AKT TRZECI

Zdaje mi się, że nieźle wyglądam jako aptekarz; że zaś ojciec nigdy mnie nie widział, sądzę, że to przebranie i peruka wystarczą, aby go oszukać.

Z pewnością.

Chciałbym tylko jeszcze umieć parę szumnych terminów medycznych, aby ozdobić swoje dyskursy i nadać sobie pozór uczonego.

Daj pan pokój, to niepotrzebne; wystarczy ubranie; ja sam nie więcej wiem od pana.

Jak to?

Niech mnie diabli porwą, jeżeli cokolwiek rozumiem się na medycynie. Pan jesteś zacnym człowiekiem: otworzę panu serce, jak pan mnie otwarłeś swoje.

Jak to! pan nie jesteś...

Ależ nie, upewniam; zrobili mnie lekarzem przemocą. Nigdy mi w głowie nie postały takie mądrości; wszystkie moje nauki doszły zaledwo do sexty. Nie wiem, skąd oni to sobie uroili, ale, skoro spostrzegłem, że chcą koniecznie, abym był lekarzem, zgodziłem się nim zostać na ich odpowiedzialność. A, ba! nie wyobrazisz pan sobie, jak się ta brednia rozeszła; każdy wprost gwałtem chce się we mnie dopatrzeć wielkiego uczonego. Przychodzą ze wszystkich stron po radę, i jeżeli dalej będzie szło tak samo, mam zamiar trzymać się medycyny całe życie. Uważam, że to najlepszy zawód ze wszystkich: czy bowiem robić dobrze, czy źle, zawsze się bierze jednaką zapłatę. Fuszerka nigdy nie spada na nas; przykrawamy materię, jak się nam żywnie podoba. Szewcowi, który robi buty, nie wolno zepsuć kawałka skóry, żeby nie musiał zapłacić; ale tu wolno zepsuć całego człowieka zupełnie darmo. Omyłki nie dotyczą nigdy nas; to zawsze wina tego, co umiera. Wreszcie największa zaleta tego zawodu to to, że nieboszczyki to ludzie niezrównanej wprost uprzejmości i dyskrecji i jeszcze nikt nie słyszał, aby się który poskarżył na lekarza, który go sprzątnął.

To prawda, że umarli są bardzo grzeczni w tej mierze.

Ci ludzie wyglądają mi, jak gdyby chcieli porady.

Zaczekaj na mnie w pobliżu mieszkania panny.

Panie dochtór, przyszliśwa tu do pana, ja i mój Pietrek.

O cóż chodzi?

Jego biedna matka, imieniem Piotrusia, leży chora już pół roku.

I cóż wy chcecie, abym na to poradził?

Chcielibyśwa, aby pan dochtór dał nam jakie liki, aby ją zratować.

Trzeba by wprzód wiedzieć, co jej brakuje.

Cierpi na hipokryzje, panie dochtór.

Hipokryzję?

Tak; to znaczy niby, że cała jest opuchła. Powiadają, że ma moc wody w cielsku i że jej wątroba i brzuch, czy ślidziona, jak to tam państwo nazywają, zamiast robić krew, robią samą wilgoć. Raz na dwa dni trzęsie ją okrutna frybra i wtedy zesłabnie i darcie ma w nogach straszliwe. Flegma się jej pcha do gardła, mało ją nie zadusi, a czasem to ją tak zemgli i rzuci nią, że się widzi, że już koniec. Jest we wsi japtykarz, uczciwszy uszy, co jej już dawał liki Bóg wi nie jakie, więcej niż dwanaście dobrych talarów kosztują mnie te syćkie z przeproszeniem lewatywy, a te czyszczenia, a te odwary z hiacyntu, a krople krzepiące. Ale to niby syćko, jak to mówią, ani zaszkodzi, ani pomoże. Chciał jej dać jednego liku, co go nazywają ludzie hametykiem; alem się strachał, prawdę rzekłszy, żeby jej na tamten świat nie wyprawił. Powiadają ludzie, że te wielkie dochtory nie wiem ile ludzi zakatrupili już tym nowym wymysłem.

Do rzeczy, przyjacielu, do rzeczy.

Rzecz jest ta, że przychodzimy prosić pana, abyś powiedział, co trza teraz robić.

