Źródło i licencja tłumaczenia
AKT CZWARTY
Rano. Dom Judasza od innej strony. Duże drzewa. Od prawej strony mały pagórek. Omszone głazy półkręgiem po lewej stronie sceny.
Judasz siedzi na głazie po środku sceny z głową zwisłą ku ziemi.
GŁOS Z GÓRY
JUDASZ
Jak gromem ugodzony
GŁOS Z GÓRY
JUDASZ
przychyla się, zakrywając głowę płaszczem.
Woła...
po chwili
Ucichło...
A — —
ucichło...
Cisza...
Wieki brzmią!
ten głos...
Wołał mnie...
Jak ciche drzewa...
Złudzenie!
Nie wołał nikt...
uśmiecha się boleśnie
przywidzenie...
Cicho... Trawa śpi — —
zielona trawa — — wonieje — — —
O, co za straszne dni...
Co za dzieje...
Trawa — — zielona — — czysta — —
cicha tak...
Glista
sunie się — o — —
Mrówka się spieszy —
niesie coś — — co?...
Z pieleszy
wyłazi pająk ziemny — co za brzuch
pękaty... Wszędy ruch,
życie...
Tak — trawa cicha — —
cicho wokół — nie wzdycha
nikt — — nie jęczy — — nie łka — —
w najwyższem przerażeniu
Ta trawa cała krzyczy:
drżąc
po chwili głucho
Któż sobie życzy
być żywcem chowany w grobie?
Są
którzy chcą —
chcieli — — —
W tej dobie
opiera się o pień
jest — — człowiek — — —
zakrywa gwałtownie twarz
Ów dzień! Ów dzień! Ów dzień!...
Dzień Rady...
Bezradnie obwisa cały ze zwieszonemi rękoma w dół.
po chwili
Znów — —
ze strasznem westchnieniem
Gdyby wrócił...
po chwili zimno
lub On... Włada...
po chwili z rozpaczą
w tę sieć? Jam człowiek...
po chwili
przeciw Boga? i przeciw Czarta? Nic...
dotyka końcem stopy
rosnący tu
pod krzem: roztoczy skrzydeł dwoje
i wzleci w strop, jak sokół niedosiężny,
gdy zechce On — lub Szatan... Któż jest mężny
przeciw nim?...
drży
Jest las — — i nic...
wielkim głosem, zimno
chciałem zabić — i jest zabitem Ciało...
po chwili
idę — — sam — —
sam jeden — — z żelazem w duszy — —
ni jeden się nie ruszy
pod nogą głaz chodnika, ani zadrgnie
kamienny schód — —
idę, a nikt nie pragnie
zatrzymać — — Rady Dom — — wszedłem,
by wydać Go... Paść musiał...
po chwili
przed Radę wiodą — — — przecz
nie wstrzymał nikt? Wstecz
nie pchnął?... Tak być musiało — —
chciałem zabić — — i jest zabitem Ciało...
po chwili
czy chwyta sen gorączki?... Jakiś tłum — —
zjawa — — czy mór — — — orszak głów — —
widzę — — —
Ściemnia się.
WIDZENIE
Wchodzi Annasz, Kaifasz, dziesięciu z Rady i urzędnik arcykapłanów. Zasiadają półkolem na głazach, arcykapłani w środku. Urzędnik staje obok Kaifasza z pergaminem w ręku. Judasz powstaje w hallucynacji, czyni kilka kroków i staje przed arcykapłanami. Cała ta scena trzymana być ma matowo.
Rozjaśnia się, lecz niezupełnie.
KAIFASZ
JUDASZ
z Keriothu, dzień od Hebronu —
KAIFASZ
JUDASZ
KAIFASZ
JUDASZ
KAIFASZ
JUDASZ
aby się stały ostateczne rzeczy...
Ja znam — —
Syn Człowieczy,
który jest Synem Bożym, będzie
wydan.
Jam jest narzędzie.
Jam uczeń Jego.
KAIFASZ
JUDASZ
KAIFASZ
wyciągający szczypce? A zuchwale.
Przed Radą jesteś!
JUDASZ
KAIFASZ
W jakiej chwale?
Pokłon nam!
JUDASZ
Ja Boga mam
w rękach...
rozstawia palce
Cóż wy?
