Loreva
Loreva

Rozdział 2 z 10

PROLOG

SCENA 1

Kratos i Bia, Hefajstos, (Prometeusz).
Spadziste góry w Scytii, przerwane doliną. W dolinie sterczy skała. W oddali szumi morze. Kratos (Gwałt) i Bia (Przemoc) pojawiają się, wlokąc olbrzymiego Prometeusza. Towarzyszy im Hefajstos z narzędziami do przykucia Prometeusza do skały.

KRATOS

I oto stanęliśmy na okrajach1 ziemi, 
Pomiędzy skityjskiego brzegu2 bezludnemi 
Skałami. Hefajstosie! Niech twój umysł zważa 
Na rozkaz, dan od ojca3, byś tego zbrodniarza, 
W żelazne, niezerwalne wziąwszy go kajdany, 
Co tchu do tej opoki przykował krzesanej. 
Albowiem płomień ognia, twoją chwałę drogą4, 
Ukradłszy, dał go ludziom... Winien ci jest bogom  
Pokutę5: niech ma karę za swój czyn zbrodniczy, 
Z Zeusa niech się władzą nieuchronną liczy 
I zrzeknie się miłości, którą ma dla człeka. 

HEFAJSTOS

Kratosie i ty, Bio6! Żadne z was nie zwleka 
Wypełnić woli Boga, lecz mnie brak odwagi, 
Ażebym mógł przemocą do tej turni nagiej, 
Na wichrów tych igrzysko, krewne przybić plemię7. 
Lecz muszę to uczynić, ciężkie bowiem brzemię 
Na barki swoje ściąga, kto się, nieposłuszny, 
Sprzeciwia woli Ojca. O ty, wielkoduszny 
Temidy8 prawej synu, patrzaj, co się święci; 
Z niechęcią mam cię dzisiaj, na przekór twej chęci 
Skutego w te spiżowe, niezłomne łańcuchy, 
Do skał odludnych przybić, w tej pustyni głuchej, 
Gdzie głosu nie dosłyszysz, nie ujrzysz postaci  
Człowieczej! Za to ciało twoje kwiat swój straci 
W niesytym ogniu dziennym; noc się utęskniona 
Pojawi, zgasi żar ten, a potem znów skona 
Poranny chłód pod tchnieniem miłosnego słońca: 
I tak cię twa niedola żreć będzie bez końca, 
Bo ten, co by cię zbawił, dotąd niepoczęty! 
Za miłość swą do ludzi takie zbierasz sprzęty9! 
Sam bóg, wbrew woli bogów w ponadmiar wysokiej 
Dla człeka żyłeś części, przeto tej opoki 
Strzec będziesz beznadziejnej, wyprężon, kolana 
Nie mogąc zgiąć; pierś twoja, snem nieuciszana, 
Jękami nie rozwieje zaciekłości Boga. 
Tak! Każda nowa władza twarda jest i sroga10. 

KRATOS

Przecz11 zwlekasz, przecz w daremnym zawodzisz mi słowie? 
Czyż bogiem, którym inni wzgardzili bogowie, 
Nie gardzisz, chociaż skarb twój ludzkiej wydał rzeszy? 

HEFAJSTOS

Zbyt silnym jest krwi związek i wspólność pieleszy. 

KRATOS

Rozumiem, lecz czyż myśl cię nie ogarnia trwożna, 
Iż słowa rodzicielskie tak podeptać można? 

HEFAJSTOS

Zbyt twardy byłeś zawsze i nazbyt zuchwały. 

KRATOS

Daremnie łzy tu ronić. Na cóż się przydały  
Twe trudy, gdy z nich żadna korzyść nie wyrosła? 

HEFAJSTOS

O jakiż wstręt uczuwam do swego rzemiosła! 

KRATOS

Nie! Po co masz złorzeczyć? Niech cię to nie boli, 
Nie twoja przecież sztuka winna jego doli. 

HEFAJSTOS

A jednak przecz12 kto inny nie ma mej sprawności? 

KRATOS

Prócz w rządach nad bogami, trud we wszystkim gości, 
I tylko Zeus jest wolny, zresztą nikt na świecie. 

HEFAJSTOS

Nie myślę się sprzeciwiać, wiem ja o tym przecie. 

KRATOS

Więc pęta mu zarzucić przecz13 się dłoń twa wzbrania?  
Ma Ojciec14 nasz być świadom twojego wahania? 

HEFAJSTOS

Wszak widzisz, że pod ręką łańcuch mam gotowy. 

KRATOS

Nie zwlekaj, skuj mu ręce w żelazne okowy, 
Do ściany przybij skalnej, nie żałując młota. 

HEFAJSTOS

Zabieram się do dzieła, wraz pójdzie robota.  

KRATOS

Wal silniej, nie ustawaj, zacieśnij kajdany,  
Bo może się wywinąć z ogniw lis ten szczwany. 

HEFAJSTOS

Przybite jedno ramię, uwięzione do cna.  

KRATOS

I drugie niech przykuje twoja ręka mocna, 
Ażeby się przekonał, iż Zeus jest chytrzejszy.  

HEFAJSTOS

Prócz niego, nikt mi za to sławy nie umniejszy.  

KRATOS

A teraz żelaznego klinu straszne ostrze  
Niech, piersi mu przeszywszy, na głaz go rozpostrze.  

HEFAJSTOS

O biada! Prometeju! Twa boleść mnie wzrusza! 

KRATOS

Co? Jęczeć masz odwagę nad wrogiem Zeusza?  
Bodajbyś tak nie płakał nad swą dolą własną! 

HEFAJSTOS

A tobie, gdy to widzisz, czyż oczy nie gasną? 

KRATOS

Ja widzę, że nań kara spadła sprawiedliwa. 
Hej! Jeszcze jego boki zawrzyj w swe ogniwa! 

HEFAJSTOS

Uczynić wszak to muszę! Po cóż te rozkazy? 

KRATOS

Tak! Będę rozkazywał, krzyczał po sto razy! 
Zejdź na dół i potężnie skrępuj mu i uda. 

HEFAJSTOS

Dokonam tego łatwo, nie żadne to cuda. 

KRATOS

A teraz gwoździe kajdan silnie wbić mu trzeba:  
Pamiętaj: twardy na cię patrzy sędzia z nieba. 

HEFAJSTOS

Twój język jakżeż twojej dorównał postaci! 

KRATOS

Pozostań niewieściuchem! Lecz się nie opłaci  
Przyganiać mojej złości i mojej tężyźnie. 

HEFAJSTOS

Uchodźmy! Z tych on więzów już się nie wyśliźnie. 
Hefajstos odchodzi.

KRATOS

zwrócony do Prometeusza
A ty się tu przechwalaj! Własność kradnij bożą 
Dla tworów, co się tylko na dzień jeden mnożą!  
Czyż zwolnią cię śmiertelni z tych pęt? Niech odpowie  
Twój przemysł15! Przemyślnikiem zwali cię bogowie —  
Fałszywie! Baczże16 teraz, by przez twe przemysły  
Żelazne się łańcuchy na tobie rozprysły. 
Kratos i Bia odchodzą.

SCENA 2

PROMETEUSZ

sam
Skrzydlatych wiatrów pełne niebieskie przestworza, 
Potoków wy źródliska i ty, falo morza  
Rytmiczna, i ty, ziemio, wszystkich nas rodzico, 
I ty, wszechwidzącego słońca krągłe lico,  
Spojrzyjcie, jakie znoszę, bóg, od bogów znoje! 
Na trudy popatrzcie się moje, 
Na srom17, którego ciężar na mych barkach legł 
Po nieskończony wiek! 
Takimi więzy18 chce mnie dzisiaj zmóc 
Ten nieśmiertelnych hufców młody wódz19. 
Nie tylko czas dzisiejszy pogrąża mnie w łzach, 
Lecz także dni, co idą! Ach! Biada mi! Ach! 
Kiedyż się skończy moich cierpień bieg?! 
Lecz po cóż ja to mówię? Widzę, co się stanie, 
I jutro żadna na mnie klęska niespodzianie 
Nie spadnie, a niniejszej trza ulegać doli 
Jak można najpogodniej: konieczności woli  
Przełamać nikt nie zdoła! Darmo krzyczeć „biada!”  
Czy milczę, czy nie milczę, na jedno się składa.  
Człowieka chciałem zbawić; za to mnie w tej chwili 
Do skały zakutego w łańcuchy przybili. 
Płomienistegom ognia źródło skrył20 w łuczywie: 
W nim wszelkich sztuk dla ludzi nauczyciel żywie21,  
Wszelkiego mistrz pożytku, i za tę przewinę, 
Zawieszon22 na powietrzu, w tych okowach ginę. 
Na wozie skrzydlatym przylatują z powietrza Okeanidy. 
Ojej, ojej! 
Co słyszę? Jakiż zapach płynie do tych stron! 
Jakież tu ślą go smugi? 
Czy człek do tych samotnych zabłąkał się kniej, 
Czy bóg, czy jeden i drugi? 
Pragnieli świadkiem być23 boleści mej, 
Lub czego chce tu on? 
Patrzajcie! Oto leży skrępowany bóg, 
Przez Zeusa znienawidzon i przez wszystkie bogi, 
Co złotych jego zamków przestępują progi,  
Za miłość ku ludziom go zmógł! 
Ach, ach! Co słyszę znowu? Jakby ptaków lot!  
Od skrzydeł falujących drży powietrze w krąg.  
Ach! Jakikolwiek zjawi się tu miot, 
Nowych to dla mnie trwóg i nowych źródło mąk! 
  1. na okrajach — na krańcach. [przypis edytorski] ↩
  2. skityjski brzeg — Scytia; kraj zamieszkały od VII w. p.n.e. przez koczownicze ludy irańskie, rozciągający się na północ od wybrzeży Morza Czarnego i gór Kaukazu. [przypis edytorski] ↩
  3. rozkaz dan od ojca — rozkaz dany przez Zeusa: ojca bogów, w tym również Hefajstosa. [przypis edytorski] ↩
  4. płomień ognia, twoją chwałę drogą (mit. gr.) — Hefajstos jest bogiem ognia. [przypis edytorski] ↩
  5. winien ci jest bogom pokutę — konstrukcja z partykułą wzmacniającą (wyrażającą nacisk na wymowę frazy) „ci”. [przypis edytorski] ↩
  6. Kratos, Bia (mit. gr.) — dzieci bogini-rzeki Styks i tytana Pallasa; pełnią funkcję bóstw-alegorii Siły i Przemocy; ich rodzeństwem byli: Zelos (bóg-alegoria Współzawodnictwa), Nike (bogini-alegoria Zwycięstwa). [przypis edytorski] ↩
  7. krewne (...) plemię (mit. gr.) — Hefajstos zwraca tymi słowami uwagę na fakt, że Prometeusz jest jego krewnym, mianowicie jako syn tytana Japeta (z okeanidą Klimene a. okeanidą Azją) oraz wnuk Uranosa i Gai; podobnie sam Zeus, ojciec Hefajstosa, był wnukiem Uranosa. [przypis edytorski] ↩
  8. wielkoduszny Temidy (...) synu (mit. gr.) — w istocie Prometeusz był synem tytana Japeta i okeanidy Klimene a. okeanidy Azji (bratem Atlasa i Epimeteusza, męża Pandory), tytanida Temida była siostrą ojca Prometeusza, a więc jego ciotką; Hefajstos, określając go jako „wielkodusznego”, docenia wartość umysłu i ducha Prometeusza. [przypis edytorski] ↩
  9. zbierać sprzęty — tu: zbierać plon. [przypis edytorski] ↩
  10. Każda nowa władza twarda jest i sroga (mit. gr.) — „nową władzą” nazwane są tu rządy bogów olimpijskich pod wodzą Zeusa; Hestia, Demeter, Hera, Hades, Posejdon i Zeus wystąpili przeciw władzy Kronosa (który pożerał swe dzieci spłodzone z Reą, obawiając się, że któreś z nich pozbawi go panowania, podobnie jak on swego ojca, Uranosa) i po dziesięcioletniej wojnie, w której wspierali ich cyklopi i hekatonchejrowie (sturęcy) wydobyci z Tartaru, wypędzili swego boga-ojca i podzielili się sferami rządów: Zeus objął swą władzą niebo i zwierzchnictwo nad innymi bogami, Hestia otoczyła opieką ognisko domowe, Demeter zajęła się urodzajem i płodnością ziemi, Hera została żoną Zeusa, boginią nieba i płodności, małżeństwa i macierzyństwa, Hades przejął rządy w krainie umarłych, a Posejdon stał się panem mórz. [przypis edytorski] ↩
  11. przecz (daw.) — dlaczego. [przypis edytorski] ↩
  12. przecz (daw.) — dlaczego; tu: czyż. [przypis edytorski] ↩
  13. przecz (daw.) — dlaczego, czemu. [przypis edytorski] ↩
  14. Ojciec — tu: Zeus; ojciec bogów, w tym Hefajstosa. [przypis edytorski] ↩
  15. przemysł (daw.) — umysł, spryt, inteligencja. [przypis edytorski] ↩
  16. baczże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; znaczenie: uważajże; skup się na tym, by... itp. [przypis edytorski] ↩
  17. srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski] ↩
  18. takimi więzy — daw. forma N.lm rzeczownika; dziś popr.: takimi więzami. [przypis edytorski] ↩
  19. nieśmiertelnych hufców młody wódz — nowy władca bogów, Zeus. [przypis edytorski] ↩
  20. płomienistegom ognia źródło skrył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: płomienistego ognia źródło skryłem. [przypis edytorski] ↩
  21. żywie (daw. forma) — żyje. [przypis edytorski] ↩
  22. zawieszon — daw. skrócona forma przym.; inaczej: zawieszony. [przypis edytorski] ↩
  23. pragnieli świadkiem być — konstrukcja z partykułą -li; inaczej: czyż pragnie być świadkiem. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Ajschylos

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Prometeusz skowany · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ajschylos-prometeusz-skowany/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Jan Kasprowicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Przypis