Źródło i licencja tłumaczenia
Księga pierwsza
I
nie wie, co miłości sztuka
dokazać jest dzisiaj w stanie,
niech w tej książce wiedzy szuka.
utworu tego stronice,
a potem niechaj stosuje
przepisy moje w praktyce.
przez oceanu otchłanie.
Sztuką — jazda na rydwanie.
Sztuką jest też miłowanie...
nauczyłeś mnie, Febusie1.
Nie zdradziły ich swym śpiewem
leśne ptaszyny milusie...
ani jej siostry-boginie,
jak Hezjodowi3, gdy stado
pasł ongi w Askry4 dolinie. —
Doświadczenie jest mi dzisiaj
przewodnikiem mym jedynie...
II
służyć i okryć się chlubą
pod znakiem słodkiej Wenery5...
najpierw — znaleź twoją lubą.
Zdobywszy — umiej zachować.
Całe działania zaczepne
według moich rad przeprowadź.
Jestem pewien, przyjacielu,
nie będziesz tego żałować...
III
korzystaj z pomyślnej chwili,
wybierając tę, czar której
całe życie twe umili.
nie zstąpi ku tobie z nieba
na lekkich wiaterku skrzydłach...
Znaleźć ją na ziemi trzeba.
szybkiego jelenia złowi,
wie, gdzie może stawić czoło
okrutnemu odyńcowi.
zastawić ma lep na ptaki.
Rybak — w jakiej wodzie chwytać
karpie, liny i szczupaki.
szukasz wśród ziemskich padołów,
naucz się znajdować miejsca,
gdzie obfity będzie połów...
podróżować po mórz fali —
nie potrzebujesz twej lubej
szukać w lazurowej dali.
sprowadza z Indii spalonej —
pasterz frygijski niech w Grecji
szuka kochanki i żony.
w swoich starych murach mieści
iż — rzec można bez przesady —
jest to w świecie raj niewieści.
morze — ryb, Gargara10 — kłosów,
ile ptasząt w głębi lasów,
ile gwiazd jest wśród niebiosów,
młode a cudne dziewice.
Nie darmo w nim słodka Wenus
obrała swoją stolicę.
IV
znajdą Rzymianie szczęśliwi
pod portykiem Pompejusza11,
na Forum12, w galeriach Liwii13.
sposobności nie są rzadsze —
lecz najskuteczniej swe sidła
zastawiać można w teatrze.
tę — oszukać będziesz w stanie,
tamta zajmie cię przelotnie,
innej — dasz swe miłowanie.
tworzą nieraz szyki długie
i jak gdyby oszalały,
latają jedne przez drugie —
fruną w jasne dni pogodne —
z kęp pachnącej macierzanki
zbierać słodkie skarby miodne —
śpieszą rzeszą nieprzebraną.
Każda widzieć chce — lecz każda
pragnie zwłaszcza być widzianą.
złączył miłość. Przez porwanie
Sabinek16 zdobyli sobie
żony rycerscy Rzymianie.
uświęconej z bogów łaski,
teatr zastawia na cnotę
pułapki i samotrzaski.
V
do robienia znajomości.
Siądź przy lubej jak najbliżej.
Ujdzie to śród tłoku gości.
przycisnąć się jeszcze bardziej.
Dziewczę zniesie to cierpliwie...
Rozmową twą też nie wzgardzi.
chwal te, które ona chwali.
Widząc bóstwa — pochwal Wenus,
co twe serce żarem pali...
na pierś białą twojej miłej,
drżącą ze wzruszenia ręką
strzepnij lekko owe pyły.
strzepnij również, nic nie szkodzi.
Niechaj widzi twą troskliwość,
niech się na twą tkliwość zgodzi...
VI
lśniąc od złota i purpury,
ciągniony przez konie śnieżne
wjedzie Cezar w nasze mury.
pokonanych Partów17 wodze18.
Tłum młodzieńców, roje dziewcząt
zgromadzą się na ich drodze.
zapyta cię twoja luba —
mów, objaśniaj — bo inaczej
pewną będzie twoja zguba.
ciekawość twego dziewczęcia
mówiąc o tym, o czym nie masz
nawet słabego pojęcia.
udzielaj objaśnień — a tu
z wieńcem trzcinowym na czole
zacna postać Eufratu...»
Choć ich nie znasz — swoją drogą,
syp nazwiska pierwsze lepsze,
co do nich pasować mogą.
VII
dostęp do dziewic, a wino
(trzeba wyznać to otwarcie)
nie jest ich krasą jedyną.
Miłość duszę opromienia...
Wino i miłość — to płomień
rozpalony śród płomienia.
bezpieczniej poczekać do dnia.
Noc i wino — źli doradcy.
Zwodniczy ma blask pochodnia.
trzy boginie... Kto dniem sądzi
klejnot, dziewczę i purpurę,
ten na pewno nie pobłądzi.
(zgodzicie się chyba ze mną).
Nocą nie ma brzydkich kobiet
(zwłaszcza gdy jest bardzo ciemno).
VIII
gdzie urządzać można łowy
na kochanki? Mój poemat
byłby wówczas stutomowy...
jak mi się słusznie wydaje —
nie sposób jednak pominąć
kąpielowe miłe Baje19...
na myśl muszą przyjść nam Baje,
gdzie kąpiel każdy dostaje,
i... z raną w sercu zostaje.
na słonecznej plaży modnej.
Tam na cnotę dziewic dybie
rzymski «Esikus pogodny».
IX
gdzie zastawiać trzeba sieci,
w które nasza ukochana
mimo woli swojej wleci.
jak zdobyć jej miłość trzeba.
Kochankowie wszystkich krajów!
Głos mój będzie głosem nieba.
na jaką uczujesz chrapkę,
tylko umiej, gdzie należy,
zręcznie zastawić pułapkę.
ręczę, że by się poddała,
ręczę, że miłością pała,
tylko... nie jest dosyć śmiała.
równie mężów, jak dziewice.
Mąż ukrywa swoje żądze,
lecz dziewice zdradza lice.
czynić zaprzestali, to by
u stóp naszych niewiast roje
znalazły się tejże doby...
widząc, ryczy jałowica.
Rży klacz na widok ogiera.
Blednie od żądzy dziewica.
a wówczas — mogę ci przysiąc,
oprze ci się z pięknych kobiet
zaledwie jedna na tysiąc...
X
winno być wejście w zażyłość
z subretką20 słodkiej piękności,
ku której uczuwasz miłość.
ma swej pani zaufanie,
nie oszczędzaj żadnych darów,
a co zechcesz — to się stanie...
chwilę, kiedy pani tkliwa
leży w słodkim półomdleniu
i Amora łask przyzywa...
promienieją jej oczęta.
W najtajniejsze głębie duszy
wnika Wenus uśmiechnięta...
nie zdobył go szturm junaków.
W dzień wesela przyjął konia,
co w swym wnętrzu krył wojaków.
o rywalkę zazdrość pali.
Wystąpisz w roli mściciela.
Wszystko łatwo pójdzie dalej.
póki wiatr dmie, póki żagle
wzdęte... Błędnym jest przysłowie,
że po diable to, co nagle...
względy subreteczki miłej?
Odpowiedź jest na to trudna.
Problemat — bardzo zawiły...
pomocnicę uzyskamy,
inna będzie chciała ciebie
zatrzymać dla siebie samej.
od amorów ze służącą,
bowiem komplikacje różne
spokój ci potem zamącą.
Najpierw skończ romans z jej panią,
a gdy wszystko się powiedzie,
wówczas przyjdzie kolej na nią...
XI
Donieś o twej duszy stanie.
Niech tysiące komplementów
wyśpiewa jej twe kochanie.
błagać się wybraną godzi.
Nie wstydź się prosić, gdy prośba
nawet gniew bogów łagodzi.
u stóp najmilszej kochanki,
lecz w ostatniej chwili nie daj...
Obiecanki to... cacanki...
na tym, aby nic nie dawszy
otrzymać od ukochanej
dowód łaski najjaskrawszy.
co z tego «dowodu» płynie,
niczego ci nie odmówi...
Szczyt pragnień cię nie ominie...
radzę wam, młodzi Rzymianie,
albowiem pięknymi słowy
łatwo jest zdobyć kochanie.
będzie waszych serc wymowa —
omijajcie wszystkie sztuczne
i nienaturalne słowa.
nie czytany, nie otwarty,
nie trać zbyt wcześnie nadziei.
Bądź ufny i bądź uparty.
i cóż twardszego od skały?
A jednak najtwardsze skały
miękkie wody wydrążały...
lecz nie odpowiada na nie,
wkrótce zacznie odpowiadać,
gdy ciekawi ją czytanie...
niech cię to zbyt nie rozżali.
Pisząc, byś nie pisał, pragnie,
ażebyś pisywał dalej...
XII
i ozdoba... Więc nie fryzuj
włosów ani ich pomadą,
jak to mówią — nie ulizuj.
Ariadnę23 poił zachwytem,
Fedra24 szalała z miłości
za prostakiem Hipolitem25.
stał się kochankiem Wenery.
Bądź czystym, lecz nie unikaj
śniadej, opalonej cery.
bezładnie zgniecionych kłębów.
Nie miej poplamionej szaty.
Nie zapomnij płukać zębów!
Czub twój niechaj się nie jeży.
Niech twą brodę oraz włosy
strzyże najlepszy z balwierzy27.
Oddech musi pachnieć mile.
Inaczej — kochanka twoja
uciekać będzie o milę.
przy toalecie kokoty28
lub mężowie, których nęcą
mężów haniebne pieszczoty.
XIII
umysłu i nóg zachować.
Popisz się, z czym tylko możesz.
Gdyś zgrabny — taniec poprowadź.
(najlepiej — miłosne zwrotki).
Musisz uwieść twoją lubą,
wyzyskując wszelkie środki.
XIV
prawiąc zręczne komplementy.
Najskromniejsza jest wrażliwą
na czar pochlebstw niepojęty.
lubi je bardzo płeć gładka.
Przysięgając wierność, możesz
Jupitera29 brać na świadka.
zaśmiewa się Jowisz stary...
i on nieraz na Styks30 klął się
żonie dochowywać wiary...
króla niebiosów przykładem,
przysięgajcie — ile wlezie,
dotrzymujcie — jego śladem...
XV
łzy gorące i lamenty.
Jak wiadomo, łza rozmiękcza
najtwardsze nawet diamenty.
któż bezkarnie z nas pominie?
Słodkim zaklęciom miłości
one dają moc jedynie...
nie zabrania całowania...
Całuj również wtedy, jeśli
całowania ci zabrania.
i przybierze groźną postać.
Lecz się nie daj na to nabrać.
Pragnie pokonaną zostać.
nie zrań brutalną pieszczotą.
Jeżelibyś był prostakiem —
może się obrazić o to.
i po dalszy ciąg nie sięga —
godzien stracić to, co zyskał,
stary, głupi niedołęga...
duszę kobiet dobrze znał ty,
wiedziałbyś, że nic milszego
nie ma dla nich nad te gwałty...
piękna twoja wyjdzie cała,
to ci w setnym pokoleniu
będzie jeszcze pamiętała...
na jej twarzy wówczas gości...
Ale w serca tajnej głębi
aż się będzie trząść ze złości...
XVI
kochanków swoich nie łowi.
Lecz lubi być zaczepioną
i poddać się kochankowi.
Słuchajcie mądrej maksymy:
Dziewice lubią nad wszystko,
kiedy je o co prosimy.
najkorniejsze prośby składa.
Żadna doń nie przyszła pierwsza,
choć figurą był nie lada!
odpowiada na twe żądze —
nie nastawaj. Zarządź odwrót.
Najlepsza to rzecz, jak sądzę.
ten ją kusi, ten ją nęci,
kto się jej narzuca — zwykle
bywa przedmiotem niechęci.
XVII
różnym się sposobem łowi.
Jedne z nich wpadają w sieci
przemyślnemu rybakowi.
jeszcze inne — zwykłą wędką...
Łowienie jednych trwa długo,
a zaś drugich — bardzo prędko.
osób, z którymi masz schadzkę.
Stare sarny są czujniejsze
i dalej widzą zasadzkę.
zbyt ryzykownym fortelem,
trafi na łotra, uchodząc
przed zacnym uwodzicielem...
