Loreva
Loreva

Rozdział 4 z 10

EPEISODION 1

SCENA 1

PROMETEUSZ, PRZODOWNICA CHÓRU

PRZODOWNICA CHÓRU

Opowiedzże1 nam wszystko, wytłumacz nam ninie2, 
Na jakiej to cię Zeus pochwycił przewinie, 
Że pijesz dzisiaj gorycz tak sromotnej3 doli? 
Mów, jeśli tylko boleść mówić ci pozwoli. 

PROMETEUSZ

Boleśnie jest mi mówić i milczeć boleśnie — 
Zaiste! W tym i tamtym znów cierpienie wskrześnie.  
Gdy pierwej w sercach bogów gniew się straszny zrodził 
I powstał spór wzajemny, kto by im przewodził, 
Czy Kronos ma być zepchnion4 z tronu, aby dalej5 
Panował Zeus: gdy inni wręcz się opierali, 
Ażeby nad bogami on mógł dzierżyć władzę, 
Zdarzyło się, niestety, że daremnie radzę, 
Daremnie chcę przekonać słowy życzliwemi  
Tytanów, Uranosa płód i matki-Ziemi6. 
Zbyt pyszni, odrzucili roztropne fortele, 
Sądzący7, że przemocą działając, a śmiele, 
Zwyciężą. Ale macierz ma, Temis i Gaja8, 
Co mnogie w swej postaci imiona zestraja, 
Umiała mi obwieścić, jaki los się stanie  
Na przyszłość, że nie przemoc odda panowanie 
Zwycięzcom, tylko podstęp. Tom ci9 im w swym słowie 
Wyłuszczył, ale słuchać nie chcieli bogowie, 
Ni spojrzeć nie raczyli. Przeto mnie i matce  
Wydało się najlepszym opuścić te władce10 
I skrzętnie poprzeć sprawę skrzętnego Zeusza. 
I oto dzisiaj czarna Tartarowa głusza 
Za moją kryje radą wszystkie sprzymierzeńce11  
Kronosa wraz z ich panem. Takie ci12 ja wieńce  
Nowemu zgotowałem królowi i za to  
Męczarnią mnie nagrodził — o gorzka zapłato! 
Lecz ponoć to już królów taki obłęd stary, 
Że nawet przyjaciołom swym nie dają wiary... 
A jeśli mnie pytacie, za jaką przewinę, 
Okryty taką hańbą, w tych katuszach ginę, 
Odpowiem: Ledwie zasiadł ten władyka srogi  
Na tronie swym ojcowskim, począł między bogi13  
Rozdzielać dostojeństwa, stanowić urzędy  
Dla jednych i dla drugich, wszelkie tylko względy 
Dla biednych zdeptał ludzi — owszem, dawne plemię  
Wyniszczyć nawet pragnął, aby nowym ziemię 
Móc obsiać pokoleniem. Nikt się nie postawił 
Okoniem14, jam się tylko odważył i zbawił 
Człowieka, że zdruzgotan nie spadł w Hadu15 ciemnie. 
I za to tak bolesne uczyniono ze mnie, 
Tak straszne widowisko: gorzko ci16 je znosić 
I gorzko patrzeć na nie!... Żem śmiał litość głosić 
Dla ludzi, sam litości nie zaznałem! Składnie 
Przystroił mnie tu Zeus, niechaj srom17 nań padnie. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Z żelaza ma ci serce albo i z opoki18, 
W kim ból twój, Prometeju, nie wzbudzi głębokiej  
Żałości! Ach! Dlaczego na to patrzeć muszę?! 
Patrząca, czuję mękę, co mi szarpie duszę. 

PROMETEUSZ

Tak, litość w przyjaciołach wzbudza ból mój krwawy. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Czyś więcej nie uczynił nic, ponad te sprawy? 

PROMETEUSZ

Przeze mnie człek nie widzi, co za los go czeka. 

PRZODOWNICA CHÓRU

A jakiś na to środek znalazł19 dla człowieka? 

PROMETEUSZ

Nadzieję zaszczepiłem ślepą w jego łonie. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Zaiste, skarb to wielki dały mu twe dłonie. 