Jam jest, który wali zrąb
co stawił Bóg — —
ćmy
spadające na trup!...
Wy — popiół będzie z was,
choćbyście trwali świat — —
robactwa kłąb —
Syn Boga jest mój łup.
Przychodzę zabić ciało...
Czas
przyszedł...
Lat
tysiące... Chwałą
napełnion...
nagle
Potargał mnie i psom mnie dał!
On przeklął!...
On tknął
palcem czoło — przychodzę zabić ciało —
Bóg żywie — ciało zginie...
KAIFASZ
JUDASZ
KAIFASZ
JUDASZ
To życie — kał:
któż je dał
ulepił ręcy swemi
w glinie?...
I przyszedł czas... i przyszedł dzień...
zaświtał blask... zajaśniał dzień...
com czuł...
zakrywa twarz
odsłaniając twarz
i wy, przytomni!
Jeden był Słońca Wschód!...
Com czuł — — gdy w lasu cień
podobna łani — — —
u Boga się upomni
krew...
TRZYNASTU
JUDASZ
orzeł i lew — —
Abel tu padł — —
wstał Kain — —
Krew
znowu rzucona...
po chwili
Niebieskie zioła i różane.
Od słońca wody wysrebrzane.
Od słońca obłok złotem jasny.
Kielichy kwiatów i pąkowie.
Wszędy chleb, wszędy napój własny.
Wszędy dom. Wszędy jest wezgłowie...
Słowo po słowie tak upada,
jak między wróblów ziarno prosa,
jak otrząs wiśni gdy się czyni,
jak manna spadła na pustyni —
i otwierają się niebiosa
gdzie Boga widzą oczy ludzi...
A cóż ze snu takiego budzi?...
po chwili
chodników, zewsząd przez wsze kraje
pielgrzymi idą, idzie tłum,
przez wieki, wieków wieki...
Wszyscy przeciwko mnie
z rękoma
wyciągniętemi...
wstaje
krzyż nad mną — — jak orzeł...
krzyczy przeraźliwie
na krzyżu!...
pada na twarz, po chwili powstając
przyszedł wydać. Wiadoma
mnie rzecz. Nie we dnie,
w noc...
On przed wiekami
wiedział... w niebie... Dajcie mi straż. Powiodę!
ANNASZ
dać?
JUDASZ
Starcze! Tyś proch przede mną! Cóż od ciebie?
ANNASZ
JUDASZ
wyciągając rękę
Na hańbę?
chwyta włos na głowie
Jeszcze ten jeden włos — — —
na nim się mieści
nagroda za mękę Boską...
Ściemnia się. Rada zapada się w cień. Judasz stoi chwilę nieruchomy, potem woła głośno.
od której włos nie siwieje,
ale odpryska od głowy!...
EBAL
uchylając okno domu Judasza.
Kto krzyczy?
JUDASZ
EBAL
gospodarz —
poznając Judasza
JUDASZ
EBAL
JUDASZ
EBAL
drwiąco, wysuwając równocześnie koniec kija
Judasz jakby się chciał rzucić ku Ebalowi, gdy ukazują się Sella, Ada i Mawiael z tobołkami na plecach. Nie widzą Judasza.
ADA
SELLA
po prośbie.
MAWIAEL
Niech go czart żywcem pogrzebie!
JUDASZ
nie posuwając się
Dzieci Judasza zatrzymują się. Chwila milczenia.
MAWIAEL
ADA
SELLA
EBAL
Kijami was odegrzmocą!
JUDASZ
Ani Judasz, ani dzieci nie robią ku sobie kroku.
MAWIAEL
SELLA
przychodzisz dług?
EBAL
MAWIAEL
przez ciebie!
JUDASZ
ojca w czoło! Gdzie trzy srebrniki?!
SELLA
Ukazują się sąsiedzi wychodzący do rannej pracy koło domu.
SĄSIAD I
SĄSIAD II
SĄSIADKA I
SĄSIADKA II
jakiś inny, niźli był —
SELLA
JUDASZ
SELLA
JUDASZ
SĄSIADKA I
SĄSIADKA II
SĄSIAD I
JUDASZ
Przez was się w męczarni duszę!
SELLA
Przez ciebie się wstydem spalę!
