Źródło i licencja tłumaczenia
Księga druga
I
Oto zdobycz z bogów łaski
wpada w zastawione przez nas
umiejętnie samotrzaski1.
wawrzyn złoży na mej skroni,
imię me sławiąc nad starca
z Askry2 i ślepca z Meonii3.
dały ci lubą w objęcia.
Nauczę cię, jak zachować
na stałe miłość dziewczęcia.
śmiertelnemu użyć skrzydeł.
Ja chcę skrzydlatego bóstwa5
nie wypuścić z moich sideł.
II
tesalskich wróżek zaklęcia6,
uczone czary Medei7
ni talizman ze źrebięcia.
czarnoksięska sztuka cała,
Medea Jazona8, Cyrce9 —
Ulissa10 by zatrzymała.
na bok trujące odwary!
Do szaleństwa doprowadzą
najzdrowszego takie czary.
III
Łącz ciała i duszy piękno,
albowiem zalety ducha
nawet czasu się nie zlękną.
Piękność ciała szybko mija.
Z róż zostają jeno ciernie.
Więdnie fiołek i lilija.
niezadługo włos zbieleje.
Zmarszczki lica twe pokryją,
wiatr rozwieje twe nadzieje...
Piękno ducha nie przeminie.
Ulisses dzięki wymowie
zawojował dwie boginie.
IV
przenika do serca ludzi.
A zgryźliwość i kłótliwość
powszechną nienawiść budzi.
do wilka albo jastrzębia.
Natomiast wszyscy kochamy
i jaskółkę, i gołębia.
Niechaj uśmiech zawsze gości
na twych ustach. Miłe słowo
bywa pokarmem miłości.
tam, gdzie pieprz rośnie, wygania.
Na pewno by siedział w domu
mając słodycz jej kochania.
załazi potem za skórę.
Sądzi, że skwitował długi,
zrobiwszy jej awanturę.
są zawsze kłótnie dwóch osób.
Ale kochance nie można
nawymyślać w żaden sposób.
nie zmusza was siła prawa.
Waszym prawem — słodka miłość,
co serca szczęściem napawa.
V
wykładać sztuki kochania.
Nie potrzebuje mych nauk
ten, który ma coś do dania.
może dać rzecz jaką drogą,
obfitsze, niż ja, posiada
środki, które uwieść mogą.
ponieważ będąc ubogim
kochałem, ach, i gorzałem
ogniem namiętności srogim.
za kochanek moich wdzięki
dawałem jako zapłatę
me najpiękniejsze piosenki.
musi swoje postulaty.
Cierpi wiele rzeczy, których
nie zna kochanek bogaty.
mojej lubej włosy — pomnę,
jakie z tego miałem smutki
i jakie koszty ogromne.
że strój jej został rozdarty...
Niźli się kłócić z kobietą —
łatwiej zwalczać dzikie Party.
VI
surową i niedostępną,
bądź cierpliwy, odpędziwszy
na bok wszelką myśl posępną.
to się zgina jak sprężyna.
Lecz pęknie na dwoje wówczas,
gdy ją się gwałtownie zgina.
pływak nurt rzeki przepłynie.
Ale pragnąc z prądem walczyć
śród wezbranych nurtów zginie.
nad tygrysami dzikimi
i nad lwami okrutnymi
z pustyń numidyjskiej ziemi.
ustąp... a twój triumf pewny.
Czyń — co ci uczynić każe.
Płacze? Płacz udawaj rzewny.
Co powie — powtarzaj za nią.
Przecz — czemu jej usta przeczą.
Chwal — co chwalą, gań — co ganią...
W ciżbie toruj lubej drogę.
Pod stopy jej złóż kobierzec.
Obuj lub rozzuj jej nogę...
poniżenie ci przypadło
trzymać twoją wolną ręką
(rzecz to hańbiąca) zwierciadło.
takie rzeczy spełniał ongi,
a niemniej czcimy dziś wszyscy
półboga tego posągi.
VII
na Forum da ci spotkanie —
przed umówioną godziną
pierwszy musisz przybyć na nie.
pędź, leć — ile tylko siły.
Bacz, by najliczniejsze tłumy
biegu twego nie zwolniły.
śpiesz się, jak się wszyscy śpieszą,
co kochają... Gdy powozu
brak ci — musisz ruszyć pieszo.
jeśliś jest naprawdę czuły.
Ani deszcze, ani śniegi,
ani skwary kanikuły12.
VIII
Tchórze opuszczą jej znaki.
W słodkich obozach kochania
musisz znosić trud wszelaki.
najstraszniejsze niewygody:
długie marsze, ostre zimy,
ciężkie noce, srogie chłody.
strugami lodowatemi.
Nieraz będziesz przeziębnięty
spoczywał na twardej ziemi.
zamieszkiwał chatkę niską,
kiedy Admetowe14 stado
wyprowadzał na pastwisko.
idąc śladem Apollina?
Niechaj zrzuci pychę z serca,
kto miłością żyć poczyna!
IX
dostać się zwyczajną drogą,
gdy napotkasz drzwi zamknięte,
nie popadaj w rozpacz srogą.
poprowadzi cię kochanie.
Lub wślizgnij się górnym oknem
zdradziecko a niespodzianie.
jak się naraziłeś dla niej,
i bezczelnej twej śmiałości,
jestem pewien, że nie zgani.
X
przemawiajcie ze słodyczą.
Nie wstydź się, kochanku pyszny,
ścisnąć ich dłoń niewolniczą.
stróża, co bramę zamyka,
ani też u drzwi sypialni
stojącego niewolnika.
XI
darami twej ukochanej.
Przyślij upominek drobny,
ale ze smakiem wybrany.
pod owocu gną ciężarem —
kosz najpiękniejszych owoców
odpowiednim będzie darem.
(wieś masz w pobliżu stolicy),
choć kupiłeś je na targu
u przekupki na ulicy.
kasztany lub winogrona.
Kasztany — to Amarylis15
słodycz była ulubiona.
nowoczesna Amarylko,
wołasz niezadowolona:
«Jak to? Dał kasztany tylko?»
kwiczoły albo gołębie.
W ten sposób dasz lubej poznać
wiernych uczuć twoich głębie.
twej kochance tkliwe rymy?
Chcemy solidniejszych darów,
chociaż poezje chwalimy.
nieogładzony, nieczuły,
może być pewien tryumfu,
jeśli ma pełne szkatuły.
Wszystko otrzymasz za złoto.
Ta, co nawet słynie cnotą,
nagradza złoto pieszczotą.
w towarzystwie Muz dziewięciu,
ale z pustymi rękoma,
wyznając miłość dziewczęciu,
wszędzie słyszymy zachwyty —
sam Homer, mimo swej sławy,
wyleciałby na łeb zbity.
XII
na długo miłość twej pani,
chwal to wszystko, co w niej widzisz,
chwal i to, co widzisz na niej.
Pochwal tyryjskie szkarłaty.
Z wyspy Kos ma strój18? Z zachwytem
wielb tego rodzaju szaty.
mniej słoneczne niż jej lica.
Jest w futrze zimowym? Futro
niech cię nad wszystko zachwyca.
powiedz, jeżeli włożyła
zbyt lekką tunikę — «ale
czy się nie zaziębisz, miła?»
czy fryzuje się żelazkiem,
czy na poły dzieli włosy
boskim jaśniejące blaskiem.
chwal jej głos — gdy pieśni nuci,
a skoro je skończy śpiewać,
niech cię to serdecznie smuci...
XIII
gdy przechodzi w nawyknienie,
coraz bardziej potężnieje,
zmienia się w żywe płomienie.
był kiedyś mlecznym cielaczkiem.
Wielkie drzewo rozłożyste
dawniej było małym krzaczkiem.
rzeka ku morzu płynąca.
Nieskończoną ilość wody
czerpie z dopływów tysiąca.
Znaczy to ogromnie dużo,
znoś wszelakie jej kaprysy,
choć cię męczą, choć cię nużą.
Niech nic prócz ciebie nie słyszy.
Niech twój obraz dniem i nocą
ukochanej towarzyszy.
do tkliwej miłości twojej,
oddal się... Twe oddalenie
niechaj ją zaniepokoi.
ziemia sutsze daje plony.
Chciwiej deszczu zimne strugi
pochłania grunt wysuszony...
nie dłuży się nieopatrznie.
Luba o tobie zapomni
i o innym myśleć zacznie.
Nieobecny Menelausie19,
tyś był winien, że z Heleną20
Trojańczyk w amory wdał się.
gdy została żona młoda
pod jednym dachem z Parysem21!
Wszyscy wiemy — krew nie woda.
na pożarcie krogulcowi.
Jagniątko wilkowi, który
tysiące owieczek łowi...
Parys był również niewinien.
Każdy z nas na jego miejscu
to samo zrobić powinien.
i zostawił czasu mnóstwo.
Mąż — powiedzieć można — całe
sprowokował cudzołóstwo.
XIV
gdy kły toczy rozszalałe,
ani żmija nadepnięta,
ni lwica, gdy karmi małe...
Wściekłość płonie na jej twarzy.
Jest jak szalona bachantka22.
Na wszystko się wówczas waży.
zazdrości lubej nie budzić.
Jest to bardzo niebezpieczne,
(tutaj nie ma co się łudzić).
bym bronił mieć, cenzor srogi,
więcej ponad jedną miłość...
Chrońcie mnie od tego, bogi!
przysłoń twe zdrożne tkliwości.
Zwłaszcza strzeż się chełpliwości,
która w tylu sercach gości.
który inna poznać może.
Nie naznacz sobie dwóch schadzek
w jednym miejscu, w jednej porze.
wyda się jednak przypadkiem,
przecz bezczelnie... (Stary Jowisz
może znowu być twym świadkiem.)
ani też bardziej poddany.
Można by za dowód winy
poczytywać takie zmiany.
w zapasach miłosnych, aby
ujść podejrzenia, iż jesteś
wyczerpany już i słaby...
miłosnych ziół rój szkodliwy.
Cząber albo pieprz zmieszany
z ostrym nasieniem pokrzywy.
w stare wino... Straszne jady!
Wenus nie lubi tych środków.
I bez nich da sobie rady.
czosnek z Megary, na poły
pomieszany z pachnącymi
podniecającymi zioły23.
jaj, miodu i szyszek sosny.
Będzie z tego pożyteczny
i smaczny napój miłosny.
Eskulapa24. Wróć, Erato25,
do toku opowiadania.
Najwyższa już pora na to.
XV
taić niewierności twoje.
Obecnie porzuć tę drogę
i rozgłaszaj twe podboje.
W lekki okręt wiatrem gnany
Notus26, Zefir27 i Eurus28
dmą zazwyczaj na przemiany.
raz musi popuszczać wodze,
to znów je gwałtownie ściąga,
gdy się rozbrykają srodze.
źle wyjść, do ustępstw przywykłszy.
Miłość bez współzawodniczki
niektórym się z dziewic przykrzy.
dla gnuśnych29 nie jest szkodliwa.
Niech więc od czasu do czasu
twa luba zazdrosną bywa.
pozostawić w tej boleści?
Odpowiem ci: niezbyt długo.
Zaciętym jest gniew niewieści.
otocz miłośnie ramiony.
Spij łez krople diamentowe
z jej twarzyczki zasmuconej.
i czarem pieszczoty słodkiej.
Uspokoi się... Wszak nie ma
nic lepszego nad te środki.
gniew zaciekły, gniew płomienny,
jeżeli pomiędzy wami
zapanuje stan wojenny —
po onym okrutnym boju,
bylebyś umiał na łożu
podpisać traktat pokoju...
tam przebaczenie się rodzi,
tam kochanek wszelkie dąsy
bardzo łatwo ułagodzi.
i po zakończeniu sprzeczki
tym tkliwiej łączą swe dzióbki
pogodzone gołąbeczki.
Niebo, morze z ziemią pustą —
wszystko było pomieszane
ze sobą jak groch z kapustą.
i powstały wód odmęty,
a pusta ziemia zrodziła
najróżniejsze elementy.
ptactwo — powietrzne przestworza,
a zaś ryby się ukryły
w lazurowej głębi morza30...
nie istniała w owe czasy,
gdy się zważy, że mieszkaniem
ludzi owych były lasy.
A gałęzie listne — łożem.
Nikt nie znał bliźniego swego...
Ach, dziś tak już żyć nie możem.
tym obyczajom surowym.
Męża z niewiastą złączyła
tkliwa żądza w czasie owym.
słuchać przepisu żadnego.
Każdy wiedział bardzo dobrze,
jak się trzeba wziąć do tego.
wszystko na świecie zwycięża.
Ptaszyna kocha ptaszynę,
ryba — rybę, a wąż — węża.
rogacza — sarenka dzika.
Zaś kozła koza ma w cenie,
choć go czuć jak utrapienie.
mknąc przed siebie w świat daleki,
aby zobaczyć kochanka,
przepływa najszersze rzeki.
to potężny środek, który
rany goi, troski koi
lepiej nad wszelkie mikstury.
XVI
zobaczyłem Apollona
w wieńcu laurów... Słodko brzmiała
złotej harfy pieśń natchniona.
«Owidiuszu, piewco drogi,
mistrzu w sztuce miłowania,
wnijdź31 w świątyni mojej progi.
„Znaj sam siebie” — niechaj rzesza
uczniów twoich i wyznawców
do świątyni tej pospiesza.
który zna siebie samego,
rozumne przewidywania
w miłości od zgryzot strzegą.
nie zaś siły na zamiary.
Wyzyskuje wszelkie środki
do usidlenia ofiary.
jeżeli ma piękne lica.
Niechaj śpiewa jak najwięcej,
jeśli śpiewem swym zachwyca.
Niech pije — jeśli jest z niego
sympatyczny pijanica...
Niech swe ramiona obnaży.
W ogóle powinien robić
wszystko to, z czym mu do twarzy.
lub wierszopis nałogowy
niech się nigdy nie ośmieli
przerwać w połowie rozmowy —
prozą lub w wiązanej mowie...»
Tak przemawiał boski Febus.
Słuchajcie go, kochankowie.
XVII
zakochanych jest udziałem.
Niejeden dozna przykrości
tyle, ile ja doznałem.
Hybla pszczół, Atos zajęcy,
a morskie pobrzeże muszel,
lecz Miłość ma smutków więcej.
kaprysy niezmiernie głupie.
Gdy ci każą zrobić głupstwo,
podówczas — ze wstydem — zrób je...
XVIII
Kochankowie, z całej duszy
radzę wam uwagę skupić
i wytężyć bacznie uszy.
a ujdziesz niechybnej klęski,
do świątyni Jupitera
wjedziesz w triumfie zwycięski.
niż wszelkie inne recepty.
Zdradza cię kochanka twoja?
Nie złapże się na ten lep ty...
robić perskie oko ani
nie waż się nigdy dotykać
miłosnych listów twej pani.
niechaj cię nic nie obchodzi.
Jeśli cię zdradza przelotnie,
mów sobie: «Cóż to mi szkodzi?»
nie jestem na wysokości
mojej teorii kochania.
Zdrada kochanki mnie złości.
pozwalać lubej dziewczynie —
nie mogę, trudno, nie mogę,
choć dobrze wiem, że źle czynię...
XIX
najskrytsze wdzięki przesłania.
Zwierz spełnia zaś na widoku
tajne obrządki kochania...
oczy odwraca dziewica...
Dla ludzkich sprawek miłosnych
konieczną jest tajemnica.
bywają słońca promienie.
Jeżeli już nie ciemności —
to wybieramy półcienie...
półdziko pędzili życie,
kiedy im dęby dawały
jedzenie oraz ukrycie —
miłosne obrzędy czyni
nie na widoku publicznym,
lecz w lesie albo jaskini.
przed laty człowiek pierwotny.
A dzisiaj — dziś co widzimy?
Wszędzie — upadek sromotny.
proszony czy nie proszony,
gada i gada, i gada
najprzeróżniejsze androny.
nazbyt rozgłośnie się szczycą.
Tajemne sprawy miłości
powinny być — tajemnicą.
XX
nigdy nigdzie żadnej wady.
Będziesz mi niezmiernie wdzięczny,
jeśli posłuchasz tej rady.
Perseusz33 patrzał przez szpary.
Hektor34 we wzroście swej żony
nie widział żadnej przywary.
miano cnót znaleźć nietrudno.
Czarniejszą od smoły nazwiesz
«swoją czarnuszką przecudną».
zaś tę, co żyje rozpustą —
z Wenerą... «Pulchniutka» — powiesz
o kobiecie, co jest tłustą.
że powiewna i anielska,
o innej kobiecie, która
chuda jest jak śmierć angielska.
bliskiej cnoty nadaj miano,
a od razu wstępnym bojem
zawojujesz ukochaną.
«Cudna, żyjesz od ilu lat?
Jaki narodziny twoje
miał zaszczyt widzieć konsulat37?»
Zwłaszcza jeśli piękna pani
nie jest już pierwszej młodości,
niezręczność ją twoja zrani.
XXI
bywają dojrzalsze damy.
Jak wiadomo, przez ćwiczenia
talent udoskonalamy.
miłości, innym nie znane...
Przykuwają nas do siebie
zwłaszcza przez pieszczot odmianę.
tak bezmiernej lubieżności,
jaka w sercach, jaka w ciałach
tych namiętnych istot gości.
równie jej słodycze poją,
równie jej powaby nęcą
i mnie, i kochankę moją.
niewzajemnych... Nigdy przeto
nie pragnę pieścić się z chłopcem
ani z przekupną kobietą.
co ją z obowiązku dano.
Raz na zawsze z obowiązków
zwalniam moją ukochaną.
drżący szczęściem, półomdlały,
gdy mnie prosi, żebym zwolnił
namiętności mej zapały.
oczy od miłości mrące
zwraca ku mnie rozkochana,
pieszczot dając mi tysiące...
obce są owe zalety.
Mają je — jedynie tylko
dojrzalsze nieco kobiety...
zapijają — do stu katów.
Ja pić pragnę stare trunki
z czasu dawnych konsulatów...
XXII
ukryło puszyste łoże.
Muza moja do sypialni
w żaden sposób wejść nie może.
radę sobie świetnie dadzą
i nie zostaną bezczynni
pod Amora słodką władzą...
bardzo dobrze wiedzą sami.
Nie będą również w kłopocie,
co trzeba robić z rękami.
moi kochankowie mili...
Opóźniajcie szczyt rozkoszy —
jeżeli was nic nie pili.
aby trwała jak najdłużej.
Przed najśmielszymi pomysły
niechaj żadne z was nie stchórzy....
twej dziewczyny słodkie oczy,
jako złoty słońca promień
drży odbity w wód przeźroczy...
Szepty namiętne i skargi
na zbielałych wargach mrące...
Palące jak ogień wargi...
nie wyprzedzaj twojej pani.
Najmilej, gdy jednocześnie
przybijecie do przystani...
XXIII
ozdobi me czoło mirtem.
Niechaj wielbi imię moje
i niechaj się zajmie flirtem.
ongi dał zwycięskie bronie,
tak ja daję dziś kochankom
najprzedniejszy oręż w dłonie.
a gdy zwalczą dziewic wstyd już,
niechaj głoszą triumfalnie:
«Mistrzem naszym był Owidiusz...»
- samotrzask — pułapka. [przypis edytorski] ↩
- starzec z Askry — Hezjod. [przypis edytorski] ↩
- ślepiec z Meonii — Homer. [przypis edytorski] ↩
- Minos (mit. gr.) — władca Krety, później sędzia w krainie zmarłych; wg mitu uwięził Dedala, ale ten odleciał z wyspy na własnoręcznie wykonanych skrzydłach. [przypis edytorski] ↩
- skrzydlate bóstwo — Amor. [przypis edytorski] ↩
- tesalskich wróżek zaklęcia — Tesalia, region w północnej Grecji, w starożytności była uznawana za siedzibę czarownic. [przypis edytorski] ↩
- Medea (mit. gr.) — czarodziejka, żona Jazona. [przypis edytorski] ↩
- Jazon (mit. gr.) — heros z Tesalii, przywódca wyprawy po złote runo. [przypis edytorski] ↩
- Cyrce a. Kirke (mit. gr.) — czarodziejka, córka Heliosa, przypisuje się jej zmienienie towarzyszy Odyseusza w świnie. [przypis edytorski] ↩
- Ulisses — Odyseusz, bohater poematu Homera. [przypis edytorski] ↩
- Herkules — heros, odpowiednik gr. Heraklesa, znany z wykonania dwunastu prac. [przypis edytorski] ↩
- kanikuła (daw.) — wakacje. [przypis edytorski] ↩
- Apollo (mit. gr.) — przewodnik dziewięciu muz, bóg sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski] ↩
- Admet (mit. gr.) — król Feraj w Tesalii, na którego dworze Apollo przez 10 lat był za karę pasterzem. [przypis edytorski] ↩
- Amarylis — pasterka wspominana przez Wergiliusza w Bukolikach; informacja podana przez Owidiusza pochodzi z Bukoliki II, 51. [przypis edytorski] ↩
- zali (daw.) — czy. [przypis edytorski] ↩
- szkarłaty z Tyru — tkaniny pochodzące z fenickiego miasta Tyr, barwione drogą substancją uzyskiwaną ze ślimaków morskich. [przypis edytorski] ↩
- z wyspy Kos ma strój — gr. wyspa Kos była znana z wyrobu delikatnych tkanin. [przypis edytorski] ↩
- Menelaos — syn Atreusa, król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej. [przypis edytorski] ↩
- Helena — najpiękniejsza kobieta na ziemi, żona Menelaosa, króla Sparty. Z jej powodu toczyła się wojna trojańska. Została porwana przez Parysa, który rozsądził między Herą, Ateną i Afrodytą na korzyść tej ostatniej, ogłaszając ją najpiękniejszą z bogiń. Ręka Heleny miała być jego nagrodą. [przypis edytorski] ↩
- Parys — syn Priama i Hekabe, królewicz trojański; porwał Helenę, żonę władcy Myken Menelaosa, co było bezpośrednim powodem rozpoczęcia wojny trojańskiej. [przypis edytorski] ↩
- bachantka (mit. rzym.) — kobieta z orszaku boga wina Bachusa. [przypis edytorski] ↩
- zioły — dziś popr. forma N.lm: ziołami. [przypis edytorski] ↩
- Eskulap (mit. gr.) — bóg medycyny. [przypis edytorski] ↩
- Erato (mit. gr.) — muza poezji miłosnej. [przypis edytorski] ↩
- Notus — wiatr południowy i jego uosobienie; inna nazwa: Auster. [przypis edytorski] ↩
- Zefir (mit. gr.) — wiatr zachodni i jego uosobienie. [przypis edytorski] ↩
- Eurus (mit. gr.) — wiatr południowo-wschodni i jego uosobienie. [przypis edytorski] ↩
- gnuśny (daw.) — leniwy. [przypis edytorski] ↩
- w lazurowej głębi morza — następna strofa została pominięta w źródle jako zbyt odległa od oryginału. [przypis edytorski] ↩
- wnijdź — dziś popr. forma 2. os. trybu rozk.: wejdź. [przypis edytorski] ↩
- Andromeda (mit. gr.) — córka króla Etiopii, Cefeusza (syna Zeusa) i Kasjopei, oddana na pożarcie smokowi morskiemu, wielorybowi (pustoszącemu kraj za bluźnierstwo Kasjopei, która twierdziła, że jest piękniejsza od Nereid). Ocalił Andromedę Perseusz, który poślubił ją zabiwszy potwora. [przypis edytorski] ↩
- Perseusz (mit. gr.) — heros, syn Zeusa i Danae. [przypis edytorski] ↩
- Hektor — jeden z głównych bohaterów Iliady Homera, brat Parysa, syn Priama i Hekabe. Najdzielniejszy wojownik trojański. [przypis edytorski] ↩
- Minerwa (mit. rzym.) — bogini sztuki i rzemiosła, jak również mądrości, nauki i literatury; jej gr. odpowiednikiem jest Atena. [przypis edytorski] ↩
- jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
- konsulat — roczna kadencja konsula, najwyższego urzędnika rzymskiego, służyła do określania daty. [przypis edytorski] ↩
- cenzor — wyższy urzędnik rzymski, odpowiedzialny m. in. za przeprowadzanie spisów obywateli. [przypis edytorski] ↩
- Wulkan (mit. rzym.) — bóg ognia i kowalstwa, odpowiednik gr. Hefajstosa. [przypis edytorski] ↩
- Achilles — legendarny bohater grecki, syn Peleusa, króla Ftyi, i Tetydy, boginki morskiej, główny bohater Iliady Homera. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Owidiusz
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Sztuka kochania · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/sztuka-kochania/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Julian Ejsmond
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.