PROMETEUSZ

Prócz tego jeszczem ogień przyniósł człowiekowi. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Więc odtąd mają płomień ludzie jednodniowi? 

PROMETEUSZ

Niejednej przezeń sztuki znajomość zdobyli. 

PRZODOWNICA CHÓRU

I za to, Prometeju, tak cię Zeus w tej chwili — 

PROMETEUSZ

Zbezcześcił i bezcześcić dalej nie zaniecha20.  

PRZODOWNICA CHÓRU

Nie widzisz kresu cierpień? Jestli to pociecha? 

PROMETEUSZ

Kres będzie, gdy on zechce, siły nie ma innej. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Czy zechce? Jest nadzieja? Nie czujesz się winny?  
Lecz mówić o twej winie na cóż by się zdało? 
Rozkoszy sobie żadnej, a tobie niemało  
Sprawiłabym zgryzoty. Zostawmy w spokoju  
Twój grzech, a ty się staraj pozbyć tego znoju. 

PROMETEUSZ

Kto z kaźnią się rozminął21, ten ci łatwo może  
Pochopne dawać rady noszącym obroże. 
Lecz jam to wszystko wiedział, daremne więc żale!  
Zgrzeszyłem, bom chciał zgrzeszyć, i nie przeczę wcale.  
Śmiertelnym niosąc szczęście, sam w nieszczęście wpadłem. 
A jednak nie myślałem, by tak gorzkim jadłem  
Karmiono mnie za czyn mój, bym, na tej opoce  
Przykuty, miał w tej pustce pędzić dni i noce, 
Tak marnieć przehaniebnie na tej wietrznej grani! 
Lecz rzućcie moją boleść! Łez nie rońcie dla niej!  
Zestąpcie raczej ku mnie, byście usłyszały, 
Co czeka mnie tu jeszcze, odartego z chwały. 
Słuchajcie mnie, słuchajcie, towarzyszki moje!  
Współczujcie razem ze mną! Straciła ostoję  
Ma dola22: po manowcach omackiem się wlecze  
I wciąż jedno za drugim trapi serce człecze. 
Podczas następujących słów Okeanidy zstępują z wozu na scenę.

CHÓR

Chętne znalazłeś uszy, 
O Prometeju ty mój! 
Chyżo ten rydwan rzuciwszy skrzydlaty, 
Prujący powietrzny szlak, 
Którym polotny przelatuje ptak, 
Przebiegłam do skalnej twej głuszy, 
By poznać ten straszny znój, 
Ten los, w nieszczęście bogaty. 

SCENA 2

PROMETEUSZ, OKEANOS

OKEANOS

Otom u kresu przedalekiej drogi! 
O Prometeju, ku tobie, 
Do tych samotnych kniej, 
Posłuszny woli mej, 
Bez lejc mnie rumak wiatronogi 
Z chyżością ptaka wiódł. 
Współczuję twojej żałobie, 
Albowiem jedna — pamiętać to chciej! —  
Łączy nas krew23. 
Ale i wspólny pominąwszy ród, 
Nikt u mnie większej nie zażywa cześci24.  
Nie lubię przesiewać plew 
Daremnych słów, 
Dlatego, proszę, mów, 
Czy mogęć ulgę przynieść w twej boleści?  
Przekonasz się też niebawem, 
Że w twym nieszczęściu krwawem  
Nie jest ci żadna brać wierniejsza dana  
Nad przyjaciela twego, Okeana. 

PROMETEUSZ

Ha! Cóż to! I tyś przybył, by widzieć naocznie  
Mą dolę? Co? Odwagę miałeś rzucić mrocznie25  
Twych jaskiń samorodnych, toń równoimienną26 
I przyjść nawiedzić ziemię tę, w żelazo plenną27?  
Patrzący na me losy, chceszli dla mej klęski  
Okazać swe spółczucie? Spojrzeć, jak zwycięski  
Ukarał mnie tu Zeus? Jak mnie, przyjaciela,  
Co tron mu wywalczyłem, straszliwie obdziela 
Swym gniewem? Jak mnie dręczy, uzyskawszy władzę? 

