Loreva

AKT PIERWSZY

SCENA PIERWSZA

Londyn. Ulica.
Wchodzi Gloster.

GLOSTER

Tak więc nam słońce Yorku zamieniło 
Zimę niesnasek w promieniste lato 
I chmury zwisłe ponad naszym domem 
Legły w głębokim łonie oceanu. 
Teraz nam zdobią skroń zwycięskie wieńce; 
Oręże nasze wyszczerbione wiszą 
Na kształt trofeów; z obozowej wrzawy 
Do uroczystych przeszliśmy festynów, 
Z forsownych marszów do wesołych pląsów. 
Wojownik chmurne rozpogodził czoło, 
I zsiadłszy z krytego stalą rumaka, 
Którym przerażał strasznych nieprzyjaciół, 
Podryga teraz po dworskich komnatach, 
W lubieżnych skokach przy odgłosie lutni. 
Lecz do igraszek jam nie jest stworzony, 
Ni do palenia kadzideł miłosnych, 
Ja z gruba kuty, za ciężki, za sztywny 
Do czupurzenia się przed lekką nimfą, 
Prostak pod względem wszelkich dwornych manier, 
Upośledzony z natury, niekształtny, 
Nieokrzesany, zesłany przed czasem 
W ten świat oddechu, i to tak koślawo 
I nieudatnie, że psy ujadają, 
Gdy sztykutając1 mimo2 nich przechodzę; 
Ja w ten piskliwy czas pokoju nie mam 
Innej uciechy, którą bym czas zabił, 
Jak chyba śledzić własny cień na słońcu 
I rozpatrywać szpetność mej postaci. 
Nie mogąc przeto zostać adonisem, 
By godnie spędzić ten ciąg dni różanych, 
Postanowiłem zostać infamisem3 
I do tych marnych pustot się nie mieszać. 
Osnułem sieci intryg za pomocą 
Zdradnych poszeptów, snów i przepowiedni, 
By w moim bracie, Klarensie i w królu 
Zażec4 wzajemną nienawiść ku sobie. 
Jestli5 król Edward szczery i rzetelny, 
Tak jak ja chytry jestem i obłudny, 
Dziś jeszcze Klarens będzie w ciupie siedział, 
A to na mocy wróżby, która mówi: 
Że ktoś, co miano swe od G zaczyna, 
Zabójcą będzie Edwardowych dzieci. 
Myśli me, dajcie nurka! Oto Klarens. 
wchodzi Klarens pod strażą, za nim Brakenbery 
Dzień dobry, bracie! Co znaczy ta zbrojna 
Straż przy osobie Waszej Wysokości? 

KLARENS

Jego Królewska Mość w dbałości swojej 
O moją całość raczyła mi dodać 
Taką eskortę na drogę do Towru6. 

GLOSTER

Z przyczyny? 

KLARENS

Tej, że Jerzy7 mi na imię. 

GLOSTER

Ależ, milordzie, to nie twoja wina: 
Niechajby za to do więzienia wsadził 
Tych, co ci na chrzcie dali takie imię. 
Może ma Jego Królewska Mość zamiar 
Kazać cię w Towrze ochrzcić po raz drugi? 
Ależ na serio, co to jest, Klarensie? 
Nie mogęż8 wiedzieć? 

KLARENS

Czemu nie, Ryszardzie, 
Bylebym tylko sam wiedział: bo dotąd, 
Na honor, nie wiem. Mówią, że król Edward 
Bierze do serca sny i przepowiednie, 
Że z alfabetu głoskę G wykreśla; 
Bo mu jasnowidz jakiś miał powiedzieć, 
Że G potomstwo jego wydziedziczy; 
Że zaś me imię od G się zaczyna, 
Wnosi więc, że się to ma stać przeze mnie. 
Te oraz inne podobne androny 
Skłoniły Jego Wysokość, jak słyszę, 
Do uwięzienia mnie. 

GLOSTER

Otóż to skutki, 
Kiedy nad nami kobiety przewodzą! 
Nie król to Edward wtrąca cię do Towru, 
Lecz jego żona, lady Grey, Klarensie, 
Do tej przywodzi go ostateczności. 
Czyliż nie ona, wespół z tym poczciwym 
Antonim Wudwil, swym bratem, sprawiła, 
Że lorda Hastings zataszczył do Towru? 
Źle z nami, bracie Klarensie, źle z nami. 

KLARENS

Dalibóg, nikt tu nie jest pewnym siebie 
Prócz parenteli królowej i owych 
Czynnych heroldów, co o nocnej porze 
Pomiędzy królem a panią Szor łażą. 
Czy też słyszałeś, z jak korną submisją9 
Błagał ją Hastings o swe uwolnienie? 

GLOSTER

Chyląc się kornie przed nią jak przed bóstwem, 
Wymodlił sobie lord szambelan wolność, 
Wiesz co? ja myślę, że jeżeli chcemy 
Cieszyć się nadal królewskimi względy, 
To nic innego nam nie pozostaje, 
Jak pójść jej służyć i wdziać jej liberię. 
Owa zużyta wdowa zazdrośnica 
I ona, odkąd je nasz brat uszlachcił, 
Najsamowładniej trzęsą naszym państwem. 

BRAKENBERY

przystępując
Wasze miłoście raczą mi wybaczyć; 
Jego Królewska Mość surowo zlecił, 
By, niezależnie od stopnia, nikt nie miał 
Z księciem Klarensem potajemnych rozmów. 

GLOSTER

Czy tak? Toć możesz, mości Brakenbury, 
Słyszeć, jeżeli chcesz, wszystko, co mówim. 
Nie knujem spisków, panie, mówiliśmy, 
Że Król Jegomość jest mądry, cnotliwy; 
Że Jej Królewska Mość jest już cokolwiek 
W latach podeszłą, piękną, nie zazdrosną; 
Że żona Szora ma prześliczną nóżkę, 
Milutkie oczy, koralowe usta, 
Dźwięczny głos; wreszcie, że krewni królowej 
Wyszli na wielce znakomitych ludzi. 
Cóż waćpan na to? Sądziszli10 przeciwnie? 

BRAKENBERY

Milordzie, jestem w tym punkcie jak w rogu. 

GLOSTER

Jak w rogu, w punkcie pani Szor? Wiedz aspan, 
Że prócz jednego nie wolno nikomu 
Bywać w tym punkcie, chyba po kryjomu. 

BRAKENBERY

Cóż to za jeden, panie, co mu wolno? 

GLOSTER

Jej mąż, obwiesiu; chciałżebyś11 mnie podejść? 

BRAKENBERY

Racz mi przebaczyć, a, milordzie, przy tym 
Zaniechać dalszej z książęciem rozmowy. 

KLARENS

Znamy powinność twoją, Brakenbery, 
Będziemy przeto posłuszni. 

GLOSTER

Jesteśmy 
Poniżonymi sługami królowej. 
Być więc posłuszni musim. Bądź zdrów, bracie: 
Pójdę do króla i do czegokolwiek 
Zechcesz mnie użyć, chociażby mi przyszło 
Nazwać Edwarda połowicę siostrą, 
Wszystko uczynię, aby cię uwolnić. 
Bądź jak bądź twardy ten postępek brata 
Dotknął mnie bardziej, niż sobie wystawiasz. 

KLARENS

Wiem, że to obu nam się nie podoba. 

GLOSTER

Niedługo zresztą potrwa twa klauzura; 
Wyrwęć12 z niej lub się sam do niej dostanę: 
Bądź więc cierpliwy. 

KLARENS

Muszęć13 być rad nie rad. 
Bądź zdrów. 
Wychodzi z Brakenberym i strażą.

GLOSTER

Idź w drogę, z której już nie wrócisz, 
O, dobroduszny Klarensie! miłujęć14 
Do tego stopnia, że wkrótce twą duszę 
Do nieba poślę, jeśli tylko niebo 
Zechce z rąk moich ten dar przyjąć. Któż to? 
Wszak to świeżo uwolniony Hastings. 
Wchodzi Hastings.

HASTINGS

Miłościwego witam księcia pana. 

GLOSTER

Witaj, kochany lordzie szambelanie! 
Rad cię oglądam na wolnym powietrzu. 
Jakżeś zniósł, powiedz, swoje uwięzienie? 

HASTINGS

Cierpliwie, panie, jak przystoi więźniom, 
I mam nadzieję wywdzięczyć się kiedyś 
Tym, z których łaski w sztuce cierpliwości 
Nabyłem wprawy. 

GLOSTER

Ani wątpić o tym; 
Tak się wywdzięczy i Klarens, bo twoi 
Nieprzyjaciele są także i jego 
Nieprzyjaciółmi i tak samo jemu 
Uszyli buty jak tobie. 

HASTINGS

Niestety! 
Orła zamknięto w klatce, by jastrzębie 
I kanie15 mogły samopas bonować16. 

GLOSTER

Cóż tam nowego słychać? 

HASTINGS

Nic tak złego, 
Tam jak tu: król jest niedomagający, 
Cierpiący, smutny; bardzo się o niego 
Boją lekarze. 

GLOSTER

Na świętego Pawła! 
Zła to nowina, w istocie za długo 
Ścisłej się trzymał diety; tym sposobem 
Wycieńczył swoją królewską osobę. 
Boleśnie myśleć o tym. Czy on w łóżku? 

HASTINGS

W łóżku.  

