Źródło i licencja tłumaczenia
AKT IV
Przed namiotem Holofernesa. — Okolica górzysta, jak w akcie pierwszym. —
Widok Betulii w głębi. — Przed namiotom kamienie do siedzenia.
SCENA 1
Dwaj Porucznicy Holofernesa, następnie Holofernes. — Od czasu do
czasu zbrojni przechodzą przez scenę.
1 PORUCZNIK
Coś niby płomień wybuchnąć gotowy.
2 PORUCZNIK
1 PORUCZNIK
W przeszłą noc?
2 PORUCZNIK
1 PORUCZNIK
Sam się nie zabił.
2 PORUCZNIK
1 PORUCZNIK
Że ktoś przy łożu godzić się nań waży.
Chwyta za sztylet, by pchnąć przeciwnika,
Aż sztylet własną pierś jego spotyka.
Szczęściem, iż żebra twardsze ma, niż miecze!
Budzi się, widzi krew, śmiać się poczyna.
„Krwi mam za wiele; to mnie chłodzi” — rzecze,
Gdy mu komornik1 opaskę przepina —
„Nie trudź się stary; niech sobie pociecze!”
2 PORUCZNIK
1 PORUCZNIK
HOLOFERNES
wychodząc z namiotu
przerażenie Poruczników
Rycerze! Rycerze!
Dobrze wam życzę; a więc żal mnie bierze
Za was, że z nudów nie szczędząc języka,
Mielecie różne wieści i domysły,
Od których gardła częstokroć zawisły.
Moja to wprawdzie w tym największa wina,
Że was bezczynność nudzić już zaczyna,
Tak, iż gawędki toczycie złowieszcze,
By się okłamać, że żyjecie jeszcze.
Lecz mówcie, co byście też uczynili,
Gdybym istotnie ja nie żył w tej chwili?
1 PORUCZNIK
HOLOFORNES
Człowiek, co wskaże za życia po sobie
Zastępcę, sam już tym samym legł w grobie.
Bo cóż to śmierć jest? Co śmierć?... Jak myślicie?
2 PORUCZNIK
HOLOFERNES
Trzymać się życia, by smak jego wszelki
Aż do ostatniej wycisnąć kropelki,
Aż do zerwania życiodajnej żyły,
Która dla zręcznych tryska tak obficie;
Ściągnąć rozkoszy najwyższe zachwyty
Z dreszczami śmierci w węzeł jednolity,
By użyć życia i umrzeć przez życie...
Chociaż nie jeden jest, co śmierć poniesie
Od miecza myśli swej.
1 PORUCZNIK
HOLOFERNES
Z głowy swej myśli nić za nicią przędę,
Niby z kądzieli?.. Sam nie wiem, prawdziwie;
Ale to pewnie tak po krwi upływie...
Czas wreszcie mamy na dalsze wypadki:
Betulia, widzę, że nam nie uciecze;
Coś jej obrońcy długo ostrzą miecze,
Jakby czekali, aby pójść na jatki3.
SCENA 2
Poprzedzający. — Trzeci Porucznik.
3 PORUCZNIK
Ujęliśmy ją przed bramami miasta.
HOLOFERNES
3 PORUCZNIK
Tracisz czas, póki nie ujrzysz jej, panie!
Gdyby nie piękna, czyżbym tu ją wiódł?..
Myśmy u źródeł obstawili straże,
Bacząc, czy z miasta co się nie pokaże;
Aż oto ona występuje z wrót.
Zrazu szła żywo, zakwefiona cała,
Że sługa ledwie za nią podążała;
Naraz stanęła ku miastu zwrócona,
Jakby żegnając, otwarła ramiona,
Zdała się modlić... I znowu ze sługą
Ruszyła: obie stanęły pod strugą.
Jeden ze straży szybko mignął przy niéj:
Sądziłem, że on krzywdę jej uczyni,
Bo rozbestwieni bezczynnością długą;
Lecz on się skłonił i podał do ręki
Jej czarę z wodą: wzięła bez podzięki,
Do ust poniosła, lecz nie tknąwszy wcale,
Z wolna wylała na ziemię. Żołnierza/Z wolna wylała na ziemię. Żołnierza
To rozzłościło tak, że w dzikim szale
Już na wzgardliwą mieczem się zamierza;
Lecz ona kwefu4 uchyli i w oczy
Spojrzy mu: naraz żołnierz się zatoczy,
I jak pijany na kolana pada...
„Do Holoferna prowadź mnie! — powiada —
Ja chcę obwieścić mu uległość miasta.”
HOLOFERNES
Miłą mi każda niewiasta,
Każdego kraju. Ciekawym sąsiadki
Z kraju Hebrejów. Widziałem ich tyle!
A jeśli piękne, zawsze widzę mile.
Jednej nie znałem.
1 PORUCZNIK
HOLOFERNES
I tej zobaczyć już nie mam sposobu,
Tak jak własnego nie zobaczę grobu.
Jam nawet temu rad5 jest nieskończenie,
Że mi nieznane własne pochodzenie.
Gdym niemowlęciem jeszcze był — w lwiej jamie
Mnie zabłąkani znaleźli myśliwi:
Ja ssałem lwicę; niech więc was nie dziwi,
Jeśli lwią paszczę rozdziera me ramię.
Matka dla syna czym jest?.. Niczym więcej,
Tylko zwierciadłem słabości dziecięcej.
SCENA 3
Poprzedzający. — Trzeci Porucznik wprowadza Judytę i Mirzę. — Obie
stają opodal. — Judyta zrazu pomieszana, opamiętywa się szybko, idzie
ku Holofernesowi i pada przed nim na kolana.
JUDYTA
HOLOFERNES
Poznałaś lśniącym i strojnym bogato?
JUDYTA
HOLOFERNES
Że mi mą własność zabierać się waży:
Tylko ja prawo mam do mojej twarzy...
Jeszcze na klęczkach?.. Wstań!.. Imię?..
Judyta wstaje. On siada na kamieniu.
JUDYTA
HOLOFERNES
Na równi z tobą się nie podobała.
JUDYTA
HOLOFERNES
I przyszła do mnie?
JUDYTA
Bo wiem, że twoja niezłomną jest siła,
Że Bóg chce moich oddać w ręce twoje...
HOLOFERNES
z uśmiechem
Że Holofernes ma oczy nareszcie.
JUDYTA
Z dawna oznajmił przez proroki swe,
Że przez mór6, ogień, lub obce kajdany
Za grzechy jego lud ukarać chce.
HOLOFERNES
JUDYTA
po chwili
Zadało dziecko: pocałunkiem na nie
Odpowiedziałam. Nie wiem o sposobie,
Jakim by rzecz tę wytłumaczyć tobie.
HOLOFERNES
JUDYTA
Pomiędzy gniewem i Boskim i twoim,
I drżą ziomkowie moi. Głód ich nęka,
Pragnienie pali, zmiata twoja ręka.
Czas jeszcze jakiś ściśnięci przez ciebie,
Do świętokradztwa uciekną-ś7 w potrzebie:
Bo grozą śmierci srodze przygnębieni,
Gotowi spożyć są świętą ofiarę,
Której dotknięcie już sprowadza karę:
W ciele ich ona w ogień się przemieni!
HOLOFERNES
I nie poddadzą się?
JUDYTA
Wiedzą, że na złe ciężkie zasłużyli,
Że Bóg ich odeń nie zbawi w tej chwili.
do siebie
Chcę go wybadać. głośno Oni idą dalej
W swej trwodze, niż ty w swym gniewie... Zuchwali!
Na proch by zemsta twa zgniotła mnie srodze,
Gdybym ci rzekła, jak oni w tej trwodze
Ważą się w tobie, patrzący z daleka,
Plamić rycerza godność i człowieka.
Ale ja z bliska patrzę w twoje lice,
By gniewu twego wyśledzić granice.
Wstydzić się muszę, jak wspomnę, że oni
Jedno8 okrucieństw czekają z twej dłoni,
I mąk, o jakich tylko złe sumienie
W swym lęku może dać wyobrażenie:
Czują, że na śmierć zasłużyli — zatem
W trwodze sumienia ciebie widzą katem.
klęka przed nim
Panie! na klęczkach ja błagam cię o to,
Byś się zmiłował nad taką ślepotą!
HOLOFERNES
1 PORUCZNIK
na stronie
HOLOFERNES
Judyta wstaje. Porucznicy otaczają Mirzę i prowadzą z nią mimiczną
rozmowę, wskazując na Judytę i słuchając, co mówi.
JUDYTA
Bo nic nie wiedzą o twojej wielkości.
Lecz uśmiech, nie gniew, na twarzy twej gości,
Choć słuchasz obelg. Ciebie nic nie zdziwi,
Bo ty, poznawszy wszelkiej miary ludzi,
Śmiejesz się z tego, co w mniejszych gniew budzi;
Nie dbasz, gdy mdłe zwierciadło zaślepienia
Obraz twój w mętnym odbiciu odmienia.
To jedno dodać muszę za mojemi,
Że na to sami by się nie ważyli:
Bramę otworzyć chcieli w pierwszej chwili,
Lecz mąż tam przybył z Moabitów ziemi,
Achior; krzyknął: „Przebóg? Co czynicie?
Holofern przysiągł odebrać wam życie!”
Wszak tyś mu życie darował, powiada,
Jednak, w podziękę za łaskawość twą,
Każde ci serce w Betulii odkrada,
Wielki twój obraz obryzgując krwią.
Lud mój o sobie wszak by zbyt wysoko
Trzymał, mniemając, że on gniew twój budzi?
Wszak ty nie możesz nienawidzić ludzi,
Których twe nigdy nie widziało oko,
Których przypadkiem spotkałeś na drodze,
I którzy tobie ulegliby byli,
Gdyby ich rozum nie ustąpił trwodze.
A jeśli iście w nich, w tak wielkiej chwili,
Odżyło męstwo, toż na Boga w niebie!
Nie powód, abyś ty odpadł od siebie.
O toż Holofern innych winić będzie,
Co jego stawia w pierwszym ludzi rzędzie?
To być nie może, to tobie zaprzecza,
Temu zadaje kłam duma człowiecza:
Kto kocha skutek, szanuje przyczynę!
przypatruje mu się; on milczy
Gdybym ja tobą była dzień, godzinę
Taki bym tryumf odniosła... bez miecza,
Jakiego nigdy miecz nie doznał jeszcze.
Ich w mieście śmierci przeszywają dreszcze:
Ja bym krzyknęła: „Wy mnie złorzeczycie?
Otóż, za karę, daruję wam życie.
Przez się ja samych na was mszczę, zuchwali!
Daję wam wolność, byście mi wciąż daléj
Niewolnikami byli całkowicie!”
HOLOFERNES
To, że żądałaś, spełnić mi zabrania?
Ach! Gdyby myśl ta zrodziła się we mnie,
Kto wie, może bym... Lecz teraz... daremnie!
Ona jest twoja, moją być nie może...
z mocniejszym naciskiem
Przykro mi, ale prawdę-ś rzekł, Achiorze.
JUDYTA
wybuchając dzikim śmiechem
To słabość! Kiedy pomyślę... ta brama
Niewinnych dzieci tam zamknęła tyle,
U piersi matek, które, gdy nóż błyśnie,
Aby je przebić — uśmiechną się mile
Temu błyskowi, nim główka im zwiśnie.
Dziewic gromadka tam wstydliwie drżąca,
Gdy im pod kwefik zajrzy promień słońca.
Otóż, myślałam, jak będzie z małemi,
Gdy je w zaraniu śmierć ma sprzątnąć z ziemi;
Jak z dziewicami, gdy w kwiecie żywota,
Gorsza od śmierci zetrze je sromota9.
Byłam ofiarą mojej wyobraźni:
Myśląc, że wobec tak okropnej kaźni
I najsilniejszy wolą nie wytrzyma,
Jeśli własnymi ujrzy ją oczyma.
Przebacz mi, panie! Jestem tak zuchwała,
Żem własną słabość przypisać ci chciała.
HOLOFERNES
Choć ja z tych ozdób nic sobie nie robię.
Każdy ma wreszcie swój wydział10 na ziemi,
Tak, iż nie może mieszać go z innemi.
Piękna Judyto! Jam jest powołany
Zadawać rany, a ty leczyć rany:
Gdybym ja skrzywił moje powołanie,
Wtedy i twoje zbytecznym się stanie.
Na mych orężnych nie rachuj też wiele,
Bo to są moi dobrzy przyjaciele,
Którzy, nie wiedząc, czy jutro żyć będą,
Dziś święcą życiu to, co dziś posiędą;
Przeładowania nawet się nie boją,
Gdy każdy światu wyrywa część swoją.
JUDYTA
Jak większym twoje męstwo jest i siła.
Jam się na sobie zgoła omyliła;
Lecz dzięki tobie rozum mój się stroi
Do zgody z czuciem. Byłam niedorzeczną!
Wiem, że śmierć moich jest rzeczą konieczną,
Jako od dawna im prorokowana,
A ty przychodzisz jako mściciel Pana;
Jednakże widząc ich w ciężkiej potrzebie,
Płochą11 litością tylko podbudzona,
Bez rozgarnięcia, sama jedna z grona,
Rzucam się oślep między nich i ciebie.
To szczęście dla mnie, żeś ze swojej dłoni,
Jak się godziło, nie wypuścił broni,
By łzy kobiety osuszyć zuchwałéj,
I wstrzymać ducha pęd niezrozumiały.
Nie, panie! Pokaż im swoją potęgę,
Wytęp ich, pomny na dawną przysięgę!
Tak przez me usta ten, co jest mym Bogiem,
Każe ci, z takim przysyła cię celem:
I tyle twoim będzie przyjacielem;
Ile ty będziesz mego ludu wrogiem.
HOLOFERNES
Jakoby ze mną igrały twe żale.
Wprawdzie sam sobie ubliżam niemało,
Możliwość taką przypuszczając... po chwili Ale
Ty ciężko ziomków swych oskarżasz.
JUDYTA
Ty nie wiesz, jak mi to rozdziera duszę.
Niech to za grzechy me karą się stanie,
Że ich oskarżać dla nich samych muszę.
Nie sądź, żem z miasta umknęła jedynie,
By tej powszechnej i krwawej ruinie,
Która mi ciągle stała przed oczyma.
Nie ulec sama. Kiedy Pan sąd trzyma,
Czyjaż się dusza tak czystą czuć może,
By jej wyroki nie dotknęły Boże?
Z rozkazu Boga, w czystości sukience,
Przyszłam do ciebie ze skruchą i żalem.
Ja cię wprowadzić mam do Jeruzalem,
Ja mam mój naród oddać w twoje ręce,
Jak trzodę, która straciła pasterza.
Taki to wyrok raz w noc Bóg mi zwierza,
Gdym Go z rozpaczą szukała po niebie,
Prosząc, by zniszczył wszystkich twych i ciebie.
A gdy gorąca modlitwa mej duszy
Ciebie wyzywa, roztrąca i kruszy,
Słyszę z radością, że głos Boga wzlata;
Ale modlitwy Pan mojej nie słucha,
Śmierć on dla moich szepcze mi do ucha,
I w duszę moją składa urząd kata.
Drżę z przerażenia, lecz słucham. Z pośpiechem
Wychodzę z miasta stoczonego grzechem,
Proch z nóg otrząsam, do ciebie przychodzę
Podżegać, abyś tych wytępił srodze,
Dla których bym się nie wahała chwilę
Oddać krew, życie pruć żyła po żyle.
Oni mnie za to okryją sromotą,
Na hańbę imię me skażą ich dzieje;
Lecz Bóg tak każe, a więc mniejsza o to:
Ja wytrwam w swoim, ani się zachwieję.
HOLOFERNES
Nikt cię sromotą żadną nie okryje.
A jeśli Bóg twój spełni w każdym względzie
To, co powiadasz — moim Bogiem będzie.
Bądź więc spokojną; nikt ci nie ubliży.
Ja nieskończenie wyniosę cię wyżéj
Nad wszystkie inne: ty będziesz panować. na zewnątrz:
Hej, podkomorzy! Podkomorzy ukazuje się
Tę kobietę wprowadź
Do mych namiotów. Rozkaz jej — twe prawo;
Dom mój — jej domem; strawa ma — jej strawą!
Podkomorzy odchodzi
JUDYTA
Używać jeszcze. Szłam tu nie z ochotą,
Lecz iżby świadczyć za Bogiem, nie po to,
By go się wyprzeć. Wzięłam więc na drogę
Strawę domową: i pozwól mi, panie,
Nią się posilać, dopóki jej stanie12.
HOLOFERNES
JUDYTA
Przeze mnie swego Bóg dokona dzieła.
Na pięć dni starczy mi, a po dniach pięciu
Boski przede mną objawi się goniec,
Wskaże godzinę — wtedy będzie koniec.
Wydaj więc rozkaz, by ze straży który
Mnie nie przeszkadzał przechadzać się saméj
W górach i modlić u grodowej bramy,
I oczekiwać objawienia z góry.
HOLOFERNES
Nie są strzeżone tu kroki niewieście.
porozumiewa się z Porucznikami
MIRZA
która ze zgrozą przypatrywała się Judycie, i od dawna miną wyrażała swe oburzenie — do Judyty:
Zdradliwie wrogom śmiesz oddawać w pęta.
JUDYTA
Skoro mym słowom sługa stara wierzy.
MIRZA
JUDYTA
Jeśliś ty szczerość w słowach mych widziała,
To on tym bardziej musiał: Boga chwała!
MIRZA
JUDYTA
Patrz! Dreszcz mnie ima na tę mowę podłą
W mych ustach, na to sprośne udawanie...
HOLOFERNES
JUDYTA
Holofernes z Porucznikami odchodzi do namiotu
JUDYTA
do siebie
Widzi Bóg, miałam o siebie obawę:
A nuż ten człowiek, który wszystkich straszy,
Wielki, choć różną wielkością od naszéj,
Światłem wielkości obleje mnie swojéj,
Ujarzmi ducha i rękę rozbroi?...
Lecz szczęściem dla mnie, płonna ta obawa:
Wszelkich drgnięć ludzkich szukałam w nim szczerze,
Daremnie. W imię więc ludzkiego prawa
To ludzkie zwierzę niech ginie jak zwierzę.
zasłona opada
- komornik — tu: dworzanin a. sługa pokojowy. [przypis edytorski] ↩
- dla (daw.) — z powodu. [przypis edytorski] ↩
- jatka — rzeźnia. [przypis edytorski] ↩
- kwef — zasłona na twarz kobiety. [przypis edytorski] ↩
- rad (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski] ↩
- mór (daw.) — zaraza. [przypis edytorski] ↩
- uciekną-ś — uciekną się. [przypis edytorski] ↩
- jedno (daw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
- sromota (daw.) — hańba. [przypis edytorski] ↩
- wydział — tu: dziedzina działania. [przypis edytorski] ↩
- płochy (daw.) — lekkomyślny, niestały w uczuciach. [przypis edytorski] ↩
- stanie (daw.) — wystarczy. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Fryderyk Hebbel
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Judyta · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hebbel-judyta/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Kazimierz Kaszewski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.