AKT PIERWSZY

Czy się te skargi nigdy nie zakończą?

No, już ci się dosyć o tej sprawie nagadałem i nie chcę się mieszać do niej na przyszłość. Kto chce jeść bułkę z pszenicy, musi wprzód czekać na mlewo1.

Czy nie czekałem?

Na mlewo; lecz czekać jeszcze musisz na pytlowanie2.

Czy nie czekałem?

Jeśli czekałeś na pytlowanie, to musisz czekać i na zakis3.

Ciągle czekałem.

Na zakis; ale to nie koniec; idzie potem zagniecenie, ulepienie bułki, rozgrzanie pieca i upieczenie. A w dodatku trzeba ci także czekać na ostygnienie, jeżeli nie chcesz sobie gęby poparzyć.

A wczoraj w wieczór wydawała mi się piękniejsza niż kiedykolwiek, niż jakakolwiek inna kobieta.

Gdyby jej włosy nie były trochę ciemniejsze od włosów Heleny, choć mniejsza o to, nie byłoby porównania między tymi dwiema kobietami. Ale że to moja krewna, nie chciałbym, jak to powiadają, trąbić jej pochwał. Chciałbym tylko, żeby kto mógł, tak jak ja wczoraj, przysłuchać się jej rozmowie. Nie mam zamiaru uwłaczać dowcipowi5 twojej siostry Kasandry, ale...

Mówię tylko prawdę.

I to niecałą.

Wierzaj mi, nie chcę się do tej sprawy mieszać. Niech sobie będzie, jak jest: jeśli piękna, tym lepiej dla niej; jeśli niepiękna, ma na to lekarstwo we własnych rękach.

Dobry Pandarze, co mówisz, dobry Pandarze?

Na zapłatę wszystkich moich zachodów dostałem tylko kłopot. Źle sądzony przez nią, źle sądzony przez ciebie, biegałem od jednego do drugiej, lecz liche dzięki za fatygę.

Jak to? Gniewasz się, Pandarze, gniewasz się na mnie?

Dlatego że to moja krewna, to nie jest tak piękna jak Helena; a gdyby nie była moją krewną, to byłaby tak piękna w piątek jak Helena w niedzielę. Ale czy ja dbam o to? Niech sobie będzie czarna jak Murzynka8, wszystko mi to jedno.

Alboż mówię, że nie jest piękna?

Mów albo nie mów, nie troszczę się o to. Głupia, że za ojcem nie poszła9. Niech sobie idzie do Greków; dam jej tę radę przy pierwszym widzeniu. Co do mnie, nie chcę się więcej do sprawy tej mieszać, nie myślę się nią zajmować.

Pandarze...

Nie ja.

Słodki Pandarze...

Proszę cię, nie mów do mnie więcej! Zostawię wszystko, jak znalazłem, i na tym koniec.

Jak każdy inny, co niepijany i niechory, a ma nogi.

Mąż ten, pani, niejedno okradł zwierzę z właściwych mu przymiotów. Jest jak lew waleczny, nieokrzesany jak niedźwiedź, jak słoń powolny; mąż, w którym natura tak pomieszała humory15, że jego odwaga zarywa szaleństwa, a jego szaleństwo zaprawne mądrością. Nie ma ludzkiej cnoty, której by nie miał poszlaki, ani ludzkiej wady, której by nie nosił na sobie plamki; to melancholiczny bez przyczyny, to mimo woli wesoły; ma spryt do wszystkiego, ale wszystko tak robi niesprytnie, że czysty z niego podagryczny16 Briareusz17: rąk co niemiara, a żadnego z nich użytku, albo krótkowidzący Argus18: ócz19 bez liku, a ślepy.

Ale jakże ten człowiek, który we mnie uśmiech tylko budzi, mógł rozgniewać Hektora?

Powiadają, że wczoraj zwiódł bój z Hektorem i powalił go na ziemię. Upokorzenie i wstyd odtąd ani jeść, ani spać Hektorowi nie pozwoliły.

Kto się tu zbliża?

Stryj twój, pani, Pandarus.

Hektor, mąż to waleczny.

Ile nim być można na tej ziemi.

O czym tu mowa? O czym tu mowa?

Dzień dobry, stryju.

Dzień dobry, Kresydo; o czymże to rozmawiacie? Dzień dobry, Aleksandrze. Jakże zdrowie, synowico? Kiedy byłaś w Ilium20?

Dziś rano, stryju.

O czymże rozmawialiście, gdy nadszedłem? Czy Hektor był zbrojny i już wybiegł, nim przyszłaś do Ilium? Helena jeszcze nie wstała, czy nieprawda?

Hektor już wyszedł, a Helena jeszcze nie wstała.

Tak myślałem. Hektor nie zaspał dzisiaj.

O tym właśnie mówiliśmy i o jego gniewie.

Czy był w gniewie?

Przynajmniej jak on powiada.

Prawda, był w gniewie, wiem nawet dlaczego. Będzie on tam kosił wokoło siebie, mogę im to przepowiedzieć, a jest tam i Troilus, który nie bardzo daleko z tyłu za nim zostanie; niech się strzegą Troila, i to im mogę zalecić.

Co, czy i on także w gniewie?

Kto? Troilus? Troilus z nich dwóch waleczniejszy.

O Jowiszu21! Nie ma porównania.

Co? Nie ma porównania pomiędzy Troilem a Hektorem? Czy możesz poznać człowieka na pierwszy rzut oka?

Bardzo łatwo, jeśli go widziałam wprzódy22 i znałam.

Więc dobrze, ja powiadam, że Troilus jest Troilus.

Mówisz to samo, co i ja mówię, bo i ja jestem pewna, że to nie Hektor.

Jak Hektor nie jest Troilem pod pewnym względem.

Żeby każdemu oddać sprawiedliwość, każdy jest samym sobą.

Samym sobą? Ach, biedny Troilus! Dałby Bóg, żeby był samym sobą!

Jest nim.

Żeby nim został, poszedłbym boso do Indii.

Nie jest przecie Hektorem.

Samym sobą? Nie jest on samym sobą. Chciałbym, żeby był samym sobą! Ale cóż robić, bogowie są nad nami; czas naprawi albo zdławi. Więc dobrze — Troilus — dobrze, dobrze — chciałbym, żeby moje serce w jej było piersiach! Nie, Hektor nie lepszy od Troila.

Przebacz!

Starszy, to prawda.

Przebacz, przebacz!

Drugi jeszcze lat tych nie doszedł; ale zaśpiewasz mi inną o nim piosenkę, gdy lat tych dojdzie. Nie tego roku będzie miał Hektor jego dowcip.

Nie potrzeba mu go, dopóki ma swój własny.

Ani jego przymiotów.

Mniejsza o nie.

Ani jego urody.

Nie byłaby mu do twarzy; lepsza jego własna.

Nie masz zdrowego sądu, synowico. Sama Helena przysięgała, dni temu kilka, że Troilus, jak na bruneta — bo jest brunet, muszę przyznać — choć niebrunet...

Ale brunet.

Na uczciwość, żeby powiedzieć prawdę, brunet i niebrunet.

Żeby powiedzieć prawdę, prawda i nieprawda.

Przenosiła23 jego cerę nad cerę Parysa.

Parys przecie dosyć ma kolorów.

I on też.

Więc Troilus ma ich za wiele. Jeżeli go przenosiła nad Parysa, cera jego musi być rumieńsza, a że jeden dosyć ma kolorów, a drugi ma ich więcej, zbyt to płomienista pochwała dla dobrej cery. Brakowałoby tylko, żeby złoty język Heleny wychwalał Troila, że ma nos miedziany24.

Przysięgam ci, że jak myślę, Helena kocha go więcej niż Parysa.

Jeśli to prawda, to wesoła z niej Greczynka.

Jestem tego pewien. Zbliżyła się do niego ostatnim razem we framudze okna i — wiesz, że nie ma więcej jak trzy lub cztery włosy na brodzie...

To pod tym przynajmniej względem arytmetyka szynkarczyka25. I bez trudności by znalazła sumę jego jednostek.

To prawda, że jeszcze młody, a przecie nie dostaje tylko trzy funty26, żeby uniósł ten sam ciężar co brat jego Hektor.

I co, tak młody, a już tak stary nosiciel?

Otóż, żeby ci dowieść, że go Helena kocha, wyobraź sobie, zbliża się do niego i kładzie mu swoją białą rączkę na rozłupanym podbródku...

Zmiłuj się nad nami, Junono27! A któż mu go rozłupał?

Ach, wiesz przecie, że ma dołki. Moim zdaniem, jego uśmiech lepiej mu do twarzy niż komukolwiek w całej Frygii28.

O, uśmiecha się walecznie!

Czy nieprawda?

Wielka prawda; powiedziałbyś, że to chmura w jesieni.

A więc dobrze. Teraz, żeby ci dowieść, że Helena kocha Troila...

Może by i Troilus chciał dowieść twojego dowodzenia.

Kto? Troilus? On dba o nią tyle, co ja o zgniłe jaje29.

Jeśli tak lubisz zgniłe jaja jak zgniłków, to nieraz jesz kurczęta w skorupie.

Nie mogę się wstrzymać od śmiechu, gdy sobie przypomnę, jak go łechtała pod brodą. Nie ma co powiedzieć, dziwnie białą ma rączkę, muszę wyznać.

A bez przymusu.

Aż tu nagle odkrywa biały włos na jego brodzie.

Ach, biedna broda! Niejedna brodawka jest od niej bogatsza.

Dopieroż tam było śmiechu! Królowa Hekuba tak się śmiała, że oczy jej kipiały.

Młyńskimi kamieniami30.

Śmiała się także Kasandra.

Ale mniejszy był ogień pod garnuszkiem jej oczu. Czy i jej oczy kipiały?

I Hektor śmiał się.

Ale cóż wywołało wszystkie te śmiechy?

Co? Biały włos, który Helena znalazła na brodzie Troila.

Gdyby to był włos zielony, to i ja bym się śmiała.

Mniej jednak śmiano się z białego włosa niż z jego pięknej odpowiedzi.

A cóż to była za odpowiedź?

Mówi ona: „Jest tylko pięćdziesiąt dwa włosy na twojej brodzie, a jeden z nich biały”.

To jej pytanie?

Prawda, o to nie pytaj. „Pięćdziesiąt dwa włosy31 — odrzecze — a jeden z nich biały? Ten włos biały to mój ojciec, a wszystkie inne to jego synowie”. „Jowiszu — mówi ona — a któryż z nich jest Parys, mój małżonek?” „Rosochaty — odpowiedział — wyrwij i daj mu go”. Dopieroż było tam śmiechu! A Helena tak się zaczerwieniła, a Parys tak się sierdził32, a wszyscy inni tak się śmiali, że to przechodzi wszystko.

Niechże i historia ta przejdzie, bo dość już długo wędruje.

Chętnie, synowico. Myśl o tym, co ci powiedziałem wczoraj.

Myślę.

Przysięgam, że to prawda. Płacze z twojej przyczyny, jakby się w kwietniu urodził33.

Ja też w jego łzach urosnę jak pokrzywa w maju.

Słuchaj! Wracają z pola bitwy! Czy chcesz się zatrzymać, aby im się przyjrzeć w powrocie do Ilium? Dobra synowico, zostań, słodka synowico, Kresydo.

Jak ci się podoba.

Tu, tu doskonale jest miejsce; tu będziemy mogli widzieć przewybornie. Będę ci ich nazywał po imieniu w przechodzie34, tylko uważaj Troila przed wszystkimi.

Mów ciszej!

To jest Eneasz. Czy nie wspaniały wojownik? To jeden z kwiatów trojańskich, mogę ci zaręczyć. Lecz uważaj Troila, za chwilę go zobaczysz.

A to kto jest?

To Antenor. Bystry u niego dowcip, możesz mi wierzyć, i na waleczności mu nie zbywa35. To mąż najzdrowszego rozsądku w całej Troi, a do tego i urodziwy. Kiedyż nadejdzie Troilus? Pokażę ci Troila niebawem. Byle mnie spostrzegł, zobaczysz, jak kiwnie na mnie głową.

Kiwnie nad tobą głową, stryju?

Zobaczysz.

Uczciwe serce! Nie bez powodu.

A, to jest Hektor, to, to, patrz tylko, to. To mi zuch dopiero! Bóg z tobą, Hektorze! To mi waleczny żołnierz, synowico. O waleczny Hektorze! Patrz, co za spojrzenie, co za mina! Czy nie okazały to człowiek?

Dzielny wojownik!

Czy nieprawda? Aż się miło robi na sercu. Patrz tylko, jak jego hełm posiekany, czy widzisz? Patrz tylko! To nie są żarty, to mi się nazywa przyłożyć ręki; niech mu teraz kto odejmie, jak to powiadają. A to mi nasiekanie!

Od miecza?

Od miecza, od czego zechcesz, to wszystko jedno dla niego. Choćby sam diabeł wsiadł na niego, to mu rzecz obojętna. Na bożą źrenicę, na taki widok miło mi się robi na sercu. Tam idzie Parys, tam idzie Parys, tam idzie Parys! Patrz tam, synowico. Czy nie piękny i to wojownik? Jak ci się zdaje? Wspaniałe widowisko! Któż to powiedział, że wraca ranny do domu? Nie ranny, wielkie szczęście! Uraduje się serce Heleny. Jakbym pragnął zobaczyć teraz Troila! Niebawem zobaczysz Troila.

A to kto?

To jest Helenus. Nie pojmuję, co się zrobiło z Troilem. To jest Helenus. Myślę, że nie ruszył dziś w pole. To Helenus.

Czy może Helenus walczyć, stryju?

Helenus? Nie — tak — może walczyć niezgorzej. Nie pojmuję, gdzie się obraca Troilus. Cicho! Czy nie słyszysz, jak lud wykrzykuje: „Troilus!”? Helenus jest kapłanem.

Cóż to za chłystek się zbliża?

Gdzie? Tam? To Deifobus. A to jest Troilus. To mi człowiek, synowico. Hm, dzielny Troilus! Książę rycerzy!

Cicho! Wstydź się, cicho!

Uważaj36 go, przyjrzyj mu się. O waleczny Troilus! Otwórz tylko oczy, synowico. Patrz, jak miecz jego zakrwawiony, a hełm jego straszniej posiekany od przyłbicy Hektora. A co za spojrzenie Co za chód! Cudowny młodzieniec! A jeszcze dwadzieścia trzy nie skończył! Bóg z tobą, Troilu, Bóg z tobą! Gdybym miał siostrę Grację37 lub córkę Boginię, dałbym mu do wyboru. Cudowny człowiek! Parys? Parys przy nim błoto i zaręczam, że Helena pomieniałaby38 się chętnie i dorzuciłaby w dodatku garść złota.

Nadchodzi więcej!

Osły, błazny, głupcy! Słoma i otręby, słoma i otręby! Rosół po obiedzie. Chciałbym żyć i umierać, patrząc na Troila. Nie poglądaj39 dłużej! Nie poglądaj dłużej! Orły już przeleciały; to same tylko wrony i kawki, wrony i kawki! Wolałbym być takim jak Troil mężem niż Agamemnonem i całą Grecją.

Jest jednak między Grekami Achilles, dzielniejszy od Troila rycerz.

Achilles? To furman, tragarz, to czysty wielbłąd.

Dobrze, dobrze.

Dobrze, dobrze? Czy masz ty choć trochę sensu? Czy masz ty oczy? Czy wiesz ty, co to jest człowiek? Czy urodzenie, piękność, kształtna postać, wymowa, męskość, nauka, łagodność, cnota, młodość, szczodrobliwość i tak dalej nie są imbirem i solą zaprawiającą człowieka?

Może jakiego ciastucha, żeby go potem wypiec na montową40 bułeczkę i z pieca dobyć piecuchem.

Co za dziwna z ciebie kobieta! Ani zgadnąć, gdzie twój puklerz41.

W moich plecach, żeby bronić mojego brzucha; w moim dowcipie, żeby bronić moich fortelów; w mojej oględności, żeby bronić mojej osoby; w mojej masce, żeby bronić mojej piękności; a w tobie, żeby bronić tego wszystkiego; przy tylu puklerzach mam jeszcze tysiąc innych strażników.

Wymień mi jednego z twoich strażników.

Mam się dosyć na straży, aby się nie wygadać, i to jest najpierwszy z moich strażników. Jeśli się nie mogę ustrzec, aby mnie nie pchnięto, gdzie bym nie chciała, mogę się przynajmniej ustrzec, aby ci nie powiedzieć, jak dostałam to pchnięcie, chyba że puchlina zbyt będzie wydatna, a wtedy i straż już niepotrzebna.

Co za dziwna z ciebie kobieta!

Mój pan chciałby natychmiast mówić z tobą, panie.

Gdzie?

W twoim domu, panie, gdzie się rozbraja.

Powiedz mu, paziu, że przyjdę niebawem.

Lękam się, żeby nie był ranny. Bądź zdrowa, dobra synowico.

Żegnam cię, stryju.

Zobaczymy się za chwilę.

A przyniesiesz mi, stryju...

Zadatek miłości Troila.

do Nestora

do Nestora