Źródło i licencja tłumaczenia
AKT III
Komnata Judyty.
SCENA 1
Judyta, w lichej odzieży, siedzi skulona i osypana popiołem. — Mirza
wchodzi i spogląda na nią.
MINA
Nie śpi, nie mówi, nie pije, nie jada;
Westchnie lub jęknie: serce jej snadź1 chore,
Żeby ją zbudzić, poruszyć zmartwiałą,
Wczoraj umyślnie krzyknęłam: dom gore2!
I ani drgnęła. Nie wiem, co się stało,
Lecz coś się stało. Wygląda tak blado,
Iście człowieka gdy do trumny kładą. zwrócona
Judyto! Słyszysz? Ja pytam się ciebie,
Czy mam obwieścić o twoim pogrzebie?
Judyta daje znak Mirzie, ażeby odeszła.
MIRZA
O wrogu i o grozie, ba i o tém,
Że mnie za chwilę mogą przeszyć grotem.
Lecz co mi myśleć o sobie, o świecie,
Odkąd cię widzę półmartwą, półżywą,
Niby pogańskie, marmurowe dziwo.
Wprzód cię odwaga zagrzewała taka,
Że on przy tobie wyglądał na żaka3;
Teraz... Aj! słusznie Efraim powiada:
— „Ona dlatego tak miota się rada,
Aby strach pokryć, od którego ginie.”
Jak się tam skończy, Bóg to wie jedynie!
odchodzi
SCENA 2
Judyta sama, wstaje.
Chwytam za rąbek twój płaszcz purpurowy,
Czepiam się Ciebie, jakbym gdzieś w daleki
Świat idąc, miała stracić Cię na wieki.
Jam już nie chciała modlić się do Ciebie,
A jednak muszę, jak odetchnąć muszę,
By się nie zdusić: widzisz, ja się duszę.
O Boże! Czemu Ty kryjesz się w niebie?
Wychyl się, ukaż skinienie swej dłoni,
Gdym ja za słaba, by dosięgnąć do niéj!
Jak zewnątrz świata i czasu, leżałam
W bólu, czekając znaku twego, Panie,
Aby mnie podniósł, nakazał działanie.
Wtem, na wieść grozy, radością zapałam:
To znak... Ty znowu chcesz, tak mi się zdało,
Przez twe wybrane nową błysnąć chwałą.
To, co mnie wzniosło, innych powaliło;
Widziałam z dumą, z rodzącą się siłą,
Jakby twa ręka łaskawie wskazała,
Że to przeze mnie ma błysnąć twa chwała.
Radością nawet duszę mą przejęło,
Że ten, któremu zlecałam to dzieło,
Zamiast z rycerską podjąć je ochotą,
Skurczony robak, zwinął się w swe błoto.
— To ty, Judyto! To ty! Tylko śmiało!...
Tysiące głosów do mnie zawołało.
Padłam na ziemię i przysiędze wierna,
Nie wstanę póty, aż Ty mi, o Panie!
Boleści moich dając rozwiązanie,
Wskażesz, jak zetrzeć serce Holoferna.
Patrzyłam wewnątrz siebie, czy przez lice
Nie padną z duszy śmierci błyskawice;
Patrzyłam zewnątrz, czy gdzie na pustyni
Nie wstanie mąż, co zbytnią4 mnie uczyni;
Lecz wewnątrz, zewnątrz, wszędzie głucho, ciemno,
Tylko myśl jedna wciąż krąży przede mną,
Wzlatuje, wraca, w głąb serca się wpija...
Myślże to Twoja?... Czyja, Panie!... Czyja?...
zrywa się
Tak! To myśl Twoja... Wiatr niesie ją echem:
Do mego czynu droga zwie się grzechem!
Dzięki Ci za twą łaskę oczywistą!
Nieczystość w ręku twym staje się czystą!
A ja, kto jestem, nędzna, by się z Tobą
Spierać i duszę okrywać żałobą?
Do tej ofiary nie mogęż się wznieść?
Mniejże mam kochać Ciebie, niż swą cześć?
W oczach mi widniej! więzy moje pękną.
Teraz wiem, czemuś uczynił mnie piękną,
Czemuś mnie skazał na wieczne panieństwo,
Którym się brzydzą nasze obyczaje.
To, co ja miałam za twoje przekleństwo,
Błogosławieństwem dziś mi się wydaje.
spogląda w zwierciadło
Zwierciadło!... Co też zobaczę dziś tam?
Ha! dziwny obraz. Lica! Nie wstyd wam
Za tę bezbarwność? Jakby do was wcale
Nie dopływały krwi serdecznej fale.
Was, oczy, chwalę: wyście nie daremnie
Piły ten ogień, gorejący we mnie;
Płoniecie żarem gorączki. Nareszcie,
Wam, biedne usta, nie mam za złe, żeście
Tak blade, jakby zbiegło od was życie:
Wasz pocałunek ma być zgrozą — drżycie!
wyprostowuje się, rękę podnosi do góry
Tak! Mnie do grzechu duch ofiary niesie.
chwyta się obu rękami za pierś
To wszystko twoim jest, Holofernesie!
Lecz drżyj, gdy tobie zawróci się głowa:
Do mojej drogi jam strasznie gotowa.
SCENA 3
Judyta. — Mirza, powracając.
MIRZA
Jakaż blada!
JUDYTA
Abyś mnie pięknie, och! pięknie przybrała.
MINA
JUDYTA
MIRZA
Oj! To ci większy pożytek przyniesie.
A zjeść co nie chcesz?
JUDYTA
MIRZA
JUDYTA
MIRZA
Głodem, pragnieniem nękać biedne ciało,
Przysięgłam, choć mi post wcale nie służy,
Nic do ust nie wziąć; sądząc, moje dziecię,
Że ty, gdy nie masz nad sobą, to przecie
Widząc to, litość mieć będziesz nade mną.
Ale przez trzy dni ja czekam daremno.
JUDYTA
MIRZA
Spragniona! Ale... napić się... mój Boże!
Pójdźmy się napić... ostatni raz może...
Ciągi od krynic5 przecięli poganie,
Próżno pod murem świeci się zdrój mały,
Już się do niego nikt dziś nie dostanie.
Bo wróg go obległ i wypuszcza strzały.
Po całym mieście obchodzi wołanie:
Że lepiej umrzeć, niż żyć w takiej trwodze.
Jeden, przeszyty, jeszcze się po drodze
Wlókł, by odwilżyć spiekłą w ustach suszę,
Lecz nim zaczerpnął, już wyzionął duszę.
Nigdzie się wróg ten nie pastwił tak srodze;
Tak wodę jego odjęli szpiegierze,
Iż kto ma kroplę, jak skarbu jej strzeże.
JUDYTA
Życiem tak nędznym zdobyć źródło życia!
Mirzo, zbyt długo trzymam się zagrody!..
MIRZA
Zobacz w tym dowód, jak mu jesteś miła:
Własnemu bratu odmówił tej wody.
JUDYTA
Która i dobrze czyniąc, jeszcze grzeszy.
MIRZA
Przyznaj to sama.
JUDYTA
Każda kobieta wymagać ma prawo,
By mąż w złej dobie6 był radą i sławą;
Trwożność mężowi mąż wybaczyć może,
Kobieta nigdy. Wybaczym podporze,
Jeśli się złamie; lecz duch nasz nieskory
Wybaczać samą potrzebę podpory.
MIRZA
Że według twego on życzenia zdziała?
JUDYTA
I kto bezpańskiem uczynił swe życie,
Ten mógł to zdziałać. Szałem tego nie mień7,
Bo nie ma szałów w tak przeświętej sprawie.
Jam uderzyła w niego, niby w krzemień,
Niepewna, czy go rzucę, czy zostawię;
Szukałam iskry, od której by cała
Płomieniem dusza moja rozgorzała:
Iskry nie było, kamień depczę nogą.
MIRZA
Dojść tam, gdzie można spełnić czyn ofiarny.
JUDYTA
Na białej tarczy. Jest ręka i oko.
Jak gołębica, szukająca gniazda,
Jam go ujrzała w przestrzeni, wysoko:
Mignął mi, niby zamglona gdzieś gwiazda;
I dusza, która w tej zwątpienia nocy
Pierwsza powstała z powszechnej niemocy,
Musiała powziąć i myśl wyzwolenia.
Lecz idź się posil.
MIRZA
Pójdę, lecz z tobą.
JUDYTA
A potem użyj całego natchnienia:
Niech będę strojną jako panna młoda;
Dziś powinnością jest dla mnie uroda.
obie odchodzą
Zmiana.
Scena przedstawia otwartą przestrzeń Betulii. Gdzieniegdzie widać tyły domów, pomiędzy drzewami palmowymi i platanami; w głębi zaryglowana brama miejska, nad którą panuje okolica górzysta.
SCENA 4
Tłum ludu. — Grupa młodych mieszczan uzbrojonych. — Hozea, Ammon,
Ben.
HOZEA
do Ammona
AMMON
HOZEA
AMMON
I coś po cichu rozmawiał z rotmistrzem,
Gdy wtem, w pobliżu, pod koniec rozmowy,
Spostrzega draba, i wraz mu pytanie
Rzuca: — „Coś słyszał z moich słów?”
— „Nic, panie!”
— „Szczęście!... przez uszy pozbyłbyś się głowy.”
Mnie niepojętą cierpliwość Jehowy:
Jeśli on takiej folguje potworze,
To kogóż wreszcie nienawidzić może?
Szczęśliwsi, widzę, są od nas poganie.
Słuchaj, Hozea, jakie twoje zdanie?
Czy lepiej umrzeć tak, pod gołym mieczem,
Gdy śmierć przychodzi chyża i nietrwożna,
Ni się jej zlęknąć, ni czuć dość nie można,
Czy piec się z wolna, tak, jak my się pieczem?
HOZEA
Musiałbym gardło mniej suche mieć sam:
Próżna gawęda, próżno ślinę chłonie.
AMMON
HOZEA
Że sobie samym zazdrościmy ninie8
Kropel krwi, która w żyłach naszych płynie.
Ja bym sam siebie otworzył jak banię.
Co najlepszego w tej ciężkiej godzinie,
To, że w pragnieniu, którym nas poganie
Darzą, nie tyle już w nas głód się budzi.
AMMON
HOZEA
Jak ty na przykład, co z wielką rozkoszą,
Zamiast na barkach, w brzuchu mięso noszą.
AMMON
Ja, to co zjadam, z własnych składów biorę.
HOZEA
Takich żarłoków, przede wszystkim ciebie,
Trzeba by spędzić na mury, na wały,
W pierwsze szeregi, tam, gdzie świszczą strzały.
Jeśli zwyciężą, więc dzięki szpikowi
Wołów i skopów11, co ich moc stanowi;
A gdy na wałach pozostawią głowy,
To zysk widoczny kuchni obozowéj.
AMMON
uderza go pięścią
BEN
wchodząc między walczących
Bójka rozżarza pragnienie, a przecie
Wodą zza bramy się nie napijecie.
AMMON
Otworzyć bramę Holofernesowi?
Kto by odsunął rygle, tego pewnie
Wódz asyryjski nie przyjąłby gniewnie.
BEN
Lecz sam na ziemię trupem go powalę!
SCENA 5
Z lewej strony wchodzą: Najstarszy otoczony Ludem, kilku Kapłanów, Mieszczanie i Kobiety. — Assad, Daniel, Samaja. — Poprzedzający.
NAJSTARSZY
Co arcykapłan Jojakim w mym słowie
Wam zapowiada.
ASSAD
Dobra chęć wszystkim nam zarówno znana:
On się otoczyć rad by lwów tysiącem,
By sam tym snadniej mógł zostać zającem;
Lecz mnie pociecha ta znaczy jedynie,
Która ze zdrojów za wałami płynie.
NAJSTARSZY
Który nie mieczem, jak myślała rzesza,
Lecz nie straciwszy jednego człowieka,
Samą modlitwą zwalczył Amaleka:
To waszej zleca Jojakim pamięci.
Nie lękajcie się ni miecza, ni tarczy;
Słowo świętego do zwycięstwa starczy.
ASSAD
NAJSTARSZY
Że świętość Pana jest w niebezpieczeństwie!
ASSAD
A ninie13 słyszę, iż my go strzec mamy!
NAJSTARSZY
Że choć was odda Pan w moc poganina,
Zniszczyć was z mieniem i ciałem poleci,
Nie lękajcie się: Pan was wynagrodzi
Na waszych dzieciach i na dzieciach dzieci,
W potomku, który w sto lat się urodzi.
ASSAD
Nie wzrośnie jaka niegodna drużyna,
Która szyderstwem pamięć mą zbezcześci,
Że ja się w grobie przewrócę z boleści.
Twe usta drgają, wzrok twój ćmi się, człecze;
Ząb zębem słowo twe na poły siecze,
Kryjące przestrach: i chcesz wmusić nam
Odwagę, której pozbawionyś sam?
Niechże i ja też odezwę się z raz,
I nie za siebie, lecz za wszystkich nas!
Idź, każ otworzyć miasto. Tak, poddanie
Obudzić może litość w tym tyranie;
Kiedy te rygle daremnie nas strzegą.
Mówię za wszystkich, za brata niemego,
Za starce, dzieci, niewiasty. Więc prowadź
Wszystkich nas ku tej nieszczęśliwej bramie!
obraca się do ludu
Nic słusznież mówię, co?
AMMON, HOZEA I BEN
DANIEL
który od wejścia trzymał się Assada, raptem odrywa się odeń
Ukamienować go! Ukamienować!
WSZYSCY
w różnych grupach, z poruszeniem, ręce wznosząc do góry
AMMON, HOZEA I BEN
ASSAD
z przerażeniem patrząc na brata
Nie rzekł ni słowa, odkąd z nim żyjemy.
DANIEL
Karmił mnie, poił, dał mi kącik w chacie,
I odzież na grzbiet. On i dniem, i nocą
Ratował, słodził mą dolę sierocą.
Podaj mi rękę, czuły, drogi bracie,
I stąd czym prędzej do domu mnie prowadź.
Kiedy Assad podchodzi, by mu podać rękę, Daniel jakby z przestrachem wyrywa ją i woła wielkim głosem:
Ukamienować go! Ukamienować!
ASSAD
Przez usta niemych przemawia duch Pana!
Ukamienujcież mnie, jak wyrzekł niemy!
DANIEL
WSZYSCY
Lud tłoczy się za nim, rzucając kamieniami, których odgłos coraz bardziej oddala się i cichnie.
SAMAJA
śpiesząc za niemi
znika
DANIEL
w natchnieniu
A skąd przychodzi, nie pytaj, człowiecze.
Azaż14 myślicie, iż ja łudzę was?
Ja wiem i ślepe widzą moje oczy,
Kiedy ma nadejść dla was zbożny czas!
AMMON
WSZYSCY
DANIEL
I wybujali niby kłosy w lecie;
Wy, trud rąk moich — jakoż rozumiecie,
Że ja was oddam poganom na żniwo?
O nie! Cieszcie się! Kłosy me poranna
Odwilży rosa: wstaniecie!
LUD, AMMON, HOZEA I BEN
rzucają się na ziemię z okrzykiem:
SCENA 6
Już podczas ostatnich słów, pomiędzy ludem ukazuje się Judyta z Mirzą. Poprzedzający, bez Assada; wkrótce potem z lewej strony wchodzi Samaja.
DANIEL
Dom wasz obległy — mnie małego dość,
By wielkość zwalić i ukorzyć złość.
Ja mieszkam z wami, ja was nie opuszczę,
Jeśli wy przy mnie zarówno dotrwacie...
Podaj mi rękę, o! drogi mój bracie!...
SAMAJA
Słowo go twoje zabiło, nie ręka:
Za jego miłość to twoja podzięka.
Razem spędziłem z nim wiek młodociany,
To był przyjaciel mój drogi, jedyny;
Chciałem go bronić: tych było zbyt wielu,
Co na twe słowo wściekli się, Danielu!
Nie poradziłem: on umarł bez winy.
„Niech brat od ciebie opiekę otrzyma!”
Rzekł, gasnącymi spojrzawszy oczyma
Na mnie, gdy stałem z pochyloną głową,
I padł z obliczem smutnie uśmiechniętém;
A ja ci jego to ostatnie słowo
Rzucam płomiennym w duszę testamentem.
DANIEL
usiłuje przemówić, nie może, kończy jęczeniem
SAMAJA
do ludu
Wstydźcie się bardziej za odjęte życie
Temu, co dobrze wam życzył. Azali15
Myślicie, te was złości wasze strzegą?
Żeście, rzucając tak gwałtownie w niego,
W nim własne grzechy ukamienowali?...
Oprzytomniejcież! Powiem wam, jak było:
To, co on mówił z przekonania siłą,
I bez obawy przed Najstarszym, ale
Biorąc do serca wasze własne żale,
Myśmy to we dwóch dziś na wszystkie strony
Obgadywali, a niemiec16 skulony
Siedział jak zawsze, słuchał bez udziału,
Żadnych nie dając oznak tego szału. do Najstarszego:
A ja wam mówię, żem chęci tej saméj,
Co mój druh biedny. Tak! Otworzyć bramy,
Gdy takie widać są Boskie wyroki;
Zdać się na łaskę, niełaskę — bez zwłoki. do Daniela:
Pokaż, iż przez cię przemawiał Pan świata,
Przeklnij mnie, jakeś przeklął swego brata!
DANIEL
w najwyższem uniesieniu chce przemówić i nie może
SAMAJA
To szatan z piekła odemknął ci usta,
A Bóg je zamknął na powrót na wieki.
Możecież wierzyć, że Pan w wielkiej chwili,
Głos daje niemym, ślepym wzrok daleki,
Po to, by mordy nad braćmi czynili?
DANIEL
uderza się pięśćmi
JUDYTA
wstępując w środek
Gdy was owiała moc Boskiego cudu,
Żeście w zachwycie upadli przed Panem,
Ścierpicież, aby było powiedzianém
Wpośród was samych i całego miasta,
Że to kłam tylko?
SAMAJA
Judyto zacna, co twe słowo znaczy?
Czyliż nie widzisz, że ten tu w rozpaczy
Miota się? On by krzyczał w niebogłosy,
Gdyby mógł krzyczeć... Daniel wydaje przeraźliwy jęk
On rozpaczać musi,
Póki sumienie własne go nie zdusi,
Póki człowiekiem jest.
do Daniela
Rwij sobie włosy,
Głową w mur trzaśnij, zostaw mózg na murze,
Aby go zbiegła lizać psów gromada;
Oto jedyna ma dla ciebie rada,
Ty, bratobójco! Co przeciw naturze,
To przeciw Bogu!
AMMON
BEN
JUDYTA
do Samai
Wszakże to każdą Pan uświęca drogę,
Po której stąpa?
SAMAJA
By zbożnym było, co wstrętne naturze.
Jeśli zamierzył Pan uczynić cud,
Czemu nie każe rozpęknąć się chmurze,
Aby spragniony napoiła lud?
Czemu, gdy jęczy jego rzesza wierna,
Nie zmieni cudem serca Holoferna,
Byśmy w odwrotnym ujrzeli go szyku
Odchodzącego od nas?
HOZEA I AMMON
zamierzając się na Daniela
Który sprawiłeś kuglarskimi dziwy,
Że śmiercią zginął człowiek sprawiedliwy!
SAMAJA
wstępując pomiędzy nich i Daniela
Wyrzekł Pan. — Ja zaś w sobie ten głos Pana
Słyszę dziś. Kain sam siebie zabije!
Jeśli ten człowiek dożyje do rana,
Grzech swój udźwignie przez dzień i noc całą,
Niechby się według jego głosu stało;
Schnijcie powoli, lub czekajcie, aże
Dla wyzwolenia was cud Pan pokaże.
Lecz jeśli umrze, o! to moja rada,
Abyście idąc za głosem Assada,
Otwarli bramy. Jeśli was tak gniecie
Grzechowy ciężar, że tuszyć17 nie śmiecie,
By cud się zjawił dla was za bramami,
I was wybawił — wyrżnijcie się sami.
Ogłoście święto mordu; niech druh druha,
Syn ojca, matki, brat brata usłucha,
W dowód miłości nóż wbije mu w serce,
I niech się wzajem wytępią morderce!
Niemego biorę do domu.
do Daniela
Więc w drogę!
do siebie
Tegoż ja przecie dopuścić nie mogę,
By przez jednego obłąkańca cała
Społeczność miejska zagubić się dała.
Zamknę go z sobą, podam mu nóż w dłonie,
I póty będę szeptał mu, aż skłonię,
Aby się zabił: potem zobaczemy...
Szczęście, że nie jest głuchy, tylko niemy.
Samaja i Daniel wychodzą
AMMON
BEN
HOZEA
AMMON
WSZYSCY
JOZUA
mieszczanin
Że miasto dotąd wciąż oporem stawa?...
To nasi starsi i nasi kapłani...
JUDYTA
na stronie
Tych, którzy jedni sprawili to przecie,
Że ten lud, nicość, dziś jest czemś na świecie.
głośno
Podłym postępkiem w tej nieszczęsnej chwili
Chcecież pokazać, żeście zasłużyli
Na to nieszczęście?
JOZUA
Holofernesa wieść zasłyszał w grodzie,
Wraz18 pomyślałem: co wszczynać niesnaski,
Wyjść przeciw niemu i ubłagać łaski.
Dziś byśmy sobie siedzieli w spokoju,
Mieli dostatek jadła i napoju.
A teraz, cóż się zrówna z nędzą naszą?
Chyba męczarnia, którą w piekle straszą.
WSZYSCY
JOZUA
Wydalić z miasta precz starszyznę całą,
Holofernowi wydać ją! Jeżeli
On przebaczenie opornej udzieli,
To dobrze; jeśli przeciwnie, niech raczéj
Zamiast nas, ona jemu się tłumaczy.
AMMON, BEN I HOZEA
JUDYTA
Jakbyście w jakiejś niebezpiecznej chwili,
Zamiast się bronić, dzielnego płatnerza19,
Co wam miecz ukuł, w podziękę zabili!
AMMON, BEN I HOZEA
JOZUA
W starszyznie dajem nie rękę, nie nogę,
Lecz głowę naszą!
WSZYSCY
JOZUA
do Najstarszego, który się nieruchomie przypatruje
NAJSTARSZY
Gdyby pomogło, sam bym wam poradził;
Osiemdziesiąty rok ciężko mi służy,
I czas mi wielki do wielkiej podróży:
Ojce wołają, bym się k’nim sprowadził.
Mnie tam o kilka oddechów nie chodzi.
Choć przyzwoitszy grób mieć mi się godzi,
Niż we wnętrznościach dzikiego zwierzęcia.
Lecz jeśli to ma uciszyć gniew księcia,
I o grób mniejsza: ja jestem gotowy,
I dar wam czynię z mojej siwej głowy;
Tylko się śpieszcie z rozrządzeniem ciała,
By was przypadkiem śmierć nie skrzyżowała.
Pozwól mi jednak raz jeszcze, narodzie,
Użyć tej głowy ku własnej wygodzie.
Wszak nie ja jeden, lecz słyszę, wskazani
Są wszyscy starsi i wszyscy kapłani?
Nie łaskaż przejrzeć, jaka liczba będzie
Tych, którzy stanąć mają w ofiar rzędzie?
Jeśli sam ginąc, mogę zbawić — zginę;
Lecz niech za wszystkich wszystką przyjmę winę!
JUDYTA
groźnie
I jeszczeż wasza nie zgięła się głowa
Pod stopy starca, który tak bez granic
Wam się oddaje!
JOZUA
On wie, że opór nie zdałby się na nic;
Wymyślił inny, własny a silniejszy.
Niechaj i jagnię ma język tak gładki,
To ani jedno nie pójdzie na jatki.
Nie ciebie jedną wzruszył on wśród nas.
JUDYTA
Cały wasz zamiar zniweczyć miał czas.
Mógł się on zabić i chwycił za miecz;
Jam to spostrzegła i podeszłam wraz,
By mu przeszkodzić. Lecz błysło niebawem
Zwycięstwo ducha na obliczu prawém:
Jakby zawstydzon, cofnął rękę drżącą,
I spojrzał w niebo łzawo i gorąco.
NAJSTARSZY
do Judyty
Słuchał tylko; rozkazał Ten... tam!
wyciąga rękę do nieba
AMMON I BEN
do Jozuara
HOZEA I LUD
JUDYTA
JOZUA
Że bramy sami otworzyć każecie;
Bo wróg, najdzikszy nawet, mniej się sroży,
Kiedy przeciwnik bramy mu otworzy,
Niż gdy je musi otwierać przebojem.
Jeśliś dotknięty przełożeniem20 mojém,
Jutro przeproszę cię... gdy będziem żyli.
Teraz daj rozkaz i ruszajmy w drogę
Do bramy!
JUDYTA
do Najstarszego
NAJSTARSZY
Już i sam nie wiem, co radzić w tej chwili.
SCENA 7
Poprzedzający. — Achior, wchodzi uzbrojony.
ACHIOR
Że Holoferna łaskę osiągniecie.
Przysiągł, że naród, co jego potęgi
Niepomny, podda się ostatni, srodze
Wytępi z ziemi: a wyście na drodze
Jego ostatni.
JUDYTA
ACHIOR
Dotrzyma wierniej, niż kto bądź na świecie.
Gniewał się na mnie i uznał za wroga,
Żem mu przedstawiał moc waszego Boga.
Gniew jego — to śmierć. Ale on, jak wiécie,
Zamiast mnie zabić, do was mnie przysyła.
Tak on nie wątpi już, że żadna siła
Upadku miasta nie wstrzyma, iż mnie,
Względem którego nienawiścią tchnie,
Głowę mą ceniąc na złoto — śle przodem,
Pewny, że w ręce ja wpadnę mu sam,
Razem z podbitym przez niego narodem,
I głowę oddam.
WSZYSCY
AMMON
Miecz jest i u nas.
JOZUA
Boć wszystko koniec musi mieć na świecie.
BEN I HOZEA
NAJSTARSZY
Pięć dni wytrwajcie; pięć i szóstą noc:
Pięć dni — a Pańska okaże się moc.
JUDYTA
NAJSTARSZY
Umrzemy. Jeśli ma pomoc przyjść z nieba,
Więcej niż pięciu dni na nią nie trzeba;
I tak niejeden umrze z tego grona.
JUDYTA
uroczyście, tak jakby wymawiała wyrok śmierci
NAJSTARSZY
Pięć dni wyżyjem: ale nam wypada
Święcony olej rozdzielić i wino;
Spożyć ofiarę. Biadaż mi, och! biada,
Za taką radę!
JUDYTA
Kto nie ma do stracenia, ten zwycięża!
Zróbcie wycieczkę choć w kilkaset męża.
Wszak tuż za murem są małe krynice,
Więc się rozdzielcie na dwie połowice:
Jedna niech bramy i odwrotu strzeże,
A druga wody obficie nabierze.
Nie lepiejż młodym, niż, jak radzi stary,
Obdzierać ołtarz ze świętej ofiary?
NAJSTARSZY
JUDYTA
Gdy garstka ludzi za murem was straszy,
Tym mniej do miary stosuje się waszéj
To, byście miłe narażając głowy,
Napój ściągali ze stołu Jehowy.
NAJSTARSZY
I to się stokroć, tysiąckroć nagrodzi —
Gdy twoja rada źle jest pomyślana.
Brama otwarta — to śmiertelna rana
Na ciele grodu. Wszak Dawid, w potrzebie
Jedząc chleb święty, nie zjadł śmierci w chlebie.
JUDYTA
Bądźcie jak Dawid przesławnej pamięci,
Czyńcie jak Dawid, a wróg się zatrwoży,
Jedzcie i pijcie, a to was uświęci.
HOZEA
AMMON
To jest niewiasta największego ducha
W całej Betulii. Choć wielce zamożna,
Taka jest dobra, tak dziwnie pobożna;
Nędznych odwiedza w najlichszym zakątku,
Szafarką21 mieni się swego majątku,
Nie właścicielką. Gdy złej naszej doli
Pan zechce ulżyć, to tylko jej gwoli22.
JUDYTA
do Achiora
ACHIOR
On krwi mej żądny, ale ja go przeto
Nie nienawidzę. Wierzaj mi, kobiéto,
Gdyby miecz podniósł i nadstawił szyję,
I rzekł: „Zabij mnie, bo ja cię zabiję!”...
Ja nie wiem, co bym wybrał.
JUDYTA
Życiem, wolnością, spłacił cię bogato.
ACHIOR
Mnie na myśl biją do głowy krwi fale,
Jak on pogardzać musi takim mężem,
Którego wrogom odsyła z orężem!
JUDYTA
ACHIOR
I nie z natury. Cały świat ma za nic,
Kto bawi23 przy nim. Za jego rozkazem
Jechałem przy nim gór szczytem. Aż razem
Wyjrzy przed nami taka rozpadlina,
Że aż się w głowie zawracać poczyna.
On wspiął ostrogą swego berberczyka24,
Który o lepsze lubił chodzić25 z chmurą:
Ja go wstrzymuję, bo mnie strach przenika.
„Ja nie chcę na dół, ale owszem górą!”
Rzekł i nad przepaść takim prysnął lotem,
Że nim ja ruszył, on był już z powrotem.
Zeskoczył z konia, znużenia ni znaku,
I legł wygodnie do snu na czapraku26.
I jam zsiadł z konia, a zdjęty zapałem,
Kraj jego szaty ucałować chciałem.
Wstyd! W niewolniczym ku niemu zapale,
Gdy mówię o nim, wciąż go tylko chwalę.
JUDYTA
ACHIOR
JUDYTA
ACHIOR
To jego cacka27.
JUDYTA
ACHIOR
Która, że ją porzucił, zdjęta szałem,
Wkradła się do tej komnaty, gdzie spał,
Gołym sztyletem grożąc mu nad ciałem.
JUDYTA
ACHIOR
Aż ona padła zalana krwi strugą:
Tak straszną była tego śmiechu siła,
Że własnym nożem przebiła się biédna!
JUDYTA
By bohaterstwo męskie roznieciła.
Wstępuje w pośrodek Ludu, wszyscy ją otaczają półkolem; ona podnosi rękę do góry.
Koniec być musi!
ACHIOR
JUDYTA
w natchnieniu, uroczyście
Za jego sprawą. Otwórzcie swe rany,
Niech się w nie wpatrzę! Dalecy i bliscy,
Których on shańbił, powstańcie tu wszyscy!
Sąd się rozpocznie przed Panem nad pany.
Ukażcie swoje oblicza wybladłe,
Raz jeszcze oczy otwórzcie zapadłe,
Niech w nich wyczytam wyrok wypisany
Na głowę jego. Za was wszystkich mszczę się!
Na sąd cię Boży zwę, Holofernesie!
Więc zbrodnie twoje na widok, na słońce!
Mszczę się za zmarłe, wstawiam za żyjące.
Minął czas gwałtu, powstaje czas kary. do Achiora
Powiedz, czym dość jest piękną do ofiary?
EFRAIM
nadchodząc, do siebie
ACHIOR
spoglądając z bliska na Judytę
JUDYTA
do Najstarszego
Rozkaż, niech dla mnie otworzy się brama.
NAJSTARSZY
JUDYTA
NAJSTARSZY
dając znak
EFRAIM
JUDYTA
do Mirzy
Czy masz odwagę iść ze mną za bramę?
MIRZA
JUDYTA
MIRZA
JUDYTA
EFRAIM
na stronie
Byłbym stanowczo spełnił jej żądanie!
JUDYTA
postępuje kilka kroków ku bramie, następnie zwraca się do Ludu
Módlcie się za mnie, jakby za umarłą!
Imienia mego uczcie dzieci swoje,
By się w pamięci ludu nie zatarło.
Odchodzi z wolna ku bramie, którą zbrojni otwierają. Na odchodzącą
pada blask zachodzącego słońca. Po jej odejściu wszyscy, oprócz Efraima,
padają na kolana, w skupieniu modlitewnym, któremu towarzyszy daleka
muzyka.
EFRAIM
Ha! Pójdę za nią do tej lwiej jaskini.
odchodzi
SCENA 8
Poprzedzający, prócz Judyty, Mirzy i Efraima. Przybywa Delia.
DELIA
w gwałtownym wzburzeniu rzuca się między Lud
NAJSTARSZY
DELIA
Ten straszny, męża mi zabił.
HOZEA
do Ludu
Samai.
NAJSTARSZY
DELIA
Ach!... Mąż mój wraca stąd: twarz rozstrojona,
Wiedzie Niemego i w dalszej komnacie
Z nim się zaszczepia. Co mówi, nie słyszę;
A Niemy łka wciąż i boleśnie dysze28.
Co to jest? myślę... Pode drzwi podchodzę,
Patrzę przez szparę... Niemy jęczy wciąż,
Trzyma miecz w ręku; tymczasem mój mąż
Stoi i coś mu wypomina srodze,
Niemy do piersi już kieruje miecz;
Ale wtem naraz odrzuca go precz,
Na mego męża rzuca się jak żmija,
I szyję jego rękami obwija.
Wołam o pomoc. Wraz29 ogromną zgrają
Ze wszystkich domów sąsiedzi zbiegają,
Drzwi wyłamują... Ach! widok straszliwy!...
Za późno... Mąż mój już leżał nieżywy:
Niemy go zdusił! Za moim przybyciem
Leżał przy trupie, jęcząc strasznym wyciem.
Gdym weszła, ucichł; bo choć było tłumnie,
Poznał mnie z głosu i czołgał się ku mnie
Na klęczkach. „Zbójco!” krzyknęłam doń, lecz
On wskazał w niebo, podniósł z ziemi miecz,
Podał mi do rąk, na pierś wskazał ręką,
I zdał się błagać swym umarłym wzrokiem,
Bym go przebiła.
KAPŁAN
Pan się zlitował nad narodu męką,
Dał głos niememu i nie szczędził cudu,
By zbudzić wiarę u wiernego ludu
W te cuda, które Pan w przyszłości zdziała.
Samaja, teraz widzicie to sami,
Próżno was straszył swymi proroctwami:
Samaja upadł, Danielowi chwała!
AMMON
WSZYSCY
KAPŁAN
Pan go nam zesłał i Pan go osłoni.Pan go nam zesłał i Pan go osłoni.
Gruppa. — Zasłona spada.
- snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski] ↩
- gorzeć (daw.) — płonąć. [przypis edytorski] ↩
- żak — student, uczeń. [przypis edytorski] ↩
- zbytni — dziś popr.: zbyteczny. [przypis edytorski] ↩
- krynica (daw. a. poet.) — źródło. [przypis edytorski] ↩
- doba — tu: moment. [przypis edytorski] ↩
- mienić — nazywać, uznawać. [przypis edytorski] ↩
- ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski] ↩
- stanąć (daw.) — wystarczyć. [przypis edytorski] ↩
- przymawiać (daw.) — czynić uszczypliwe uwagi. [przypis edytorski] ↩
- skop — wykastrowany baran. [przypis edytorski] ↩
- pomnieć (daw.) — pamiętać. [przypis edytorski] ↩
- ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski] ↩
- azaż (daw.) — czyż. [przypis edytorski] ↩
- azali (daw.) — czy. [przypis edytorski] ↩
- niemiec — dziś popr.: niemowa. [przypis edytorski] ↩
- tuszyć (daw.) — mieć nadzieję. [przypis edytorski] ↩
- wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski] ↩
- płatnerz — rzemieślnik wykonujący broń i zbroje. [przypis edytorski] ↩
- przełożenie — tu: zdanie, opinia. [przypis edytorski] ↩
- szafarka — służąca zarządzająca majątkiem i spiżarnią. [przypis edytorski] ↩
- jej gwoli (daw.) — ze względu na nią. [przypis edytorski] ↩
- bawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski] ↩
- berberczyk — koń pochodzący z Berberii. [przypis edytorski] ↩
- o lepsze chodzić (daw.) — ścigać się, konkurować. [przypis edytorski] ↩
- czaprak — okrycie konia, umieszczane pod siodłem. [przypis edytorski] ↩
- cacko (daw.) — zabawka. [przypis edytorski] ↩
- dysze — dziś popr. forma 3 os.lp: dyszy. [przypis edytorski] ↩
- wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Fryderyk Hebbel
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Judyta · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hebbel-judyta/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Kazimierz Kaszewski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.