OKEANOS

Jać widzę28, Prometeju, i dobrzeć poradzę29, 
Choć rozum twój przemyślny radę sobie daje  
Najlepszą: poznaj siebie30, nowe obyczaje  
Racz przyjąć, gdyż bogami król dziś rządzi nowy. 
Zaprzestań raz dumnymi wygrażać mu słowy, 
Bo Zeus cię usłyszy, choćby wyżej jeszcze  
Zasiadał na swym tronie. Przestań, a te kleszcze  
Męczarni twych dzisiejszych będąć31 niczym więcej, 
Jak tylko jakimś widmem igraszki dziecięcej. 
Rzuć gniew swój, o nieszczęsny! Niech go już nie drażni, 
I bacz, iżby z tej ciężkiej wydostać się kaźni. 
Zapewneć wypowiadam32 słowa dawno znane, 
Lecz widzisz, Prometeju, jaką krwawą ranę 
Zadała ci języka twego czelna33 pycha! 
W niedoli tej pokorą niech pierś twa oddycha. 
Czyż do tej klęski jeszcze chcesz dorzucać świeże?  
Naukę niech ode mnie twa roztropność bierze: 
Nie wierzgaj — to ci radzę — przeciw ościeniowi34, 
Bo widzisz sam, jakiemu dziś władcy gotowi  
Podlegać nieśmiertelni. A teraz odchodzę, 
Pragnący się przekonać35, na jakiej by drodze 
Wybawić cię z nieszczęścia. Uczynię, co można, 
A przedsię36 mowa twoja niech będzie ostrożna, 
Nie bluźnij! Czyż nie widzisz, arcy-mędrcze luby, 
Do jakiej czelny język prowadzi zaguby? 

PROMETEUSZ

Zazdroszczę ci, iż żadnej nie doznałeś kary, 
Jakkolwiek mężnieś poparł wszystkie me zamiary. 
Dziś o mnie ty się nie troszcz, zostaw swego druha! 
Zeusa nie przekonasz, niechętnie on słucha! 
Sam zważaj, byś się w gorzkiej nie znalazł potrzebie. 

OKEANOS

Pouczasz lepiej innych niż samego siebie. 
Po czynach ja to widzę, nie słowach. A przecie  
Nie krępuj mojej woli. Jest jeszcze na świecie  
Nadzieja! Mam nadzieję, że łaski Zeusowej  
Dostąpię i te twoje połamię okowy. 

PROMETEUSZ

To wszystko, co mi rzekłeś, w wielkiej u mnie wadze; 
Nie lubię być dłużnikiem. Jednak ja ci radzę, 
Zaniechaj swego trudu, bo, mówiąc niekłamnie,  
Daremny trud, jeżeli chcesz się trudzić dla mnie. 
Z daleka stój od tego! Sam będąc w niewoli, 
Nie pragnę żadną miarą, ażeby mnie gwoli  
Ktokolwiek inny znosił równe moim ciosy. 
Toć cierpię już niemało, że tak srogie losy 
Dotknęły mego brata, Atlanta: w krainie  
Zachodniej, gdzieś daleko, w ciężkim znoju ginie,  
Dźwigając słupy niebios i ziemi37 — ogromne, 
Niezwykłe jest to brzemię! Żal mi też, gdy wspomnę  
Tyfona38: syn ten Gai, stugłowy, straszliwy  
Dziwotwór, mieszkający w kilikijskiej niwy  
Jaskiniach39, groźnej uległ przemocy: wokoło  
Zabójczym tchem ziejący, śmiał on stawić czoło  
Wszem bogom; z oczu iskry sypiąc coraz krwawsze,  
Przypuszczał, że tron Zeusa zdruzgoce na zawsze. 
Lecz czujny pocisk Boga, grom płomiennopióry, 
Dyszący strasznym ogniem, padł na niego z góry:  
Porażon w samo serce, tak pełne przechwałek, 
Spopielił się w tym żarze nieszczęsny pyszałek. 
Na pował rozciągnięta, bezwładnie dziś leży 
Ta bryła nad zatoką40, u morskich wybrzeży, 
Głęboko w wnętrzu Etny, a znad jej siedliska, 
Na skalnym siedząc szczycie, skry Hefajstos ciska,  
Rozgłośnie swym kowalskim kowający młotem. 
To stąd strumienie ognia rozleją się potem 
Na równie sykielijskie41, na te łany żyzne, 
By chciwym zniszczyć zębem plennych żniw ojczyznę.  
Tak Tyfon, wyziewając gniew zapamiętały, 
Ogniste z źródeł ognia rzucać będzie strzały,  
Jakkolwiek Zeus go w węgiel obrócił swym gromem. 
Lecz po cóż cię pouczać? Wszystko ci wiadomem, 
Nie jesteś bez rozumu, niech on cię ocali! 
Ja tutaj swoją nędzę będę znosił dalej, 
Dopóki nie ochłonie Zeus w swym żarnym gniewie. 