GLOSTER

Idź przodem, pośpieszę za tobą 
wychodzi Hastings 
On żyć nie może długo, a nie może 
Umrzeć, dopóki Klarens ekstrapocztą 
Do bram niebieskich nie będzie wyprawion. 
Muszę natychmiast udać się do niego 
I podżec jego niechęć do Klarensa 
Kłamstwami w racje niezbite kutymi. 
Jeśli głęboki plan mój mi się uda, 
Klarens drugiego dnia już nie dożyje. 
Niech wtedy Pan Bóg wezwie do swej chwały 
Króla Edwarda i mnie świat zostawi, 
Bym się swobodnie w nim rozpostarł. Wtedy 
Najmłodszą córkę Warwika zaślubię, 
Chociażem zabił jej męża i ojca. 
Najlepszym środkiem do udobruchania 
Tej hardej dziewki ten mi się wydaje, 
Abym sam został jej mężem i ojcem; 
Tak też uczynię, nie tyle z miłości, 
Co gwoli innych tajnych celów, których 
Przez ocenienie to będę mógł dopiąć 
Ale ja łowię ryby przed niewodem: 
Edward panuje, Klarens jeszcze żyje; 
Gdy ich grób skryje, zysk mój się wykryje. 
Wychodzi.

SCENA DRUGA

Tamże. Inna ulica.
W otwartej trumnie niosą przez scenę ciało Henryka VI: obok postępują dworzanie z halabardami jako straż i lady Anna jako płaczka.

ANNA

Stawcie tu, stawcie to cne wasze brzemię. 
Możeli zacność w trumnie lec na wieki, 
Bym uroczystym żalem uświęciła 
Wczesne drogiego Lankastra zgaśnięcie. 
Zimny świętego króla wizerunku! 
Domu Lankastrów17 pobladły popiele! 
Bezkrwawy szczątku czystej krwi królewskiej! 
Niech mi się godzi duch twój tu przywołać, 
Dla wysłuchania żalu biednej Anny, 
Żony Edwarda, syna twego, który 
Zgładzony został przez tę samą rękę, 
Co ci zabójczo rany te zadała! 
Z tych okien, dotąd otwartych, którymi 
Wyszło twe życie, ja, niestety, czerpię 
Dla moich oczu balsam bezskuteczny. 
Przeklęta dłoń, co przejścia te otwarła! 
Przeklęte serce, co do tego wiodło! 
Przeklęta krew, co krew tę wytoczyła! 
Oby ten nędznik, co nas śmiercią twoją 
Przywiódł do nędzy, gorszej doli doznał 
Od tej, jakiej bym mogła życzyć żmijom, 
Padalcom, wszelkim jadowitym płazom; 
Niech jego dzieci, jeśli je mieć będzie, 
Przychodzą na świat przedwcześnie, potwornie, 
Odrażającym, szpetnym swym widokiem 
Straszą w nadziejach zawiedzioną matkę 
I wszelką po nim niedolę dziedziczą! 
Jeśli mieć będzie kiedykolwiek żonę, 
Niech ją śmierć jego nieszczęśliwszą zrobi, 
Niż mnie zrobiła śmierć męża i twoja! 
Podejmcie18 teraz i do Czertsej nieście 
Ten święty ciężar, wyniesiony z sklepień 
Świętego Pawła, by tam był złożonym; 
A ile razy przystaniecie znowu, 
Celem wytchnienia, ja wtedy rozpaczne 
Żale me znowu rozpościerać zacznę. 
Tragarze podejmują trumnę i postępują dalej. Wchodzi Gloster.

GLOSTER

Stójcie i trupa postawcie na ziemi. 

ANNA

Przez jakież czary ten zły duch tu przyszedł, 
Wstrzymywać nasze pobożne obrzędy? 

GLOSTER

Postawcie trupa, hultaje, lub w trupa 
Zamienię tego, co mnie nie posłucha. 

PIERWSZY DWORZANIN

Odstąp, milordzie, i pozwól przejść z trumną. 

GLOSTER

Krnąbrny warchole, stój, kiedy ci każę; 
Nie właź mi pod nos z swoją halabardą! 
Bo, na świętego Pawła, w proch cię zgniotę 
I zdepczę, gburze, za twoją zuchwałość. 
Tragarze stawiają trumnę.

ANNA

Cóż to jest? drżycie? struchleliście wszyscy! 
Ach, ja wam tego za złe mieć nie mogę; 
Wyście śmiertelni, a śmiertelne oko 
Znieść nie potrafi widoku szatana. — 
Precz stąd, ty straszny posłanniku piekieł! 
Ty miałeś tylko moc nad jego ciałem, 
Duszy mieć jego nie możesz; precz zatem! 

GLOSTER

Kochana, święta, przez miłość bliźniego, 
Nie klnij tak. 

ANNA

Odstąp, diable, w imię Boga! 
I nie przeszkadzaj nam: tyś to obrócił 
Szczęśliwą ziemię naszą w istne piekło, 
W ojczyznę przekleństw i jęków. Jeżeli 
Żądno ci widzieć twe czyny ohydne, 
To spojrzyj na tę próbę swoich rzezi. — 
Patrzcie, panowie, patrzcie: czy widzicie, 
Jak się zastygłe zmarłego Henryka 
Otwarły rany i świeżą krew sączą? 
Wzdrygnij się, bryło obmierzłej szpetności! 
Twoja to bowiem obecność dobywa 
Tę krew z tych zimnych żył, w których krwi nie ma; 
Twój czyn nieludzki i nienaturalny 
Nienaturalny potok ten sprowadza. 
Boże, tyś stworzył tę krew, Ty ją pomścij! 
Ziemio, ty pijesz tę krew, ty ją pomścij! 
Powalcie, nieba, gromem tego zbójcę. 
Albo ty ziemio otwórz się i schłoń19 go, 
Jakeś schłonęła tę krew wytoczoną 
Jego ramieniem zaprzedanym piekłu. 

GLOSTER

Nie znasz prawideł miłości bliźniego, 
Milady, która za złe każe dobrem, 
Błogosławieństwem za przekleństwa płacić. 

ANNA

A ty, poczwaro, ty żadnych praw nie znasz, 
Boskich ni ludzkich; najdzikszy zwierz nawet 
Zna przecie jakieś uczucia litości. 

GLOSTER

Ja nie znam żadnych, przetom też nie zwierzę20. 

ANNA

Co za dziw, kiedy szatan mówi prawdę! 

GLOSTER

Większy dziw, kiedy anioł tak jest gniewny. —  
Pozwól, niewiasty boski arcywzorze, 
Bym się z zakału tej mniemanej winy 
Przy sposobności oczyścił przed tobą. 

ANNA

Pozwól, zarazo w postaci człowieka, 
Bym cię z powodu tej winy uznanej 
Przy sposobności przekleństwem okryła. 

GLOSTER

Piękności, wyższa nad wszystkie wyrazy! 
Ścierp, bym z zarzutów się usprawiedliwił. 

ANNA

Szkarado, niższa nad wszelkie pojęcie, 
Stryczkiem najlepiej się usprawiedliwisz. 

GLOSTER

Taką rozpaczą obwiniłbym siebie.

ANNA

Rozpacz by ciebie usprawiedliwiła, 
Skorobyś wywarł zasłużoną zemstę 
Na sobie samym, za niezasłużone 
Zabójstwo drugich. 

GLOSTER

Przypuśćmy, milady, 
Żem nie ja śmierć im zadał. 

ANNA

Więc przypuszczasz, 
Że nie zginęli: zginęli jednakże 
I to z twej ręki, piekielny siepaczu. 

GLOSTER

Nie ja zabiłem twego, pani, męża. 

ANNA

Więc jeszcze żyje? 

GLOSTER

Nie, zaiste: padł on 
Z ręki Edwarda. 

ANNA

Kłamiesz! Małgorzata 
Widziała nóż twój jego krwią dymiący, 
Tenże sam, coś go niegdyś na nią podniósł, 
Tylko go twoi bracia odtrącili. 

GLOSTER

Uniósł mnie jej zły język, co potwarczo 
Ich winę zwalał na mój kark niewinny. 

ANNA

Uniósł cię twój zły umysł, który nigdy 
O niczym innym nie śnił jak o rzeziach. 
Nie tyżeś tego zamordował króla? 

GLOSTER

Dajmy na to. 

ANNA

Dajmy na to, zbójco! 
Daj Boże także, abyś za bezbożny 
Ten czyn na wieki został potępiony! — 
On był tak dobry, łagodny, cnotliwy! 

GLOSTER

Tym ci godniejszy być u króla niebios. 

ANNA

W niebie on, dokąd ty nigdy nie dojdziesz. 

GLOSTER

Wdzięczność mi winien za to, żem mu pomógł 
Dostać się ówdzie; tam odpowiedniejsze 
Miejsce dla niego niżeli na ziemi. 

ANNA

Dla ciebie tylko jedno odpowiednie: 
A tym jest piekło. 

GLOSTER

Tak, i jeszcze jedno; 
Chceszli, milady, abym je wymienił? 

ANNA

Chyba więzienie. 

GLOSTER

Sypialnia, milady. 

ANNA

Zatruty spokój niech będzie w pokoju, 
Gdzie ty spoczywasz! 

GLOSTER

Będzie nim, o pani. 
Tak długo, póki nie spocznę przy tobie. 

ANNA

Tak się spodziewam. 

GLOSTER

Ani wątpię o tym. 
Tymczasem, pełna wdzięków lady Anno, 
Aby sprowadzić w poważniejsze szranki 
To ostre starcie się naszych dowcipów, 
Powiedz mi, czyli ktoś, co spowodował 
Przedwczesną śmierć tych dwóch Plantagenetów: 
Henryka i Edwarda, czy ktoś taki 
Nie zasługuje na równą naganę, 
Jak ten, co przywiódł ją do skutku? 

ANNA

Tyś to 
Był doń powodem i niecnym jej sprawcą. 

GLOSTER

Twój to wdzięk do tej sprawy był powodem, 
Twój wdzięk, co we śnie mię drażni i bodzie 
Do przelewania krwi całego świata, 
W nadziei słodkich godzin w twym objęciu. 

ANNA

Gdybym tę pewność miała, te paznokcie 
Zdarłyby, zbójco, ten wdzięk z mego lica. 

GLOSTER

Oczy me nigdy nie ścierpią tej krzywdy; 
Nigdy byś, pani, jej nie wyrządziła, 
Gdybym był przy tym. Jak słońcem świat cały, 
Tak ja się twoim rozkoszuję wdziękiem: 
On jest mym dniem, mym życiem. 

ANNA

Niech noc czarna 
Dzień twój zamroczy, a śmierć życie twoje! 

GLOSTER

Piękna istoto, nie klnij sobie samej: 
Tyś tym obojgiem. 

ANNA

Z serca bym być rada 
Obojgiem, aby zemścić się na tobie. 

GLOSTER

Takie życzenie jest nienaturalne: 
Chcieć się mścić na kimś, co cię czule kocha. 

ANNA

Jest to życzenie słuszne i właściwe: 
Chcieć się mścić na kimś, co mi zabił męża. 

GLOSTER

Ten, co cię męża pozbawił, milady, 
Zrobił to, by ci dać lepszego w zamian. 

ANNA

Lepszego niż on nie ma na tej ziemi. 

GLOSTER

Jest ktoś, co lepiej cię od niego kocha. 

ANNA

Wymień go.  

GLOSTER

Miano jego Plantagenet. 

ANNA

To miano mego męża. 

GLOSTER

Takież same 
Ma i ten, tylko przy lepszych warunkach. 

ANNA

Gdzie on?  

GLOSTER

Tu. 
Anna pluje na niego 
Za co pani na mnie plujesz? 

ANNA

Rada bym, aby to był jad śmiertelny. 

GLOSTER

Nigdy jad nie trysł21 z piękniejszego źródła. 

ANNA

Nigdy jad nie zwisł na brzydszej gadzinie. 
Precz z moich oczu! zarażasz je. 

GLOSTER

Pani, 
Twoje to oko zaraziło moje. 

ANNA

Oby to oko było bazyliszkiem, 
Co by cię na śmierć olśnił! 

GLOSTER

Oby było! 
Bo tym sposobem umarłbym od razu, 
Zamiast powolnie konać. Twoje oko 
Słone łzy nieraz wycisnęło z moich; 
Zdrojem dziecinnych kropel zsromociło 
Ten wzrok, którego nigdy do tej pory 
Wilgoć czułości nie zamgliła jeszcze; 
Który pozostał jasnym nawet wtedy, 
Kiedy mój ojciec York i Edward płakał, 
Słysząc żałosny jęk Rutlanda w chwili, 
Gdy go czarnego Klifforda miecz przeszył; 
I wtedy, kiedy twój waleczny ojciec 
Rzewnie, jak małe dziecko opisywał 
Śmierć mego ojca i kilkakroć razy 
Przerywał opis, aby łkać i szlochać, 
Tak, że ktokolwiek był przy tym obecny, 
Mokre miał lica, jak liście po deszczu. 
W smutnych tych czasach męskie moje oko 
Wzgardziło łzami niegodnymi męża. 
I czego wtedy żałość nie zdołała 
Wydobyć z niego, to wydobył teraz 
Twój wdzięk; oślepił je prawie od płaczu. 
Nigdy o żadną łaskę nie błagałem 
Ani przyjaciół, ani nieprzyjaciół; 
Nigdy mój język nie mógł się nauczyć 
Słodko pochlebnej mowy; ale teraz, 
Gdy wdzięk twój celem, dumne moje serce 
Błaga i znagla język do mówienia. 
Anna spogląda nań z pogardą 
Nie szpeć, o pani, ust swych tym wyrazem 
Odpychającym, one są stworzone 
Do pocałunków, a nie do pogardy. 
Jeśli twe mściwe serce nie przebacza, 
Oto dowodny miecz z spiczastym ostrzem; 
Utop go, jeśli chcesz, w tej wiernej piersi 
I wygnaj duszę, która cię uwielbia, 
Gołoć go daję, oczekując śmierci; 
I na kolanach kornie o nią proszę. 
odsłania pierś, Anna mierzy w nią mieczem 
Nie ociągaj się: jam to zamordował 
Króla Henryka, ale twoja piękność 
Spowodowała mnie do tego. Uderz! 
Ja to zgładziłem młodego Edwarda; 
Anna zamierza się znowu 
Ale mnie k’temu wiódł twój boski powab. 
Anna upuszcza miecz 
Podnieś, aniele, miecz albo mnie podnieś. 

ANNA

Wstań, obłudniku! choć śmierci twej pragnę, 
Nie chcę jednakże być jej wykonawcą. 

GLOSTER

To mi każ z własnej lec dłoni, a legnę. 

ANNA

Jużem kazała22. 

GLOSTER

Wtedy byłaś w gniewie. 
Powtórz ten rozkaz, a zaraz ta ręka, 
Co przedmiot twojej miłości zabiła 
Z żywej miłości ku tobie, zabije 
Przedmiot twej wzgardy dla miłości twojej. 
Będziesz więc winną obydwu tych śmierci. 

ANNA

Gdybym twe serce znać mogła! 

GLOSTER

Me serce 
Jest w moich ustach. 

ANNA

Boję się, czy tylko 
W jednym i drugim fałsz się nie ukrywa. 

GLOSTER

Nie ma więc prawdy w ludziach. 

ANNA

Dobrze, dobrze; 
Włóż miecz do pochwy. 

GLOSTER

Czy już zgoda z nami? 

ANNA

Później się dowiesz. 

GLOSTER

Mogęż23 mieć nadzieję? 

ANNA

Nadzieję każdy ma. 

GLOSTER

Przyjmij ten pierścień. 

ANNA

wkłada pierścień na palec
Przyjęcie nie jest daniem. 

GLOSTER

Jak ten pierścień 
Objął ten palec, tak niech twoje serce 
Obejmie moją miłość: dzierż oboje, 
Oboje bowiem do ciebie należą. 
Jeśli zaś wierny twój niewolnik zdoła 
Wyprosić sobie jeszcze coś u ciebie. 
To szczęście jego zapewnisz na wieki. 

ANNA

Czego chcesz? 

GLOSTER

Abyś tę żałobną czynność 
Pozostawiła temu, co ma więcej 
Niż ty powodów do żałoby; tudzież 
Abyś się zaraz do Krosby udała, 
Gdzie ja złożywszy uroczyście tego 
Zacnego króla w czortsejskim klasztorze, 
I łzami żalu oblawszy grób jego, 
Z całą czcią winną przybędę do ciebie; 
Dla wielu względów, których nie wymieniam, 
Błagam cię, pani, wyświadcz mi tę łaskę. 

ANNA

Chętnie uczynięć w tym zadość, milordzie, 
I wielce cieszy mnie ta twoja skrucha. 
Tresser i Berkley, pójdźcie. 

GLOSTER

Nie usłyszęż 
Pożegnawczego słowa z twych ust, pani? 

ANNA

Żądasz, milordzie, więcej, niżeś godzien; 
Ponieważ jednak dzięki twej nauce 
Muszę ci schlebiać, wyobraź więc sobie, 
Żem pożegnawcze słowo już wyrzekła. 
Wychodzi z Tresslem i Berkleyem.

GLOSTER

Ponieście zwłoki, panowie. 

JEDEN Z DWORZAN

Do Czertsej24, 
Szlachetny lordzie? 

GLOSTER

Nie, do karmelitów25; 
I tam czekajcie na moje przybycie. 
orszak wychodzi, niosąc ciało 
Czy się kto kiedy zalecał w ten sposób? 
Czy sobie ujął w ten sposób kobietę? 
Chcę ją posiadać, ale nie na długo. 
Jak to? Jam zabił jej męża i ojca 
I ja zdołałem ją sobie zniewolić? 
Mimo najgłębszej odrazy jej serca, 
Jej łez i przekleństw; wobec tych zwłok niemo 
Podżegających jej nienawiść; mając 
Przeciwko sobie Boga, jej sumienie, 
Wszystko; nie mając ni jednej istoty, 
Co by przyjaźnie za mną przemówiła, 
Oprócz szatana i obłudnych spojrzeń! 
I mimo tego pozyskać ją, niczym 
Wszystko zwyciężyć! Ha! to nie do wiary! 
Także się prędko zatarł w jej pamięci 
Ów walny książę Edward, jej małżonek, 
Co go niespełna trzy miesiące temu 
W przystępie gniewu zabiłem w Tiuksbury26? 
Równie godnego miłości człowieka, 
Równego dzieła rozrzutnej natury, 
Pełnego męstwa i mądrości razem, 
W tak młodym wieku posiadającego 
Wszelkie przymioty zdobiące monarchę 
Nie ma drugiego na obszarze świata. 
I ona zniża swoje oczy ku mnie, 
Com zerwał złoty kwiat takiego księcia 
I puste łoże wdowy jej zgotował? 
Ku mnie, którego zsumowana wartość 
Nie dorównywa27 połowie Edwarda? 
Ku mnie, szpetnemu kuternodze? W zamian 
Za skarb książęcy brać dziadowski szeląg! 
Nie wiem doprawdy, co myśleć o sobie: 
Bo gdy sam sądzę się wzorem brzydoty, 
Ona znajduje mnie dziwnie przystojnym. 
Muszę wydatek zrobić na zwierciadło 
I utrzymywać jaki tuzin krawców 
Ku ozdobieniu kształtów mego ciała. 
Skoro się lepiej podobam sam sobie, 
Słuszna, bym pewnym kosztem to opłacił. 
Świeć, jasne słońce, nim zwierciadło sprawię, 
Bym się na cieniu przyjrzał mej postawie! 
Wychodzi.

SCENA TRZECIA

Tamże. Pokój w pałacu.
Wchodzą: Królowa Elżbieta, lord Rivers i lord Grey.

LORD RIVERS

Nie trap się, pani: ani wątpić o tym, 
Że wkrótce Jego Królewska Mość wróci 
Do pierwotnego stanu zdrowia. 

LORD GREY

Przez to, 
Że je wystawiasz sobie w tak złym świetle, 
Przez to je właśnie pogarszasz, królowo. 
Bądź dobrej myśli, dla Boga, i pokrzep 
Jego Królewską Mość wesołym słowem. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Gdyby on umarł, cóż by mnie spotkało! 

GREY

Nic, krom28 boleści z tak dotkliwej straty. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Tak wielka boleść włącza wszelką inną. 

GREY

Niebo cię, pani, obdarzyło synem, 
Co cię pocieszy w razie jego śmierci. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

On jest tak młody, nim zaś do lat dojdzie, 
Opiekę nad nim ma mieć Ryszard Gloster, 
Człowiek niechętny i mnie, i nam wszystkim. 

GREY

Onże29 stanowczo ma być protektorem? 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Na teraz jeszcze nie, będzie nim jednak 
Stanowczo, jeśli król zstąpi do grobu. 
Wchodzą Buckingham i Stanley.

GREY

Oto lordowie Buckingham i Stanley. 

BUCKINGHAM

Waszej Królewskiej Mości korni słudzy. 

STANLEY

Bogdajby nasza miłościwa pani 
Mogła odzyskać swą wesołość dawną! 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Wątpię, kochany milordzie Stanley’u, 
Czy by hrabina Ryszmond była skorą 
Przyłączyć amen do waszej modlitwy, 
Choć ona jednak jest małżonką waszą 
I mnie nie lubi, bądź pewien, milordzie, 
Że niezależnie od jej wyniosłości 
Życzliwość moja ku wam jest niezmienną. 

STANLEY

Nie dawaj Wasza Królewska Mość wiary 
Niecnym potwarzom tych, co ją śmią czernić; 
Gdyby zaś była słusznie oskarżoną, 
Racz wyrozumieć jej ułomność, która 
Z chorobliwego raczej widzimisię, 
Nie z złego serca, jak mniemam, pochodzi. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Lordzie Stanley’u, widział żeś dziś króla? 

STANLEY

Właśnie w tej chwili z lordem Buckinghamem 
Idę od niego. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Jaka jest nadzieja 
Jego powrotu do zdrowia? 

BUCKINGHAM

Najlepsza: 
Jego Królewska Mość raźnie rozmawiał. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Oby tak było! Więc z nim mówiliście? 

BUCKINGHAM

Tak, miłościwa pani: Król Jegomość 
Pragnie pojednać księcia Gloster z braćmi 
Waszej Królewskiej Mości, tych zaś skłonić 
Do pojednania z lordem szambelanem; 
I w tym ich celu zawezwał do siebie. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Dałby Bóg, aby mu się to udało! 
Ale nic z tego; mam jakieś przeczucie, 
Że szczęście nasze jest na przesileniu. 
Wchodzą Gloster, Hastings i Dorset.

GLOSTER

Oni mnie krzywdzą, nie zniosę ja tego. 
Któż są ci, co się skarżyli przed królem, 
Że ja mam serce kamienne i jestem  
Im nieprzyjazny? Na świętego Pawła! 
Jego to raczej jest nieprzyjacielem,  
Kto mu do ucha tka takie powieści. 
Przeto że schlebiać nie umiem i głaskać, 
Słów cedzić, mizdrzyć się i durzyć ludzi, 
Dwornie się zginać jak Francuz lub małpa: 
Przeto zawziętym mianują mnie wrogiem! 
Nie możeż prawy człowiek żyć spokojnie? 
Zawszeż otwartą jego prostoduszność 
Na złe tłumaczyć i przekręcać będą 
Chytre, układne półgłówki w jedwabiach? 

GREY

Do kogoż Wasza Cześć mówi w tym kole? 

GLOSTER

Do ciebie, który czci nie masz i cnoty. 
Kiedy żem jaką krzywdę ci wyrządził? 
W czym ci uchybił? — lub tobie? — lub tobie? 
Lub komukolwiek z waszej archandryi30? 
Żeby was wszystkich!... Nasz pan miłościwy 
(Którego bogdaj uchowały nieba 
Dłużej, niż tego wy sobie życzycie!) 
Ledwie odetchnąć może pod skargami,  
Którymi jego mieszacie spokojność. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Bracie Glosterze, błędnie rzeczy bierzesz.  
Król, mój małżonek, z własnego natchnienia,  
Nie pobudzony czyją bądź namową, 
Zgadując pewnie twą skrytą nienawiść 
Do moich dzieci i braci, i do mnie, 
Która na zewnątrz jawiła się w czynach,  
Posłał do ciebie, aby dojść powodu 
Niechęci twojej i kres jej położyć. 

GLOSTER

Powodu? czyż ja wiem? świat się tak popsuł! 
Mysikróliki sadowią się teraz 
W siedzibie orłów. Odkąd lada Maciek 
Patentowym szlachcicem się staje31, 
Odtąd niejeden szlachcic stał się Maćkiem. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Dość, dość, Glosterze; wiemy już, co myślisz: 
Zazdrościsz mnie i moim powodzenia, 
Nie daj nam, Boże, kiedykolwiek od was 
Być zależnymi! 

GLOSTER

Bóg daje tymczasem, 
Że my jesteśmy zależnymi od was; 
Bo przez was został nasz brat uwięziony, 
Ja sam popadłem w niełaskę, a szlachta 
W niesławę, skoro najwyższe urzędy 
Przechodzą co dzień w ręce takich figur, 
Które na dwa dni wprzód w ręce chuchały. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Na tego, który mię z błogiej mierności 
Do tej nieszczęsnej wysokości wyniósł! 
Nigdym przeciwko księciu Klarensowi 
Nie podbudzała króla; nieraz owszem 
Jak najżarliwiej przemawiałam za nim. 
Milordzie, ciężką czynisz mi obelgę, 
Zwracając do mnie tak nikczemny zarzut. 

GLOSTER

Możesz, milady, zaprzeczyć i temu, 
Że z twojej winy lord Hastings był więzion? 

RIVERS

Może, milordzie, bo w istocie — 

GLOSTER

Może, 
Lordzie Riversie? O, któż wątpi? może 
I więcej zrobić, niż zaprzeczyć temu: 
Może waćpanu wyjednać znów jaką 
Piękną posadę, a potem zaprzeczyć, 
Że miała czynny w tym udział, i wszystko 
Wysokim waszym przypisać zasługom. 
Czegoż nie może? Ba, ba, może ona. 

RIVERS

Ba! ba! cóż może? co? 

GLOSTER

Co baba może? 
Może pójść jeszcze za jakiego króla, 
Gładkiego chłopca; i cóż w tym zdrożnego! 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Milordzie Gloster, za długo już znoszę 
Twoje brutalstwa i gorzkie szyderstwa. 
Na Boga! pójdę natychmiast wyjawić 
Jego Królewskiej Mości te zniewagi, 
Które tak często w milczeniu cierpiałam. 
Lepiej być wiejską dziewką niż królową 
Wielkiego państwa, mogącą być celem 
Takich napaści, wzgardy i urągań, 
Skąpo mam uciech na angielskim tronie. 
Królowa Małgorzata ukazuje się w głębi.

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Obyś ich miała jeszcze skąpiej! modły 
Oto zasyłam, bo mnie przynależy 
Twe stanowisko, dostojność i stopień. 

GLOSTER

do Elżbiety
Grozisz mi pani, że pójdziesz do króla 
Powtórzyć moje wyrazy; idź, powtórz, 
Nie taj niczego. To, co powiedziałem, 
I wobec króla utrzymywać będę, 
Chociażbym się miał narazić na Tower. 
Czas mówić teraz, o usługach moich 
Zapamiętano całkiem. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Precz, szatanie! 
Dobrze ja o nich pamiętam. Tyś zabił 
Mojego męża w Towrze, a biednego 
Mojego syna Edwarda w Tiuksbury. 

GLOSTER

jak wprzódy
Nim pani przyszłaś do tronu i mąż jej, 
Ja byłem jucznym koniem jego sprawy, 
Wypleńcą jego butnych przeciwników 
I hojnym jego przyjaciół płatnikiem. 
Aby krew jego ukrólewszczyć, chętnie 
Przelałem moją. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Tak, i inną jeszcze, 
Stokroć cenniejszą niż jego i twoja. 

GLOSTER

jak wprzódy
Pani podówczas i jej mąż Grey, domu 
Lankastrowego trzymaliście stronę; 
I waćpan także, mości Rivers. Czyliż 
Mąż pani nie padł w bitwie pod Saint-Albans, 
Dla Małgorzaty? Muszę wam odświeżać 
Pamięć tych dziejów, gdy zapominacie, 
Czymeście byli wprzódy, a czym jesteście; 
Jak niemniej, czym ja byłem, a czym jestem. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Byłeś morderczym niecnotą i jesteś.

GLOSTER

Nieszczęsny Klarens odstąpił Warwika32, 
Ojca swego i przysięgę złamał — 
Przebacz mu, Chryste! 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Skarz go, Boże! 

GLOSTER

Aby 
Obok Edwarda o koronę walczyć, 
I za to wzięto pod klucz nieboraka. 
Obym miał serce tak twarde jak Edward 
Lub on tak czułe jak ja i litosne! 
Za miękki jestem, za dziecinnie głupi 
Dla tego świata. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Znijdź33 więc zeń do piekła, 
Kakodemonie! tam twoje królestwo. 

RIVERS

Milordzie Gloster, w owych dniach burzliwych, 
Które przytaczasz, celem wykazania 
nieżyczliwości naszej, służyliśmy 
Naszemu panu, prawemu królowi; 
Tak samo byśmy ponieśli usługi 
I tobie, gdybyś nim był. 

GLOSTER

Gdybym był nim? 
Wolałbym być kramarzem wędrującym: 
Samą myśl o tym serce me odpycha. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Równego braku radości, milordzie, 
Jak ten, którego, myślisz, że byś doznał,  
Gdybyś był królem w tym kraju, równego 
Braku radości, pomyśl, ja doznaję, 
Odkąd w nim jestem królową. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Zaprawdę 
Małą ma radość królowa w tym kraju: 
Jam tu królową i jam z niej wyzuta, 
Nie mogę dłużej znieść tego cierpliwie. 
postępuje naprzód 
O wy, rabusie! co się drzecie z sobą 
O podział tego, coście mi wydarli, 
Kogóż z was dreszczem nie przejmie mój widok? 
Uchylcie jako poddani kolana 
Przed tą, co prawo ma wam rozkazywać, 
Lub drżyjcie jako buntownicy przed tą, 
Którąście tego prawa pozbawili. 
do Glostera, który chce wyjść 
Stój, wdzięczny łotrze; nie kwap się do wyjścia. 

GLOSTER

Czego ode mnie chcesz, wywiędła wiedźmo? 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Stawić ci obraz tego, coś zniweczył: 
To tylko zrobić chcę, nim cię stąd puszczę. 

GLOSTER

Czyż cię pod karą śmierci nie wygnano? 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Wygnano, ale wygnanie dotkliwszym 
Byłoby dla mnie niżeli śmierć, która 
Grozi mi za to, że tu pozostałam. 
Męża i syna ty mi jesteś winien, 
Ty tron — wy wszyscy poddańczą uległość. 
Cierpienie moje wam słusznie przypada, 
A wszelka wasza błogość mnie wyłącznie. 

GLOSTER

Przekleństwo, które mój czcigodny ojciec 
Rzucił na ciebie, kiedyś mu papierem 
Koronowała bohaterskie czoło 
I szydząc, rzeki z ócz mu dobywała, 
A potem, gwoli osuszenia tychże, 
Kładła mu do rąk chustkę umaczaną 
We krwi niewinnej zacnego Rutlanda —  
Owo przekleństwo jego przepełnionej 
Goryczą duszy spadło na twą głowę; 
Bóg to, a nie my, pomścił czyn twój krwawy. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Tak to Bóg sprawę niewinnych popiera. 

HASTINGS

Zabójstwo tego dziecka było dziełem 
Najokrutniejszym, najnielitościwszym, 
O jakiem w dziejach ludzkości słyszano. 

RIVERS

Tyrani nawet płakali, gdy o tym 
Opowiadano. 

DORSET

Nie było człowieka, 
Który by nie był zemsty przepowiadał. 

BUCKINGHAM

Obecny temu Northumberland ronił 
Łzy rzewne. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Jak to? gryźliście się z sobą, 
Gdym tu wchodziła, gotowi się pożreć, 
A teraz wszyscy zwracacie się na mnie? 
Czyż straszne Yorka przekleństwo tak wiele 
Ważyło w niebie, żeby zgon Henryka, 
Śmierć najmilszego mojego Edwarda, 
Strata ich berła, moje stąd wygnanie, 
Tyle niedoli miało czynić zadość 
Za owo marne niedorosłe chłopię?  
Czyliż przekleństwa mogą się przez chmury 
Przedrzeć do nieba? Jeśli tak jest, dajcież 
Przejście i moim, o, wy ciężkie chmury! 
Niech przesyt, jeśli nie wojna, zabije 
Waszego króla, tak jak go na króla  
Wyniosło było zabicie naszego! 
Niech Edward, syn twój, teraz książę Walii,  
W miejsce Edwarda, mego syna, niegdyś 
Książęcia Walii, umrze w kwiecie wieku, 
Równie przedwczesną i gwałtowną śmiercią!  
Ty, dziś królowa, w moje miejsce, która  
Byłam królową, przeżyj swoją świetność, 
Jak ja przeżyłam moją! w długie lata 
Żyj, opłakując stratę swoich dzieci, 
I patrz na inną, jak ja dziś na ciebie, 
Przybraną w twoje prawa, jak ty w moje! 
Niechaj na długi czas przed twoją śmiercią  
Zgasną dni twego szczęścia i po ciągu  
Mnogich pasm cierpień umrzyj, ni to żoną, 
Ni to królową Anglii, ni to matką! 
Riversie i ty, Dorsecie, i waćpan, 
Milordzie Hastings, wyście przy tym byli, 
Gdy mój syn konał pod nożem; daj Boże, 
Aby z was żaden zwykłych lat nie dożył, 
Lecz każdy nagłą śmiercią zszedł ze świata! 

GLOSTER

Dość już tych zaklęć, wyschła czarownico! 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Ciebie pominąć? Nie, psie, weź część twoją! 
Mająli nieba jaką ciężką plagę, 
Przewyższającą to, coć mogę życzyć, 
O, niech ją póty chowają w zapasie, 
Póki występki twoje nie dojrzeją: 
Wtedy dopiero niech ich oburzenie 
Nawałem runie na ciebie, na ciebie, 
Zawzięty wrogu spokojności świata! 
Niech cię sumienia robak wiecznie toczy! 
Miej, póki życia, przyjaciół za zdrajców, 
A szczwanych zdrajców za braci od serca! 
Niech ci sen nigdy zbójczych ócz nie zawrze, 
Chybaby jakie dręczące marzenia 
Miały cię straszyć widm piekielnych rojem! 
Ty, zlewku szpetnych cech, ryjący wieprzu! 
Ty, coś w kolebce już był piętnowany 
Na syna piekła i zakał natury! 
Ty, hańbo łona matki! ty, wyrodku 
Ojcowskich lędźwi! łachmanie honoru! 
Wieczne przekleństwo tobie — 

GLOSTER

Małgorzato! 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Ryszardzie! 

GLOSTER

Czego? 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Jam ciebie nie zwała. 

GLOSTER

Wybacz mi przeto, rozumiałem bowiem, 
Żeś mnie tak cierpko zwała tym i owym. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Ciebie w istocie, ale nie żądałam, 
Abyś mi na to odpowiadał. Czekaj, 
Póki przekleństwa mego nie dokończę. 

GLOSTER

Jam to już zrobił, Małgorzata była 
Ostatnim słowem. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Tak więc twe przekleństwo 
Przeciwko tobie samej się zwróciło. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Biedna królowo malowana! maro 
Przeszłości mojej! po co sypiesz cukier 
Na tę pękatą pajęczą poczwarę, 
Co cię zabójczą przędzą swą obwija? 
Niebaczna! sama nóż na siebie ostrzysz; 
Przyjdzie czas, w którym mię przyzywać będziesz, 
Ażebym razem z tobą przeklinała 
Tę jadowitą garbatą ropuchę. 

HASTINGS

Fałszywa prorokini, połóż koniec 
Szalonej swojej klątwie; nie wyczerpuj 
Na swoją szkodę naszej cierpliwości. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Hańba wam! boście wyczerpali moją. 

RIVERS

Lepiej się naucz swego obowiązku. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Wy to się lepiej nauczcie swojego, 
Jako poddani względem mnie, królowej. 
O, zobowążcie mnie lepszą nauką! 

DORSET

Dajcie jej pokój, ona obłąkana. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Niedowarzony panku, poskrom język; 
Godność twa tylko co wyszła spod stempla, 
Jeszcze w obiegu nie jest. O, bogdajby 
Młode szlachectwo wasze mogło pojąć, 
Co to jest stracić je i przyjść do nędzy! 
Kto w górze stoi, wichrów jest igrzyskiem. 
A kto z niej spadnie, w niwecz się druzgoce. 

GLOSTER

Dobra przestroga, kochany markizie, 
Weź ją do serca. 

DORSET

Zarówno się ona 
Ściąga do ciebie, milordzie, jak do mnie. 

GLOSTER

I bardziej; alem ja wysoko zrodzon. 
Ród nasz się lęże na wierzchołkach cedrów, 
Igra z wiatrami i urąga słońcu. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

I sprawia słońca zaćmienie: niestety! 
Dowodem tego mój syn, dziś będący 
W ciemnicach śmierci, którego promienie 
Pochmurny duch twój pokrył wiecznym mrokiem. 
Ród się wasz lęże w gnieździe naszych piskląt. 
O Boże, ty to widzisz, nie ścierp tego! 
Co krwią zyskane, to niech krew odpłaci! 

BUCKINGHAM

Dość już, dość tego: przez sam wstyd, milady, 
Jeżeli nie przez miłość chrześcijańską. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

O chrześcijańskiej nie mówcie miłości, 
Ani o wstydzie: nie po chrześcijańsku  
Postąpiliście ze mną i bezwstydnie 
Zniweczyliście wszystkie me nadzieje. 
Gniew jest miłością moją, życie wstydem 
I tym żyć będzie wiecznie żal mój wściekły. 

BUCKINGHAM

Skończ już, milady; skończ. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

O, Buckinghamie! 
Gotowam twoją rękę ucałować 
Na znak przymierza i przyjaźni z tobą. 
Szczęść Boże tobie i domowi twemu! 
Twe szaty nie są krwią naszą splamione, 
Ni ciebie moje dotyka przekleństwo. 

BUCKINGHAM

Jak i nikogo z tych, co tu obecni: 
Przekleństwa bowiem nigdy nie przechodzą 
Za obręb tych ust, co je na wiatr zioną. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

I owszem, sądzę, że idą do nieba 
I tam drzemiącą budzą pomstę Bożą. 
Strzeż się brytana tego, Buckinghamie! 
On kąsa łasząc się, a gdy ukąsi, 
Zjadliwy jego ząb na śmierć rozrania. 
Strzeż się go, nie miej z nim żadnej styczności! 
Grzech, śmierć i piekło położyły na nim 
Swoje pieczęcie i oddały wszelkie 
Narzędzia swoje na jego usługi. 

GLOSTER

Co ona mówi, lordzie Buckinghamie? 

BUCKINGHAM

Nie zważam na to, mój łaskawy panie. 

KRÓLOWA MAŁGORZATA

Jak to? pogardzasz mą życzliwą radą, 
I głaszczesz tego szatana, którego 
Strzec ci się radzę? O, wspomnisz to kiedyś, 
Gdy on ci serce rozedrze, i powiesz: 
Że Małgorzata była dobrą wróżką. 
Niechże na każdym z was z osobna cięży 
Nienawiść tego piekielnego wroga, 
A na nim wasza, na was wszystkich — Boga! 
Wychodzi.

HASTINGS

Włos mi się jeży, słysząc34 jej przekleństwa. 

RIVERS

I mnie też; dziwna, że jest na wolności. 

GLOSTER

Ja jej nie winię, na królową niebios! 
Za wiele ona krzywd zniosła i żal mi, 
Żem się poniekąd przyczynił do tego. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Jam jej świadomie nie skrzywdziła nigdy. 

GLOSTER

Ale posiadasz pani z krzywd jej korzyść. 
Co się mnie tyczy, za żarliwy byłem 
W czynieniu dobrze ludziom, którzy teraz 
Tak są oziębli, że o tym nie pomną. 
I Klarens także dobrą ma zapłatę! 
W nagrodę trudów w karmniku go tuczą. 
Niech Bóg przebaczy tym, co temu winni! 

RIVERS

Piękna to cnota, godna chrześcijanina, 
Modlić się za tych, którzy nam źle czynią. 

GLOSTER

Zawsze tak czynię, po zdrowym namyśle. 
do siebie 
Bo gdybym teraz klął, kląłbym sam sobie. 
Wchodzi Ketsby.

KETSBY

Jego Królewska Mość wzywa cię, pani, 
I Waszą Miłość — i was, cni lordowie. 

KRÓLOWA ELŻBIETA

Idę natychmiast. — A wy, milordowie, 
Idziecież35 ze mną? 

RIVERS

Służymy ci, pani. 
Wychodzą wszyscy prócz Glostera.

GLOSTER

Siejąc złe, pierwszy krzyczeć o to będę; 
Własne bezprawia zwalę na kark drugim.  
Klarensa, który w istocie z mej łaski 
W ciemnicy siedzi, opłakiwać będę 
Przed cymbałami takimi jak Stanley, 
Hastings, Buckingham i wtykać im w ucho, 
Że to królowa jejmość i jej klika  
Podburza króla przeciw memu bratu.  
Oni uwierzą i z swojej mię strony 
Podżegać będą, ażebym się za to  
Zemścił na Grey’u, Riversie, Woganie. 
Wtedy głębokie westchnienie wydając, 
Powiem im wedle słów Pisma Świętego: 
Że Bóg nam każe dobrem za złe płacić; 
Tak ubarwiwszy nagą mą niecnotę  
Zbutwiałym pierzem z Biblii wyskubanem,  
Świętym się wydam, gdym w gruncie szatanem.  
wchodzą dwaj mordercy 
Lecz oto moich planów wykonawcy.  
No i cóż, moje dziarskie, walne chłopcy?  
Gotowi żeście tę rzecz spełnić zaraz?  

PIERWSZY MORDERCA

Tak jest, łaskawy panie, i przychodzim 
Po list, za którym by nas tam wpuszczono. 

GLOSTER

Dobra przezorność, mam go tu przy sobie. 
oddaje im pismo 
Stawcie się w Krosby, jak będzie po wszystkim, 
Tylko się śpieszcie, bądźcie niezmiękczeni 
I nie słuchajcie go: bo on wymowny,  
Mógłby was wzruszyć i wzbudzić w was litość, 
Gdybyście ucho mu podali. 

PIERWSZY MORDERCA

Spuść się 
Na nas, milordzie; my nie lubim rozpraw, 
Kto wiele gada, mało czyni: wierzaj, 
Że użyjemy rąk, nie gąb. 

GLOSTER

Wam z oczu 
Młyńskie kamienie kapią, moje zuchy, 
Tam, gdzie łzy ciekną z oczu niedołęgom; 
Lubię was za to. — Dalejże do dzieła! 
Śpieszcie się! 

PIERWSZY MORDERCA

Śpieszym, miłościwy książę. 
Wychodzą.

SCENA CZWARTA

Więzienie w Towrze.
Wchodzi Klarens i Brakenbery.

BRAKENBERY

Co dziś tak smutno Wasza Cześć wygląda? 

KLARENS

Miałem noc zeszłą bardzo niespokojną, 
Pełną okropnych snów, straszliwych widzeń. 
Jakem chrześcijanin i uczciwy człowiek, 
Nie chciałbym spędzić drugiej takiej nocy 
Za nieprzerwany ciąg dni najszczęśliwszych; 
Tak pełne zgrozy były te marzenia. 

BRAKENBERY

Jakież to były marzenia, milordzie? 

KLARENS

Zdawało mi się, żem się stąd wyłamał 
I na okręcie płynął do Burgundii; 
Będący ze mną tamże brat mój, Gloster, 
Z wnętrza kajuty wywiódł mnie na pokład; 
Spoglądaliśmy stamtąd w stronę Anglii, 
Mówiąc o smutnych kolejach tych wojen, 
Między domami Yorków i Lankasterów, 
Któreśmy przeszli. Gdyśmy tak chodzili 
Po kołyszących się deskach pokładu, 
Zdawało mi się, że się Gloster potknął, 
I upadając, mnie, com go chciał wstrzymać, 
Zrzucił przez burtę w odmęt morskich wałów. 
O, jakąż męką zdało mi się tonąć! 
Jak przeraźliwy szum wód miałem w uszach! 
Jak szpetny widok śmierci przed oczyma! 
Zdawało mi się, jakobym był świadkiem 
Tysiąca rozbić, jakobym tysiące 
Widział ciał ludzkich, które ryby jadły; 
Kotwice, bryły złota, stosy pereł, 
Drogie kamienie, kosztowne klejnoty, 
Porozrzucane zewsząd na dnie morza: 
Niektóre tkwiły w czaszkach; w wydrążeniach, 
Gdzie niegdyś oczy mieszkały, widziałem 
Jakby na pośmiech błyszczące brylanty, 
Co się wdzięczyły do podwodnych szlamów 
I natrząsały z kości w krąg rozpierzłych. — 

BRAKENBERY

Jakieś mógł, mości książę, w chwili śmierci 
Te tajemnice otchłani uważać? 

KLARENS

Nie wiem, jak się to działo, ale mogłem. 
Nie razem ducha oddać usiłował36,  
Ale zawzięta fala wciąż go we mnie 
Zatrzymywała i nie chciała puścić 
Na wolne, pełne, otwarte powietrze; 
Dusiła mi go w zaciśniętej piersi, 
Która pękała prawie, chcąc go z siebie 
W morze wyzionąć. 

BRAKENBERY

Czyli żeś się, panie, 
W tym pasowaniu z śmiercią nie przebudził? 

KLARENS

Nie: sen mój ciągnął się dalej po śmierci,  
Wtedy, o, wtedy zwaliła się burza 
Na duszę moją. Ów groźny przewodnik, 
O którym tyle pisali poeci, 
Przez smętną powódź przewiózł mnie do krain 
Wiecznego mroku. Tam błędną mą duszę 
Spotkał nasamprzód mój dostojny ojczym, 
Sławnej pamięci Warwik, który gromkim 
Rzekł głosem: «Jakąż kaźń za wiarołomstwo 
Znajdzie w tym ciemnym państwie zdrajca Klarens?» 
I zniknął. Potem zjawił się przede mną 
Inny duch, istny anioł, z jasnym włosem 
Krwią obryzganym i krzyknął: «To Klarens, 
Fałszywy, zmienny, wiarołomny Klarens, 
Co mię na polach pod Tiuksbury zabił. 
Chwyćcie go, furie, weźcie go na męki!». 
Wtedy otoczył mię zastęp złych duchów 
I wył mi w uszy tak przerażająco, 
Tak strasznie, żem się aż zbudził, drżąc cały, 
I długo jeszcze potem rozumiałem, 
Że jestem w piekle: tak okropne sen ów 
Na mym umyśle uczynił wrażenie. 

BRAKENBERY

Nie dziw, milordzie, żeś się tym przeraził; 
Mnie sam ten opis dreszczem już przejmuje. 

KLARENS

O, Brakenbery, jam zrobił to wszystko, 
Co teraz świadczy przeciw duszy mojej; 
Jam dla Edwarda to zrobił i patrzże, 
Jak on mi teraz za to się wywdzięcza. 
O, Boże! jeśli me gorące modły 
Gniewu Twojego nie mogą przebłagać, 
Jeśli ukarać chcesz moje występki, 
To wywrzyj swoją zemstę na mnie tylko! 
Oszczędź niewinną żonę mą i dzieci! —  
Nie odchodź, proszę, kochany dozorco: 
Głowa mi cięży, na sen mi się zbiera —  
Zostań tu przy mnie. 

BRAKENBERY

Zostanę, milordzie. 
Oby Bóg waszą książęcą mość skrzepił 
Błogim spoczynkiem! 
Klarens siada w krześle i wkrótce potem zasypia  
Zmartwienia mieszają 
Porządek czasu i wytchnienia chwile, 
Z nocy poranek, z południa noc czynią. 
Tylko tytuły są korzyścią książąt; 
Blask ich zewnętrzny opłacany bywa 
Wewnętrzną nędzą, za marne złudzenia 
Znoszą częstokroć nawał trosk niezbytych; 
Tak, że ich doli od nędzarza losu 
Nic nie odróżnia, krom37 czczego rozgłosu. 
Dwaj mordercy wchodzą.

PIERWSZY MORDERCA

Hola! jest tu kto?

BRAKENBERY

Czego chcesz, wasze? jakeś się tu dostał?

PIERWSZY MORDERCA

Chcę mówić z Klarensem, a dostałem się tu na nogach. 

BRAKENBERY

Tak węzłowato? 

DRUGI MORDERCA

Lepiej węzłowato niż rozwlekle. —  
Pokaż mu papier; nie traćmy czasu na gadanie. 
Oddaje papier, Brakenbery czyta.

BRAKENBERY

Odbieram rozkaz, abym szlachetnego 
Księcia Klarensa oddał w wasze ręce. 
Nie chcę dociekać, jaki jest cel tego, 
Bo chcę w tej mierze wolnym być od winy. 
Oto są klucze; tam książę spoczywa. 
Idę niezwłocznie oznajmić królowi, 
Że tym sposobem wam zdałem mój urząd. 

PIERWSZY MORDERCA

Możesz to waćpan uczynić; roztropność tak radzi. Bądź waćpan zdrów.

Brakenbery wychodzi.

DRUGI MORDERCA

Jak to? mamyż go zabić śpiącego? 

PIERWSZY MORDERCA

Nie; gotów przebudziwszy się powiedzieć, żeśmy tchórzliwie sobie postąpili.

DRUGI MORDERCA

Przebudziwszy się! Głupiś; on się nie przebudzi prędzej, aż na Sąd Ostateczny.

PIERWSZY MORDERCA

No, to na Sądzie Ostatecznym gotów powiedzieć, żeśmy go we śnie zabili.

DRUGI MORDERCA

Ten wyraz: sąd obudził we mnie pewien rodzaj zgryzoty sumienia.

PIERWSZY MORDERCA

Jak to? lękasz się?

DRUGI MORDERCA

Nie tego, żeby go zabić, bo przecie mamy list upoważniający do tego, ale żeby nie być za zabicie go potępionym: bo od potępienia nie mógłby mnie żaden list ochronić.

PIERWSZY MORDERCA

Myślałem, że masz stałe przedsięwzięcie.

DRUGI MORDERCA

Mam je, w istocie, do pozostawienia go przy życiu.

PIERWSZY MORDERCA

Idę donieść o tym księciu Glosterowi.

DRUGI MORDERCA

Nie czyń tego, bracie, zaczekaj chwilkę. Spodziewam się, że ten paroksyzm skrupułów wkrótce minie: nie trwa on u mnie zwykle dłużej jak przez czas potrzebny do zliczenia dwudziestu.

PIERWSZY MORDERCA

Jakże ci teraz?

DRUGI MORDERCA

Dalipan, czuję, że jeszcze jest we mnie trochę lagru sumienia.

PIERWSZY MORDERCA

Pomnij o wynagrodzeniu, jakie nas czeka, gdy dzieło będzie spełnione.

DRUGI MORDERCA

Prawda, musi umrzeć: zapomniałem o wynagrodzeniu.

PIERWSZY MORDERCA

Gdzież teraz twoje sumienie?

DRUGI MORDERCA

W worku księcia Glostera.

PIERWSZY MORDERCA

To więc kiedy on otwiera worek, aby nas wynagrodzić, sumienie twoje precz ulata?

DRUGI MORDERCA

Mniejsza o to, niech idzie z Bogiem! mało kto je żywi, nikt prawie.

PIERWSZY MORDERCA

A jak wróci do ciebie, cóż wtedy?

DRUGI MORDERCA

Nie chcę z nim mieć nic do czynienia; to niebezpieczne licho, tchórza robi z człowieka. Nie może człowiek ukraść, żeby go nie oskarżyło; nie może kląć, żeby go nie ofuknęło; nie może się brać do cudzej żony, żeby go nie zdradziło. To wstydliwa, rumieniąca się istota, co zamieszki szerzy w sercu ludzkim; usposabia człowieka do wynajdywania tysiącznych trudności. Raz mi kazało zwrócić mieszek pełen dukatów, który przypadkiem znalazłem. Ono przyprawia człowieka o żebractwo. Wygnano je z miast i miasteczek jako niebezpieczną istotę; kto chce żyć dobrze, stara się polegać na sobie samym i obywa się bez niego.

PIERWSZY MORDERCA

Tam do diabła! właśnie mi na kark wlazło i szepcze mi do ucha, żebym nie popełniał tego mordu.

DRUGI MORDERCA

Otrząś się z niego, nie wierz mu; niebawem zechce wyłudzić z twej piersi westchnienie.

PIERWSZY MORDERCA

Mam ja mocną naturę, nic ono ze mną nie wskóra.

DRUGI MORDERCA

Mówisz jak człowiek z sercem, któremu idzie o reputację. Dalej do dzieła!

PIERWSZY MORDERCA

Palnij go w łeb gifesem i wrzuć go potem do naczynia z małmazją, co stoi w przyległej izbie.

DRUGI MORDERCA

Wyborny pomysł: tym sposobem zrobimy z niego rodzaj biszkoptu.

PIERWSZY MORDERCA

Cicho! budzi się.

DRUGI MORDERCA

Palże go!

PIERWSZY MORDERCA

Nie, pogadajmy z nim trochę.

KLARENS

Dozorco, daj mi, proszę, kubek wina.

PIERWSZY MORDERCA

Będziesz miał wina wkrótce huk, milordzie.

KLARENS

Olaboga! kto ty jesteś?

PIERWSZY MORDERCA

Człowiek, panie, 
Tak jak wy. 

KLARENS

Ale nie równy mi stanem. 

PIERWSZY MORDERCA

Tak, bom nie zbrodzień stanu. 

KLARENS

W głosie twoim 
Jest jakby piorun, lecz w wzroku pokora. 

PIERWSZY MORDERCA

Głos mój jest głosem króla: wzrok 
mym własnym. 

KLARENS

Jak ciemno i jak zabójczo przemawiasz! 
Postać twa groźna, dlaczegóż twarz blada? 
Kto was tu przysłał? po coście tu przyszli? 

OBYDWAJ

Po to —  

KLARENS

Żeby mię zamordować? 

OBYDWAJ

Tak jest. 

KLARENS

Zaledwie śmiecie przyznać się do tego, 
A mieliżbyście38 śmieć tego dokonać? 
W czym żem was skrzywdził, moi przyjaciele? 

PIERWSZY MORDERCA

Nie nas skrzywdziłeś, panie, ale króla. 

KLARENS

Jeszcze się z królem potrafię pojednać. 

DRUGI MORDERCA

Nigdy, milordzie; gotuj się więc na śmierć. 

KLARENS

Wasże39 wybrano z milijonów40 ludzi 
Do odebrania życia niewinnemu? 
Cóżem wykroczył? co przeciw mnie świadczy? 
Jacyż przysięgli, w skutku jakich badań 
Potępiające o mnie dali zdanie? 
Kto srogi wyrok śmierci na mnie wyrzekł? 
Zanim wiek prawa winę mą wyświeci, 
Grozić mi śmiercią jest szczytem bezprawia. 
O, jeśli chcecie mieć udział w tej łasce, 
Jaką najświętsza krew Chrystusa Pana 
Zlała na ludzkość, to się stąd oddalcie, 
I nie podnoście zbójczej na mnie dłoni! 
Czyn ten wołałby o pomstę do nieba. 

PIERWSZY MORDERCA

Dokonać tego czynu mamy rozkaz. 

DRUGI MORDERCA

A rozkaz prosto od króla pochodzi. 

KLARENS

Ślepo uległy wasalu! Król królów 
W księdze praw swoich mówi: nie zabijaj! 
Chciałżebyś wzgardzić jego przykazaniem 
I być posłusznym człowieczemu? Strzeż się! 
On dzierży zemstę w Swym wszechmocnym ręku 
I nią przestępcę ustaw swych dosięga. 

DRUGI MORDERCA

Tąż samą zemstą dosięga on ciebie 
Za wiarołomstwo i morderstwo razem. 
Przysiągłeś niegdyś przyjmując sakrament, 
Że walczyć będziesz za sprawę Lankastrów. 

PIERWSZY MORDERCA

Tymczasem lekceważąc imię Boga, 
Ślub ten złamałeś i zdradzieckim mieczem 
Przeszyłeś łono syna twego władcy. 

DRUGI MORDERCA

Któremuś przysiągł wiarę i opiekę. 

PIERWSZY MORDERCA

Jakże śmiesz boży przytaczać nam zakaz,  
Gdyś go sam zdeptał w tak niegodny sposób? 

KLARENS

Dla kogoż zdrożny ten czyn popełniłem? 
Ach, dla Edwarda to, dla mego brata;  
Dla niego właśnie. On was nie mógł przysłać, 
Abyście za to mnie zamordowali; 
Bo ten grzech cięży na nim, tak jak na mnie. 
Jeśli Bóg zechce pomścić ten występek, 
O, to go pomści jawnie, bądźcie pewni.  
Nie wydzierajcie Mu z rąk prawa gromu:  
On krzywych, ciemnych dróg nie potrzebuje,  
Aby się pozbyć tych, co mu źle służą. 

PIERWSZY MORDERCA

Cóż cię więc krwawym uczyniło zbirem, 
Gdy ów nadziei pełny Plantagenet,  
Ów zacny, młody książę padł z twej dłoni? 

KLARENS

Miłość ku bratu, szatan i szał. 

PIERWSZY MORDERCA

Miłość 
Ku twemu bratu, twoje przewinienie 
I obowiązek nasz sprawiają teraz,  
Żeśmy tu przyszli zamordować ciebie. 

KLARENS

Jeżeli mego brata miłujecie, 
O, to nie miejcie do mnie nienawiści: 
Jam jego bratem i z serca go kocham. 
Jeżeli dbacie o nagrodę, idźcie 
Do mego brata Glostera, a on was 
Lepiej za moje życie wynagrodzi, 
Niżeli Edward za wieść o mym zgonie. 

DRUGI MORDERCA

Mylisz się, panie, Gloster was nie cierpi. 

KLARENS

O! nie, jesteście w błędzie: on mnie kocha, 
Jestem mu drogi; udajcie się tylko 
Wprost stąd do niego. 

OBYDWAJ

Tak też uczynimy. 

KLARENS

Powiedzcie mu, że kiedy York, nasz rodzic 
Sławnej pamięci, zwycięskim ramieniem 
Przy śmierci wszystkich trzech nas błogosławił 
I upominał, byśmy się kochali, 
Wtedy mu przez myśl nie przeszedł ten rozdział 
Między rodzeństwem. Wspomnijcie mu o tym, 
A niezawodnie łzy uroni. 

PIERWSZY MORDERCA

Chyba 
Młyńskie kamienie, takie on łzy bowiem 
Ronić nam kazał. 

KLARENS

O nie, nie; to potwarz: 
On jest łagodny. 

PIERWSZY MORDERCA

Łagodny, w istocie, 
Jak szron, gdy drzewa kwitną. Wyjdź z obłędu: 
On to nas wysłał dla zgładzenia ciebie. 

KLARENS

To być nie może: on płakał nade mną, 
Ściskał mię czule i łkając, przysięgał, 
Że się postara o me uwolnienie. 

PIERWSZY MORDERCA

Tak też i czyni; wyzwala cię bowiem 
Z ziemskiej niewoli, aby ci zapewnić 
Rozkosze nieba. 

DRUGI MORDERCA

Pojednaj się z Bogiem, 
Milordzie; zguba twa jest nieuchronna. 

KLARENS

Możeszli41, świętym uczuciem wiedziony, 
Radzić mi, abym pojednał się z Bogiem, 
I tak niedbałym być o duszę własną, 
Że chcesz wojować z Bogiem, mnie zgładzając? 
O, ludzie! zważcie, że ten, co was nasłał 
Na moją zgubę, odtrąci was potem. 

DRUGI MORDERCA

Cóż więc uczynić mamy? 

KLARENS

Dać się zmiękczyć 
I dusze swoje ocalić. 

PIERWSZY MORDERCA

Zmiękczyć się? 
To by tchórzliwie było i po babsku. 

KLARENS

Być niezmiękczonym, jest to stać na równi 
Z dziką, drapieżną bestią lub szatanem. 
Któż z was, pochodząc jak ja z krwi królewskiej, 
I jak ja mając zagrodzoną wolność, 
Sam, wobec takich dwóch jak wy, morderców, 
Nie błagałby o życie? 
do drugiego mordercy 
Przyjacielu, 
W wejrzeniu twoim widzę ślad litości. 
O, jeśli oko twe nie jest pochlebcą, 
To stań w obronie mojej i proś za mną, 
Tak jakbyś prosił, gdybyś się znajdował 
Na moim miejscu. Jakiegoż żebraka 
Nie wzruszy książę żebrzący litości? 

DRUGI MORDERCA

Milordzie, strzeż się! 

PIERWSZY MORDERCA

przebijając Klarensa
Na! masz! — i to jeszcze; 
A jeśli jeszcze i tego za mało,  
To pójdź, umoczę cię w beczce małmazji. 
Wynosi ciało.

DRUGI MORDERCA

O, krwawy czynie! wściekła gorliwości! 
Rad bym jak Piłat umyć sobie ręce 
Od tego srodze zbrodniczego mordu. 
Pierwszy morderca wraca.

PIERWSZY MORDERCA

Cóż to? Dlaczego mi nie dopomagasz? 
O twej mitrędze książę wiedzieć będzie. 

DRUGI MORDERCA

Czemuż nie może wiedzieć, żem ocalił 
Dni jego brata! Idź, weź sam zapłatę; 
Powtórz mu moje wyrazy i powiedz, 
Że to zabójstwo cięży mi na sercu. 
Wychodzi.

PIERWSZY MORDERCA

A mnie bynajmniej. Idź, podły niezdaro.  
Trzeba mi wścibić trupa w jaką dziurę,  
Póki go książę nie każe pochować; 
Wziąwszy zapłatę, wziąć za pas i nogi: 
To się wnet wyda, lepiej więc zejść z drogi. 
Wychodzi.
  1. sztykutać — kuśtykać; iść utykając. [przypis edytorski] ↩
  2. mimo — tu: obok. [przypis edytorski] ↩
  3. infamis (daw.) — osoba skazana na utratę czci i praw; przen. niegodziwiec, wyrodek. [przypis edytorski] ↩
  4. zażec a. zażegnąć — rozniecić ogień. [przypis edytorski] ↩
  5. jestli — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: jeśli jest. [przypis edytorski] ↩
  6. do Towru — dziś: do Tower. [przypis edytorski] ↩
  7. Jerzy — w liście występujących postaci pojawia się jako Grzegorz; ang. George; stąd zgadza się z wróżbą, ponieważ imię to rozpoczyna się na literę G. [przypis edytorski] ↩
  8. nie mogęż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie mogę, czyż nie mogę. [przypis edytorski] ↩
  9. submisja — akceptacja narzuconych warunków; uniżoność, pokora, uległość. [przypis edytorski] ↩
  10. sądziszli — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy sądzisz. [przypis edytorski] ↩
  11. chciałżebyś — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy chciałbyś. [przypis edytorski] ↩
  12. wyrwęć — skrócone: wyrwę cię. [przypis edytorski] ↩
  13. muszęć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski] ↩
  14. miłujęć — skrócone: miłuję cię. [przypis edytorski] ↩
  15. kania — gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny jastrzębiowatych. [przypis edytorski] ↩
  16. bonować — używać, prowadzić przyjemne, wesołe życie. [przypis edytorski] ↩
  17. Dom Lankastrów — w oryg. House of Lancaster. [przypis edytorski] ↩
  18. podejmcie — dziś popr.: podejmijcie; tu: skrócone ze względu na rytm wiersza. [przypis edytorski] ↩
  19. schłoń — dziś popr.: pochłoń; tu: neologizm utworzony dla zachowania rytmu wiersza. [przypis edytorski] ↩
  20. przetom (...) nie zwierzę — skrócone: przeto nie [jeste]m zwierzę. [przypis edytorski] ↩
  21. trysł — dziś popr.: trysnął; tu: forma skrócona dla zachowania rytmu wiersza. [przypis edytorski] ↩
  22. jużem kazała — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: już kazałam. [przypis edytorski] ↩
  23. mogęż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy mogę. [przypis edytorski] ↩
  24. Czertsej — w oryg. Chertsey. [przypis edytorski] ↩
  25. do karmelitów — w oryg. to White Friars. [przypis edytorski] ↩
  26. Tiuksbury — w oryg. Tewksbury. [przypis edytorski] ↩
  27. dorównywa — dziś: dorównuje. [przypis edytorski] ↩
  28. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski] ↩
  29. onże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy on. [przypis edytorski] ↩
  30. archandria — poczet, orszak, rzesza, tłum. [przypis edytorski] ↩
  31. lada Maciek patentowym szlachcicem się staje — w oryg. „every Jack became a gentleman”. [przypis edytorski] ↩
  32. Warwik — w oryg. Warwick; ojciec lady Anny. [przypis edytorski] ↩
  33. znijdź (daw.) — zejdź. [przypis edytorski] ↩
  34. Włos mi się jeży, słysząc (...) — błąd logiczny; poprawnie: „włos mi się jeży, kiedy słyszę (...)”. [przypis edytorski] ↩
  35. idziecież — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy idziecie. [przypis edytorski] ↩
  36. nie razem ducha oddać usiłował — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nie raz ducha oddać usiłowałem. [przypis edytorski] ↩
  37. krom (daw.) — oprócz. [przypis edytorski] ↩
  38. mieliżbyście — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy mielibyście. [przypis edytorski] ↩
  39. wasże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy was. [przypis edytorski] ↩
  40. milijonów — dziś: milionów; tu: forma wydłużona dla zachowania rytmu wiersza. [przypis edytorski] ↩
  41. możeszli — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy możesz. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · William Shakespeare (Szekspir)

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Król Ryszard III · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/krol-ryszard-iii/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Józef Paszkowski

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Przypis