Loreva
Loreva

Rozdział 6 z 6

AKT V

Oświetlone wnętrze namiotu Holofernesa. W głębi sypialnia, przysłonięta kotarą.

SCENA 1

Holofernes, Porucznicy.

HOLOFERNES

do pierwszego Porucznika
Wysłałeś szpiegów: cóż więc słychać w mieście? 

1 PORUCZNIK

A nic. Na murach jest ich tam ze dwieście. 
We wnętrzu cicho, jakby w grób zapadli; 
Na murach zasię tak zwiędli i zbladli, 
Jak gdyby z grobu wyleźli. Jam zmierzył 
Tam do jednego: nim strzeliłem — nie żył. 

HOLOFERNES

Tryumf bez walki to jak śmierć bez rąny, 
Mnie i za młodu nie był pożądany. 
Życie mi zda się kradzieżą gotową, 
Gdy je nie co dzień zdobywam na nowo. 
Ej! I tak będzie pewnie do siwizny: 
Nigdy za własność nie mam darowizny. 

1 PORUCZNIK

A po ulicach ponurzy kapłani 
Przechodzą, długo, biało przyodziani, 
Jak u nas na śmierć. Oczyma wpadłemi 
Szukają czegoś po niebie i ziemi; 
Gdy ręce złożą, kurcz ich chwyta w palce. 

HOLOFERNES

Szczędzić tych ludzi! Niech się nikt nie waży 
Zabić którego; bo na takiej twarzy 
Rozpacz jest moją sprzymierzoną w walce. 

1 PORUCZNIK

Patrząc tam, w niebo, nie szukają Boga, 
Lecz chmury, która dziś im wielce droga; 
Dawczyni deszczu: a słońce na górze 
Wypija wodę, spodziewaną w chmurze. 
Więc człowiek głową uderza o ścianę 
I leżą we krwi czaszki roztrzaskane. 

HOLOFERNES

To żadna nowość. I jam doznał biedy 
Głodowej niegdyś. Miesiąc brakło strawy: 
Niejeden z naszych cofał usta, kiedy 
Drugi całować go chciał: to z obawy 
Przed ukąszeniem. A myśmy się śmieli. 
Hej! Uczta! Wino... I bądźmy weseli! 
Niewolnicy wnoszą stół z potrawami i winem 
Wszak jutro piąty dzień? 

1 PORUCZNIK

Piąty dzień, panie. 

HOLOFERNES

A więc ukończy się oczekiwanie. 
Jeśli, pomimo zaciętości w mieście, 
Betulia do nóg mych padnie nareszcie... 

1 PORUCZNIK

Holofernesa czyż wątpi potęga? 

HOLOFERNES

Wątpi tam, kędy1 rozkaz jej nie sięga. 
Słowem, jak twierdzą nam słowa niewieście, 
Jeśli Betulia otworzy nam wieżę, 
Nim rękojeścią miecza w nią uderzę, 
Wtedy... 

1 PORUCZNIK

Cóż wtedy? Powiedz nam, hetmanie. 

HOLOFERNES

Wtedy pod inne przejdziem panowanie. 
Bom przysiągł sobie, niech się co chce dzieje, 
Że Bóg, którego czczą owi Hebreje, 
Darząc mnie łaską, i moim się stanie, 
I mieć wiernego będzie przyjaciela. 
O, tak! Przysięgam na Bela, Babela, 
Bala, na wszystkich bogów, których jeszcze 
Sam nie wiem, czemu we czci swojej mieszczę, 
Że przyrzeczenia mego dotrzymam. Na wiarę 
Słów moich spełniam tego wina czarę... 
Jak się on zowie? 

1 PORUCZNIK

W tym właśnie rzecz cała, 
Że go imieniem rzesza nie nazwała. 

HOLOFERNES

Więc, Bezimienny! przyjmij tę ofiarę! 
Spełnia ją człowiek na cześć twą w zapale, 
Któremuś wreszcie niepotrzebien wcale. 
wychyla czarę

1 PORUCZNIK

A gdy Betulia wytrwa w swym oporze? 

HOLOFERNES

Przysięga za przysięgę: wówczas wstanie 
Mój gniew. Betulię kluczem mym otworzę, 
Bezimiennemu sprawię biczowanie... 
Co wreszcie gniewu zakreślać granice! 
Kto zdoła z góry zmierzyć błyskawicę? 
A gdzież podziewa się śliczna Judyta? 

1 PORUCZNIK

Śliczna, bo śliczna; ależ niezdobyta! 

HOLOFERNES

To tyś ją kusił? 

1 PORUCZNIK

Zaprzeczyć nie mogę... 

HOLOFERNES

Wiedząc, że ona mnie się podobała? 
Ty psie nikczemny! 

1 PORUCZNIK

Lecz twarda jak skała... 

HOLOFERNES

uderza go pięścią w czoło, Porucznik pada bez duszy
Oto masz!.. Rzucić to ścierwo na drogę! 
Inni otaczają Porucznika i wynoszą. 
Teraz wprowadzić Judytę. Wesoło!... 
Niech nas taneczne oczaruje koło!.. 
Na skinienie Podkomorzego wbiegają tancerki. Krótki taniec bajaderek; po którym Holofernes mówi dalej i jakby do siebie. 
Wszystkie kobiety jednakie na świecie: 
My w nich różnice upatrujem przecie. 
Dlaczego? Może Judyta mi powie 
I w tej nadziei piję za jej zdrowie. 

SCENA 2

Poprzedzający, Judyta wchodzi z Mirzą.

JUDYTA

Kazałeś przyjść mi tu, wielki hetmanie; 
Sługa twa staje na twe zawołanie. 

HOLOFERNES

Siadaj, Judyto; jedz, pij: niedaremno 
Ty, piękna, łaskę zyskałaś przede mną. 
Ośmiel się. 

JUDYTA

Jestem wesołą i śmiałą; 
Nigdy mnie szczęście takie nie spotkało. 

HOLOFERNES

Czemuż więc zwlekasz? 

JUDYTA

ze wzdrygnięciem wskazuje na krew
Jam kobietą, panie. 

HOLOFERNES

Przypatrz się dobrze tej krwi: jej rozlanie 
Winno ci być pochlebnym. Wytrysnęła, 
Gdyż nadto czyjeś rozgrzewała serce 
Ku tobie! 

JUDYTA

Biadaż! 

HOLOFERNES

do Niewolników
Więc zmienić kobierce! 
uskuteczniają. Do drużyny 
Do jutrzejszego sposobić się dzieła. 
wszyscy rozchodzą się

JUDYTA

do siebie
Włos mi się jeży; lecz dzięki Ci, Boże, 
Że mi okropność samą w tym potworze 
Wskazujesz: mniej mi to będzie okropne 
Co zamierzyłam, och! i czego dopnę! 

HOLOFERNES

Siadajże przy mnie. Jakażeś ty blada, 
I tchu ci braknie! Czyś ty mi nie rada? 

JUDYTA

Tyś był mi łaskaw. 

HOLOFERNES

Kobieto, bądź szczerą! 
Mów prawdę! 

JUDYTA

Panie, ty byś mną dopiéro 
Pogardzał, gdybym... 

HOLOFERNES

Dokończ!  

JUDYTA

Jam nieśmiała... 

HOLOFERNES

Każę ci!  

JUDYTA

Gdybym ciebie pokochała. 

HOLOFERNES

Kobieto! Wielka to śmiałość z twej strony, 
Wybacz... nie wielka: jestem zaczepiony 
W sposób tak nowy, że mi się podoba. 
Weź, niech ci służy ta złota ozdoba. 
rzuca jej łańcuch złoty

JUDYTA

w zdumieniu
Ależ ja ciebie nie rozumiem, panie! 

HOLOFERNES

I biada tobie, jeśli tak się stanie. 
Lew z przyjemnością figle pacholęce2 
Widzi, gdy dziecko igra mu w paszczęce 
I nieświadome drobną rączką bije; 
Lecz niechaj gry tej nie próbuje późniéj, 
Kiedy się wzrostem od dziecka wyróżni: 
Lew świadomemu kły zapuści w szyję. 
Siadaj. Pomówmy. Judyta siada 
Poczniemy badanie. 
Coś ty myślała na wieść, że ja wiodę 
Potężny zastęp pod waszą ogrodę3 
I zagroziłem krajowi? 

JUDYTA

Nic, panie. 

HOLOFERNES

Ej, nie udawaj! Komu słuch doniesie, 
Że gdzieś tam mowa o Holofernesie, 
Ten musi myśleć o czymś, lub truchleje. 

JUDYTA

Ja myśl do Boga wzniosłam, który krzepi. 

HOLOFERNES

I przeklinałaś mnie?  

JUDYTA

Miałam nadzieję, 
Że to ode mnie Bóg uczyni lepiéj. 

HOLOFERNES

Dajże mi za to pierwszy pocałunek! 
całuje ją

JUDYTA

na stronie
Boże! Zmiłuj się, zstąp na mój ratunek! 

HOLOFERNES

A coś myślała, słysząc tętent koni, 
Skrzyp moich wozów, huk trąb i szczęk broni? 

JUDYTA

Myślałam, żeś ty nie jeden na świecie, 
Że w Izraelu zjawi się ktoś przecie, 
Co ci dorówna duchem i ramieniem. 

HOLOFERNES

A gdyś widziała, że przed mym imieniem 
Już w proch padają przodownicy ludu, 
Że Bóg wasz jakoś nie skory do cudu, 
I że mężowie wasi w całym mieście 
Radzi by suknie przywdziewać niewieście... 

JUDYTA

Wtedy nic z moją nie porównać męką, 
Twarz mą ze wstydu zakrywałam ręką 
Na widok mężczyzn. Myśli się wzburzyły, 
Chciałam się modlić i nie miałam siły. 
Bo naraz, jakby oplątały żmije 
Ten obraz Boga, który we mnie żyje; 
Chmara nicestwa4 zawisła nade mną, 
Dusza mi zdała się przepaścią ciemną. 
Która, choć słońce czasem zajrzy do niéj, 
W zakątku straszne gniazdo gadów chroni. 

HOLOFERNES

patrząc na nią z ubocza, do siebie
Jak ona płonie! Na kształt meteora5, 
Którym raz widział na niebie z wieczora. 
Witaj miłości! Niech się na mnie ziści 
Twój czar przy wielkim ognia nienawiści 
Ugotowany do Judyty 
Całuj mnie! ona uskutecznia 
Niestety! 
Usta się twe wpijają, jak sztylety, 
Lecz jak lód zimne. Judyto, pij wino! 
W nim wszystkie ludzkie nienawiści giną. 

JUDYTA

pijąc z czary nalanej przez Mirzę
W winie jest męstwo! 

HOLOFERNES

Męstważ ci potrzeba, 
By wypić ze mną, zjeść kawałek chleba, 
Na wybuch zimną odstrzelić pieszczotą, 
Niby z przymusu; — ponura istoto! 

JUDYTA

groźnie powstając
Ty! miarkując się, siada 
Przebacz! 
płacze

HOLOFERNES

Widzę odcień wszelki 
W twym sercu. Daj mi rękę. Judyta się wzbrania 
Po cóż opór? 
Opowiedz o swej nienawiści wielkiéj!.. 

JUDYTA

Żądasz mej ręki... Hańba, która topór 
Pod rdzeń czci mojej podsadza zuchwale. 

HOLOFERNES

Ależ to dla niej zginąć można w szale, 
Jakież to słońce wyjrzy zza tej burzy! 

JUDYTA

Rozpęknij, serce! Nie wytrzymam dłużej! 
powstaje, prostując się 
Nie cierpię ciebie, jako okrutnika! 
Wiedzieć to musisz, ja powiedzieć muszę, Jaka przejmuje nienawiść mą duszę, Gdy się twe oko z mym okiem spotyka. Teraz mnie zabij! 

HOLOFERNES

śmiejąc się
Zabić? Jutro może, 
Nad ranem: teraz szkoda mi wieczora, 
Który przepędzić6 myślę z tobą. 

JUDYTA

do siebie
Boże! 
Lżej teraz w sercu, teraz działać pora. 

SCENA 3

Poprzedzający. Z lewej strony wchodzi Podkomorzy; następnie Efraim.

PODKOMORZY

Hebrajczyk jakiś przed namiotem czeka, 
Prosząc o wnijście7. Ważne wieści, panie. 

HOLOFERNES

Od nieprzyjaciół?... Wpuść tego człowieka! 
Podkomorzy odchodzi. Do Judyty. 
Może Betulia oznajmia poddanie? 
To prędko wymień przyjaciół imiona, 
Których oszczędzę... Na cześć twego łona. 
Wchodzi Efraim, prowadzony przez Podkomorzego i pada u stóp Holofernesa. Wzruszenie Judyty i Mirzy.

EFRAIM

Wodzu! Za życie czy ręczysz mi? 

HOLOFERNES

Ręczę. 
Wstań.  

EFRAIM

Za tę łaskę wraz ci się odwdzięczę! 
Podchodzi do niego, szybko dobywa ukryty sztylet i zamierza się, by go uderzyć. Holofernes uchyla się i trąceniem w rękę wytrąca mu sztylet, który pada z brzękiem na stół pomiędzy puchary.

PODKOMORZY

podstępując szybko
Zdrajco nikczemny! Zaraz ci pokażę, 
Jak się to ludzi zabija. 
Rzuca się na Efraima i woła na zewnątrz. 
Hej, straże!straż wchodzi 

HOLOFERNES

Stój! do Efraima 
Jak się zowiesz? 

EFRAIM

Efraim me imię. 

JUDYTA

na stronie
Czemuż tak późno, biedny Efraimie! 

EFRAIM

do siebie
I jeszcze wobec Judyty! O wstydzie!.. 
Ha! Jak zaczęło się, niech dalej idzie! 
dobywa miecz z za pasa i chce się przebić

HOLOFERNES

wstrzymując go
Dajżeż raz pokój! To szalona głowa! 
Cóż to, chcesz, bym ja nie dotrzymał słowa? 
Wszekżem ci życie zaręczył; więc muszę 
Wbrew tobie, bronić własną twoją duszę. 
do Podkomorzego 
Miałem ja małpę, pięknego pawiana: 
Umarł; została klatka wyzłacana. 
Weźcież i wsadźcie tam tego wietrznika8 
I sztuk wyuczcie jego poprzednika. 
Ten człek rzadkością jest w swoim rodzaju, 
Godnym oględzin będzie w naszym kraju. 
Bo on jedyny pochwalić się może. 
Iż rękę podnieść śmiał na moją głowę, 
A jednak obie unosi stąd zdrowe. 
Precz! Ja go muszę pokazać na dworze. 
Straże uprowadzają Efraima

SCENA 4

Holofernes, Judyta, Mirza, Podkomorzy

HOLOFERNES

do Judyty
Czy wasze miasto dużo wężów chowa? 

JUDYTA

Nie; lecz szaleńców jest dość. 

HOLOFERNES

Ani słowa! 
Zmieść Holoferna; błyskawicę bożą, 
Której pożarem łuny światu grożą 
Zagasić nagle; przerwać rozwój wątku, 
I nieśmiertelność zagłuszyć w zaczątku; 
Rzeknąć: Wasz olbrzym, patrzcie, jaki słaby! 
To, nie zaprzeczam, ma swoje powaby. 
To znaczy prawie psuć losu układy; 
I ja, nie będąc, czym jestem, co tworzę. 
Sam, na Baala! skusiłbym się może, 
Gdyby to smrodem nie trąciło zdrady. 
Ale rzecz wielką spełnić w sposób mały; 
Powiedzieć sobie: — lew, a więc wspaniały; 
Z tej wspaniałości usnuć nań sieć zdradnie 
I patrzeć, aż w nią nieoględnie wpadnie; 
Czyn niebezpieczny podjąć, lecz wprzód skrycie, 
Nikczemnie, sobie zabezpieczyć życie: 
To znaczy z błota lepić swoje bogi. 
Ty sama byś to potępiła przecie; 
Choćby ofiarą był ci człowiek wrogi, 
A wykonawcą najmilszy na świecie. 

JUDYTA

Tyś olbrzym wpośród karłów. na stronie Ojców Boże! 
Przede mną samą ratuj moją duszę, 
Bym nie uczciła, co przeklinać muszę. 
To mąż prawdziwy! 

HOLOFERNES

do Podkomorzego
Przygotuj mi łoże. 
Podkomorzy odchodzi 
Słuchaj kobieto. Ręka ma po ramię 
Broczyła we krwi, myśl ma spokój łamie, 
Słowo jest śmiercią. Świat na wszystkie strony 
Zda mi się nędznym: myślę, żem zrodzony 
By go ze szczętem znieść, bo na ruinie 
Coś się lepszego pode mną rozwinie. 
Ludzie mnie klną, gdy grom mój ich oślepia, 
Lecz się ich klątwa duszy mej nie czepia; 
Dusza zaledwie skrzydłami poruszy, 
Klątwa, jak puste nic, opada z duszy: 
Więc prawem chyba jest moje działanie. 
— „Musisz nie wiedzieć jak to boli, panie.” 
Skomlał ktoś z mego palony rozkazu. 
— „Nie wiem istotnie” — rzekłem. I od razu 
Rękę w płomienie włożyłem na chwilę. 
Głupstwo, że o tym rozpowiadam tyle. 

JUDYTA

Przestań już, przestań! do siebie Ach! Jam go skazana 
Zabić, lub upaść przed nim na kolana. 

HOLOFERNES

Tak! Tylko siła i wszystko jest w sile! 
Niech ktoś, i owszem, przeciwko mnie stanie, 
Niech mnie obali, weźmie panowanie; 
Ja tęsknię za nim... Puste to podniebie: 
Nikogo większym nie widzę nad siebie. 
Miecz coraz głębiej wpijam w łono świata. 
Krzyk stamtąd coraz boleśniejszy wzlata, 
Żaden się jednak nie zrywa obrońca: 
Więc go snadź9 nie ma, jak drugiego słońca. 
Jest ktoś przede mną, który idzie przodem, 
Który mi piersi uciska kolanem: 
Nebukadnezar... Czy równy mi rodem, 
Nie wiem, lecz to wiem, że jest moim panem. 
Może on jeszcze, za miłą zabawę, 
Tę głowę moją rzuci psom na strawę; 
Może ja, jego spełniając zamiary, 
Raz jeszcze zwiedzę indyjskie obszary. 
Wtedy — och! wtedy... Ja wiem, że stanowię 
Miarę ludzkości całej, że na głowie 
Choć mi przekleństwa tłumów zaciężyły, 
Mnie nie roztrącą wiekuiste siły. 
Przejdą przede mną zmienne pokolenia: 
Ja, niewzruszony, sam mocą ramienia 
Panować będę niepodzielnie, z chwałą, 
Jak bóstwo, które ze strachu powstało. 

JUDYTA

A jeśli niebo gromy piorunowe 
Zbudzi wprzód, aby strzaskały twą głowę? 

HOLOFERNES

Wtedy ja rękę wyciągnę nad światem, 
Jakbym to niebu sprawić kazał sam. 
A promień śmierci mnie swym majestatem 
Ostatnim kryjąc, niebu zada kłam. 

JUDYTA

Ty! Straszny, wzniosły!... Mnie przejmuje trwoga. 
Wciskasz się między mnie i mego Boga. 
Chcę się doń modlić, myślę bezprzytomnie, 
Nie mogę zebrać ducha. 

HOLOFERNES

Módl się do mnie! 

JUDYTA

Straszny człowieku! Teraz widzę jasno 
Że ty zbytecznie ufasz w siłę własną. 
Nie zważasz, jaka nastąpiła zmiana; 
Że ty ze sługi pozyskałeś pana. 
Bo i do czegóż ona tobie służy? 
Nie, by nad sobą objąć panowanie; 
Ty jej zażywasz zuchwale, jak burzy, 
Sądząc, iż ona za wszystko ci stanie, 
Na łup oddajesz ją żądzy wszelakiéj: 
Jeźdźcze, ty własne zajeżdżasz rumaki. 

HOLOFERNES

Judyto, słusznie ty śmiejesz się ze mnie. 
Kobiecie rzecz tę tłumaczyć daremnie, 
Do której ona nigdy się nie wzniesie. 

JUDYTA

Ucz się szanować mnie Holofernesie! 
dumnie 
Widzisz kobietę, która śmierci grotem 
Przyszła cię przeszyć i oznajmia o tém. 

HOLOFERNES

Oznajmia o tym! By w tym samym czasie 
Uniemożliwić w czynie wolę własną; 
Jest to lęk skryty, co za wielkość ma się. 
Ja cię przenikam, widzę ciebie jasno: 
Umysł twój bywał do wielkości skory, 
Lubiłaś zawsze nadzwyczajne wzory, 
I tamci głupcy tobie uwierzyli. 
Teraz twa dusza do ziemi się chyli, 
Boś tu pierwszy raz spostrzegła człowieka, 
I teraz inne cię wyjście nie czeka 
Od zwątpień tkwiących w głębi twego łona, 
Tylko dla wroga cześć nieokreślona. 
Szukasz więc prądu, na którego fali 
Mogłabyś zwrócić bieg i płynąć daléj; 
I w najtajniejszych głębiach swej istoty 
Myślą przebiegasz te wszystkie obroty, 
Jak by mnie wtrącić w samoponiżenie 
A samej z prochu wznieść się nieskończenie. 
Gdybym, nieprawdaż, kazał cię w kajdany 
Zakuć, umęczyć i zabić nareszcie, 
Byłby to dla cię tryumf niesłychany! 
Kobiety! Jakże wy śmieszne jesteście! 
Przyszłaś mnie zabić, ty, dumna niewiasto, 
By swe ocalić zagrożone miasto? 
A czy wiesz, jaka wzroku mego siła? 
Gdybyś mi wino zatruła w tym dzbanie, 
Spojrzałbym tylko na ciebie i na nie... 
I ty byś sama czarę wychyliła. 

JUDYTA

Prawdą więc były Achiora słowa: 
Nad wszystkie głowy Holoferna głowa. 

HOLOFERNES

Wielka umysłem a słabego serca! 
Chwiejesz się; tyś mnie nareszcie pojęła. 
Przy moim łożu stał już raz morderca: 
Lecz zamiast żwawo przystąpić do dzieła, 
Dzwoniąc zębami błagał wszystkie bogi 
Aby do czynu dodały mu siły. 
Aż mnie te modły jękliwe zbudziły... 
Pada przede mną, głosem pełnym trwogi 
O przebaczenie prosząc. Ja mu dałem 
Od tejże doby10 straż nad moim ciałem, 
I odtąd wszędzie zasnąć mogłem śmiało: 
Padł przy mnie w bitwie ugodzony strzałą. 

JUDYTA

do siebie, w pomieszaniu
Ja chcę, ja muszę... Cicho, serce zdradne. 
W jakąż ja hańbę na wieczność popadnę, 
Jeśli nie zdołam... 

HOLOFERNES

ściskając jej rękę
Powiadam ci szczerze, 
Judyto: gdyby mi moi żołnierze 
Jeńcem przywiedli wyższego człowieka, 
Nie złość spotkałaby go, lecz opieka. 
I gdyby to był przeciwnik mój srogi, 
Jak ty mi groził, jak ty patrzył dumnie, 
Przeszkody bym mu usuwał z pod nogi 
I włos by jemu nie spadł z głowy u mnie. 
Bo ja znam tylko jeden grzech: jeżeli 
Na wielkość mały rzucić się ośmieli, 
I gdy w koronę ustroić się stara. 
Toż czciłem nawet Nebukadnezara 
Póki zbytecznie nie zatył. bardzo poważnie 
Judyto! 
Gdybym mógł ulec przed jaką kobiétą, 
To tą kobietą ty jesteś jedyna; 
I ty byś była matką mego syna, 
Czyli, jak u was nazywają, żoną! 
Ale nie minął okres pięciodniowy: 
Więc gdy do jutra nie zdejmiesz mi głowy, 
Jaka ci kara ma być wymierzoną? 

JUDYTA

Wtedy przed tobą padnę na kolana, 
Czcząc jako mego jedynego pana 
I Boga ojców moich. 

HOLOFERNES

Zgoda!... Wreszcie: 
Czy tak, czy owak, jutro będę w mieście. 
Już moi zbrojni tak je opasali, 
Ze tylko stuknąć, a brama się zwali. odpasuje miecz 
Teraz ja spać chcę, udam się na łoże. 
Jak ja, wojownik, snu czekać nie może: 
Ja jemu rozkazuję; i z wysokiéj 
Kolebki życia jednym żwawym skokiem 
Nurzam się w morzu ciemnym i głębokiém, 
Gdzie się do życia czerpią nowe soki. 
Ty drżysz, kobieto, i cofasz się wstecz?... 
Chcesz być mym stróżem?... To leży mój miecz! 
Odchodzi do sypialni. Judyta idzie, tak jakby także chciała odejść, ku drugiej stronie sceny; potem staje i wolno powraca na środek.

SCENA 5

Judyta i Mirza.

JUDYTA

Stanęłam nad tą przepaścią zbyt wcześnie, 
Którą mi, Panie, ukazałeś we śnie. 
Lecz gdy się rzucę w to ciemne przestworze, 
Czy ty tam będziesz, ojców moich Boże, 
Czy mnie tam przyjmiesz w ojcowskie ramiona, 
Do ojcowskiego czy przyciśniesz łona, 
Czy sprawisz, zgrozy nim przejmą mnie dreszcze, 
By pamięć tego zagasła nade mną 
Com uczyniła... przebóg! czegom jeszcze 
Nie uczyniła? Jestem jak w noc ciemną 
Ów człowiek, który w cel zakryty mierzy, 
A trafić musi, bo na tym zależy 
Cały byt jego. Więc oko przymyka, 
Drży jego ręka... nacisnął... wykrzyka 
Krzykiem okropnym, bo zwalił on może 
To, co mu było najdroższym. O! Boże, 
W umysł mój wpija się jakaś myśl dzika, 
Jakobym w niego uderzając, razem 
Zabiła siebie, za Twoim rozkazem; 
Jakoby strzała w niego wymierzona 
Miała się zwrócić do mojego łona; 
Och! i jakkolwiek wzniosę się wysoko, 
Nie może nigdzie minąć go me oko. 
Tylko go uczcić nie mogę. I czemuż?... 
Mnie się wydaje — duszo moja, przemóż11 
Te trwogi — że on ma słuszność: na świecie 
Nie ma dobrego i złego, jedynie 
Wielkie i małe. Boże! Ty sam przecie, 
Który w bezbrzeżnej panujesz dziedzinie; 
Zjawiasz się tylko w gromie, w błyskawicy, 
Bolesne łono rozdzierasz ziemicy, 
Że buchająca z głębin moc płomienia 
Oblewa grody i w popiół zamienia; 
Z okrytych źródlisk ty wypuszczasz wody, 
By przez nie całe wyniszczyć narody. 
I on jest takim. Co ja mówię, Boże! 
Czyż on tak moją już opętał duszę, 
Że ona myśleć inaczej nie może 
I ja żyć według jego wskazań muszę? 
Ha! On mnie odwiódł od mojego Boga; 
Więc zginie. Tylko jeśli zniszczę wroga, 
Może Bóg moje odstępstwo przebaczy; 
Więc zginie. Czuję: to przeklęte serce 
Zdolne pokochać zbójcę i wydziercę; 
Więc zginąć musi Holofern: inaczéj 
Jam odtrącona. Stań przy mnie, Jehowo, 
I niech w tym domu stanie się Twe słowo! 
Otwiera zasłonę sypialni. Holofernes spoczywa na łożu: tarcza i zbroja obok niego. 
On śpi spokojnie, mam otwartą drogę! 
Lecz czyż śpiącego zamordować mogę? 
Ach, niedorzeczna! Gdy go sen odleci, 
Czyż ramię twoje na czyn się odważy? 
Już jakby wietrzyk muska go po twarzy, 
Niebawem we śnie może go oświeci 
Błysk ducha: wtedy za późno, niewiasto! 
Rzeź i pożoga czeka twoje miasto. 
A gdy mu obie ręce, wśród płomieni 
Dymiąca ziomków twych krew zaczerwieni, 
Ty musisz krzyknąć: chwała tobie, chwała! 
I doń się modlić, jakoś ślubowała. 
Więc... Módl się za mnie, Mirzo!... Tam jest łoże, 
Tu miecz... Czas nadszedł... Dopomóż mi, Boże! 
Chwyta za miecz Holofernesa i wpada do sypialni: zasłona się zasuwa.

MIRZA

Panie! Bądź przy niej i wskazuj jej drogę! 
Wątpiłam; teraz wątpić już nie mogę: 
Ona to spełni! Z dala słychać muzykę i okrzyk wojenny 
Co to znaczy? Biada! 
Jakiż to okrzyk do obozu wpada? 
Coraz to bliżej... Jeśli kto w tę stronę 
Zaniesie kroki, jesteśmy zgubione! 
Muzyka i okrzyki coraz bliższe i dziksze. 
Trąby i bębny... Czy mnie słuch nie myli? 
To nasi! Czyżby aż tu się przebili? 

SCENA 6

Mirza — Podkomorzy, wpada z pośpiechem; następnie Judyta.

PODKOMORZY

Zbudź się, hetmanie! Zerwij się na nogi, 
Holofernesie! Opadli nas wrogi, 
A wojsko twoje przerażone stoi 
Nie słysząc głosu, nie widząc twej zbroi. 
Wróg zaś się wścieka, tratuje, uderza, 
Na kształt dzikiego i głodnego zwierza. 

JUDYTA

pod otwartą kotarą ukazuje się z mieczem zakrwawionym w ręku; pomieszana, nieruchoma
Cicho! Ach, cicho!... Widzicie mordercę... 
Jam ugodziła wasz świat w samo serce, 
Trafiłam dobrze... Słyszycie? Czujecie? 
Tam się sprężyna zrywa we wszechświecie. 
Ziemia się chwieje pode mną, w jej łonie 
Pęka już otwór, który mnie pochłonie! 
Stoi wciąż odtąd jak martwa i patrzy nieruchomo w ziemię, na mieczu wsparta.

PODKOMORZY

zagląda do sypialni i cofa się z okrzykiem na zewnątrz
Asyryjczycy! Precz, na wszystkie strony! 
Hetman nieżywy, leży krwią zbroczony uchodzi. 

SCENA 7

Judyta, Mirza. Do namiotu wkraczają: najsamprzód12 Achior, następnie kapłani, Najstarszy, Zbrojni, Lud, wśród którego Efraim.

ACHIOR

Cóż to się stało? Co ich onieśmiela? 

MIRZA

wskazując na Judytę i sypialnię
Patrz! 

ACHIOR

podchodzi do sypialni, rozgląda się
Trup bez głowy... Okropność!... Widzicie? 
To Holofernes!... Któż mu odjął życie? 
Spogląda na Judytę. 
Ręka kobiety! klęka Boże Izraela, 
Wielkim Ty jesteś na ziemi i w niebie, 
I nie ma boga innego prócz Ciebie wstaje 
Cośmy poczęli w rozpaczliwym szale, 
Pozwól dokonać w dzielności i chwale. 
Myśmy ciągnęli na śmierci spotkanie, 
A Tyś zwycięstwem obdarzył nas, Panie! 
Chce odejść. Efraim i inni już mają iść za nim, kiedy następuje wrzawa na scenie i za sceną. Płomienie dają się spostrzegać. Wchodzą: Kapłan i Najstarszy w uroczystym orszaku.

NAJSTARSZY

rozejrzawszy się dokoła
Judyta!... przez nią wy wolni jesteście. 
Gdyby Holofern dziś posiadał życie, 
Żywa by dusza nie została w mieście: 
Więc na wiek wieków, cześć, chwała Judycie! 

WSZYSCY

Chwała Judycie!  

JUDYTA

występuje z mieczem w ręku, jakby zbudzona z letargu
Panu tylko chwała, 
Nie mnie. Ja jestem podobną tej broni 
Holofernesa, wrosłej do mej dłoni: 
Miała go bronić i śmierć mu zadała. 

NAJSTARSZY

Teraz nagrody żądać możesz śmiele. 

LUD

Żądaj nagrody! 

JUDYTA

Cni obywatele, 
Szydzicież sobie ze mnie? do Najstarszego Gdyby nie to, 
Że mi nagroda nie była podnietą, 
Sama spełniła sprawę przedsięwziętą, 
Zamiast cudzymi rękami, dogodnie, 
Musiałabym się oskarżyć o zbrodnię. 
do Kapłanów 
Kiedy ofiarę wasz ołtarz pochłania, 
Czy o nagrodzie wy dla niej myślicie, 
I dokuczacie jej przez zapytania, 
Jakiej zażąda za krew swą i życie? 
Po chwili, jak gdyby nagle przyszła jej myśl jakaś 
A jednak żądam nagrody za trudy: 
Tylko udzielić ślubujcie mi wprzódy. 

NAJSTARSZY

do Ludu
Żąda nagrody! Pytam, czy spełnicie? 

LUD

Zaprzysięgamy! 

JUDYTA

po chwili, silnie
Odbierzcie mi życie! 

LUD

Nie chcemy!  

NAJSTARSZY

cofając się, do Judyty
Lud twych życzeń nie podziela.  

JUDYTA

Lecz mam przysięgę w imię Izraela. 

EFRAIM

Ręce me ciebie, jak pancerz, opaszą. 

MIRZA

Judyto! 

EFRAIM

do Najstarszego kapłana
Cóż ty?  

NAJSTARSZY

z dreszczowym wysileniem
Ma przysięgę naszą. 

JUDYTA

I „nie zabijaj — mówi Pan — człowiecze;” 
A kto krew przelał, tego krew pociecze. 
do Achiora 
Tobie dziękuję za pomoc oręża. 
do Efraima 
Dla ciebie miłość zachowuję bratnią. 

EFRAIM

Droga! Rzuca się ku niej; ona go skinieniem oddala 

JUDYTA

do Ludu
Zabiłam najpierwszego męża; 
A wy zabijcie kobietę ostatnią. 
Rzuca miecz. Efraim załamuje ręce i pada u jej nóg. Grupa żałobnicza ukazuje się. Ostatni połysk palącego się namiotu. Zasłona spada.
  1. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
  2. pacholęcy (daw.) — dziecinny, chłopięcy. [przypis edytorski] ↩
  3. ogroda — tu: granica, mur graniczny, fortyfikacje. [przypis edytorski] ↩
  4. nicestwo (daw.) — nicość. [przypis edytorski] ↩
  5. meteora — dziś popr. forma D.lp: meteoru. [przypis edytorski] ↩
  6. przepędzić — dziś popr.: spędzić. [przypis edytorski] ↩
  7. wnijście — dziś popr.: wejście. [przypis edytorski] ↩
  8. wietrznik (daw.) — osoba niestała. [przypis edytorski] ↩
  9. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski] ↩
  10. od tejże doby (daw.) — od tego momentu. [przypis edytorski] ↩
  11. przemóc (daw.) — pokonać. [przypis edytorski] ↩
  12. najsamprzód (daw.) — najpierw. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Fryderyk Hebbel

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Judyta · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hebbel-judyta/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Kazimierz Kaszewski

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis