AKT I

Jak palisz? jak palisz? skaranie Boże z tym tłomokiem. Do krów, do krów, nie do pańskich pieców. Czego niszczysz tyle smolaków! Czekaj, ustąp się, ty do niczego — ja ci pokażę.

Ruszaj zbudzić panienki, a jak nie zechcą wstać, to pościągaj kołdry.

Cóż panny? wstają?

Pościągałam kołdry. Panna Hesia kopnęła mnie w brzucho.

Wielka afera — zgoi się do wesela.

Proszę wielmożnej pani...

Widzisz, jak się w piecu pali?

Proszę wielmożnej pani...

Ja o wszystkim myśleć muszę. Niedługo przez was to zejdę do grobu.

Proszę wielmożnej pani! Ja chciałam prosić, że ja już od pierwszego pójdę sobie.

Co? jak?

Pójdę sobie.

Ani mi się waż. Ja za ciebie zapłaciłam w kantorze. Musisz dalej służyć. A to mi się podoba!

Ja dam na swoje miejsce.

Patrzcie ją! jak się odgryzła. Już jej się w głowie przewróciło. O! już miasto na nią działa... Może na pannę służącą się śpieszy? co?

Proszę wielmożnej pani, to... przez panicza.

A...

Tak... ja nie chcę — bo to...

Znowu?

Ciągle — a to to — a to tak... a ja przecież...

No — dobrze. Ja mu powiem.

Proszę wielmożnej pani — to na nic. Przecież wielmożna pani już nie raz, nie dwa mówiła, że mówiła...

No — ale teraz to pomoże.

Bo ksiądz mówił żeby odejść.

Czy ty u księdza służysz, czy u mnie?

Ale ja księdza muszę słuchać.

Idź po mleko i po bułki.

Idę, proszę wielmożnej pani

Felicjanie! Felicjanie! wstawaj!... spóźnisz się do biura...

Hesia! Mela! spóźnicie się na pensję...

Mamuńciu, tak zimno! troszkę ciepłej wody...

Jeszcze czego? Hartujcie się... Felicjan! wstajesz? Wiesz? ten błazen, twój syn, nie wrócił jeszcze do domu! Co? nic nie mówisz? naturalnie. Ojciec toleruje. Niedaleko padło jabłko od jabłoni. Ale jak będą dłużki małe — nie zapłacę.

Proszę wielmożnej pani — stróż przyszedł o meldunki tych państwa, co się sprowadzili.

Idę! Hesia! Mela! Felicjan! a to śpiąca familia. No! no! z torbami poszlibyśmy, żeby nie ja...

Dlaczego stróż zostawia na dziedzińcu nową miotłę? Deszcz leje...

Chodź! chodź!

Nie ma jej?

Nie ma — słyszysz przecież, jak myje głowę stróżowi. Ha! jak miło ogrzać się trochę.

No! nie pchaj się — ja także...

Czekaj... poprawię. A teraz daj grzebień, to cię uczeszę.

Daj spokój! Jak zobaczy, będzie krzyk.

Niech krzyczy. Ja się nie boję.

Ale ja się boję. To tak nieprzyjemnie, jak kto głośno krzyczy.

Bo ty jesteś sentymentalna. Ty się wdałaś w ojca. Lelum polelum...

Skąd ty wiesz, jaki jest ojciec? przecież ojciec nic nie mówi.

E! już ja wiem. Zresztą masz jego nos.

To dziwne.

Co?

Niby że dziecko podobne do ojca albo do matki. Jak to się dzieje?

A ja wiem! a ja wiem...

Wiesz?... powiedz...

Nie ma głupich — nie powiem — ale wiem.

Kto ci powiedział?

Kucharka.

O! kiedy?

Wczoraj — jak mama poszła do teatru, a nas nie wzięła, bo to niemoralna sztuka. Poszłam do kuchni i tam Anna mi powiedziała! och! Melu!... och, Melu!...

Hesia! Ja myślę, że to grzech.

Co?

Mówić z kucharką o takich rzeczach.

Kiedy to prawda. Tak jest naprawdę.

Gdyby to mama wiedziała.

No to co? Krzyczałaby — ona wiecznie krzyczy.

A mnie nie powiesz?

Nie. Nie chcę cię brać na swe sumienie. Nie gorsz malutkich!...

No! zrób teraz ze mnie dziewczę z czarną kosą spod wiejskiej strzechy...

To nie kręć się.

Wiesz! Zbyszko znów poszedł na lumpkę.

Nie ma go?

Nie ma. Coś bym ci powiedziała, ale przysięgnij się, że nikomu nie powiesz... nachyl się... Zbyszko lata za Hanką.

Po co?...

E... bo ty... co z tobą gadać!... no, powiedz sama, czy można z tobą gadać?

No, bo mówisz, że lata.

No — lata — czy zaczepia — czy kocha się — czy jak...

Och, Hesiu! Zbyszko?

No co? nie byłaś na Halce? nie wiesz, jak to się dzieje? Panicz, no i nieszczęsna Halka gwałtem tu idzie...

Ale to na scenie... potem1, to było wtedy, jak takie kontusze nosili — ale Zbyszko... och, Hesiu!...

O, Hanka!... ja się jej zapytam. Zobaczysz, czy ja kłamię.

Hesiu! nie pytaj się — ja... proszę!...

Dlaczego? to swoja rzecz... zresztą mama nie słyszy.

Hesiu!... mnie czegoś przed Hanką wstyd.

No, to się nie będę pytać, ale ja widziałam wczoraj, jak on ją tu a tu szczypał.

A mówisz, że się w niej kocha.

No... no właśnie.

Przecież gdyby się w niej kochał, to by ją nie szczypał.

Wiesz co? ciebie pod klosz... no! no!

Za co, Hesiu, pod klosz.

Za twoją głupotę!

Ach! chciałabym wiedzieć, gdzie ten Zbyszko tak nocami chodzi?

Może do parku na spacer — teraz tak ładnie...

Głupia jesteś...

Hanka! nie wiesz ty, gdzie tak panowie po nocach chodzą?

Skądże ja?...

No — tak, jak pan Zbyszko... do rana prawie co dzień.

A no musi gdzieści...

Pytałam się go — mówił: na lumpkę — a kucharka śmiała się także i mówiła, że to do nocnych kawiarni. Ach, Boże! kiedy ja się już naprawdę czegoś porządnie dowiem! kiedy ja już będę duża! kiedy nie będzie przede mną tajemnic.

A ja tak wolę.

Co?

Nie wiedzieć o niczym. To tak jakoś miło. Ja wolę nic nie wiedzieć.

Tuman!...

Czego wy tu? co to? ubierać się... Hanka sprzątać... Mela gamy!... Felicjanie!...

Zostań jeszcze — już wicher przeleciał. Felicjanie!

Hesiu!...

Co? rodzicielka! e!... przesądy.

Hesiu! patrz, Hanka się śmieje.

No to co? Niech się śmieje? Cóż to ja nie mam własnego sądu?

Czego się śmiejesz, idiotko? — sprzątaj! Albo czekaj. Byłaś kiedy w nocnej kawiarni?

Hi! hi! panienka też. Ja nawet nie wiem, gdzie to jest.

Boś głupia. Kucharka była, jak była młoda. Mówi, że tam panowie siedzą, piją likiery i że tam bardzo wesoło. Kucharka mówiła, że tam są młode, ładne panny i że...

Cicho, Hesia! Jeszcze mama usłyszy.

Idź! idź! to nie dlatego, że mama, tylko że ty nie chcesz, żeby ci się w głowie rozświetliło.

Mówiłam ci — wolę nie wiedzieć.

Przed chwilą się sama pytałaś.

O co?

O te... dzieci...

To co innego.

Dlaczego?

Bo tamto o dzieciach to ciekawe, a to... brzydkie.

Wcale nie — to jeszcze ciekawsze.

Może być — ale mnie to zaraz potem smutno.

O!... idzie lump!...

Gdzie byłeś? gdzie byłeś?

Poszła!...

Gdzie byłeś? lumpowałeś się? mój złoty, powiedz... powiedz... ja nic nie powiem mamie.

Poszła...

Ładnie się wyrażasz... Nie powiesz — a ja wiem. W nocnej kawiarni byłeś — likiery piłeś — ładne panny były... tak ładnie śmierdzisz cygarami... u, u!... jak ja to lubię...

Mówię ci... poszła!

Hesiu! daj spokój!

Tak? to tak ze mną? poczekaj! ja też dorosnę — ja też pójdę na lumpę — ja też będę chodziła po kawiarniach i będę pić likiery... po nocnych kawiarniach, jak ty — jak ty!

Ładna edukacja!... ślicznie się zapowiadasz...

A teraz, żeby cię nauczyć grzeczności w kole rodzinnym...

Mamciu! Mamciu!... Zbyszko powrócił...

Cicho bądź!

Jesteś?

Jestem i znikam. Idę się przespać przed biurem.

Nie! — zostaniesz tu. Mam z tobą do pomówienia.

A!... lecę z nóg.

Wierzę!...

Proszę iść się ubrać. Mela do gam.

Już nie ma czasu.

Pięciopalcówki — na to starczy. Hesia znów podarła kalosze.

Nie ma tu gdzie czarnej kawy?

Nie ma, mój panie! Hesia nic nie szanuje. Nigdy z ciebie nie będzie kobieta jak należy.

Nie ma czarnej kawy w tym zakładzie?

Gdzie byłeś?

He?

Gdzie byłeś do tej pory?

Gdybym mamci powiedział, to by mamcia tak skakała.

O!...

Najlepiej więc nie pytać.

Jestem matką.

Właśnie dlatego.

Muszę wiedzieć, na czym trawisz czas i zdrowie.

Widzi mamcia, co mam pod nosem? Wąsy a nie mleko — a więc...

Jak ty wyglądasz!

E!

Jesteś zielony.

To modny kolor. Mamcia kazała także balkony i okna pomalować na zielono.

Która panna cię weźmie, jak będziesz tak wyglądał.

Jeszcze gorszych biorą. Nie ma czarnej kawy w tym zakładzie?

Wyrażaj się inaczej. Ciągle myślisz, że jesteś w towarzystwie kokocic.

Takie dobre towarzystwo, jak i inne. A potem co mamcia wydziwia na kokotki2. Niby to i u nas nie ma kokot w kamienicy. Sama mamcia wynajmowała tej z pierwszego piętra.

Ale się jej nie kłaniam.

Ale pieniążki za czynsz mamcia bierze od niej, że aż ha...

Przepraszam, to ja takich pieniędzy dla siebie nie biorę.

A co mamcia z nimi robi?

Podatki nimi płacę.

Ha... no... A ja idę spać.

Czy ty się przestaniesz lampartować?

Jamais!3

Ja długów płacić nie będę.

E! to już o tym później.

Zbyszko! Zbyszko! na tom cię mlekiem swym karmiła, żebyś nasze uczciwe i szanowane nazwisko po kawiarniach i spelunkach4 włóczył.

Było mnie chować mączką Nestle’a — podobno doskonała.

No... nie martwiuchny się, pani Dulska. Ale co mamcia chce, żebym ja tu z wami w domu robił? Nikt nie bywa... żyjemy jak ostatnie sobki.

Ciężkie czasy — nie ma na przyjęcia.

E! człowiek jest zwierzęciem towarzyskim. Musi od czasu do czasu myśl wymienić. O! widzi mamcia, myśl — to wielkie słowo. Choć ono się stąd gna, to przecież tu i ówdzie się jeszcze kręci...

Ja tam nie mam czasu myśleć...

Właśnie, właśnie. Więc też ja myk z domu, bo w domu właściwie cmentarz. A czego? Myśli — swobodnej, szerokiej myśli.

A więc do kawiarni, do...

Tak — tak! do... Co mamcia może wiedzieć, którymi to drogami chadza ludzka myśl, nawet takiego jak ja kołtuna.

Jesteś głupi. Ty i twój ojciec — to jedna dusza. On co dzień w cukierni, a ty — Bóg wie gdzie...

No, wreszcie...

Dzień dobry ojcu!

Dziś fasujesz5!

A uważaj, żebyś nie zgubił. Na co czekasz? A! cygaro... Zbyszko — daj cygaro ojcu znad pieca.

A czy wiesz, o której twój synek do domu wrócił?

Zwariować można z tym człowiekiem.

Tak go mama wychowała.

Nie — to już zanadto.

Dobranoc. Idę się zdrzemnąć.

A biuro?

Nie ucieknie.

Zbyszko! przyrzeknij mi, że się poprawisz.

Nigdy — wolę raczej zdać egzamin państwowy.

Zetrzyj fortepian — popraw w piecu. Czy kucharka ubrana do miasta?

Tak, proszę pani.

Hanka? jesteś sama?

Daj mi pan spokój!

Cóż ci za mucha na nos siadła?

Chodź tu! pokaż mordeczkę! czegoś zła?...

Taka jesteś brzydka, jak się nadmiesz.

Pewnie... te panny, co pan od nich wraca, to ładniejsze.

A! tędy cię wiedli. O to ci chodzi.

Mnie o nic nie chodzi — tylko nie chcę, żeby mnie pan sekował6.

Jak będziesz dla mnie lepsza, to będę w domu siedział.

Ja ta nie potrzebuje. Może se pan iść do tych pannów.

Albo to prawda! Aż się za mną trzęsiesz.

Niech pan idzie, bo jeszcze starsza pani wejdzie.

Ale o... Pocałuj pana w rękę, za to, żeś go rozgniewała.

Figa!

A ty szelmo...

Zbyszko!

Czego?

Nie bójcie się... ja nic mamci nie powiem.

Na czysto zwariowała.

Bo przecież to nie wasza wina.

Co?

No... Hanka i ty... jeżeli wy...

A fe! mówić o takich rzeczach? Wstydź się... majtki widać, a — taka popsuta...

Ja? ależ Zbyszko — ja właśnie myślę przeciwnie... ja...

Daj mi spokój!

Ubieraj się, Ofelio! żywo! już chłopcy idą do szkoły.

Hesiu! ty nie będziesz tak strzelała oczami na tego wysokiego studenta.

Będę robiła, co mi się podoba.

Mnie za ciebie wstyd.

To się wstydź! A spróbuj co powiedzieć przed mamą, to ja zaraz powiem, że ty zamiast spać w nocy, wzdychasz. Mama się będzie za to więcej gniewała, jak za studenta.

To wątpię.

Ale ja nie. Mama mnie zna i wie, że ja znam granice i że ja się nie zapomnę...

Jak ty to rozumiesz?

Ja już wiem, co mówię, o lelijo z pól rodzinnych!

Hanka! chodź odprowadzić panienki.

Idę!

Macie parasol? iść prosto — nie oglądać się. Pamiętać: skromność — skarb dziewczęcia.

Nie garb się...

Bierz, ciućmo pokręcona. Do widzenia mamci!

Przepraszam... jestem nieubrana. Proszę panią — zaraz wrócę.

Ja tylko na chwilkę. Niech się pani gospodyni nie krępuje.

Tak — tak — wrzucę tylko co na siebie.

Proszę panią na kanapę.

Dziękuję. Tylko parę słów. Dostałam list pani...

Pani już zupełnie wyszła ze szpitala?

Tak. Pozawczoraj7 mnie mama przywiozła.

Widzę, że pani zdrowa.

O! jeszcze daleko!

Och! w domeczku swoim wróci pani szybko do sił. Dla kobiety nie ma jak dom. Ja zawsze to powtarzam.

Tak, skoro ktoś ma ten dom.

Wszakże pani ma męża, stanowisko.

Tak... ale...

Proszę pani. Czy to rzeczywiście konieczne, ażebym na przyszłego pierwszego się wyprowadziła?

Proszę pani... ja mieszkania pani koniecznie potrzebuję dla krewnych.

Wolałabym pozostać. Trudno będzie znaleźć w zimie.

Ach, to niemożliwe. Powtarzam pani, niemożliwe.

Przecież przy dobrej woli. Wiem, że pani kazała kartę na mieszkanie wywiesić, a więc krewni pani się nie sprowadzają.

Ach! niech pani nie zmusza mnie do sprawienia jej przykrości.

Czy pani ma mi co do zarzucenia?

A! proszę pani, to już przechodzi granice! A skandal, który pani przez swe otrucie wywołała!

A więc o to chodzi?

A o cóż innego? Płacili mi państwo czynsz — dzieci i psów nie mieli, ostatecznie tyle co o te ranne trzepanie dywanów się rozchodziło. I mogliby państwo mieszkać nadal, aż tu... skoro o tym pomyślę, pąsy na mnie biją. Pogotowie ratunkowe przed moją kamienicą!!! Pogotowie! jak przed szynkiem, gdzie się pobiją.

Ależ, proszę pani, wypadek może się zdarzyć wszędzie.

W porządnej kamienicy wypadki się nie trafiają. Czy pani widziała kiedy przed hrabską kamienicą Pogotowie? Nie! A potem ta publika w gazetach! Trzy razy wymienione nazwisko Dulskiej — nazwisko moich córek przy takim skandalu...

Ależ, proszę pani — chyba pani zna przyczyny i...

Wielka afera, że pani mąż, no i ta dziewczyna... to swoja rzecz...

Ależ to była moja sługa. To szkaradztwo. Ja tego znieść nie mogłam. Skoro się przekonałam...

Zażyła pani zapałek... taka trywialna trucizna... Ludzie się śmieli. I jeszcze jak się to skończyło. Cała komedia — gdyby pani była umarła — no...

Sama żałuję.

Nie mówię dlatego — tylko że to niby śmierć, to zawsze coś niby... ale tak... no... powiadam pani, śmieli się. Kiedyś jadę tramwajem — przejeżdżamy koło mej kamienicy, bo przystanek trochę dalej — a jacyś dwaj panowie pokazują na mój dom i mówią — patrz! to ten dom, co się ta zazdrosna żona truła... I zaczęli się śmiać. Myślałam, że tam na miejscu zostanę w tym tramwaju.

Ja panią bardzo przepraszam za te nieprzyjemności.

E! moja pani — publika została publiką.

Ja bardzo to przechorowałam. Zresztą ja nie wiedziałam co robię. Ja byłam wtedy jak szalona...

Pewnie, moja pani. Każdy samobójca musi być szalony i stracić poczucie moralności i wiary w obecność Boga. To, to jest tchórzostwo. Tak jest — tchórzostwo. A potem zagłada własnej duszy. Dobrze, że samobójców chowają osobno. Niech się nie pchają między porządnych ludzi. Zabijać się!... I dla kogo? Dla mężczyzny. A żaden mężczyzna, moja pani, nie jest wart, aby przez niego iść na potępienie wieczne.

Proszę pani, to nie chodziło o mężczyznę, ale o męża.

E!

Nie mogłam ścierpieć tego pod moim dachem.

Lepiej pod swoim, niż pod cudzym. Mniejsza publika. Nikt nie wie.

Ale ja wiem.

Moja pani! Na to mamy cztery ściany i sufit, aby brudy swoje prać w domu i aby nikt o nich nie wiedział. Rozwłóczyć je po świecie, to ani moralne, ani uczciwe. Ja zawsze tak żyłam, ażeby nikt nie mógł powiedzieć, iż byłam powodem skandalu. Kobieta powinna przejść przez życie cicho i spokojnie. Ta już to jest tak i żadne nic nie pomoże.

Gdyby jednak pan Dulski zapomniał się ze sługą...

Felicjan? — to niemożliwe. Pani go nie zna. A potem8... to już pani rzecz. Ja muszę strzec siebie i swoich od publiki. Pani może znów taką bezbożność popełnić, bo to podobno taki szał to wraca. Więc...

Rozumiem. Wyprowadzę się. Chciałam pani jednak powiedzieć, że kazać mi teraz szukać mieszkania, to ani dobre, ani uczciwe... Jestem taka osłabiona.

Uczciwości mnie pani nie nauczy! Ja wiem co uczciwość. Pochodzę z zacnej, zasiedziałej rodziny i ja publiki nie wywołuję.

Nie wątpię. Jednak może się pani nie obawiać. Drugi raz truć się nie będę. Na to trzeba wiele odwagi, pomimo tego, że pani to nazywa tchórzostwem... A potem trzeba wiele cierpieć. Na to już nie mam sił i... już bym tak nie potrafiła cierpieć raz jeszcze. Zresztą — rozstaję się z mężem, więc to najlepsza gwarancja, że już zazdrosna nie będę...

Rozstaje się pani z mężem? Bardzo pani źle robi. To nowa publika i nikt pani racji nie przyzna. Nawet z tej przyczyny nie mogłabym pani dłużej wynajmować mieszkania w mej kamienicy. Kobiety samotne to nie tego... to... no, pani rozumie.

Tak, rozumiem. Jednak ta pani z pierwszego piętra, która po nocach wraca...

To jest osoba żyjąca z własnych funduszów i zachowująca się nadzwyczaj skromnie. Ta mi jeszcze Pogotowia przed dom nie sprowadziła.

Tylko gumy i automobile.

Stają zawsze kilka kamienic dalej. A potem zdaje się, iż ja nie mam obowiązku zdawać sprawy z mego postępowania przed panią.

Zapewne, zawiodłoby nas to za daleko. Żegnam panią.

A proszę tych, co będą oglądać mieszkanie, nie zrażać...

Powiem, że jest wilgoć, bo rzeczywiście jest wilgoć.

Na to jest sąd, łaskawa pani.

Tak mi każe moje sumienie. Żegnam panią.

Maniu! słyszysz? — będziesz świadkiem. Pani mówi, że...

Żegnam panią.

A to... a to... takie coś, takie...

Niechże się ciocia uspokoi.

Jak tak dalej pójdzie, to będę musiała w lecie jechać do Karlsbadu9 i tam sztrudel10 pić!

Ja z ciocią pojadę.

Obejdzie się.

O cóż poszło? Zdaje mi się, że to lokatorka z parteru, ta co się truła.

Tak... tak... ta sama. Wyszła ze szpitala. Skandal! Przecież po czymś podobnym trzymać ją w kamienicy nie mogę. Sama byłaś świadkiem. Jak ją wynosili, to była prawie naga. Horendum11! Wymówiłam jej mieszkanie.

Tak? A to się dobrze składa. Nam właśnie podwyższyli. My chętnie to mieszkanie weźmiemy.

Obejdzie się.

Przecież mogłaby to ciocia zrobić dla nas, jako dla krewnych.

Za ciężkie czasy na zbytki.

Rozumiem. Ciocia przypuszcza, że nie będziemy płacili.

Ja tam nic nie przypuszczam. Tylko... wiem, że żyjecie nad stan.

No... no...

Chodzicie do teatru.

I to na same masowe sztuki.

Trudno przecież...

Prenumerujecie pisma...

To już ciocia daruje, ale...

Ja zawsze pożyczę i wystarcza. Nie pożyczę, to się świat nie zawali, że tam drukowanych bajd nie będę czytała. Przyjmujecie gorącą kolacją...

To konieczne.

Ha, no! jak konieczne, to się nie skarż, że ci nie wystarcza.

Nie możemy żyć jak...

Jak my? Zobaczymy, jak będziecie śpiewali na starość. Ja i Felicjan mamy inne pod tym względem zasady.

Mój mąż nie umie się oszczędzać, ja także.

Skoro miałaś takie usposobienie, trzeba było iść za tego aptekarza z Bóbrki, co się o ciebie starał. Namawiałam cię.

Przecież on rok temu umarł na suchoty.

Właśnie. Miałabyś kamienicę i byłabyś wdową!

O!...

Nie ma co — o!... byt zabezpieczony, to podstawa życia. A co do męża, można go uchodzić. Pensję zabierać, gdy zaferuje12 — co dzień dwie szóstki13 na kawę do łapy, a cygara samej kupować i suszyć na piecu. Inaczej, taki pan może cię zrujnować.

Taki terkot, że spać nie można.

Tym lepiej. Pójdziesz może do biura.

E!...

Jak się masz, stara.

Jak się masz, pokrako!

Bardzom zielony?

Cóż to, oświadczasz się dzisiaj?

Także... tylko ten stary — no wiesz, radca, będzie znów na mnie zgniłym okiem patrzał. A tam fury kawałków... fury...

Zalegaj! zalegaj!...

To nie ja zalegam, ale strony.

Darujesz, moja droga, ale będę ścierać kurze, więc muszę oszczędzać szlafroka.

Ale proszę... niech się ciocia nie krępuje.

To mama naprawdę wyrzuca tę, co się otruła, z kamienicy?

A tobie co do tego?

Tak... słyszałem piąte przez dziesiąte. Byłem zbudowany mamusinym serduszkiem. Potem, ona mi jest bardzo sympatyczna, ta kobieta.

Zupełnie wierzę. Szkandalistka.

Zrobiła to z miłości dla męża. To w guście mamy. Miłość małżeńska...

Aha, prawda była — za tym mężem. Ja tam w tę miłość nie wierzę. Szumi jedwabiami pod spodem...

Cóż to dowodzi?

To, że nie jest uczciwą kobietą. Dla męża, mój panie, kobieta się nie potrzebuje pod spodem stroić. A takie co szumią — to...

Siedźże spokojnie, bo i ty szumisz. A zresztą, co do tej z parteru, to ja ręczę, że uczciwa.

A ty skąd wiesz?

Bom się do niej brał i dostałem po nosie.

Mógłbyś też zostawić choćby lokatorki w spokoju. Usuń się... jak długo będziesz sterczał tu pod piecem!

Gdy patrzę na ciebie, to chwilami wierzyć mi się nie chce, że jesteś moim dzieckiem.

No — jeśli mama ma wątpliwości...

Powiadam ci — nie miej nigdy dzieci.

O! my się nie staramy o to.

Nie — ty jesteś wyrodek — ty nie jesteś moim synem.

Jestem, mamciu! jestem, niestety! i to właśnie cała moja tragedia...

Słyszałaś? mówi — niestety!

Spodziewam się. Być Dulskim — to katastrofa.

Doprawdy, Zbyszko — zanadto sobie pozwalasz...

Daj ty mi spokój!

Żadnej moralności, żadnych zasad...

Żadnego płaszczyka teoretycznego, jak mamcia.

To się na tym skończy, że jeszcze do socjalistów przystanie.

Za głupi jestem na to.

Na socjalistę nie trzeba zdawać egzaminu.

Właśnie że trzeba... i to najtrudniejszy egzamin.

Przed kim?

Przed swym sumieniem i własną duszą, słodki aniele.

Na socjalistę nie trzeba mieć przede wszystkim Boga w sercu.

Jest — — — dawno nie było mowy o Bogu w tym domu.

Proszę wielmożnej pani parasol.

Pozostaw w przedpokoju... a potem idź zamieć przedpokój. Czy kucharka wróciła?

Już.

Ja tylko na chwileczkę...

Rzeczywiście — ciocia ma rację. Mógłbyś się trochę ustatkować. Wyglądasz jak śmierć angielska.

Ty także ładnie wyglądasz...

Ja? Ja wczoraj z domu nie wychodziłam.

To znaczy — że ja się lumpowałem za domem, a ty w domu.

Jesteś niemożliwy...

Jak kiedy...

Cóż tak patrzysz za Hanką?

Bo mi się podoba.

Sługa?

A cóż to? nie kobieta? Zaręczam ci, że nawet bardzo...

Wiesz już coś o tym?

Co ci do tego.

Myślałam, że masz gust wykwintniejszy.

Głupia jesteś z twoją kołtuńską estetyką. A zresztą, ja jestem jak pianista. Gdy zobaczy fortepian, musi zaraz pasaż...

Tak... ale fortepianu nie...

Moja droga — każda kobieta to fortepian — tylko trzeba umieć grać... Ach!... jaki ja śpiący...

Czego ty po tych knajpach się włóczysz?

A gdzież się będę włóczył? Gdzieś muszę.

Ja na twoim miejscu starałabym się o jaką znajomość... solidną... no... Tyle mężatek co — Boże.

Dziękuję. Mam dosyć kołtunerii w domu i w... samym sobie.

Dlaczegóż jesteś... kołtunem?

Bom się urodził po kołtuńsku, aniele! bo w łonie matki już nim byłem — bo żebym skórę zdarł z siebie, mam tam pod spodem, w duszy, całą warstwę kołtunerii, której nic wyplenić nie zdoła. Coś taki nowy, taki inny walczy z tym podstawowym — szarpie się, ciska. Ale ja wiem, że to do czasu — że ten kołtun rodzinny weźmie mnie za łeb, że przyjdzie czas, gdy ja będę Felicjanem, będę odbierał czynsze, będę... no... Dulskim, pra–Dulskim, ober–Dulskim — że będę rodził Dulskich, całe legiony Dulskich — będę miał srebrne wesele i porządny nagrobek, z dala od samobójców. I nie będę zielony, ale nalany tłuszczem i nalany teoriami i będę mówił dużo o Bogu...

Z kołtuństwa można się wyswobodzić.

Nieprawda. Tobie się zdaje, że jesteś wyzwolona, bo masz trochę politury po wierzchu. Ale ty jesteś tylko zrobiona na mahoń — jak twoje secesyjne meble i twoje malowane włosy. To jest piętno... pani radczyni... piętno...

Czy ty się uczyłeś grać?

Ja? nie znam ani jednej nuty. To tak we mnie coś gra... We mnie tłucze się także coś... ale to się wszystko z czasem zatłucze... e! co tam...

Wiesz co... jesteś wcale... wcale...

Dajże mnie spokój!

Pasaże, moja droga... pasaże...

A wiesz, to ciekawe.

Co takiego?

Ta dziewczyna. Gdybyś widział, jak ona na nas popatrzyła... Ja na twoim miejscu...

Ja też, jak będę miał czas...

Nie rozumiesz mnie. Ja bym się właśnie daleko od niej trzymała.

E!

Jest zazdrosna. Będzie ci robić awantury.

To by było kapitalne.

Jeszcze jesteś tutaj? Czy ci nie wstyd? Ojciec twój pracuje, ja pracuję — siostry...

Mamciu! mamciu! czy się pracuje — czy nie, to wszystko idzie do jednego celu.

Nieprawda — my ludzie pracy, a próżniacy to...

A przecież i my, i wy jednako...

Co? co?

Wyciągniemy kopytka... pa!

Pa, lalu!...

Straszne rzeczy... straszne... słyszałaś, jak on mówi! a to najgorsze, że taki zdolny — taki utalentowany! ta żeby chciał, to przed nim kariera — no... ale nie chce, nie chce... zaraz dadzą drugie śniadanie!... Nie chce, mówię ci... nie, nie. Tylko lumpuje i lumpuje. Jak weźmie te parę reńskich w biurze, tak ginie. I jak to wygląda!... Nic, tylko kawiarnie i spódnice.

Proszę cię — moja droga!

Dziękuję cioci.

On jest jakiś podrażniony... niezadowolniony...

Czy on sam wie, czego chce! Powinien Bogu dziękować — prosty, zdrów... Za twoje.

Hanka!... idź posprzątaj u panicza.

Kontenta14 ciocia z Hanki?

Tak sobie.

Niech ją ciocia odprawi.

A to... czemu?

Ja coś dostrzegłam.

Kradnie.

Nie... gorzej...

No... no...

Zdaje mi się, że Zbyszko się do niej bierze...

E!... to...

Wiem, co mówię. Niech ciocia ją odprawi, póki czas.

Moja kochana, pewnie ci się zdawało... A potem...

wobec tego, co się dzieje, że niby... no... rozumiesz... to piwo co szumi.

A!

Słowem... że... rozumiesz?

Lepiej w domu?

Ja nie mówię... ale...

A wie ciocia — może ciocia ma rację...

Trzeba jednak przyznać, że mężczyźni mają szczególny gust.

A! niech tam!... byle się nie włóczył i nie tracił zdrowia... Trzeba być matką, aby zrozumieć jaki to ból patrzeć jak syn marnieje.

Dziękuję. Ale żeby ona potem...

Ona? także! będzie kontenta... to takie wszystko bez czci i wiary. Pokażę ci tok, co sobie kazałam przerobić.

Dobrze?

Wcale... wcale...

Muszę się oszczędzać... przerabiam stare łachy.

No — na cioci wszystko się dobrze wyda. Czy ciocia w tym roku podwyższa?

Spodziewam się. Muszę. Wszyscy podwyższają. Pokażę ci szpejscettel15.

No... no...

Suteryny16 całe w rumel17 o dwadzieścia... do sieni wstawię magle...

Ciasno. Zęby sobie powybijają.

To mi wszystko jedno. Ja tamtędy nigdy nie chodzę. Oba partery po pięć — pierwsze piętro, kokocica, o dziesięć...

Kokocica? To za mało. Ja bym podwyższyła co najmniej o dwadzieścia...

Tak myślisz?

Naturalnie... ma pieniądze, lekko jej przychodzą... niech płaci.

Niech płaci...

Niech płaci!...

A więc — kokotka o dwadzieścia, radca o dziesięć... drugie piętro...