O miłowania potędze,
odpocząwszy chwilę jedną,
śpiewać będę w drugiej księdze.
- Febus a. Feb (mit. gr.) — przydomek Apolla, boga słońca. [przypis edytorski] ↩
- Klio (mit. gr.) — muza historii. [przypis edytorski] ↩
- Hezjod — gr. poeta epicki, ur. między 850 a 700 p.n.e., autor m. in. poematu Prace i dnie. [przypis edytorski] ↩
- Askra — miasto w środkowej Grecji, w pobliżu gór Helikonu. [przypis edytorski] ↩
- Wenera a. Wenus (mit. rzym.) — bogini miłości. [przypis edytorski] ↩
- kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
- Perseusz (mit. gr.) — heros, syn Zeusa i Danae. [przypis edytorski] ↩
- Andromeda (mit. gr.) — córka króla Etiopii, Cefeusza (syna Zeusa) i Kasjopei, oddana na pożarcie smokowi morskiemu, wielorybowi (pustoszącemu kraj za bluźnierstwo Kasjopei, która twierdziła, że jest piękniejsza od Nereid). Ocalił Andromedę Perseusz, który poślubił ją zabiwszy potwora. [przypis edytorski] ↩
- Methymna — miasto na wyspie Lesbos, w starożytności znane z doskonałych win. [przypis edytorski] ↩
- Gargara — miasto na południe od Troi, w starożytności znane z obfitych zbiorów. [przypis edytorski] ↩
- portyk Pompejusza — ogród publiczny, część kompleksu teatralnego, jaki Pompejusz Wielki zbudował w południowej części Pola Marsowego. [przypis edytorski] ↩
- Forum Romanum — najstarszy plac w staroż. Rzymie, religijny, polityczny i towarzyski ośrodek miasta. [przypis edytorski] ↩
- galerie Liwii — portyk Liwii, powstały w latach 15–7 p.n.e. [przypis edytorski] ↩
- Adonis (mit. gr.) — młodzieniec, ulubieniec Afrodyty. [przypis edytorski] ↩
- Romulus (mit. rzym.) — założyciel Rzymu, zabójca brata-bliźniaka Remusa. [przypis edytorski] ↩
- porwanie Sabinek — legenda z początków Rzymu, wg której Rzymianie mieli porwać kobiety z plemienia Sabinów i pojąć je za żony. [przypis edytorski] ↩
- Partowie — naród tworzący państwo na terenie dzisiejszego Iranu od ok. 238 p.n.e. do 226 n.e., uwikłany w liczne wojny z Rzymem. [przypis edytorski] ↩
- wodze — dziś popr. forma M.lm: wodzowie. [przypis edytorski] ↩
- Baje — Baiae, miasto nad Zatoką Neapolitańską,w starożytności funkcjonujące jako kurort i uzdrowisko. [przypis edytorski] ↩
- subretka (daw.) — pokojówka. [przypis edytorski] ↩
- Ilion — Troja. [przypis edytorski] ↩
- Tezeusz (mit. gr.) — heros ateński, zabójca Minotaura. [przypis edytorski] ↩
- Ariadna (mit. gr.) — królewna kreteńska, jej nić pomogła wydostać się Tezeuszowi z labiryntu Minotaura. [przypis edytorski] ↩
- Fedra (mit. gr.) — żona Tezeusza, córka Minosa i Pasifae. [przypis edytorski] ↩
- Hipolit (mit. gr.) — heros, syn Tezeusza, oskarżony o gwałt przez Fedrę. [przypis edytorski] ↩
- Adonis (mit. gr.) — młodzieniec, ulubieniec Afrodyty. [przypis edytorski] ↩
- balwierz (daw.) — fryzjer. [przypis edytorski] ↩
- kokota (daw.) — prostytutka. [przypis edytorski] ↩
- Jupiter a. Jowisz (mit. rzym.) — najważniejszy bóg rzymskiego panteonu, odpowiednik gr. Zeusa. [przypis edytorski] ↩
- Styks (mit. gr.) — rzeka w podziemnej krainie zmarłych. [przypis edytorski] ↩
- jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Owidiusz
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Sztuka kochania · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/sztuka-kochania/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Julian Ejsmond
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.