ADA
głupowato powtarza
JUDASZ
MAWIAEL
SĄSIAD I
SĄSIADKA I
z pięściami na się?
SĄSIADKA II
Ojciec z dziećmi! Drzeć się tak
poprzed ludzi!
SĄSIAD I
myśleć teraz, kiedy brak —
SĄSIADKA II
nie czekając —
SĄSIADKA I
Niech nie gorszy!
SELLA I MAWIAEL
EBAL
ukazuje się z okna.
Psy spuszczę!
Wchodzą Jan i Jakób Zebedeuszowi.
JUDASZ
z rozpaczą załamując ręce
Jakby chciał uciec, jednak zostaje w miejscu.
JAKÓB
zaszliśmy przed zdrajcy dom —
spostrzega Judasza
GŁOS Z GÓRY
Daleki grzmot.
GŁOSY POMIESZANE
Zagrzmiało!
Czyście słyszeli?
W grzmieniu głos!
Mnie się wydało,
ktoś wołał!
JAN
podniesionym głosem
Żar błysnął z pośród topieli!
JAKÓB
do Judasza
JUDASZ
zwieszając głowę, złowrogo
JAKÓB
Wszyscy skupiają się.
Rozdziera szatę.
SĄSIEDZI
JAKÓB
JUDASZ
SĄSIEDZI
JAKÓB
Wąż cię swą śliną oślinił,
który w Raju wzbudził grzech!
SĄSIEDZI
JAKÓB
SĄSIEDZI
Grzmot.
JAN
Żebrzcie, by od waszych strzech
odstąpił gniew Pański, ściany
domów waszych nie pokruszył!
Bo się wzruszył Pański gniew!
Bo rozewrą się niebiosy
i ujrzycie bok krwią zlany
i ujrzycie krwawe włosy,
i ujrzycie z włosów krew!
Żebrzcie, bo się Bóg poruszył
wskazuje Judasza
Drżyjcie! Bo wał wstaje w morzach,
piętrzą się głębie żywiołu,
góra się na górę stawi,
aby zagrzmiały pospołu:
oto, który przedał krew!!!
JUDASZ
dygocąc
SĄSIEDZI
nie rozumiejąc, ze zgrozą
JAN
do Judasza
Ciało Boga?!
JUDASZ
SĄSIEDZI
JAN
Nieme drzewa będą sędzie!
Niema trawa krzyczeć będzie:
przeklęty!!
JAKÓB
srebrników zaprzedał Boga!
SĄSIEDZI
JAKÓB
Jan i Jakób wychodzą.
JUDASZ
z rozpaczą
ADA
głupowato
i zwrócił, a Ebal w domu?
MAWIAEL
a on zwrócił?! oddał komu?!
ADA
głupowato
przez noc całą tam pod stogiem...
SĄSIEDZI
połowa
SĄSIEDZI
druga połowa
SĄSIADKA I
wskazując za Janem i Jakóbem
SELLA
Gdy my tak —
zaciska pięście i zbliża się ku Judaszowi. Mawiael i Ada za nią.
Gdy my tu —
JUDASZ
nie cofając się, głucho
SĄSIEDZI
Bił swą żonę! Bił swą mać!
Boga za srebrniki zdał!
Jeszcze ściągnie Boży gniew
na domy nasze i niwy!
Aniołowie go przeklęli!
Kamionować!!
Straszliwe grzmoty z przerażającym błyskiem. Powicher skręca i obala drzewa.
GŁOSY
Pioruny!... Ulewa drzew!...
Sąsiedzi uciekają do domów. Dzieci Judasza za nimi. Judasz pozostaje nieruchomy. Powicher przelata i ucisza się.
NIEZNANY
pojawiając się.
JUDASZ
głucho
NIEZNANY
JUDASZ
j. w.
jak tęcza —
NIEZNANY
JUDASZ
j. w.
NIEZNANY
JUDASZ
NIEZNANY
JUDASZ
z bolesną rezygnacją
po chwili
NIEZNANY
JUDASZ
NIEZNANY
JUDASZ
z rozpaczą
Ściemnia się. Nieznany znika. Rozjaśnia się.
z czułością
twe włosy — — twe oczy — — twe ręce —
spod śmiertelnego zawoja — —
twe oczy — —
otom twój syn...
widzisz mnie?