Nie rozumiem zupełnie, o co wam chodzi.

Panie dochtór, moja matka jest chora; macie tu dwa talary, żebyście nam dali jakie liki.

O, tak, to rozumiem. Ten chłopak przynajmniej mówi jasno i wysławia się jak należy. Powiadasz, że matka chora jest na puchlinę, że obrzękła na całym ciele, ma gorączkę i bóle w nogach? Od czasu do czasu napadają ją kurcze i drgawki, to znaczy omdlenia?

To, to, panie dochtór, właśnie.

Ciebie zrozumiałem od razu; nie tak jak ojca, który plecie sam nie wie co. A teraz, chciałbyś lekarstwa?

Tak, panie dochtór.

Lekarstwa, aby ją wyleczyć?

Niby tak.

Masz tu kawałek sera; dajcież go jej zaraz zażyć.

Niby syra?

Tak, to jest ser szczególnie przyprawiony: wchodzi w to złoto, korale, perły i mnóstwo innych kosztownych rzeczy.

Panie dochtór, dziękujem piknie; zaraz to damy matuli do zbuchania.

Do widzenia. Gdyby przypadkiem umarła, starajcież się ją przystojnie pogrzebać.

Otóż i urocza karmicielka. Ach, karmicielko mego serca, oczarowany jestem tym spotkaniem; widok twój to rabarba, kasja i senes, które czyszczą mą duszę z wszelkiej melancholii.

Na mą duszę, panie lekarzu, to za piekne dla mnie. Nie rozumiem ani słówka z pańskiej łaciny.

Rozchoruj się, piękna mamko, błagam; rozchoruj się dla mej miłości. Leczyć cię byłoby dla mnie największą rozkoszą.

Całuję rączki panu, już ja tam wolę, żeby mnie nikt nie leczył.

Jakże mi cię żal, piękna żywicielko, że masz tak zazdrosnego i przykrego męża!

Cóż robić? To widać za moje grzechy; gdzie kozę przywiążą, tam się jej trzeba paść.

Taki gbur! brutal, który cię pilnuje nieustannie i nie pozwala nikomu zbliżyć się do ciebie!

Ach! ach! pan jeszcze nic nie widział; to tylko mały smaczek tego, co on potrafi, kiedy go giez ukąsi.

Czy podobna? Możeż być człowiek, który by miał duszę tak nikczemną, aby się znęcać nad taką istotą? Ach, znam takich, piękna karmicielko, i to niedaleko stąd, którzy uważaliby się za szczęśliwych, gdyby mogli ucałować bodaj same koniuszki twoich nóżek! I czemuż tak powabna kobieta musiała popaść w takie ręce! Żeby takie proste bydlę, bałwan, brutal, cymbał... wybacz, piękna mamko, jeśli w ten sposób wyrażam się o twoim mężu...

Ech, panie lekarzu, ja wiem dobrze, że on nie wart czego inszego.

Bez wątpienia, piękna mamko, zasługuje na to; i zasługiwałby jeszcze, abyś mu czymś przystroiła głowę, by go ukarać za jego podejrzliwość.

To pewna, że gdyby tylko o niego mi chodziło, mógłby się doczekać brzydkiej rzeczy.

Na honor, nic by nie było w tym złego, gdybyś się na nim zemściła w czyimś towarzystwie. Mówię ci, w zupełności mu się to należy; i gdybym ja był tym szczęśliwym, piękna karmicielko, wybranym przez ciebie do...

Słuchaj no, Łukaszu, nie widziałeś przypadkiem doktora?

Ech, do wszystkich diabłów, widziałem i jego, i moją babę.

Gdzież on się podział?

Nie wiem, ale chciałbym, żeby się podział do wszystkich diabłów.

Idź no zajrzeć, co porabia córka.

Ach, to pan, panie doktorze, właśnie pytałem, gdzie jesteś.

Zabawiałem się na dziedzińcu wydzielaniem nadmiaru przyjętych napojów. Jak się miewa chora?

Nieco się jej pogorszyło po lekarstwie.

Tym lepiej; znak, że działa.

Tak, ale boję się, aby jej nie zadusiło.