OKEANOS

Posłuchaj, Prometeju, czyż twój umysł nie wie, 
Że z gniewu nas wyleczyć dobre słowo może? 

PROMETEUSZ

Tak, serce swe w stosownej gdy zmiękczymy porze, 
Nie zasię gwałt zadając naszej złości wrażej42.  

OKEANOS

A jeśli kto się na to w swej trosce odważy,  
Wytłumacz, jakie z tego wynikną mu szkody? 

PROMETEUSZ

Daremna wszelka dobroć, stracone zachody.  

OKEANOS

Więc pozwól, niech choroby tej w sobie nie tłumię;  
Rozumny, kto swój rozum w czas zataić umie. 

PROMETEUSZ

I z tego, zda się, dla mnie wynikłaby nędza. 

OKEANOS

Widocznie słowo twoje precz mnie stąd wypędza. 

PROMETEUSZ

Ażeby twoja litość nie obmierzła komu.  

OKEANOS

Czy temu, co w niebieskim dziś króluje domu?  

PROMETEUSZ

Uważaj, byś nie ściągnął na się jego burzy. 

OKEANOS

Twój los mi, Prometeju, za przestrogę służy. 

PROMETEUSZ

Więc dobrze; odejdź, spiesz się, wytrwaj w twym zamiarze. 