Och, twe spojrzenie!...
w uniesieniu
z rozpaczą wyrzutów sumienia
po chwili
któremi miał twój syn
kamionowany być...
po chwili
bezmierny ciężar...
po chwili
twe nieprzespane noce,
twoje serdeczne płacze,
twoje rozpacze...
Twoje sieroce
godziny życia... Twe czoło
zdeptane — —
wzdryga się
twe łzy — — —
Bóg nie powiedział: przebaczę...
z wybuchem
bita — —
ty, któraś kryła twarz połą
szaty, gdy ręka cię syna — —
by twarz zakryta — —
by twarz! — — —
Godzina
straszna — — pamięci...
po chwili
przeciwko mnie — — gdy krzyż
nad mną, jak orzeł — matko! i ty?!...
przeciw mnie?!...
słania się
głucho
tygrysa...
przecz?...
po chwili
cóż łzy twe?
w wyczerpaniu ducha
szczęście i miłowanie?...
Z za domu Judasza wychodzi stara kobieta z sierpem, schyla się i poczyna żąć trawę.
JUDASZ
Matko!...
To ty?! To ty?!...
jakby w obłędzie
Jak śliczny — o,
na kwiecie... skrzydła rozchyla,
poleciał...
Mamo, o,
widzisz, jaki on duży — —
jak dłonie dwie — —
jak się ślicznie lśnią
skrzydła — — mknie — —
jak kwiat do gwiazd w podróży...
Co będziesz żęła? Trawę?
Dla krowy?
Szkoda trawy,
biegną w niej takie żwawe
robaczki — o — — —
takie rade...
nagle
twe lica!... Nie żnij trawy —
pot z niej wystąpił krwawy — —
krew z trawy!!... krople jak groch!!...
chwyta się za głowę
Przestań żąć trawę!!
Nie?!
Zbliża się gwałtownie i podnosi rękę jak do uderzenia. Nagle zakręca się i pada u stóp widma, które żnie dalej.
powstając, po chwili
nic więcej...
Nie ma krwi...
Matko — — przebacz mi — —
ty wiesz — — ty...
ty wiesz — — —
Bóg tak chciał — —
przeklął — —
i życie dał...
po chwili pod nagłą myślą
Mą twarz?
Tyś ją dała — —
sierp w ręku masz:
zedrzej!... Rękami
zedrzej — — plami...
Gdym w paschę był
w Jerozolimie młodym chłopcem,
gdziem się pokazał, zaraz szmer:
złodziej... Jakąem wściekłość krył,
a i ból jaki!... W oku obcem
myśl taką budzić — na pierwszy zer...
Złodziej!... tym szeptem w twarz mi pluto!..
zrywając się z dzikim krzykiem
z śród żywych mnie!!
z furią
Widmo przestaje żąć, podnosi się i patrzy na Judasza. Moment wahania. Wydaje się, jakby widmo chciało wyciągnąć ku niemu ręce i postąpić ku niemu, jakby czekało, aby on się zbliżył. On jednak stoi nieruchomy. Ściemnia się. Widmo niknie. Rozjaśnia się.
z wysileniem
przede mną — —
uciekła — — drugi raz — —
raz pierwszy w ciszę podziemną,
pod grobu głaz — —
raz drugi — —
Skończone.
Był cień...
Uszła — — jam — — jam — —
po chwili podnosząc powoli palec ku niebu.
znikła — to było widmo — — szloch
i nic...
Tam kiedyś matek dwóch
zadrżą wnętrzności
naprzeciw się — tam — w niewysłowionej boleści — —
dwóch matek — — —
a przecież oddałem trzydzieści
srebrnych, nie wziąłem nic!
Słychać śmiech i w oddali grzmot piorunu.
Judasz z przerażeniem
GŁOS NIEZNANEGO
Odeszła!
JUDASZ
chwytając się za głowę.
W hallucynacji Judasza pojawia się gromada dzieci, potem orszak kobiet młodych i starych, potem orszak mężów i starców, na końcu Uczniowie. Jan Ewangelista trzyma ogromny czarny krzyż przed sobą. Wchodzą z różnych stron i prawie otaczają Judasza stojącego pod drzewem. Wszyscy mają prawice wyciągnięte ku Judaszowi, piętnujące.
JUDASZ
w największej trwodze
po chwili z rękoma do tłumu
po chwili na wsze strony
Po co idziecie?
Zwróciłem tych trzydzieści...
Żem wydał Pana,
że krew rozlana — —
lecz patrzcie w głąb boleści...
straszny szyderca
kawały przed psy miotał!
przetom przezdradził — —
przetom prowadził — —
przetom ten Dom zdruzgotał...
Po co idziecie?...
Krzyż mnie pod ziemię wgniata!...
Okropni sędzie!...
I sąd wasz będzie
do końca, do końca świata!!...
Tłum cofa się i wychodzi.
JUDASZ
sam
Nie jestem proch... O straszliwość...
Pusto... Jasność świetlana
dnia...
Świata żywość
pełna, a pusta tak — — jak szczyty gór — —
Ni Boga, ni Szatana...
O klątwa!!
chwyta sznur, którym jest przepasany
i ja...
I przecz?!
Grzmot.
Cały mi świat
przez wieków grad
na oczach jest widomy —
jam Wieczność...
W jasności wstępuje na pagórek po prawej stronie sceny Nieznany w purpurowym płaszczu z płomiennym trójzębem w ręce.
NIEZNANY
JUDASZ
przeniknięty do szpiku kości
NIEZNANY
tam będzie płacz i zgrzytanie zębów...
JUDASZ
NIEZNANY
płomienia w ręku Anioła
u Raju zrębów.
JUDASZ
powtarzając
czyja się dusza pada, psowa,
czyja się dusza zsuwa w cień,
czyjej się duszy chwycił grzyb,
wziąwszy chleb w koszyk, nieco ryb,
do Galilei niechaj spieszy,
bo w Galilei wielkie dni...
wybucha płaczem spazmatycznym.
NIEZNANY
słowa — dym...
JUDASZ
wieczność męki — — —
nikt nie pocieszy — —
nie przebaczy — —
NIEZNANY
wieczność kary,
wieczność rozpaczy.
JUDASZ
I nigdy przebaczenia?!
NIEZNANY
Grzmot.
JUDASZ
porywając się
GŁOS Z GÓRY
JUDASZ
Jam nie Adam, co drżał!
Przeklęty byłem tu, niech będę tam
potępiony!!...
Przeciągłe grzmoty.
ziemio! Ruń gwiazdo i słońce!
Z niebiosów bram
wyjdź ogniu i z piekła krat!!
Klnę rodzące
i niemowlęta!!
Zioła, zwierzęta,
zasiew i plon
i wszystek ludzki świat!
Niech zginie, co stworzył On!!...
Przeklinam!!
NIEZNANY
zstępuje za pagórek.
JUDASZ
z podniesionemi obu pięściami ku niebu.
Nagle zatacza się, jakby jakaś moc ugodziła weń.
Co to?! Z niebiosów?! Ręka?!
Ku mnie?! Nad głową mą?!
Ku mnie — — w czoło — — w pierś — — a!!
Palec wytknięty! Palec — we mnie!
Ach! We mnie!!...
O jak mię nęka!
Wieki już trwa!!
Wieki już tak... Ha, skryć się — — —
Daremnie! Daremnie! Daremnie!
Ziemię na wskroś przebije!!
A!! wyję
jak pies...
O to okropne
ten palec tam — — ten palec nad mą głową...
Jak wąż zdeptany: wić się...
O to okropne! okropne! okropne!
Tak nieruchomo wytknięty — — z mocą,
na której wisi świat...
Włosy się pocą
krwią — — — jak Jemu...
Rwą się
wnętrzności... Nie znikniesz?!...
Puste słowo — —
to Wieczność...
Ha!! Zapadam się — — przepadam — —
widziałem w pąsie
Czarta — — czy siebie samego — —
Płomienie żegą — — —
Z Raju — jak Adam — —
W Piekło — jak Kain...
Zrywa z siebie sznur i zarzuca na gałąź.
Zasłona spada.
Źródło i licencja
Domena publiczna · Kazimierz Przerwa-Tetmajer
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Judasz · Okładka na podstawie: Nathaniel_U@Flickr, CC BY 2.0
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: CC-BY-2.0
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: cover
Judasz · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-judasz/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.