Niech pana głowa nie boli. Mam lekarstwa, które drwią sobie ze wszystkiego; czekam jej przy agonii.

Cóż to za człowiek z panem? ...

To...

Co?

Ten, który...

Hę?

Który...

A, rozumiem.

Będzie potrzebny pańskiej córce.

Panie, idzie tu panienka; chce się przejść troszeczkę.

To jej dobrze zrobi. Idź no pan, panie aptekarzu, zmacać puls, abym mógł później pomówić z tobą o jej chorobie.

Tak, panie, to ważna i subtelna kwestia sporna między lekarzami, czy łatwiej leczyć kobiety niż mężczyzn. Proszę, chciej pan posłuchać. Jedni mówią, że nie, drudzy, że tak; ja zaś mówię, że tak i nie; ile że, ponieważ oporność zmąconych wilgotności, pojawiających się we wrodzonych temperamentach kobiety, będąc przyczyną, iż strona zwierzęca dąży ustawicznie do zapanowania nad stroną czującą, pewne jest, iż nierówność ich usposobienia zależną jest od skośnego ruchu kręgu księżyca; że zaś słońce, które kieruje promienie na wklęsłość ziemi, natrafia...

Nie, niezdolna jestem odmienić się w uczuciach.

Przemówiła! O wspaniała potęgo lekarstwa! O boski lekarzu! Jakąż wdzięczność winienem ci, doktorze, za to cudowne uleczenie! Czym potrafię ci odpłacić takie dobrodziejstwo?

Ha! ta choroba kosztowała mnie niemało trudu!

Tak, ojcze, odzyskałam mowę; lecz odzyskałam ją po to, aby ci powiedzieć, iż nigdy nie zaślubię innego niż Leandra i że próżno się starasz narzucić mi na męża Horacego.

Ależ...

Nic nie zdoła zachwiać mego postanowienia.

Co!

Próżno przedkładasz mi swoje argumenty.

Jeżeli...

Wszystkie wywody nie zdadzą się na nic.

Ja...

Rzecz rozstrzygnięta.

Ale...

Żadna ojcowska władza nie zmusi mnie do małżeństwa wbrew mej woli.

Mam...

Próżne usiłowania.

To...

Serce moje nie podda się nigdy przemocy.

To...

I raczej zagrzebię się w klasztorze, niż zaślubię człowieka, którego nie kocham.

Ależ...

Nie. W żaden sposób. Nie ma o tym mowy. Tracisz czas próżno. Nie uczynię tego. Rzecz postanowiona.

Ach, cóż za nawał słów! Nie ma sposobu się obronić.

Panie, proszę pana, abyś ją uczynił na powrót niemą.

To niemożliwe. Jedyna usługa, jaką mogę panu oddać, to jest uczynić pana głuchym, jeżeli pan sobie życzy.

Ślicznie dziękuję.

I ty myślisz...

Nie; wszystkie perswazje, ojcze, do niczego nie prowadzą.

Zaślubisz Horacego jeszcze dziś wieczór.

Raczej zaślubię śmierć.

Mój Boże, przestań pan, pozwól pan mnie objąć tę kurację; to są wszystko objawy choroby i wiem, jakie lekarstwo zastosować.

Byłożby możebne, abyś pan uleczył także i tę chorobę jej umysłu?

Tak; pozwól mi pan działać. Mam lekarstwo na wszystko, aptekarz zaś pomoże nam w kuracji.

Jedno słowo. Widzisz, że miłość jej do tego Leandra jest zupełnie sprzeczna z wolą ojca; nie ma czasu do stracenia, humory są bardzo wzburzone; niezbędne jest tedy znaleźć szybko lekarstwo na tę chorobę, która mogłaby się przez opóźnienie pogorszyć. Co do mnie, widzę tylko jedno, to znaczy dawkę przeczyszczającą fugas chrustas1, którą zmieszasz jak należy z dwiema drachmami matrimonium2 w pigułce. Może będzie stawiała pewne trudności w zażyciu tego lekarstwa; jednakże, ponieważ jesteś człekiem biegłym w swym zawodzie, twoją rzeczą będzie ją nakłonić i podać ten specyfik, jak zdołasz najlepiej. Idź się z nią nieco przejść po ogrodzie, aby przygotować humory, podczas gdy ja będę zabawiał ojca; ale przede wszystkim, nie trać czasu. Lekarstwo jak najprędzej! Lekarstwo specyficzne!

Cóż to są za środki, panie doktorze, które wymieniłeś przed chwilą? Zdaje mi się, że nigdy o nich nie słyszałem.

Środki te bywają stosowane tylko w gwałtownej potrzebie.

Widziałeś pan kiedy podobne zuchwalstwo?

Dziewczęta bywają niekiedy uparte.

Nie wyobrażasz sobie, jak ona jest zacietrzewiona w tym Leandrze.

Gorącość krwi oddziaływa w ten sposób na młode umysły.

Co do mnie, od chwili jak odkryłem gwałtowność tego uczucia, trzymałem córkę ustawicznie pod kluczem.

Mądrze pan czyniłeś.

Nie dopuszczałem między nimi do najmniejszego zbliżenia.

Bardzo słusznie.

Gdybym ścierpiał, aby się choć raz zobaczyli, jeszcze by z tego wynikło jakie szaleństwo.

Bez wątpienia.

Obawiam się, iż byłaby zdolna z nim uciec.

Roztropna przezorność.

Ostrzeżono mnie, że on czyni wszelkie wysiłki, aby się z nią porozumieć.

A to szelma!

Ale mu się nie uda.

Rozumie się.

Potrafię temu zapobiec.

Nie na głupiego trafił: musiałby wstać bardzo rano, aby pana oszukać.

Oj, do licha, panie, a to ci historia; córka pańska drapła ze swoim Liandrem. To on był aptekarzem, a ten tu pan dochtór przygotował całą operację.

Jak to! Zarzynać mnie w ten sposób! Dalej, prędko, komisarza i nie wypuszczać z domu tego draba. A, łotrze, pójdziesz pod sąd.

Tak, tak, panie dochtór, będziesz dyndał; nie waż mi się stąd ruszyć ani na tyle.

Ach, Boże! ledwom trafiła do tego domu! Powiedzcież mi, co się stało z lekarzem, którego wam poleciłam?

Właśnie go będą wieszać.

Co! Wieszać mego męża! Boże! I cóż on uczynił?

Pomógł wykraść córkę naszego pana.

Jak to! Drogi mężu, to prawda, że mają cię powiesić?

Sama widzisz. Ach, ach!

I ty dałbyś się uśmiercić w obecności tylu osób?

A cóż mam robić?

Gdybyś choć skończył rąbać nasz las, miałabym jakąś pociechę.

Oddal się stąd, rozdzierasz mi serce.

Nie, zostanę tu, aby ci dodawać odwagi. Nie oddalę się, póki nie ujrzę, jak wisisz.

Och, och!

Komisarz przybędzie tu natychmiast, aby cię umieścić w bezpiecznym schronieniu.

Och! och! Nie można by tego zmienić na porcję kijów?

Nie, nie; o tym sąd rozstrzygnie. Ale co widzę?

Panie, Leander staje przed twoim obliczem i oddaje Lucyndę pod twą ojcowską władzę. Mieliśmy zamiar uciec i wziąć ślub potajemnie; ale postanowienie to ustąpiło miejsca uczciwszym zamiarom. Nie chcę panu kraść córki, pragnę ją otrzymać jedynie z twej ręki. Dodam tylko, że przed chwilą otrzymałem listy donoszące mi, że wuj umarł i że jestem spadkobiercą całego jego majątku.

Panie, niezmiernie wysoko cenię przymioty pańskie i z radością oddaję panu córkę.

Medycynie się upiekło.

Skoro nie będziesz już wisiał, podziękuj mi za to, żeś został lekarzem, bo to ja sprowadziłam na ciebie ten zaszczyt.

Tak? To ty sprowadziłaś na mnie tyle kijów, że ich sam zliczyć nie potrafię?

Skutek jest zbyt piękny, abyś mógł chować urazę.

Niech będzie.

Wybaczam ci więc te kije ze względu na dostojeństwo, do któregoś mnie wyniosła; ale staraj się na przyszłość mieć szacunek dla człowieka mojej wagi i pamiętaj, że gniew lekarza jest straszliwszą rzeczą, niż ktokolwiek przypuszcza.