OKEANOS

Co sam uczynić pragnę, czynić mi to każe 
Twe słowo. Niecierpliwie już skrzydłem trzepoce  
Ten ptak mój czworonożny, wszystkie swoje moce  
Wysila, by, powietrzne w lot przebywszy drogi, 
Kolana zgiąć w swej stajni na spoczynek błogi. 
Siada na gryfa i odlatuje.
  1. opowiedzże — konstrukcja czasownikowa z partykułą wzmacniającą -że. [przypis edytorski] ↩
  2. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski] ↩
  3. sromotny (daw.) — haniebny. [przypis edytorski] ↩
  4. zepchnion — daw. skrócona forma od: zepchnięty. [przypis edytorski] ↩
  5. dalej — następnie; w dalszej kolejności. [przypis edytorski] ↩
  6. Tytanów, Uranosa płód i matki-Ziemi — Tytani byli synami Uranosa i Gai, tj. Ziemi. [przypis edytorski] ↩
  7. sądzący — daw. forma imiesłowu; dziś: sądząc. [przypis edytorski] ↩
  8. macierz ma, Temis i Gaia (mit. gr.) — Temida była córką Gai; tu: obie zostały utożsamione. [przypis edytorski] ↩
  9. ci — tu: partykuła wzmacniająca. [przypis edytorski] ↩
  10. te władce — dziś popr.: tych władców. [przypis edytorski] ↩
  11. wszystkie sprzymierzeńce — dziś popr.: wszystkich sprzymierzeńców. [przypis edytorski] ↩
  12. ci — tu: partykuła wzmacniająca. [przypis edytorski] ↩
  13. między bogi — daw. forma N.lm; dziś popr.: między bogami. [przypis edytorski] ↩
  14. postawić się okoniem — sprzeciwić się, stawić opór. [przypis edytorski] ↩
  15. w Hadu — skrót od: w Hadesu. [przypis edytorski] ↩
  16. ci — tu: partykuła wzmacniająca wymowę zdania. [przypis edytorski] ↩
  17. srom (daw.) — hańba, wstyd. [przypis edytorski] ↩
  18. opoka — skała. [przypis edytorski] ↩
  19. jakiś na to środek znalazł — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: jaki na to środek znalazłeś. [przypis edytorski] ↩
  20. zaniechać — przestać; porzucić jakąś czynność. [przypis edytorski] ↩
  21. kto z kaźnią się rozminął — kto sam nie cierpi; kaźń: cierpienie, tortura. [przypis edytorski] ↩
  22. dola — los, przeznaczenie. [przypis edytorski] ↩
  23. jedna (...) łączy nas krew (mit. gr.) — Okeanos jest synem Uranosa i Gai, najstarszym z Tytanów. Za matkę Pro­meteusza uznaje się u Ajschylosa Temidę, która była siostrą Okeanosa: byłby więc on wujem Prometeusza. [przypis edytorski] ↩
  24. cześci — dziś popr. D.lp: czci (tj. szacunku). [przypis edytorski] ↩
  25. mrocznia — tu: mrok, ciemność (lm: te mrocznie). [przypis edytorski] ↩
  26. toń równoimienna — ocean (o tym samym „imieniu”, tj. nazwie, co jego władca, Okeanos). [przypis edytorski] ↩
  27. ziemię tę, w żelazo plenną — Scytia, słynąca z obfitości rudy żelaza oraz znajomości jej obróbki. [przypis edytorski] ↩
  28. jać widzę — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć; inaczej np. widzę ci ja (tj. naprawdę widzę, dobrze widzę). [przypis edytorski] ↩
  29. dobrzeć poradzę — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć; inaczej: dobrze ci poradzę; znaczenie: doprawdy dobrze poradzę. [przypis edytorski] ↩
  30. poznaj siebie — tu: zdaj sobie sprawę ze swego położenia i możliwości. [przypis edytorski] ↩
  31. będąć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski] ↩
  32. zapewneć wypowiadam — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski] ↩
  33. czelny — odważny, zuchwały. [przypis edytorski] ↩
  34. oścień — rodzaj narzędzia: spiczasty kij do popędzania bydła a. ostre widły na długim trzonku używane przy połowie ryb. [przypis edytorski] ↩
  35. odchodzę, pragnący się przekonać — daw. forma imiesłowu; dziś: odchodzę, pragnąc (...). [przypis edytorski] ↩
  36. przedsię (daw.) — przecież, wszak; jednak; nadal. [przypis edytorski] ↩
  37. srogie losy dotknęły mego brata, Atlanta (mit. gr.) — Atlant, właśc. Atlas, syn Japeta (a więc brat Prometeusza), stanął na czele Tytanów i podjął walkę przeciw Zeusowi; po zwycięstwie bogów olimpijskich został za karę obarczony dźwiganiem sklepienia niebieskiego nad ziemią. [przypis edytorski] ↩
  38. Tyfon (mit. gr.) — gigant o stu wężowych gło­wach, syn Tartaru i Gai; wystąpił przeciw władzy Zeusa, ten jednak raził go piorunem i przywalił Etną (tym tłumaczono wulkaniczną aktywność góry). [przypis edytorski] ↩
  39. w kilikijskiej niwy jaskiniach — tj. w górzystej Sycylii. [przypis edytorski] ↩
  40. nad zatoką — tu: nad Cieśniną Mesyńską, rozdzielającą wody Morza Tyrreńskiego i Morza Jońskiego oraz Sycylię od Kalabrii na płd. krańcu Płw. Apenińskiego. [przypis edytorski] ↩
  41. sykielijski — sycylijski. [przypis edytorski] ↩
  42. wraży — wrogi; tu: nienawistny; pełen wrogiego rozjątrzenia. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Ajschylos

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Prometeusz skowany · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ajschylos-prometeusz-skowany/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Jan Kasprowicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis