Źródło i licencja tłumaczenia
AKT I
Scena I
EDEK
No!
ŻELAZNA
Ty... no...
EDEK
Proszę nie przewracać...
ŻELAZNA
Niech Kulesza się ustąpi2.
EDEK
Nie przewracać!
ŻELAZNA
Tu była farbka do bielizny, gdzie jest?
EDEK
A mnie co do tego?
ŻELAZNA
Tu była farbka. Gdzie jest?
EDEK
Niech mnie Żelazna da spokój — ja muszę się uczyć.
ŻELAZNA
A ja muszę prać. Moje pranie więcej warte jak Kuleszy nauka, bo za pranie płacą, a za naukę Kuleszy pies grosza nie da. Dzie3 farbka?
EDEK
Proszę stąd iść!
ŻELAZNA
A! A! to co? Kto tu pani? ja, czy Kulesza? Kto to na stancji4 — ja, czy Kulesza? Kto komu winien za trzy miesiące? ja, czy Kulesza? co? co? Kulesza milczy. A no... a no... teraz trza pyska nie rozwierać, jak się na to nie ma i Bogu dziękować, że jeszcze trzymam, bo inna dawno by porządek zrobiła.
EDEK
Sie zapłaci.
ŻELAZNA
Spodziewam się. Ukrzywdzić się nie dam, ja ciężko pracuję.
EDEK
Już ciemno!
ŻELAZNA
Dopiero trzecia.
EDEK
To cóż, ale tu ciemno!
ŻELAZNA
To trzeba się do pałacu wynieść i elektrykę sę fundnąć5.
EDEK
Scena II
FILO
Siawus.
EDEK
FILO
Kujesz Demostenesa6?
EDEK
FILO
Ta przestań7, idziesz?
EDEK
FILO
Szkoda.
EDEK
Ciężko, nie idzie — cholera, jakby kto zaciągnął tuman8.
FILO
Już wszyscy poszli.
EDEK
FILO
A... nie ma?
EDEK
Nie.
FILO
Ja tu dla niej coś przyniósł9.
EDEK
Dawaj!
FILO
Nie, ja sam. zagląda A twojej wiedźmy nie ma?
Tak! Do kobiet tylko z kijem Nietschego10 albo... z kwiatami... Mówię ci to z doświadczenia. Zapamiętaj to sobie Kulo!
EDEK
Idź, mnie to nie w głowie.
FILO
Ale... jak nie teraz, to później; zawsze cię to napadnie.
EDEK
Nie będę miał czasu.
FILO
Na to czasu nie trzeba.
EDEK
Właśnie11.
FILO
Naturalnie. Jesteś młody, to nie potrzebujesz się długo wysługiwać12. Raz, dwa, kobieta wpada ci w objęcia.
EDEK
Wielkie szczęście.
FILO
No, nie jest to główny czynnik życia — ale konieczny. siada na stole i zapala papierosa Chcesz?
EDEK
Dobrze.
FILO
Wiesz, ja przecie nie mogę uwierzyć, żebyś tak był blisko niej i tak... nic... tego.
EDEK
Tobie tylko świństwa w głowie.
FILO
Wcale nie świństwa, bo musisz przyznać, że ta Stefka to szampańska dziewczyna.
EDEK
Ja mam inne zapatrywania w tym względzie.
FILO
No... wiem... wiem, nie potrzebujesz mi imponować, każden13 z nas uznaje w kobiecie człowieka, e!... po jakiemu ty palisz — zaciągaj się... słyszysz?
EDEK
Daj mi spokój.
FILO
Najlepiej — jak nie umiesz palić, to nie pal... po chwili Ona pali?
EDEK
Kto?
FILO
Maliczewska.
EDEK
E!
FILO
Widziałem raz — wychodziła z próby, ktoś, jakiś chórzysta czy co, palił, ona mu wyrwała z ust papierosa i sama paliła.
EDEK
Dla hecy. A zresztą, niech ją diabli, masz tu twoje polskie... podaje mu kilka kartek Na14... przepisz sobie, tylko byków nie rób.
FILO
Tu jest dwadzieścia centów.
EDEK
Słuchaj ty? A reszta? Jeszcześ mi winien za poprzednie czterdzieści centów.
FILO
Kula, nie szalej! Kupiłem kwiatów dla niej!
EDEK
Lepiej było dać jej gotówką.
FILO
Tyś oszalał? Jej? Artystce?
EDEK
Taka ona artystka, jak ja doktor filozofii. No, niech cię diabli...
FILO
Ja mam swoje zapatrywania na kobiety. Powinno się nie zdzierać poezji. Ja nawet napisałem do niej wiersze. O tam... na tej karteczce w środku bukietu.
Pod twymi stopami nie rosną”.
EDEK
Ty raju! Ty maju... Ty wiosno!”
FILO
O, o!
EDEK
Tak, tak, brachu, Sienkiewicz! Sienkiewicz!
FILO
Może ona nie czytała?
EDEK
Nie czytała? Ona wszystko już pożarła, całą bibułę — ona ciągle czyta. Bez wyboru. Chciałem to jakoś pokierować, ale diabła tam.
FILO
Taka inteligentna?
EDEK
Nie inteligentna, ale oczytana. A zresztą nie piłuj mnie nią. Ja mam już tego powyżej uszu.
FILO
Kiedy wróci?
EDEK
Nie wiem.
FILO
Nie jesteś uprzejmy.
EDEK
Jak byś miał dziury w butach, dziury w portkach, dziury w mózgu, jak by ci było niewesoło i ciężko, to byś także nie był uprzejmy.
FILO
Ja bym cię, Kula, do siebie zaprosił, jak Boga kocham i wszystko ci dał, ale moi starzy to taka para Dulskich15, że aż w nosie kręci.
EDEK
Ja wiem, tyś dobry w gruncie rzeczy, ale twoje środowisko — bagno!
FILO
No — a ja romantyk.
EDEK
Diabła tam! Pozujesz na romantyka. Szczerości ani grdynia16. No... idź już...
FILO
Zostawię dla niej papierosów.
EDEK
Także coś. Idź już.
FILO
Aha! Tu masz! Etykę.
EDEK
Kiedy oddać?
FILO
Weź całkiem. Nie krępuj się. Ja i tak bym spuścił.
Scena III
ŻELAZNA
Nie lubię wizytów17.
FILO
Siawus Edek!
ŻELAZNA
Proszę po papierach, bo podłoga świeżo umyta.
FILO
Nikt by się tego nie domyślił.
ŻELAZNA
Wymawiam sobie18 wizyty, i żeby mi przez okno nie wpuszczać. Bo to jakby do jakiej nory złodziejskiej, a nie chrześcijańskiego domu.
EDEK
Nie żadne wizyty, tylko kolega.
ŻELAZNA
Nie chcę. Jak ma się przyjmować kolegów, to pałac se wynająć.
Scena IV
ŻELAZNA
Skończyło się!
MICHASIOWA
A jakże.
ŻELAZNA
No, a gdzie ona?
MICHASIOWA
Terkocze19 ze swoimi. Mówiła, żeby mleko było gorące.
ŻELAZNA
Właśnie, pieniądze się rodzą.
MICHASIOWA
I tak się pali.
ŻELAZNA
No to co?
ŻELAZNA
Nie pada tam?
MICHASIOWA
Nie jeszcze.
ŻELAZNA
Dałby Bóg; będzie deszczówka na kolory.
MICHASIOWA
I śnieg może.
ŻELAZNA
No, to już nie!
MICHASIOWA
Zima idzie.
ŻELAZNA
Niech się skręci po drodze.
MICHASIOWA
E, co tam pani — ale ja.
ŻELAZNA
A jakże! ja, właśnie.
MICHASIOWA
Zemgliło mnie. pije wodę Znów dostała cukierki i za dużo se podjadłam.
ŻELAZNA
Cukierki!
MICHASIOWA
A no, taki teraz widać zwyczaj! spogląda na chleb Czyj to chleb?
ŻELAZNA
Daleko by zajechała z tymi cukierkami.
MICHASIOWA
Czyj to chleb?
ŻELAZNA
A no... tego...
MICHASIOWA
ŻELAZNA
Tak sobie... ot...
MICHASIOWA
Ta my z jednej wsi.
ŻELAZNA
O! Jakże to?
MICHASIOWA
A no z Biedoty. śmieje się gorzko To jest jedna taka wieś, gdzie się takie rodzą. Idę! jeszcze trza przynieść. Nie dała psia krew od razu wszystkiego zabrać, żeby się jej kiecki nie pogniotły. Ach! niech ją!... miarkuje się20 A niech pani Żelazna nic jej nie mówi.
ŻELAZNA
Niby co?
MICHASIOWA
Że ja... trochę...
ŻELAZNA
Ja chrześcijanka, plotków21 nie robię.
Scena V
ŻELAZNA
Co za diabeł?
DAUMOWA
Niech będzie pochwalony!
ŻELAZNA
Na wieki wieków!
DAUMOWA
Czy tu mieszka praczka?
ŻELAZNA
To ja, do usług wielmożnej pani.
DAUMOWA
Dobrze, dobrze... cóż tu tak ciemno?
HISZOWSKA
I duszno.
ŻELAZNA
Wiadomo... w pralni... wiadomo... zaraz zapalę.
DAUMOWA
Tak. Bo to my chcemy się porozumieć co do koronek... nie wiem, czy pani też umie prać koronki?
ŻELAZNA
W lot... w lot...
HISZOWSKA
A gipiury22?
ŻELAZNA
W lot... w lot...
DAUMOWA, HISZOWSKA
C’est ici, oui, oui...23
DAUMOWA
O, o! A to czyje?
ŻELAZNA
To... zaraz.
Proszę na dwór — ja tu mam interesa24.
HISZOWSKA
Czy to synek pani?
ŻELAZNA
Gdzie zaś... to sierota... przygarnęłam... przytuliłam za swego26...
DAUMOWA
To pięknie, to bardzo pięknie...
ŻELAZNA
To obowiązek chrześcijański, proszę wielmożnej pani. Ta matką jestem mu rodzoną. Co robić?! Może wielmożne panie siądą...
DAUMOWA
Dziękujemy! Trochę tu ciasno u pani!
HISZOWSKA
Niech pani mecenasowa wprost...
DAUMOWA
Pst... nie zdradzić... Tu jeszcze ktoś sypia...
ŻELAZNA
A! to już lokatorka... Panna Maliczewska.
DAUMOWA
Zdaje mi się, ona z teatru?
ŻELAZNA
Tak, ale to takie dopiero coś nie coś, bo to młode jeszcze.
DAUMOWA
A ona co? sierota?
ŻELAZNA
Ta... zdaje się... nie wiem...
HISZOWSKA
Dużo wam płaci?
ŻELAZNA
Ta... różnie...
DAUMOWA
Ale... przecie...
ŻELAZNA
DAUMOWA
A... więc ma mieszkanie i wikt? do Hiszowskiej No... więc tu wszystko w porządku...
HISZOWSKA
Zapiszę do sprawozdania...
DAUMOWA
„U Stefanii Maliczewskiej statystki teatralnej znaleziono mieszkanie odpowiednie, wikt i... a!”
Moja pani, bo my tu właściwie w najlepszym celu... My jesteśmy delegatki towarzystwa podnoszenia kobiet...
ŻELAZNA
Wielmożne panie mają pozwolenie z policji?
DAUMOWA
Nie, ale sumienie nam wydaje pozwolenie! My spisujemy i dowiadujemy się, z czego jaka dziewczyna żyje... no... Zresztą chodzi o to... Czy panna Maliczewska dobrze się prowadzi?
ŻELAZNA
Ta29 ja się nią opiekuję.
DAUMOWA
Właśnie, właśnie i to bardzo, bardzo dobrze... Ale zawsze...
HISZOWSKA
Tak czy nie...
ŻELAZNA
Nie! po chwili Ja, proszę wielmożnych pań, jestem gdowa30, chrześcijańska gdowa i nigdy bym czegoś takiego pod dachem nie trzymała.
DAUMOWA
To bardzo piękne...
HISZOWSKA
Więc pani ręczy za prowadzenie się panny Maliczewskiej.
ŻELAZNA
A, na co to? Ja ręczyć nie ręczę. Tylo31 mówię, że niby teraz...
DAUMOWA
No, mniejsza... do Hiszowskiej: Niech pani napisze: „Panna Maliczewska zastaje pod opieką zacnej kobiety...” do Żelaznej: Nazwisko... bo zapomniałam...
ŻELAZNA
Anna Żelazna.
DAUMOWA
Anny Żelaznej! Tak! Możemy dodać, że panna Maliczewska nie okazuje skłonności do upadku...
ŻELAZNA
Do czego, proszę wielmożnej pani?
DAUMOWA
Do upadku... To... taka przenośnia. To potrzebne do aktów towarzystwa.
HISZOWSKA
Co tu tak pachnie?
DAUMOWA
Gdzie?
HISZOWSKA
A! To ten chleb! To czarny chleb... J’en rafolle32... już dawno nie jadłam.
ŻELAZNA
Może wielmożne panie pozwolą?
HISZOWSKA
Ależ...
DAUMOWA
Nie trzeba odmawiać.
HISZOWSKA
Doskonały!
DAUMOWA
Jakie z pani dziecko! śmieją się Reasumując, panna Maliczewska jest uczciwa, porządna dziewczynka i ma byt zabezpieczony!
HISZOWSKA
No, to my nie mamy tu co robić.
DAUMOWA
Naturalnie. Skoro jeszcze nie...
HISZOWSKA
Tak, skoro jeszcze nie... patrzy w książeczkę Mamy teraz być gdzie? Zaraz... u tej, co ma kamienicę na rogu Piasecznej.
DAUMOWA
To będzie cięższy orzech do zgryzienia. Nie chwyta... nie chwyta... Mówię jej, tłumaczę, cóż? Ona odpowiada, iż jej tak dobrze... z tą kamienicą... i... że jej tak dobrze z kamienicą.
HISZOWSKA
Straszne! Straszne! O! patrzy na zegarek Już późno, chodźmy! Nasi mężowie się niecierpliwią!
DAUMOWA
A mój się domyśli, to byłoby najgorsze.
HISZOWSKA
Zawsze przeciwny?
DAUMOWA
Strasznie.
HISZOWSKA
Trzeba mu wytłumaczyć, że to jest obowiązek po prostu.
DAUMOWA
Ale on ma swoje zasady. On po prostu nie może pojąć czegoś takiego i lęka się, ażebym ja nie przeszła mimo33 takich kobiet. On mówi, że to ściera puch...
HISZOWSKA
E! To przesada! Więc... z panną Maliczewską skończyłyśmy...
DAUMOWA
Chyba że...
HISZOWSKA
Ach! Broń Boże! Zresztą po co? Ma wszystko... chyba przez moral insanity34.
DAUMOWA
Toteż35 to... właśnie... to...
HISZOWSKA
Jedno tylko... tak to wszystko w jednym pokoju. Moja pani Żelazna, tu jest jedna izba?
ŻELAZNA
Jedna... I tak co to kosztuje... to...
HISZOWSKA
Więc i ten młody człowiek także tutaj?
ŻELAZNA
Jaki młody człowiek?
HISZOWSKA
No... sierotka...
ŻELAZNA
A, Kulesza! A no tak!
HISZOWSKA
To jakoś...
DAUMOWA
Zaraz to zaaranżerujemy36. Tu jest parawanik. Trochę podarty... To my tu przyślemy wollatlasu37 parę metrów...
HISZOWSKA
Tak, wollatlas! Nieprzezroczysty...
DAUMOWA
I pani Żelazna będzie łaskawa kazać obić parawanik i pilnować... żeby zawsze... tego...
ŻELAZNA
Dobrze, dobrze.
DAUMOWA
No, zostańcie z Bogiem pani Żelazna — dziękujemy za chlebuś.
HISZOWSKA
A pannę Maliczewską opiece polecamy.
ŻELAZNA
Jak matka... jak matka... kłania się Całuję rączki... niech Pan Bóg prowadzi. odprowadza w ukłonach obie panie i gdy wyjdą, mruczy do siebie przez zęby: Bodajście karki skręciły! idzie do okna, uchyla i woła: Można przyjść!
Scena VI
ŻELAZNA
Która też to godzina? krzyczy: Która godzina?
EDEK
Nie wiem.
MICHASIOWA
ŻELAZNA
Nie tu! Nie tu! Nie wolno mi chlewa z izby robić.
MICHASIOWA
A cóż to, wielkanocne święta czy co, że takie czystości?
ŻELAZNA
Co jest, to jest... nie wolno... Do sieni.
MICHASIOWA
Moja siostra płaci, to mnie wolno.
ŻELAZNA
Płaci za wikt i za spanie, ale nie za brudzenie podłogi.
ŻELAZNA
To musi kosztować!
MICHASIOWA
A musi!... Proszę postawić...
ŻELAZNA
O wa! Jakbym to ja nie umiała z takim pudełkiem się obejść.
Scena VII
MICHASIOWA
Tu są cukierki.
STEFKA
Dobrze! Zostaw! A psia krew! A psia krew.
MICHASIOWA
Dałaby Stefka parę szóstek.
STEFKA
Właśnie. Z czego? Gryźnij się.
MICHASIOWA
Dałaby Stefka parę szóstek!
STEFKA
Ta idź do cholery... jak mówię, że nie mam, to nie mam... kładzie się na łóżko Tom38 zharowana!
MICHASIOWA
To ja pójdę.
STEFKA
A nie spóźnij się o siódmej po rzeczy!
MICHASIOWA
Znowu dziś Stefka gra?
STEFKA
No — ta przecież opera wieczór.
MICHASIOWA
Ta musieli po południu zapłacić.
STEFKA
Rozenthalowa czekała i wzięła ratę. A zresztą co u diabła, nie mam!
ŻELAZNA
Podwieczorek!
STEFKA
Zaraz, tylko odsapnę.
ŻELAZNA
Dolałam trochę kawy.
STEFKA
Jaj!39 A to co się stało!
ŻELAZNA
No tak, trochę... panna Stefka o której idzie do teatru?
STEFKA
O siódmej.
ŻELAZNA
A teraz?
STEFKA
Wpół do szóstej.
ŻELAZNA
No...
STEFKA
Co?
ŻELAZNA
Nic... nic...
STEFKA
Już odsapnęłam. biegnie do Edka, zasłania mu oczy Siawus!
EDEK
Ta daj mi pokój!
STEFKA
Ta joj! Nie ugryzę cię, diable nietykalny! patrzy na chleb Cóż się ten twój chleb tak skurczył? kraje sobie kawałek i je Może chcesz cukierków?
STEFKA
Na masz! Spożywaj! To są owoce mojej hańby! zaśmiewa się A wiecie co, że mnie pedały40 dziś bolą.
ŻELAZNA
Bo się panna Stefka zapracowuje.
STEFKA
Co się pani Żelazna taka słodka dziś zrobiła?!
ŻELAZNA
Ja taka zawsze.
STEFKA
Właśnie!
To nie ten chleb co zawsze.
EDEK
Bo to komyśniak41, kupuję teraz od żołnierzy, to dłużej potrwa42.
STEFKA
I więcej napcha. Cóż dziś spietrasił43. Dużo?
EDEK
Trzy.
STEFKA
A na celujący miałeś?
EDEK
Jedno, ale mi nie zapłacił. Jeszcze dwa mam na bardzo dobry i dostateczny.
STEFKA
A o czym dziś?
EDEK
Wściec się. Trza opisać boleść ojca zadżumionych44.
STEFKA
Nie gadaj!
EDEK
Jak Boga kocham! Takie ci Kakuś daje tematy.
STEFKA
I ty trzy razy takeś bolał ojcowsko?
EDEK
Cztery. Na obstalunek45 trzy, a dla siebie czwarty.
STEFKA
Ty za mało bierzesz.
EDEK
Nie dadzą... No... usuń się... Jeszcze Demostenesa połknę...
STEFKA
Ty, co to jest Spinoza46?
EDEK
Filozof.
STEFKA
Żyd — bo Baruch.
EDEK
Żyd.
STEFKA
Co on zrobił?
EDEK
Fi-lo-zof! Skąd ci przyszło?
STEFKA
To Osterlo — ta z chórów dostała dziś taką rolę. My bardzo się naradzały, co to. Żadna nie wiedziała. Ty mi napisz na kartce co to — to ja im powiem. Dobrze? Ja ci dam cukierków. Ta Osterlo ma szczęście. Ona mówiła, że to przez to, że ona ma proste nogi do trykot47, to jej dali. Ale to nieprawda, bo ja mam jeszcze prościejsze48... Tylko ona ma kochanka, co jest z dyrektorem na ty i przez to ma protegę49. Ach, psia kość słoniowa, żeby mi znaleźć kogo, co by był z dyrektorem na ty! przewala się po stole Żeby mi to znaleźć!
EDEK
Uważaj, co robisz!
STEFKA
Żeby mi jedną rolę dali, to by się przekonali, że mam talent... Żeby jedną rolę... podnosi nogę. patrzy z uwagą na bucik O!... Byłabym wtedy bogata! Co dzień bym piła kawę, jeździła na gumach50 i tobie bym dała dużo monety — pedam51 ci, byłoby no! ogląda bucik A to... a to... nagle Masz tekturę?
EDEK
Weź jaką okładkę. Ja zawsze okładkami zeluję52 — grube...
STEFKA
Dziś gram damę, to muszę mieć swoje buciki — a klękamy do publiczności. zdejmuje bucik, pakuje tekturę Dawaj atrament. zasmarowuje
EDEK
Czekaj!
STEFKA
Ta53 co — ta prosto na skarpetkę?
EDEK
Durnaś! to ciało! — Tam masz kwiaty!
STEFKA
E! niech się wypcha z zielskiem. Dziś mi się już nic nie chce.
EDEK
Trza mieć odwagę.
STEFKA
Ty Edek to masz zawsze duże słowa w pogotowiu...
EDEK
Choć to...
ŻELAZNA
Idę na strych.
STEFKA
A idź na złamanie karku.
EDEK
No... wstawaj, muszę pozbierać papiery.
STEFKA
Uf... jakby mnie kto zbił!
Scena VIII
SEKWESTRATOR
Czy tu mieszka Stefania Maliczewska?
STEFKA
A co pan sobie winszuje54?
SEKWESTRATOR
Z sądu... mam opisać.
STEFKA
Pan się trudni literaturą?
SEKWESTRATOR
Zajęcie ruchomości.
STEFKA
Oj! To z sądu!
SEKWESTRATOR
Sprawa Icka Ejzensztejna. Należność 27 koron, 58 halerzy56... proszę nie utrudniać... idzie do stołu Muszę opisać...
STEFKA
Ano to se pan opisuj!
ŻELAZNA
Co to? Z sądu? Nie pozwolę. To wszystko moje. Panna Maliczewska nie ma nic. Jest u mnie sublokatorką...
SEKWESTRATOR
Nie wiem nic... proszę nie utrudniać!
ŻELAZNA
Ja przysięgnę. Meble moje, wszystko moje!
STEFKA
No wiecie... no wiecie...
ŻELAZNA
I to moje! I to moje!
ŻELAZNA
Proszę nie wracać przed siódmą, bo ja mam interesa.
SEKWESTRATOR
Kredens sosnowy.
ŻELAZNA
To mój! Przysięgnę!
SEKWESTRATOR
Można zrobić reklamację w sądzie. Nie utrudniać.
STEFKA
Proszę położyć, to są narzędzia pracy. bierze trykoty Nie ruszać... narzędzia pracy... nuci Ty... ty... moje marzenie...
SEKWESTRATOR
Stół sosnowy, kanapa ceratą kryta wypchana trawą... dość, starczy... formalizuje, lepi marki57 Tak.
STEFKA
Pan żonaty?
SEKWESTRATOR
Nie utrudniać!
STEFKA
I dzieciaty?
SEKWESTRATOR
Nie utrudniać! Opiekę i odpowiedzialność nad zajętymi ruchomościami zdaje się tejże Stefanii Maliczewskiej, pod grozą odpowiedzialności paragrafu...
STEFKA
Pan ma wprawę.
STEFKA
Żonie moje uszanowanie, dziateczki58 proszę ucałować, a niech pan uważa, bo tam trochę błoto... tańczy przed Żelazną Babciu morowa59, mam opiekę nad twoimi gratami.
ŻELAZNA
To nie zabawne. Mogła panna Stefka tego Żyda zapłacić.
STEFKA
Widać nie mogłam.
ŻELAZNA
To źle, to trzeba mieć.
STEFKA
Ta z czego?
ŻELAZNA
Ja ta nie wiem, ale tak nie można.
STEFKA
Ja sama wiem, że nie można. rzuca się na łóżko Spać chcę! Żelazna! Ma pani trochę spirytusu do maszynki — nie mam czym się dziś ufryzować.
ŻELAZNA
Nie mam.
STEFKA
Co to będzie? Ja ciągle od innych pożyczam.
ŻELAZNA
Ja ta nie wiem.
STEFKA
Scena IX
DAUM
No?
ŻELAZNA
Całuję rączki.
DAUM
Dobrze, już dobrze... no... gdzie?
ŻELAZNA
Wyszła, za chwilę wróci.
DAUM
Może nie wróci.
ŻELAZNA
Ale... wróci... wróci... Jaki to wielmożny pan niecierpliwy. Może se wielmożny pan przysiądzie.
DAUM
Dobrze, już dobrze.
DAUM
A... uprzedzona?
ŻELAZNA
A jakże... a jakże.
DAUM
Zgodziła się?
ŻELAZNA
Naturalnie.
DAUM
No, to nie bardzo tam z tą cnotą, skoro tak zaraz...
ŻELAZNA
Ta gdzie zaraz? Ta wielmożny pan nie wie, co to było... Ta aż mglała62... ta aż krzyczała... ale powoli... ta wielmożny pan rozumie... ta panienka to uczciwa dziewczyna... to musi pogrymasować63...
DAUM
No już dobrze... dobrze...
ŻELAZNA
Ale ona będzie tak z początku udawała, że niby nie wie o niczym. Wielmożny pan rozumie, taka komedia...
DAUM
Po co to?
ŻELAZNA
I wielmożny pan także tak będzie, że niby nic. To tak żeby nie poznała, że ja tak wielmożnemu panu dobrze życzę. Aż się jej wielmożny pan spodoba... tak za kwadransik!...
DAUM
No już dobrze, dobrze!
ŻELAZNA
A... co do tego...
DAUM
ŻELAZNA
Ta to tylko pięćdziesiąt.
DAUM
Drugie pięćdziesiąt... jutro...
ŻELAZNA
Całuję rączki... całuję rączki!
DAUM
Coś nie ma.
ŻELAZNA
Przyleci... przyleci... tylko tu do szynku65, w tej kamienicy...
DAUM
Pije?
ŻELAZNA
Jezus Maria, takie dziewcząteczko! Tylko po spirytusik do kręcenia włosów... Wiadomo... młode, kokietka...
DAUM
Ile ma lat?
ŻELAZNA
Dziewiętnaście.
DAUM
Czy tylko pewne?
ŻELAZNA
Najpewniejsze. Wywąchałam metrykę.
DAUM
Zdaje się, że ktoś idzie.
ŻELAZNA
To samsiad66. A jakby co, to wielmożny pan powie, że przyszedł oglądać kamienicę, bo kupuje.
DAUM
Najlepiej niech nikt nie przychodzi.
ŻELAZNA
Zarządzę, zarządzę. Jak ona przyjdzie, to zamknę drzwi, sama se przysiądę na dziedzińcu.
ŻELAZNA
Idzie!
ŻELAZNA
Idę do trafiki67.
Scena X
STEFKA
Pan sobie winszuje?
DAUM
Nic.
STEFKA
To niewiele.
DAUM
Z czego się panienka śmieje?
STEFKA
Pan ma dobrą głowę.
STEFKA
Właściwie — co pan tu chce?
DAUM
Kamienicę kupuję. Oglądam.
STEFKA
Kamienicę? To pan musi być bogaty.
DAUM
Tak sobie.
STEFKA
Nie ma „tak sobie”. Albo bogaty, albo nie bogaty. Trza porządnie gadać. po chwili Pan żonaty?
DAUM
Tak.
STEFKA
A dzieciaty?
DAUM
Tak.
STEFKA
A jakie żona ma imię?
DAUM
Ewa.
STEFKA
Jak w Dziejach grzechu69.
DAUM
Gdzie?
STEFKA
E! Pan nie czytał. Pan nie wygląda na takiego, coby książki czytał.
DAUM
A na co ja wyglądam?
STEFKA
No... w każdym razie na dobry numer. Która godzina?
DAUM
Wpół do siódmej.
STEFKA
Psia kość słoniowa, nie zdążę.
DAUM
Co?
STEFKA
A to...
DAUM
Po cóż sama? Cóż, nie mamy krawcowej?
STEFKA
Ta70 z czego? Tyż!
DAUM
Co panienka pije?
STEFKA
Podwieczorek i kolację. biegnie do chleba Edkowego, kraje kawałek i rzuca w przechodzie resztę Daumowi Może pan też — komiśniak...
DAUM
Co?
STEFKA
Pstro...
DAUM
Proszę!
DAUM
Pani dziś występuje?
STEFKA
Właśnie! Taki występ! Statystuję... już trzy lata, ale co? Ani protegi71... ani nic... a przecież ja mogłabym grać. nagle zrywa się i idzie do Dauma Pan zna dyrektora?
DAUM
Znam.
STEFKA
Ale tak: „per-ty”72!
DAUM
Tak.
STEFKA
Pan nie cygani?
DAUM
Nie! patrzy na żelazko O! ho!
STEFKA
Co to? Zamknął ktoś...
DAUM
No... dość tych komedii...
DAUM
No...
STEFKA
Czego? Co?
DAUM
Cicho! Cicho!
STEFKA
Dać mi spokój! Precz! Precz!
STEFKA
Jezus! Boli!
DAUM
Cicho!
DAUM
Oszalałaś!
STEFKA
Ratujcie! Ludzie! Ratujcie!
DAUM
Milcz szelmo73!
ŻELAZNA
Jezus Maria! Na dziedzińcu słychać!
STEFKA
Łajdak! Łotr! Łotr!
ŻELAZNA
Cicho, nic się nie stało.
DAUM
A to ładna historia! A tom się wplątał...
ŻELAZNA
Wielmożny panie, ta ja nie wiedziałam...
DAUM
Mówiła pani, że uprzedzona... Ładnie uprzedzona!
ŻELAZNA
Wielmożny panie, klnę się na sumienie!
DAUM
Proszę mi dać się czym obetrzeć... Żelazna daje mu wody, on ściera z rąk krew ruchem Ponckiego Piłata No... temu nie jestem winien. wyjmuje portfel i wyciąga angielski papierek75, zalepia ranę i gubi 10 koron, gdy już ubrany do wyjścia, mówi A teraz oddajcie.
ŻELAZNA
Wielmożny panie! Te wydatki!
DAUM
Dobrze już, dobrze...
ŻELAZNA
A za szybę, wielmożny panie?
DAUM
Idźcie do diabła!
Scena XI
ŻELAZNA
Panna Stefka zbiła szybę, proszę, żeby jutro zapłaciła...
STEFKA
Zapłacę!
ŻELAZNA
Szyba lagrowa... Dwie korony...
STEFKA
Zapłacę!
EDEK
A tu co? Jak po spaleniu! Moje zeszyty o! Wypisy, i to pożyczone. Czy to ty?
STEFKA
Ja!
EDEK
A no! To wiesz, wiesz, to świństwo!
STEFKA
Daj mi spokój! Żebyś ty wiedział, co tu było.
EDEK
O! To świństwo! Mnie tak ciężko.
STEFKA
Durnyś... ja ci to odkupię... Żebyś ty wiedział... albo ci nie powiem... bo się wstydzę...
EDEK
No co?
STEFKA
Bo tu był taki stary... koń... taki... w futrze... i aż mnie złapał za włosy... i ciągnął po ziemi...
EDEK
Czego chciał?
STEFKA
A to tuman!
EDEK
Aha! po chwili A ty co?
STEFKA
A no wydarłam mu się.
EDEK
To dzielnie! Wreszcie widzę w tobie człowieka...
STEFKA
Ta daj mi spokój, rękę sobie skaleczyłam.
EDEK
To nic! To chrzest... z tego wyjdziesz dzielniejsza.
STEFKA
Ładne nic!
STEFKA
To on zgubił... nic innego... o! Powalany76 krwią...
EDEK
Rzuć to!
STEFKA
Ale także pieniądze!
EDEK
Rzuć to! Spal!...
STEFKA
Ta ty do wariatów idź!..
EDEK
To są nieczyste pieniądze.
STEFKA
Nie. Troszkę obłocone i troszkę krwi... ale... wyciera O! Ani nie znać! Dobra!
EDEK
To chodzi o moralny brud.
STEFKA
E! Wypchaj się... jak przyjdzie Michasiowa, niech bierze kosz i niesie do garderoby...
EDEK
Poczekaj! Gdzie idziesz?
STEFKA
Idę długi płacić.
EDEK
Ot... kobieta... idzie do stołu, szuka chleba, potem pod sofą, wreszcie z płaczem Co się u diabła z moim chlebem stało?
- koszyczek — tu: mebelek z wikliny. [przypis edytorski] ↩
- się ustąpi — tu: przesunie się. [przypis edytorski] ↩
- dzie (gw.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
- być na stancji — wynajmować pokój, miejsce noclegowe. [przypis edytorski] ↩
- elektrykę sę fundnąć — zafundować sobie elektryczność. [przypis edytorski] ↩
- Demostenes (384–322 p.n.e.) — słynny mówca grecki, głośny zwłaszcza dzięki swym mowom przeciw królowi macedońskiemu Filipowi (tzw. filipiki). [przypis edytorski] ↩
- Ta przestań (gw.) — No przestań. [przypis edytorski] ↩
- tuman (z ros.) — tu: mgła. [przypis edytorski] ↩
- ja tu (...) przyniósł (gw.) — przyniosłem tu. [przypis edytorski] ↩
- do kobiet tylko z kijem Nietschego — por. słowa „małej prawdy” wypowiedziane przez starą kobietę do Zaratustry w rozdziale O starej i młodej kobiecie: „Idziesz do kobiet? Nie zapomnij bicza!” (w oryg. Du gehst zu Frauen? Vergiss die Peitsche nicht!); Friedrich Nietzsche, Tako rzecze Zaratustra, tłum. Wacław Berent. [przypis edytorski] ↩
- właśnie (gw.) — tu: akurat (tj. wcale nie). [przypis edytorski] ↩
- wysługiwać się — służyć komuś. [przypis edytorski] ↩
- każden — dziś: każdy. [przypis edytorski] ↩
- na (gw., daw.) — masz, weź. [przypis edytorski] ↩
- Dulscy — Aniela i Felicjan, drobnomieszczańskie małżeństwo, bohaterowie sztuki Gabrieli Zapolskiej Moralność pani Dulskiej (premiera 1906, wyd. 1907) o podtytule „tragifarsa kołtuńska”, a także opowiadania Pani Dulska przed sądem (druk: „Świat” od 30 maja do 22 czerwca 1908) i noweli Śmierć Felicjana Dulskiego (druk dodatku literackim „Romans i Powieść” do warszawskiego tygodnika „Świat”, od 1 stycznia do 4 czerwca 1911 r.). [przypis edytorski] ↩
- grdyń (daw. żart.) — grosz; zwykle w wyrażeniu: ani grdynia, tj. ani za grosz, ani trochę. [przypis edytorski] ↩
- wizytów (gw.) — popr. forma D.lm: wizyt. [przypis edytorski] ↩
- wymawiać sobie — wypraszać sobie; nie życzyć sobie. [przypis edytorski] ↩
- terkotać — tu: rozmawiać, plotkować. [przypis edytorski] ↩
- miarkować się — opanowywać się; powstrzymywać się przed wybuchem emocji. [przypis edytorski] ↩
- plotków (gw.) — popr. forma D.lm: plotek. [przypis edytorski] ↩
- gipiura — tkanina z grubej, gęstej koronki, używana do dekoracji sukni, zasłon, poduszek, narzut itp. [przypis edytorski] ↩
- C’est ici, oui, oui... (fr.) — To tutaj, tak, tak. [przypis edytorski] ↩
- interesa (daw. forma) — dziś: interesy. [przypis edytorski] ↩
- ponosząc — tu: unosząc ze sobą. [przypis edytorski] ↩
- za swego — jak swego, jak własnego (w domyśle: syna). [przypis edytorski] ↩
- gulden — moneta, waluta rozpowszechniona w niektórych krajach. [przypis edytorski] ↩
- wikt — wyżywienie, utrzymanie (to, co niezbędne do życia). [przypis edytorski] ↩
- Ta ja się nią opiekuję (gw.) — Przecież ja się nią opiekuję. [przypis edytorski] ↩
- gdowa (gw.) — wdowa. [przypis edytorski] ↩
- tylo (gw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
- J’en rafolle (fr.) — kocham to. [przypis edytorski] ↩
- mimo — tu: obok, w pobliżu. [przypis edytorski] ↩
- moral insanity (ang.) — moralne obłąkanie; choroba moralna. [przypis edytorski] ↩
- toteż — więc. [przypis edytorski] ↩
- zaaranżerować — dziś: zaaranżować; zorganizować. [przypis edytorski] ↩
- wollatlas (z niem. Wollatlas a. Wollenatlas) — wełniana tkanina atłasowa (tj. z jednej strony gładka, błyszcząca, z drugiej matowa). [przypis edytorski] ↩
- Tom zharowana — skrót od: to jestem zharowana (ciężko spracowana). [przypis edytorski] ↩
- Jaj! (gw.) — Ojej! [przypis edytorski] ↩
- pedały (z łac. pes, pedes) — stopy; nogi. [przypis edytorski] ↩
- komyśniak a. komiśniak (z niem.) — ciemny chleb na zakwasie o przedłużonej świeżości. [przypis edytorski] ↩
- potrwa — tu: będzie świeży. [przypis edytorski] ↩
- spietrasić a. upitrasić (gw.) — przyrządzić, zrobić. [przypis edytorski] ↩
- ojciec zadżumionych — bohater poematu Juliusza Słowackiego z 1838 r. o tymże tytule; dżuma zabrała mu żonę i siedmioro dzieci, on jednak przyjmuje swój los z pokorą niczym biblijny Hiob. [przypis edytorski] ↩
- obstalunek — zlecenie wykonania czegoś odpłatnie. [przypis edytorski] ↩
- Spinoza, Baruch (1532–1677) — filozof niderlandzki, jeden z gł. przedstawicieli racjonalizmu w filozofii nowożytnej; w swym głównym dziele pt. Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona stwierdzał m.in. że istnieje jedna, wieczna i wszechogarniająca substancja, nazywana naturą lub Bogiem, rozwinął racjonalistyczną doktrynę moralności, zauważając, że dobro i zło są względne, nie mają znaczenia absolutnego, lecz są ocenami konkretnych sytuacji z punktu widzenia poszczególnych osób; głosił, że światem kieruje determinizm, negował istnienie przypadku i wolnej woli, a wolność jednostki widział w możliwości dążenia do prawdy. [przypis edytorski] ↩
- trykot — dzianina, z której wykonuje się opinające ciało stroje sportowe, kostiumy baletowe itp.; tu forma D.: do trykot, dziś popr.: do trykotów. [przypis edytorski] ↩
- prościejsze — dziś popr. forma: prostsze. [przypis edytorski] ↩
- protega — protekcja, poparcie. [przypis edytorski] ↩
- jeździła na gumach — tj. jeździła luksusową dorożką z ogumowanymi kołami, zapewniającymi wygodę. [przypis edytorski] ↩
- pedam (gw.) — powiadam. [przypis edytorski] ↩
- zelować — uzupełniać, naprawiać podeszwę buta. [przypis edytorski] ↩
- ta (gw.) — przecież. [przypis edytorski] ↩
- winszować (daw.) — życzyć. [przypis edytorski] ↩
- w lansadach — w uprzejmych podskokach. [przypis edytorski] ↩
- halerz — rodzaj monety. [przypis edytorski] ↩
- marka (daw.) — znaczek. [przypis edytorski] ↩
- dziateczki (daw., zdrobn.) — dzieci. [przypis edytorski] ↩
- morowy (daw., gw., żart.) — świetny, dobry, mocny, porządny itp. [przypis edytorski] ↩
- grajzlerka — sklepikarka. [przypis edytorski] ↩
- zborgować — dać na kredyt. [przypis edytorski] ↩
- mgleć (gw.) — mdleć. [przypis edytorski] ↩
- pogrymasować — popr. forma: pogrymasić. [przypis edytorski] ↩
- pugilares (z łac. pugillares: tabliczka) — portfel. [przypis edytorski] ↩
- szynk — podrzędny bar z alkoholami. [przypis edytorski] ↩
- samsiad (gw.) — sąsiad. [przypis edytorski] ↩
- trafika (z niem. Trafik, wł. traffico: ruch, handel) — sklep z wyrobami tytoniowymi, akcesoriami do palenia tytoniu, niekiedy również z innymi drobnymi przedmiotami, jak bilety, zapałki itp. [przypis edytorski] ↩
- fastrygować — zszywać wstępnie, rzadkim ściegiem. [przypis edytorski] ↩
- Dzieje grzechu — tytuł powieści Stefana Żeromskiego drukowanej w odcinkach w l. 1906–1908 w warszawskiej „Nowej Gazecie” (wyd. książkowe 1908); główna bohaterka, Ewa Pobratyńska, zostawiona przez ukochanego, kiedy była w ciąży, stopniowo jest spychana na margines społeczny: rodzi potajemnie i topi w wychodku nieślubne dziecko, ucieka, aby nie zostać rozpoznana, jest szantażowana i wykorzystywana przez kolejne osoby, zostaje prostytutką, co daje pretekst do dalszych nadużyć, ostatecznie umiera w ostatecznej nędzy i poniewierce. [przypis edytorski] ↩
- ta (gw.) — przecież. [przypis edytorski] ↩
- protega (gw.) — protekcja. [przypis edytorski] ↩
- per ty (z fr.) — na „ty” [przypis edytorski] ↩
- szelma — osoba sprytna i podstępna. [przypis edytorski] ↩
- walać (daw.) — brudzić. [przypis edytorski] ↩
- angielski papierek — plaster opatrunkowy. [przypis edytorski] ↩
- powalany (daw.) — pobrudzony. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Gabriela Zapolska
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Panna Maliczewska · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/zapolska-panna-maliczewska/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.