Słowo od tłumaczki

Są książki, które stawiają tłumacza wobec pojedynczych słów ważących tyle, co całe interpretacje. Pierwsza decyzja translatorska w pracy nad Procesem dotyczyła słowa obecnego w otwierającym tę powieść zdaniu — słowa pozornie prostego, a w istocie rozstrzygającego ton całej powieści: czasownika verleumden, oznaczającego szkalować, oczerniać, a więc wygłaszać lub rozpowszechniać wbrew faktom nieprawdę lub niepotwierdzone osądy na czyjś temat, szkodzące jego reputacji. Poprzednie wybory tłumaczy to „zadenuncjować” (Korpanty) oraz „fałszywie oskarżyć” (Szelińska/Schulz, Ekier), które w pierwszej linii przywodzi na myśl oficjalny akt oskarżenia lub skargi, czego w niemieckim znaczeniu wyraźnie brakuje. I właśnie z tego powodu wybrałam określenie „oszkalować”.

Ta decyzja wyznacza zarazem kierunek, w którym starałam się podążać w pracy nad całym przekładem. Proces należy do tych utworów, które opierają się ostatecznemu domknięciu. Doczekał się wielu wykładni, a każdy tłumacz, chcąc nie chcąc, podejmuje decyzje, które jedne znaczenia wydobywają mocniej, inne zaś pozostawiają w cieniu. Moją intencją była możliwie daleko posunięta wierność tekstowi i jak największa powściągliwość wobec pokusy dopowiadania tego, co pozostaje w nim niejednoznaczne.

Tłumacząc tę powieść w wersji sprzed dokładnie stu lat, starałam się pozostać wobec niej jak najbardziej przezroczysta: nie narzucać jednej wykładni, lecz szukać słów najbliższych znaczeniowo niemieckiemu brzmieniu i zachować jego wieloznaczność. Nie wybieram jednej drogi lektury; zostawiam czytelnikom przestrzeń dla własnych skojarzeń, intuicji i odkryć.

Zasada ta przyświecała mi również w miejscach, gdzie język powieści zbliża się do rejestru prawa. Tam, gdzie Kafka posługuje się terminologią prawniczą, zachowuję jej ciężar i precyzję; tam, gdzie wprowadza pojęcia nieostre, osobliwe lub wymykające się ścisłemu nazewnictwu, nie wygładzam ich ani nie doprowadzam na siłę do pełnej jednoznaczności. To zarazem pierwszy raz, kiedy mogłam wykorzystać w przekładzie literackim swoje doświadczenie jako tłumaczka prawnicza i przysięgła — nie po to jednak, by ten świat nadmiernie usystematyzować, lecz przeciwnie: by jak najdokładniej uchwycić granicę między tym, co prawne, a tym, co jedynie prawno-podobne. Nieprzypadkowo także sam tytuł powieści pozostaje dwuznaczny: zarówno w języku niemieckim, jak i polskim oznacza on nie tylko postępowanie sądowe, lecz także ciąg następujących po sobie zmian, powiązanych przyczynowo i stanowiących kolejne etapy rozwoju czy działania. Tę dwoistość chciałam w przekładzie zachować.

Podobną wstrzemięźliwość zachowałam w innych warstwach tej powieści. Konteksty seksualne pozostawiłam wszędzie tam, gdzie rzeczywiście są obecne, nie wzmacniając ich i nie dopisując tam, gdzie tekst ich nie podsuwa. Imiona i nazwiska pozostawiłam w oryginalnym brzmieniu. Zarazem w przypisach wskazuję niekiedy ukryte znaczenia niektórych nazwisk i pojęć, jeśli mogą one pomóc uchwycić ważne dla tej powieści dwuznaczności. Przypisy ograniczyłam jednak do niezbędnego minimum: nie mają prowadzić lektury ani jej objaśniać, lecz jedynie dyskretnie oświetlać te miejsca, w których niemiecki tekst otwiera dodatkowe znaczenia.

Zależało mi także na tym, by nie skracać zdań tam, gdzie nie było to absolutnie konieczne dla ich zrozumienia, a zarazem nadać im po polsku możliwie naturalny rytm i składnię. Równie ważne było dla mnie szukanie takich ekwiwalentów słów, które — pozostając jednym, możliwie precyzyjnym określeniem — zachowują wieloznaczność obecną w oryginalnym dziele, nie rozbijając jej na kilka dopowiadających się nawzajem słów. Zależało mi na precyzji, ale nie na doprecyzowywaniu za autora.

Jeżeli temu przekładowi przyświecała jakaś intencja, było nią przede wszystkim zachowanie wierności; nie chciałam zamykać Procesu w jednej interpretacji, lecz zachować jak najwięcej z osobliwej siły tej powieści — jej precyzję i niejasność zarazem, jej chłód, jej komizm, jej nieustanne wymykanie się ostatecznym rozstrzygnięciom. Reszta należy już do czytelnika.