mogłabym grać. nagle zrywa się i idzie do Dauma Pan zna dyrektora?

DAUM

Znam.

STEFKA

Ale tak: „per-ty”72!

DAUM

Tak.

STEFKA

idzie do komina, klęka i grzeje żelazko od włosów

Pan nie cygani?

DAUM

Nie! patrzy na żelazko O! ho!

Gasi papierosa, słychać zgrzyt klucza w zamku.

STEFKA

obojętnie, ciągle przy piecu

Co to? Zamknął ktoś...

DAUM

No... dość tych komedii...

Przykręca lampkę, ciemność zalega norę, ledwo przez okienko mdłe smugi światła, Daum rzuca się na Stefkę z tyłu.

DAUM

No...

STEFKA

bezradnie zdziwiona, z opuszczonymi rękami, nie rozumiejąc na razie

Czego? Co?

DAUM

Cicho! Cicho!

STEFKA

krzycząc — zrozumiała

Dać mi spokój! Precz! Precz!

Wydziera mu się, on ją dopada, chwyta za włosy, pociąga w tył.

STEFKA

Jezus! Boli!

DAUM

Cicho!

Stefka rzuca się ku oknu, wskakuje na stół, bije ręką w szyby, tłucze okno, krwawi sobie ręce.

DAUM

Oszalałaś!

STEFKA

Ratujcie! Ludzie! Ratujcie!

DAUM

Milcz szelmo73!

Chce ją ściągnąć ze stołu, ona pokrwawionymi rękami bije go po twarzy i rękach i wala74 go. Drzwi otwierają się, wpada Żelazna.

ŻELAZNA

szeptem

Jezus Maria! Na dziedzińcu słychać!

STEFKA

płacze serdecznie, zanosi się, rzuca się na swoje łóżko, płacząc

Łajdak! Łotr! Łotr!

ŻELAZNA

szeptem, rozjaśnia lampę

Cicho, nic się nie stało.

DAUM

do Żelaznej

A to ładna historia! A tom się wplątał...

ŻELAZNA

półgłosem

Wielmożny panie, ta ja nie wiedziałam...

DAUM

wściekły

Mówiła pani, że uprzedzona... Ładnie uprzedzona!

ŻELAZNA

Wielmożny panie, klnę się na sumienie!

DAUM

Proszę mi dać się czym obetrzeć... Żelazna daje mu wody, on ściera z rąk krew ruchem Ponckiego Piłata No... temu nie jestem winien. wyjmuje portfel i wyciąga angielski papierek75, zalepia ranę i gubi 10 koron, gdy już ubrany do wyjścia, mówi A teraz oddajcie.

ŻELAZNA

kłania się

Wielmożny panie! Te wydatki!

DAUM

odrzuca ją

Dobrze już, dobrze...

ŻELAZNA

już przy wyjściu zatrzymuje go

A za szybę, wielmożny panie?

DAUM

Idźcie do diabła!

Wychodzi, trzaskając drzwiami.

Scena XI

Stefka — Żelazna później Edek
Żelazna (idzie do łóżka, bierze poduszkę, włazi na stół i zatyka okno)

ŻELAZNA

Panna Stefka zbiła szybę, proszę, żeby jutro zapłaciła...

STEFKA

cicho

Zapłacę!

ŻELAZNA

Szyba lagrowa... Dwie korony...

STEFKA

Zapłacę!

Żelazna krząta się jeszcze chwilę, potem odchodzi, mrucząc. Stefka chwilę leży, wreszcie wstaje, siada i kończy sukienkę, wchodzi zmarznięty Edek, idzie do stołu.

EDEK

A tu co? Jak po spaleniu! Moje zeszyty o! Wypisy, i to pożyczone. Czy to ty?

STEFKA

cicho

Ja!

EDEK

płacze

A no! To wiesz, wiesz, to świństwo!

STEFKA

nagle zrywa się

Daj mi spokój! Żebyś ty wiedział, co tu było.

EDEK

O! To świństwo! Mnie tak ciężko.

STEFKA

Durnyś... ja ci to odkupię... Żebyś ty wiedział... albo ci nie powiem... bo się wstydzę...

płacze

EDEK

zainteresowany zbliża się

No co?

STEFKA

rzuca mu się na piersi i płacząc mówi

Bo tu był taki stary... koń... taki... w futrze... i aż mnie złapał za włosy... i ciągnął po ziemi...

EDEK

głupowato

Czego chciał?

STEFKA

A to tuman!

EDEK

Aha! po chwili A ty co?

STEFKA

z dumą

A no wydarłam mu się.

EDEK

podaje jej rękę

To dzielnie! Wreszcie widzę w tobie człowieka...

STEFKA

Ta daj mi spokój, rękę sobie skaleczyłam.

EDEK

To nic! To chrzest... z tego wyjdziesz dzielniejsza.

STEFKA

Ładne nic!

Idzie w stronę komina, aby podkręcić lampkę i spostrzega na ziemi banknot dziesięciokoronowy.

STEFKA

To on zgubił... nic innego... o! Powalany76 krwią...

EDEK

Rzuć to!

STEFKA

Ale także pieniądze!

EDEK

Rzuć to! Spal!...

STEFKA

Ta ty do wariatów idź!..

EDEK

To są nieczyste pieniądze.

STEFKA

Nie. Troszkę obłocone i troszkę krwi... ale... wyciera O! Ani nie znać! Dobra!

Biegnie do kosza, układa baletowe spódniczki, narzuca firankę, wkłada spiesznie buciki, żakiet, kapelusz.

EDEK

To chodzi o moralny brud.

STEFKA

E! Wypchaj się... jak przyjdzie Michasiowa, niech bierze kosz i niesie do garderoby...

Biegnie ku wyjściu.

EDEK

Poczekaj! Gdzie idziesz?

STEFKA

z triumfem, już na schodach

Idę długi płacić.

Wylatuje.

EDEK

sam, patrzy na nią z pogardą, pluje i macha ręką

Ot... kobieta... idzie do stołu, szuka chleba, potem pod sofą, wreszcie z płaczem Co się u diabła z moim chlebem stało?

Zasłona spada.
  1. koszyczek — tu: mebelek z wikliny. [przypis edytorski] ↩
  2. się ustąpi — tu: przesunie się. [przypis edytorski] ↩
  3. dzie (gw.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
  4. być na stancji — wynajmować pokój, miejsce noclegowe. [przypis edytorski] ↩
  5. elektrykę sę fundnąć — zafundować sobie elektryczność. [przypis edytorski] ↩
  6. Demostenes (384–322 p.n.e.) — słynny mówca grecki, głośny zwłaszcza dzięki swym mowom przeciw królowi macedońskiemu Filipowi (tzw. filipiki). [przypis edytorski] ↩
  7. Ta przestań (gw.) — No przestań. [przypis edytorski] ↩
  8. tuman (z ros.) — tu: mgła. [przypis edytorski] ↩
  9. ja tu (...) przyniósł (gw.) — przyniosłem tu. [przypis edytorski] ↩
  10. do kobiet tylko z kijem Nietschego — por. słowa „małej prawdy” wypowiedziane przez starą kobietę do Zaratustry w rozdziale O starej i młodej kobiecie: „Idziesz do kobiet? Nie zapomnij bicza!” (w oryg. Du gehst zu Frauen? Vergiss die Peitsche nicht!); Friedrich Nietzsche, Tako rzecze Zaratustra, tłum. Wacław Berent. [przypis edytorski] ↩
  11. właśnie (gw.) — tu: akurat (tj. wcale nie). [przypis edytorski] ↩
  12. wysługiwać się — służyć komuś. [przypis edytorski] ↩
  13. każden — dziś: każdy. [przypis edytorski] ↩
  14. na (gw., daw.) — masz, weź. [przypis edytorski] ↩
  15. Dulscy — Aniela i Felicjan, drobnomieszczańskie małżeństwo, bohaterowie sztuki Gabrieli Zapolskiej Moralność pani Dulskiej (premiera 1906, wyd. 1907) o podtytule „tragifarsa kołtuńska”, a także opowiadania Pani Dulska przed sądem (druk: „Świat” od 30 maja do 22 czerwca 1908) i noweli Śmierć Felicjana Dulskiego (druk dodatku literackim „Romans i Powieść” do warszawskiego tygodnika „Świat”, od 1 stycznia do 4 czerwca 1911 r.). [przypis edytorski] ↩
  16. grdyń (daw. żart.) — grosz; zwykle w wyrażeniu: ani grdynia, tj. ani za grosz, ani trochę. [przypis edytorski] ↩
  17. wizytów (gw.) — popr. forma D.lm: wizyt. [przypis edytorski] ↩
  18. wymawiać sobie — wypraszać sobie; nie życzyć sobie. [przypis edytorski] ↩
  19. terkotać — tu: rozmawiać, plotkować. [przypis edytorski] ↩
  20. miarkować się — opanowywać się; powstrzymywać się przed wybuchem emocji. [przypis edytorski] ↩
  21. plotków (gw.) — popr. forma D.lm: plotek. [przypis edytorski] ↩
  22. gipiura — tkanina z grubej, gęstej koronki, używana do dekoracji sukni, zasłon, poduszek, narzut itp. [przypis edytorski] ↩
  23. C’est ici, oui, oui... (fr.) — To tutaj, tak, tak. [przypis edytorski] ↩
  24. interesa (daw. forma) — dziś: interesy. [przypis edytorski] ↩
  25. ponosząc — tu: unosząc ze sobą. [przypis edytorski] ↩
  26. za swego — jak swego, jak własnego (w domyśle: syna). [przypis edytorski] ↩
  27. gulden — moneta, waluta rozpowszechniona w niektórych krajach. [przypis edytorski] ↩
  28. wikt — wyżywienie, utrzymanie (to, co niezbędne do życia). [przypis edytorski] ↩
  29. Ta ja się nią opiekuję (gw.) — Przecież ja się nią opiekuję. [przypis edytorski] ↩
  30. gdowa (gw.) — wdowa. [przypis edytorski] ↩
  31. tylo (gw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
  32. J’en rafolle (fr.) — kocham to. [przypis edytorski] ↩
  33. mimo — tu: obok, w pobliżu. [przypis edytorski] ↩
  34. moral insanity (ang.) — moralne obłąkanie; choroba moralna. [przypis edytorski] ↩
  35. toteż — więc. [przypis edytorski] ↩
  36. zaaranżerować — dziś: zaaranżować; zorganizować. [przypis edytorski] ↩
  37. wollatlas (z niem. Wollatlas a. Wollenatlas) — wełniana tkanina atłasowa (tj. z jednej strony gładka, błyszcząca, z drugiej matowa). [przypis edytorski] ↩
  38. Tom zharowana — skrót od: to jestem zharowana (ciężko spracowana). [przypis edytorski] ↩
  39. Jaj! (gw.) — Ojej! [przypis edytorski] ↩
  40. pedały (z łac. pes, pedes) — stopy; nogi. [przypis edytorski] ↩
  41. komyśniak a. komiśniak (z niem.) — ciemny chleb na zakwasie o przedłużonej świeżości. [przypis edytorski] ↩
  42. potrwa — tu: będzie świeży. [przypis edytorski] ↩
  43. spietrasić a. upitrasić (gw.) — przyrządzić, zrobić. [przypis edytorski] ↩
  44. ojciec zadżumionych — bohater poematu Juliusza Słowackiego z 1838 r. o tymże tytule; dżuma zabrała mu żonę i siedmioro dzieci, on jednak przyjmuje swój los z pokorą niczym biblijny Hiob. [przypis edytorski] ↩
  45. obstalunek — zlecenie wykonania czegoś odpłatnie. [przypis edytorski] ↩
  46. Spinoza, Baruch (1532–1677) — filozof niderlandzki, jeden z gł. przedstawicieli racjonalizmu w filozofii nowożytnej; w swym głównym dziele pt. Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona stwierdzał m.in. że istnieje jedna, wieczna i wszechogarniająca substancja, nazywana naturą lub Bogiem, rozwinął racjonalistyczną doktrynę moralności, zauważając, że dobro i zło są względne, nie mają znaczenia absolutnego, lecz są ocenami konkretnych sytuacji z punktu widzenia poszczególnych osób; głosił, że światem kieruje determinizm, negował istnienie przypadku i wolnej woli, a wolność jednostki widział w możliwości dążenia do prawdy. [przypis edytorski] ↩
  47. trykot — dzianina, z której wykonuje się opinające ciało stroje sportowe, kostiumy baletowe itp.; tu forma D.: do trykot, dziś popr.: do trykotów. [przypis edytorski] ↩
  48. prościejsze — dziś popr. forma: prostsze. [przypis edytorski] ↩
  49. protega — protekcja, poparcie. [przypis edytorski] ↩
  50. jeździła na gumach — tj. jeździła luksusową dorożką z ogumowanymi kołami, zapewniającymi wygodę. [przypis edytorski] ↩
  51. pedam (gw.) — powiadam. [przypis edytorski] ↩
  52. zelować — uzupełniać, naprawiać podeszwę buta. [przypis edytorski] ↩
  53. ta (gw.) — przecież. [przypis edytorski] ↩
  54. winszować (daw.) — życzyć. [przypis edytorski] ↩
  55. w lansadach — w uprzejmych podskokach. [przypis edytorski] ↩
  56. halerz — rodzaj monety. [przypis edytorski] ↩
  57. marka (daw.) — znaczek. [przypis edytorski] ↩
  58. dziateczki (daw., zdrobn.) — dzieci. [przypis edytorski] ↩
  59. morowy (daw., gw., żart.) — świetny, dobry, mocny, porządny itp. [przypis edytorski] ↩
  60. grajzlerka — sklepikarka. [przypis edytorski] ↩
  61. zborgować — dać na kredyt. [przypis edytorski] ↩
  62. mgleć (gw.) — mdleć. [przypis edytorski] ↩
  63. pogrymasować — popr. forma: pogrymasić. [przypis edytorski] ↩
  64. pugilares (z łac. pugillares: tabliczka) — portfel. [przypis edytorski] ↩
  65. szynk — podrzędny bar z alkoholami. [przypis edytorski] ↩
  66. samsiad (gw.) — sąsiad. [przypis edytorski] ↩
  67. trafika (z niem. Trafik, wł. traffico: ruch, handel) — sklep z wyrobami tytoniowymi, akcesoriami do palenia tytoniu, niekiedy również z innymi drobnymi przedmiotami, jak bilety, zapałki itp. [przypis edytorski] ↩
  68. fastrygować — zszywać wstępnie, rzadkim ściegiem. [przypis edytorski] ↩
  69. Dzieje grzechu — tytuł powieści Stefana Żeromskiego drukowanej w odcinkach w l. 1906–1908 w warszawskiej „Nowej Gazecie” (wyd. książkowe 1908); główna bohaterka, Ewa Pobratyńska, zostawiona przez ukochanego, kiedy była w ciąży, stopniowo jest spychana na margines społeczny: rodzi potajemnie i topi w wychodku nieślubne dziecko, ucieka, aby nie zostać rozpoznana, jest szantażowana i wykorzystywana przez kolejne osoby, zostaje prostytutką, co daje pretekst do dalszych nadużyć, ostatecznie umiera w ostatecznej nędzy i poniewierce. [przypis edytorski] ↩
  70. ta (gw.) — przecież. [przypis edytorski] ↩
  71. protega (gw.) — protekcja. [przypis edytorski] ↩
  72. per ty (z fr.) — na „ty” [przypis edytorski] ↩
  73. szelma — osoba sprytna i podstępna. [przypis edytorski] ↩
  74. walać (daw.) — brudzić. [przypis edytorski] ↩
  75. angielski papierek — plaster opatrunkowy. [przypis edytorski] ↩
  76. powalany (daw.) — pobrudzony. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Gabriela Zapolska

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Panna Maliczewska · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/zapolska-panna-maliczewska/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis