AKT DRUGI

Co ty robisz, śmiałku?

Wołam, bo inaczej ona nie usłyszy.

A któż ci kazał ją przyzywać?

Własna twa godność, panie, albom cię nie zrozumiał.

Zawsześ2 zanadto pośpieszny.

A jednak niedawno co dostałem po uszach, żem był powolnym3 zanadto.

Mniejsza o to. Powiedz mi, czy znasz Sylwię?

Czy tę, w której się kochasz?

I skądże ty wiesz, że ja się kocham?

Zaiste4 po szczególnych tych znakach: Naprzód5 uczyłeś się tak jak Protej załamywać ręce, niby jaki malkontent, lubować w miłosnej piosnce jak szczygieł, chodzić samotnie jak człowiek tknięty zarazą, wzdychać jak student, kiedy abecadło zgubi6, płakać jak młode dziewczę, gdy starą babkę pochowa, pościć jak skazany na dietę, nie spać jak sknera z obawy złodzieja7, wyć żałośnie jak żebrak w Dzień Zaduszny. Dawniej zwykł byłeś8, kiedyś się śmiał, piać jak kogut, gdyś chodził, stąpałeś jak lew, gdyś pościł, to tylko zaraz po obiedzie, gdyś smutnie spoglądał, to jeno9 wtedy, gdyś nie miał pieniędzy. A teraz całkiem przeistoczyła cię kochanka, tak że gdy spojrzę na cię10, zaledwie wystawić11 sobie mogę, żeś ty mój dawny pan.

I czyż to wszystko spostrzec można we mnie?

Wszystko to widać bez ciebie.

Beze mnie? To być nie może.

Bez czy przez ciebie, to jedno, bo bez ciebie nie byłoby takiego dudka12 jak ty na świecie, a tyle opiłeś się tych szaleństw, że one wszystkie przez ciebie przezierają jak brudna woda przez szklane naczynie13, tak że każde oko, co na cię spojrzy, staje się doktorem, by robić spostrzeżenia nad twą chorobą.

Lecz powiedz, znasz ty moją Sylwię?

Czy tę, w którą tak wlepiasz oczy, gdy siedzi przy wieczerzy?

Czyś i to spostrzegł? O niej samej mówię.

Nie znam jej, panie.

Jak to? Znasz ją po moim spozieraniu14, a jednak jej nie znasz?

Nie dziw, bo tak strasznie namalowana.

To tyś malowany, że nie widzisz jej piękności.

Widzę, aż nadto dobrze!

Co aż nadto?

Że nie tak piękna, jak ją malujesz.

Owszem, wszędzie wyróżnia się pięknością nad wszelką miarę, a jej uprzejmości są bez liczby15.

Nie przeczę, bo pierwsza wyróżowana, a drugie wyrachowane.

Jak to wyróżowana? Jak to wyrachowane?

Bo żeby się wydać piękną, tyle kładzie różu, iż nikt na jej piękność rachować16 nie może.

Czyż mię za nic rachujesz17? Przecież ja tak wysoko jej wdzięki cenię.

Tyś jej nie widział, odkąd w cenie tak strasznie spadła.18

Od jakże dawna tak strasznie się zmieniła?

Od czasu jak ją pokochałeś.

Jam ją pokochał od pierwszej chwili i zawsze ją piękną widzę.

Jeśli ją kochasz, to jej widzieć nie możesz.

A to jakim sposobem?

Bo miłość jest ślepa. O, gdybyś miał moje oczy lub gdyby twe własne posiadały przenikliwość, z jaką dawniej zwykłeś był19 drwić z Proteja, że chodził bez podwiązek.

Cóż bym wtedy obaczył20?

Twe dzisiejsze szaleństwo, a jej straszną zmianę. Gdyż on, że się kochał, nie miał oczu, by pończochę podwiązką okręcić, a tobie, że się kochasz, brak oczu nawet do włożenia pończochy na nogę.

Więc i ty może się kochasz, chłopcze, gdyż dziś rano nie miałeś oczu do oczyszczenia mych trzewików.

Prawda, zanadtom się zakochał21 w poduszce. Dzięki ci, żeś mię skropił za mą miłość, teraz bowiem mogę śmielej przyganiać twojej.

Koniec końców, stoję w jarzmie miłości.

Wolałbym, żebyś usiadł i pozbył się jej co prędzej.

Wczoraj wieczór kazała mi napisać wiersze do jakiejś osoby, którą kocha.

I tyś napisał?

Napisałem.

Koślawe pewnie.

Nie, chłopcze, wysadziłem się22, ilem tylko zdołał. Cyt! Oto ona.

Cóż tam sam z sobą rozumujesz?

Nic, tylko sobie rymuję. Tobie, panie, cały rozum zostawiam.

Ku czemu?

Ku usposobieniu się na posła od Sylwii.

A do kogo?

Do ciebie samego. Ona bowiem umizga się31 do ciebie pod przenośnią.

Pod jaką przenośnią?

Przenosząc wyrazy listu na ciebie samego.

Przecież do mnie nie pisała?

Na cóż miała pisać, kiedy cię nastroiła, żeś sam do siebie napisał. A co, czy trudno ci jeszcze rozwiązać serię zagadnień, które ci zadała?32

Wierz mi, że trudno.

Któż by ci na serio wierzył? Lecz czyś na serio od niej żadnego przy tym zadaniu nie dostał zadatku?

Nie, gdyż mię odprawiła z kwitkiem.

Prawda, bo z listem.

Z listem, który napisałem do jej przyjaciela.

A którym skwitowała się z tobą, więc na tym koniec, i kwita.

Oby to jeszcze na gorsze nie wyszło.

Jam już po obiedzie.

Ej, posłuchaj, panie, chociaż miłość jest kameleonem, a przeto może żyć powietrzem34, jam człowiek, żywię się potrawami, mięsa potrzebuję. Nie bądź jak twoja kochanka. Daj się poruszyć.

Oj, caluteńka godzina upłynie, nim płakać przestanę. Wszystek ród Lanców odznacza się właśnie tą samą wadą. Jam też moją cząstkę w spadku dostał, jako syn wytrawny, i jadę z panem Protejem na dwór cesarski. Nie ma na świecie tak twardego stworzenia jak ten pies mój, Krab. Moja matka szlocha, ojciec utyskuje, siostra beczy, nasza dziewka wyje, kotka załamuje łapki, zgoła, cały dom w strasznej rozpaczy, a jednak ten dzikiego serca kondel35 ani jednej łzy nie uronił. To kamień, głaz prawdziwy, nie ma w nim więcej litości niż w psie jakim. Żyd nawet byłby płakał, patrząc na nasze rozstanie.36 Co mówię, ślepa moja babka, rozstając się ze mną, oczy wypłakała. Ot, przedstawię wam, jak to było.

Niech ten trzewik będzie moim ojcem. Nie, ten lewy trzewik będzie moim ojcem. Nie, nie, ten lewy trzewik jest moją matką. Nie, ani tak, ani owak być nie może. A jednak tak jest, tak jest, bo ma gorszą podeszwę. Ten dziurawy trzewik jest więc moją matką, a ten moim ojcem. Niech mię piorun trzaśnie, jeśli tak nie jest.

Teraz, panie, ta laska jest moją siostrą, bo, zważ dobrze, biała jak lilia, a smagła jak trzcina. Ten kapelusz jest Hanką, naszą dziewką37. Ja zaś jestem psem. Nie, pies jest sam sobą, a jam także pies, o! Pies jest mną, a i ja jestem sam sobą — wyśmienicie, wyśmienicie! Teraz przychodzę do ojca: „Ojcze, twoje błogosławieństwo!” Teraz niech trzewik od wielkiego płaczu nie rzeknie ni słowa. Teraz należy mi uściskać ojca, ale on wciąż ryczy.

Teraz idę do matki, o! gdyby mogła przemówić, ale ona z obłąkania jak drewno. Przecież pocałuję ją

Tak, to ona, to mojej matki oddech, czy tędy, czy owędy. Teraz zbliżam się do mej siostry. Słuchaj, jak jęczy. A przez ten cały czas pies ani jednej łzy nie roni, ani jednego słówka nie przemawia. A patrz, jakim strumieniem po tym pyle płyną łzy moje!

Spiesz się, śpiesz, Lanco, prędzej na barkę. Twój pan już odpływa. Będziesz go musiał chyba czółnem i wiosłem gonić. Cóż ci to, czego płaczesz, człowieku? Prędzej, mazgaju, nie pieść się, bo jeśli tu dłużej guzdrać się będziesz, woda cię odpłynie38, i na nic ci się to pieszczenie nie zda.

Tak, tak, zgadłeś, to jest razem39 i pies, i szczenię, i na nic mi się nie zda, więc nie dbam, jeśli je stracę, bo to najnieczulsze40 pies-szczenię, jakie kiedy u człowieka piszczało na sznurku.

Co znaczy najnieczulsze pieszczenie?

A jużci to moje pies-szczenię na sznurku, ten mój pies Krab.

Głupiś, jam mówił, że jeśli się tu dłużej z sobą pieścić będziesz, stracisz przyjazną toń41 na wodzie, tracąc tę toń, stracisz podróż, tracąc podróż, stracisz swego pana, a tracąc pana, stracisz swą służbę, a tracąc... Cóż to się znaczy, czemu mi gębę zatykasz?

Bo się boję, żebyś nie stracił języka.

Gdzieżbym miał go stracić?

W tak długich jak te gadkach.

Co? w gatkach?

Stracić toń i podróż, i pana, i służbę, i pieszczenie, i szczenię!

To za wiele, mój bracie. O, gdyby rzeka do dna wyschła, zdołałbym ją napełnić moimi łzami. Gdyby wiatr ustał, moje westchnienia pognałyby łódkę.

Ruszaj mi zaraz, gamoniu! Kazano mi co tchu cię przyzwać.

Możesz sobie przezywać mię, jeśli śmiesz.

A co, nie pójdziesz mi stąd?

Kiedy trzeba, to trzeba, więc pójdę.

Służko42 mój!

Pani moja!

Patrz, panie, Turio na ciebie się marszczy.

To z miłości, chłopcze.

Ale nie ku tobie.

A więc ku mej pani.

Byłoby dobrze, gdybyś go przetrzepał.

Służko, tyś w złym humorze.

Zaiste, pani, tak się wydaję43.

Czyż wydajesz się tym, czym nie jesteś?

I to być może.

Tak czynią obłudnicy.

Tak i ty czynisz.

Czymże się zdaję, czym bym nie był w istocie?

Mądrym.

Jakiż na odwrót masz dowód, że nim nie jestem?

Twoją głupotę.

Przez cóż widzisz moją głupotę?

Szacując cię po twej szacie, widzę twą głupotę przez twą chudą kapotę, więc jesteś kaput44.

Przecież ona dubeltowa45.

Więc dubeltowa i twa głupota.

Ważysz się to mówić?

Co, Turio, ty się zżymasz46, mienisz się na twarzy?

Wybacz mu, pani, gdyż on jest rodzajem kameleona.

Który miałby większą ochotę krwi twojej skosztować niż żyć twoim powietrzem.

Czy tak powiedziałeś?

Tak, i już na ten raz kończę.

Dobrze wiem o tym, że zawsze prędzej kończysz, niż poczynasz.

Tęgi słów nabój, panowie, i szybko wystrzelony.

W istocie, pani. Dziękujemy dawcy.

Któż nim jest, służko?

Ty sama, luba pani, boś ty dała ognia. Turio cały swój dowcip pożycza z twoich oczu i to, co pożycza, wydaje przez grzeczność w twoim towarzystwie.

Jeśli, mospanie47, w sporach ze mną słowo za słowo wydawać będziesz, prędko zrobię twój dowcip bankrutem.

Niewątpliwie, mospanie, posiadasz niemały słów zapas, ale zdaje mi się, brak ci wszelkiej innej monety dla twych pachołków, bo widać po ich liberii, aż do gołego wytartej, że tylko gołymi słówkami ich żywisz.

Dość już, panowie, dość tego; oto mój ojciec nadchodzi.

Na uczciwość, Lanco, całym cię sercem witam w Mediolanie.

Nie kłam, luby młodziku, gdyż mię całym sercem nie witasz. Zawsze mi się widzi, że póty człowiek niestracony, póki nie wisi, ani też gdziekolwiek całym sercem powitany, póki pewna kwota nie brzęknie i szynkarka nie powie: „witaj”.

Ej, ty szalona pałko, nie bój się, zaraz z tobą pójdę „Pod Wiechę”, gdzie za jedną pięciogroszówkę znajdziesz tysiąc powitań. Lecz wprzód powiedz mi, jakże twój pan rozstał się z panną Julią?

Zaprawdę, jak się wprzód zwarli na serio, tak się potem w żarcie nader grzecznie rozstali.

Ale czy ona pójdzie za niego?

Nie.

Czemu? To może on się z nią ożeni?

I to nie.

Więc cóż, czy się rozpadli?

Gdzie tam. Oboje caluteńcy jak ryba.

Jakżeż przeto z nimi sprawa stoi?

Oto tak: kiedy z nim dobrze stoi, to i z nią stoi dobrze.

Jakiż ty osieł73, nic z ciebie dostać nie mogę ani dostać74 do znaczenia twych konceptów.

Jakiż ty bałwan, że nie możesz. Patrz, ta moja pałka zawsze dostać zdolna.

Czy w tym, co mówisz?

I w tym także, co robię. Spójrz, jakkolwiek się na niej oprę, ona i mi zawsze dostoi75.

Widzę, widzę, równie jak i ty dostojna.

Wszystko to jedno, bo co mi dostać zdolne, gdy się opieram, to może i dostać do znaczenia w tym, co mówię.

Ale żart na stronę, czy będzie co z tego małżeństwa?

Mego psa się spytaj. Jeśli ci powie „tak”, to będzie, jeśli powie „nie”, to będzie, jeśli machnie ogonem i nic nie powie, to także będzie.

Stąd więc wniosek, że bądź co bądź, a będzie.

Takiej tajemnicy nigdy się ode mnie nie dowiesz, chyba przez przypowieść.

Rad jestem, że i tak się jej dowiem. Lecz, Lanco, co powiesz na to, że mój pan stał się wiernym poplecznikiem miłości.

Jam go inszym76 nigdy nie znał.

Jak co?

Jak wierutnym77 ulicznikiem, właśnie jak o nim powiadasz.

Czemu przekręcasz, kapcanie78.

Przecież, dudku, nie o tobie, ale o twoim panu to mówię.

Powtarzam ci, że mój pan stał się zapalonym kochankiem.

A cóż mi do tego? Nie dbam, choćby się i spalił w miłości. Jeśli chcesz pójść ze mną na wódkę, to dobrze. Jeśli nie, toś jest Hebrajczykiem, Żydem i niegodny zwać się chrześcijaninem.

A to czemu?

Bo nie posiadasz nawet tyle chrześcijańskiej miłości, aby pójść z chrześcijaninem na ochrzczoną79 wódkę. Co, czy pójdziesz?

No, jestem już na twe usługi.