XXX

Kolejna noc była dla Else najstraszliwszą ze wszystkich straszliwych nocy w tym miejscu. Tym razem nie czuła irracjonalnego strachu, który wcześniej doprowadzał ją do granic obłędu. Wściekłość pacjentów z delirium, krzątanina i paplanina Belli Holm w celi obok zdawały jej się być czymś całkiem zwyczajnym. Nie chodziło też o oświadczenie Hieronimusa, że jest umysłowo chora. Dlaczego miała się tym przejmować? Przecież nie była umysłowo chora i nigdy w życiu nie będzie! Skoro jej umysł wytrzymał podczas pobytu w tym Hieronimusowym piekle, zważywszy na żałosny stan, w jakim tutaj trafiła, cóż miałoby doprowadzić ją do szaleństwa? Chodziło o to, że Knut nie chciał się z nią zobaczyć. Że chcąc się jej pozbyć, oszukał ją i nakłonił, by dobrowolnie tu przyszła. Tego doprawdy nie musiał czynić.

Czuła się, jakby duszę łamano jej kołem. A wcześniej myślała, że osiągnęła już szczyt cierpienia! Dopiero teraz do niego dotarła.

Tage, jej synek, co z nim się stanie?

Ona też miała zostać wysłana do świętego Jerzego. Przypomniała sobie dreszcz, jaki przeszył ją, kiedy raz w celi panna Stenberg powiedziała, że jedna z pacjentek ma jechać do świętego Jerzego. Ale żeby tam? Boże drogi, jeśli miała już być trzymana pod kluczem, to wszędzie, byle nie tu, pod kontrolą Hieronimusa.

Ten Hieronimus, dziwny człowiek! Na pewno to stanowisko uderzyło mu do głowy, to ono go zamroczyło. Nie zadał jej ani jednego pytania o stan umysłu. Nie zagadnął nawet o przeczucia z tyłu jej głowy, o to, jak się objawiają. Ani o to, jak było jej tutaj, jak strach, brak nadziei i destrukcyjny wpływ bezsenności niemal rozprawiły się z nią raz na zawsze; o tym nie miał bladego pojęcia. Jak staromodny nauczyciel, który biciem i surowym traktowaniem próbuje karać i ujarzmiać zbuntowanych, nieposłusznych uczniów — tak właśnie Hieronimus traktował ją.

I wyobrażał sobie, że pozjadał wszystkie rozumy! Miał czelność powiedzieć krótko i zuchwale: „Jest pani chora umysłowo i będzie zamknięta u świętego Jerzego”. I to z taką nieskrywaną radością, z miną, jakby połknął właśnie jakiś smakołyk.

Ciekawe, czy nie próbował skrycie doprowadzić jej do wściekłości, wywołać u niej paroksyzm, który dałoby się wykorzystać jako kolejny dowód jej choroby umysłowej. Bo dowody, które posiadał, i jemu musiały zdawać się nieco mgliste: w swojej twórczości wykazywała zainteresowanie tym, co nienormalne, podobno rzucała się z wrzaskiem na podłogę i nie mogła zasnąć na szóstym oddziale.

Tak, tak, to wszystko jedno. Nie potrafiła rozgryźć tego Hieronimusa. Miał pewnie swoje teorie, na podstawie których działał. Biedny Hieronimus, któregoś dnia zostanie obnażony.

Ale Knut! Knut! Który nie chciał się z nią zobaczyć.

Gdyby mogła wkrótce się stąd wydostać! Będzie tęskniła za pielęgniarkami. Które, godzina za godziną, pomagały jej w niedoli. Pomyśleć tylko, że nie będzie musiała oglądać Hieronimusa!

*

— Chciałbym, żeby spotkała się pani ze swoim lekarzem domowym — dzień później powiedział Else Hieronimus. — Przekona się pani, że nie tylko moim zdaniem należy panią wysłać do świętego Jerzego, ale i zdaniem doktora Tvedego i pani męża. Dlatego dałem znać, żeby wpuścić do pani doktora, obojętnie, kiedy się zgłosi. Powinna też pani pójść pospacerować w ogrodzie — ciągnął Hieronimus. — Żeby przyzwyczaić się do powietrza. U świętego Jerzego będzie pani wychodziła codziennie.

— Proszę iść ze mną — po południu powiedziała hrabina do Else; była już ubrana na spacer. — Człowiek jest to winien swojemu ciału, nawet gdy jest w takim miejscu.

Pani Kant, którą wiele razy wcześniej zachęcano do spaceru, tym razem zgodziła się towarzyszyć hrabinie.

Ale gdy po dwudziestu minutach wróciła na górę, obiecała sobie, że to pierwszy i ostatni raz. Chodzić tam i z powrotem po otoczonym wysokim parkanem skrawku ziemi, który nazywano ogrodem, po dwóch ścieżkach wśród nagich drzew, śledzona i pilnowana jak aresztantka, tak blisko gapiących się na nią okien budynków naprzeciw... O nie, była to kolejna kropla w czarze goryczy, którą codziennie musiała opróżniać.

Nazajutrz rano, gdy Else chciała wyjść na korytarz z celami, ujrzała, jak w jednej z nich znika nieznany mężczyzna w towarzystwie dwóch ubranych na biało stażystów. Else myślała tylko o tym, jak ukryć się przed tym obcym człowiekiem. Śpiesznie wróciła do swojej sali.

Ale cóż to znowu? Weszli tutaj? Usłyszała zbliżające się nieznajome kroki i uciekła, wiedziona lękiem i niepokojem, do okna, przy którym odwróciła się plecami do drzwi.

— Pani Kant, znajomy chciałby się z panią przywitać — powiedział jeden ze stażystów w wejściu.

Else nie ruszyła się z miejsca. Krew napłynęła jej do serca, musiała chwycić się ramy okiennej, by się podeprzeć.

— Dzień dobry, pani Kant — odezwał się obcy głos tuż obok.

Odwróciła się.

Stał tam tęgi, ciemnowłosy, szeroko uśmiechnięty mężczyzna.

— Przyszedłem na inspekcję oddziału i przy okazji chciałem się z panią przywitać. Chyba mnie pani poznaje?

— Nie — wyjąkała.

— Ależ owszem... To Anton Ringe, z którym tak często bywała pani u Hahnsów — wyjaśnił stażysta.

Teraz go rozpoznała.

— Bardzo się pan zmienił — powiedziała mocno skonsternowana.

— Oczywiście. Dziesięć, dwanaście lat, nic dziwnego.

A w jego spojrzeniu Else wyczytała: „Żeby pani wiedziała, jak się pani zmieniła”.

— Jestem medykiem, może pani pamięta — mężczyzna wciąż się uśmiechał, zapewne nie wiedząc, jak inaczej wyrazić swoją życzliwość. — Odwiedzam szpitale.

— Ach, tak — powiedziała Else, która wolałaby zapaść się pod ziemię.

— Jak się pani miewa?

— Och, dobrze.

Else miała wrażenie, że podłoga pod nią rozgrzała się do czerwoności.

— Cóż, pewnie pani przejdzie. Do widzenia, pani Kant — podał jej dłoń. — Miło było panią zobaczyć.

„Miło panią zobaczyć”. Rzuciła się z płaczem na fotel.

— Miała pani dziś odwiedziny — powiedział zastępca ordynatora, gdy przyszedł wieczorem.

Else popatrzyła na niego z oburzeniem.

— Cóż, pomyśleliśmy, że to panią ucieszy.

— Ucieszy mnie? No, oczywiście! Przecież wszystko, co tutaj się dzieje, wynika z troski o to, co mnie może ucieszyć! Mojego męża nie mogłam zobaczyć, skądże znowu, bo bym tego nie zniosła, ale tego obcego człowieka, którego poznałam w kręgach towarzyskich, gdy moje życie było takie jak innych, już tak!

Twarz drżała jej od powstrzymywanego płaczu.

— Tak, był to błąd, pani Kant — odparł poważnie zastępca ordynatora — ale, jak już mówiłem, mieliśmy jak najlepsze intencje.

„Najlepsze intencje!”. Gdyby miała pod ręką armaty i proch, wysadziłaby w powietrze ten okropny zwrot, wymazała go z tego świata.

Następnego dnia Else znów brała kąpiel. Odprowadziła ją panna Bøhn, pełniąca dyżur zamiast panny Ræder.

— A więc jest tutaj tylko jedna łazienka na cały szósty oddział? — zapytała pani Kant, ubierając się. — I wszyscy się tutaj kąpią, obojętnie, na jakie cierpią choroby? Również przestępczynie, przebywające na obserwacji?

— Tak.

— A więc Konradi Schøller, która udusiła chłopca, kąpała się w tej samej wannie. Była tu z nią pani?

Panna Bøhn skinęła głową.

— I nie zauważyła pani, że tak naprawdę jest mężczyzną?

— Nie, bo w ogóle na nią nie patrzyłam. Kiedy leżała w łóżku, parę razy pomyślałam, że powyżej ramion przypomina mężczyznę. Ale kto mógł pomyśleć...

„To ostatni raz, kiedy biorę tu kąpiel”, powiedziała sobie Else w duchu.

Na górze Bella Holm chodziła po korytarzu z celami w szpitalnym stroju i co chwilę schylała się po coś na podłodze.

— Mówię pani, leżała tam jednokoronówka — powiedziała do pani Kant. — A kiedy widzi się jednokoronówkę na ziemi, to się ją, na Boga, podnosi.

— Jest z nią tak samo źle, jak wtedy, gdy przyszła — zauważyła Else, zwracając się do pielęgniarki.

— Tak, bo jeszcze nie spała. Długo to tym razem trwa.

W nocy Else leżała nieruchomo, przez kolejne godziny rozmyślając i smucąc się tym, że Knut nie chciał się z nią zobaczyć. Jej serce zdawało się być jedną raną. I Tage, słodki, cudny, maleńki Tage — czy i jego serduszko miało się od niej odwrócić?

Gdy przed południem wyszła na korytarz z celami, zajrzała do pani Fog, która leżała z zamkniętymi oczami i rękami sztywno wyciągniętymi na kocu. „Niemożliwe, żeby żyła”, pomyślała Else i schyliła się, aby posłuchać jej oddechu.

Wtedy pani Fog otworzyła oczy i posłała jej spojrzenie jak głośny krzyk. Else przeszedł zimny dreszcz. Kto by pomyślał, że ta mumia może tak patrzeć?

Wargi pani Fog wolno się poruszyły, a jej wzrok krzyczał i prosił, dłonie uniosły się i po omacku szukały siebie nawzajem.

— Tak — pani Kant szepnęła jej na ucho. — Mamy się razem pomodlić?

Oczy się zgodziły.

Else ujęła dłonie pani Fog i pomogła je złożyć. Następnie sama złożyła dłonie i odmówiła Ojcze nasz. A proszące oczy w twarzy mumii cały czas wpatrywały się w oczy Else.

Gdy modlitwa dobiegła końca, pani Fog wolno spuściła wzrok, zapadnięte usta zaś drgnęły, jakby w uśmiechu. Jej oddech był niemal bezgłośny. Pani Kant chwilę stała i na nią patrzyła.

Dziesięć minut później, gdy wracała do swojej sali, znowu zajrzała do pani Fog, która leżała jak wcześniej. Jej twarz nabrała odcienia wyraźnej żółci i lekko jaśniała.

— Aż można pomyśleć, że nie żyje.

— Bo nie żyje — powiedziała panna Suenson.