Loreva
Loreva

Rozdział 4 z 5

AKT TRZECI

Ogród cienisty. W głębi dom namalowany na zasłonie, która się może podnieść. Kwiaty, drzewa. Pod grubym pniem ławka. Pora pod zachód słońca.

SCENA I

Nun i Hul siedzą na trawie jedząc bób.

NUN

starszy, lepiej odziany

Jakoś nie widać tych gościów, co u nasz mają być dzisiaj.

HUL

młodszy, parobek ze wsi, mówi po chłopsku

A któs to ma być?

NUN

A cóż cię to nasza pani nie objaśniła, kiedy cię pożyczała od pana Jorobaama na dzisiaj?

HUL

Nie.

NUN

He! Żebyś ty wiedział!... W czałej okolicy tylko u nasz takie goście bywają! Aż oczy bolą!

HUL

A któs to taki?

NUN

Pan Syn Boży i uczniowie jego.

HUL

rozdziawia gębę nie rozumiejąc

Eee...

NUN

Ma się wiedzieć!

HUL

gapiowato

Jakże on wyglądo? Wielgi?

NUN

Głupiś. Nie twoja głowa w tem. Nasze państwo ma wyszokie sztosonki. Panna mieszkała długie czaszy w Jerozolimie. Tam dopiero! Bywali tam panowie rzymscy, greccy, perszcy, aszyryjszcy, szyryjszcy, egipszcy — aż oczy bolały! To ci nieraz powiem brachu, moja pani, niby nasza pani, nieraz mnie tam poszyłała z lisztem — bo niby się turbowała bardzo o naszą pannę, ale to już przeszło — bo nasza panna — wiesz, niby tego ten, oho! — aż oczy bolały! To byli bogaci panowie! A nasza panna to ci z nimi po perszku, szyryjsku, po rzymsku — to ci tak trzepała, jak ja tu do ciebie mówię! Hoho! Nie w kij dmuchał! Edukaczja! Ale to się wszystko zmieniło. Panna teraz jak święta. O czemże to ja chciałem mówić? Ehe! Pytałeś mi się, czy Pan Syn Boży wielki? A ja ci powiedziałem, żeś głupi. Słuśniem ci powiedział.

HUL

Moze, ale bez co?

NUN

„Bez co?” „Bez co?” Mówi się: cemu? „Bez to”, żeś się pytał. Pan Syn Boży taki jest, jak ty i ja. Ani więksy, ani mniejszy. Ino, że patrzeć nań — aż oczy bolą!

HUL

Bbe — — cemu?

NUN

Uwidzisz.

zamyśla się

Hm... Żeby to do nasz szam pan prekurator Pilatusz Poncziusz — albo szam pan arczykapłan Kaifas przyszedł — ciekawość, ktoby na pierwszem miejszczu siedział? Czy Pan Syn Boży, czy pan prekurator Pilatusz na ten przykład, albo na ten przykład pan arczykapłan, czy Pan Syn Boży?

HUL

Tak się pise: Syn Bozy?

NUN

Głupiś. Tak Go nazywa moje pańsztwo. Ale — hm — kto by na pierwszem miejszczu siedział? Zawsze to, choć osoba niezwyczajna, ale co prekurator, to prekurator, a jeszcze rzymski! Albo i arczykapłan... Musieliby się państwo dobrze namyśleć... A ty co myślis?

HUL

Co myślę? Niby względem tego, kto by na pierwsem miejscu za stołem siedział? Ja myślę, ze ten, co by se na niem pierwsy siad.

NUN

Głupiś. Ale kogo by posadzić trzeba? W tem rzecz.

HUL

W tem rzec? Niby Pana Syna Bożego, cy pana prekuratora, abo pana arcykapłana? He, cłeku, Pan Bóg daleko, a prekurator i arcykapłan blisko.

NUN

Mądrześ powiedział, dobrześ powiedział, słuśnieś wykalkulował. Pan Syn Boży jak Syn Boży, a co urząd to urząd i o honór stoi. Lada Rzymianin, abo i nasz Saduceus, jak się mu nie ustąpisz, to cię w pysk dziabnie, aż oczy bolą... Co urząd to urząd...

Słychać głos kobiecy wołający: Nun! Hul!

NUN

Żara! Żara!

do Hula

Chybaj! Aleśmy się też nagadali, aż oczy bolały...

Wychodzą.

SCENA II

Judasz wchodzi powoli z lewej strony i siada na ławce, schylając głowę w zamyśleniu. W chwilę za nim pojawia się z tej samej strony Nieznany i staje obok Judasza z założonemi na piersiach rękami. Judasz spostrzegłszy go przeraża się.

JUDASZ

Jesteś znów!?  

NIEZNANY

Widzisz. 

JUDASZ

Jak tu wszedłeś?  

NIEZNANY

Bramą. 

JUDASZ

Zawarta.  

NIEZNANY

Nie — otwarta owszem oścież.  

JUDASZ

oglądając się, rwąc myśl
Zawarta! Widzę!...  

NIEZNANY

Uczta będzie. Proścież. 

JUDASZ

Kogo?  

NIEZNANY

Kto prawo ma to samo 
wejść, co ty.  

JUDASZ

Prawo to samo? 
Któż ma je?  

NIEZNANY

Cień twój... 

JUDASZ

głowa zwisa mu bezradnie
Cień mój... Iście... 
Co cię tu wiodło?  

NIEZNANY

Smród. 

JUDASZ

opanowując się siłą
He — he! Straszysz... 
wzdryga się strachem.

NIEZNANY

Liście. 

JUDASZ

Tak... liście...  
znów siłą się opanowując
He — he... straszysz... 

NIEZNANY

„Gdziekolwiek było 
ciało, tam się i orłowie zgromadzą”...  

JUDASZ

posuwa się buntowniczo
Nie jesteś władzą! 
Nie jesteś siłą!...  
z rozpaczą
Ty jesteś niczem!...  

NIEZNANY

Wszystkiem. 

JUDASZ

Nie dla mnie!  

NIEZNANY

Właśnie dla ciebie. 

JUDASZ

broniąc się z rozpaczą
Nie jestem twoim! Nie jestem listkiem! 
Nie jesteś wichrem! Z drzewa nie urwiesz mnie!  

NIEZNANY

Zawieszę ciebie mocno — na kształt wiech — 

JUDASZ

kuląc się
Gdzie?... 

NIEZNANY

By cień twój był na niebie.  

JUDASZ

Na niebie? Mój cień?  

NIEZNANY

Wszerz! 
Ściemnia się.

JUDASZ

Jak tęcza?...  

NIEZNANY

Jako cień. 

JUDASZ

Ty wiesz?...  

NIEZNANY

Ty wiesz. 

JUDASZ

z rozpaczą słaniając się ku ziemi
Nie!!  

NIEZNANY

Popełnisz! 

JUDASZ

buntowniczo
Nie!!  

NIEZNANY

Popełnisz — 

JUDASZ

błagalnie
Nie!! 

NIEZNANY

Popełnisz grzech!... 
znika.
Rozjaśnia się. Judasz zatacza się bez sił z zamkniętemi pod grozą oczyma.

SCENA III

Judasz. Nawrócona.

NAWRÓCONA

w białej sukni, błękitnym płaszczu. Wchodząc od prawej strony spostrzega Judasza.
Co to?  

JUDASZ

otwiera oczy i upada na kolana przed Nawróconą
A!! 

NAWRÓCONA

Co czynisz?! 

JUDASZ

Święta! 

NAWRÓCONA

Świętym jest Pan. Przecz padłeś na kolana? 
Słyszałam głos...  

JUDASZ

z rozpaczną rezygnacją szepce
Szatana... 

NAWRÓCONA

z ufną pogodą
Już nie ma wstępu... 

JUDASZ

podnosząc się
Posłuchaj mnie. 
ujmuje Nawróconą za rękę, siada i lekko przymusza ją do usiąścia obok.
Pamiętasz?...  

NAWRÓCONA

Moment, gdym ocknęła się 
z martwych?  

JUDASZ

Nie. Serce pamięta — 

NAWRÓCONA

Serce pamięta wzrok 
co na mnie padł jak ton 
Dawida harfy w żal ducha...  

JUDASZ

On!... 

NAWRÓCONA

z miłością nieziemską uwielbiającą
On — winnicy sok, 
który napełnia kielich próżny.  

JUDASZ

On!...  
nieśmiało
Ty — nie dasz i jałmużny?  

NAWRÓCONA

Ubogie miłować każe —  

JUDASZ

On?  

NAWRÓCONA

On. 

JUDASZ

A kto ma uszy, 
niech słyszy —  

NAWRÓCONA

Mów 

JUDASZ

O miłowaniu. 

NAWRÓCONA

Pana naszego.  

JUDASZ

do siebie
O piekło! 

NAWRÓCONA

Mów.  

JUDASZ

O darze — 

NAWRÓCONA

Słowo jak balsam wciekło 
w głąb duszy — 
w trwaniu...  

JUDASZ

szukając sposobu
Cierpiałem srodze... 

NAWRÓCONA

Pocieszy.  

JUDASZ

Życie się wlekło 
jak gad.  

NAWRÓCONA

z nieograniczoną ufnością
Ulęże przy nodze. 

JUDASZ

Nieszczęsny byłem —  

NAWRÓCONA

z nieograniczoną wiarą
Ukoi. 

JUDASZ

szukając innego sposobu
Jam grzech...  

NAWRÓCONA

W Nim przebaczenie. 

JUDASZ

szukając innego sposobu
Żona zdradzała mnie... Dzieci złe... 
Dom lichwiarz wziął... Wróg stoi 
wokół...  

NAWRÓCONA

W Nim przecie 
żona i dzieci i dom i przyjaźń.  

JUDASZ

szukając innego sposobu
Posłuchaj mnie... 
zastanawia się, wreszcie
Patrz na mą twarz: 
jam wstręt — jam — — obrzydzenie — —  

NAWRÓCONA

Przed duchem niebo masz...  

JUDASZ

szybko, namiętnie
Cierpiałem... Nienawiść ojca, 
ból matki, braci wstyd, 
pospólstwa żart — 
kryłem się, jak zabójca — pytałem sam: com wart? 
echo mówiło: ciemności...  

NAWRÓCONA

W ciemnościach Światło gości...  

JUDASZ

I żyłem tak — i jeden dzień 
nie był radosny — jeden świt — 
ot: 
robak deptany, śmieć za płot 
rzucony — pleń, 
który się czołga, a ptaki żrą — 
i żyłem tak, dławiony krwią... 
bom prawo miał! 
I żyłem tak — — 
a wszak 
byłem człowiekiem, prawom miał 
jak drudzy żyć! 
Pośród róż! 
Szczęście znać! 
Szczęście ciał! 
Szczęście dusz! 
Prawom miał 
jak drudzy żyć! 
Jeść i pić 
z szczęścia mis — 
rozkosz pić, 
kochanym być, 
jak drudzy!... Prawom też miał! 
I dzień mój zwisł 
i spadł — —  
uwiądł kwiat, 
życia kwiat — — 
gwałtownie
bom był od urodzenia przeklęty!... 
przeklęty!... przeklęty!... 
Bo przeklął Bóg!...  
Nawrócona chce mówić. Judasz nie dopuszcza jej do słowa, usuwa się do jej kolan i mówi szybko chwytając oddech
I przyszedł dzień — i przyszedł czas: 
jam szczęśliw był... jam szczęście czuł... 
wśród cichych głusz... wśród błędnych dróg, 
wśród ciemnych drzew, wśród wonnych ziół, 
jam szczęśliw był... i wyrósł las 
co szczęście krył... 
I nadszedł czas 
i był ten czas, 
żem szczęśliw był...  
powstaje, z potęgą
I muszę być!!  

NAWRÓCONA

spokojnie
W Nim żyć.  

JUDASZ

po chwili
Nie — nie w Nim — nie — nie w Nim —  
z rosnącą namiętnością
Słowa — dym!  
chwyta Nawróconą za rękę, jak nieprzytomny
Jam krew — krwi chcę! 
Wiem, w kim mi żyć — nie w Nim — 
słowa — dym! 
Pędzą dnie, 
nie wrócą — pójdź!  

NAWRÓCONA

odtrącając go
Precz! 

JUDASZ

Nie! 
Jam krew — krwi chcę! 
Pójdź!!  

NAWRÓCONA

Precz! 

JUDASZ

Nie! 
Jam silny!... Przecz 
odtrącasz? W rękuś drżała!... 
Las widział nas — — 
Pójdź!!  

NAWRÓCONA

obejmując ramieniem drzewo
Precz! Tyś jest zakała, 
trąd —  

JUDASZ

szarpiąc ją ochrypły z żądzy
Pójdź!... 

NAWRÓCONA

Opętańcze! 
Precz!!  

JUDASZ

nieprzytomny z uniesienia
Sen w piersi niańczę — — 
cienisty las — —  
piorunująco
Co ty?! nieszczędna za dukata! 
Ty jesteś szmata!! 
chce ją unieść w rękach, Nawrócona wydaje krzyk. Judasz pada po raz trzeci na kolana z widoczną nową błyskawicą myśli w głowie.
Przebacz mi!... 
po chwili, gdy Nawrócona dyszy nie mogąc przyjść do siebie.
Ja wydam... 

NAWRÓCONA

przerażona
Coś rzekł?!  

JUDASZ

Wydam Go... 
Nawrócona chce się zerwać, biec, Judasz przytrzymuje ją, powstając.
W twojem jest ręku Jego los.  
Nawrócona jakoby zobaczyła otwartą przepaść u stóp.
Pójdź...  
Widzisz cios 
nad Jego sercem?... 
Widzisz kły 
Saduceuszów?... 
Pazurów sto. 
w Jego pierś — Faryzeusze!... Patrz!... 
Pójdź... 
Bacz: 
w twem ręku On...  
do siebie
Piekielny jad... 
głośno
Twa siostra, brat — 
uczniowie, Matka Jego... lud...  
do siebie
Stanie się cud...  
głośno
I cały świat — — 
On — pasterz trzód —  
do siebie
Omdlewa kwiat...  
głośno
W twem ręku Jego los — 
wydam — 
Patrz: rany — 
cały we krwi skąpany, 
ciało odpada od kości, 
język schnie, kona głos, 
a każdy, każdy włos 
śliną oplwany, 
błotem zbryzgany 
krwawem — 
po kamieniach 
wloką Go głową — skronią bije — 
słyszysz?! On wyje — 
wyje w cierpieniach — 
kona — 
przez ciebie — — 
wydam... 
Jeden dzień! Dziś!... 
Inaczej: kto sprawcą? Tyś!! 

NAWRÓCONA

w najwyższem przejęciu błagalnie
O słuchaj!... Tyś z Nim chodził razem, 
w Jego owczarni jako pies — 
drzwi Mu maiłeś wonnym ślazem 
i miętą w chacie, kędy spał — 
ty okna Mu stroiłeś w bez 
i wiśni kwiat — tyś karmił Go — 
tyś kochał Go — o Niego dbał — 
ty byś Go wrogom wydać miał? 
Ty — — wydać Go?!... 

JUDASZ

Ja okna Mu stroiłem ślazem 
i miętą w chacie, kędy spał — — 
ja z Nim chodziłem, jak pies, razem, 
karmiłem Go, o Niegom dbał — —  
z ponurą odwagą
jeśli On czaszka: jam jest głazem! 
jeśli On głazem; jam jest grom! 
Albo ty ze mną pójdziesz razem, 
lub runie dom!  

NAWRÓCONA

błagalnie
O wysłuchaj!...  

JUDASZ

Pójdź! W twem ręku Jego los — 
namiętnie
za ten twój włos — 
za ten twój kark — 
za białość bark — 
za łona srom —  

NAWRÓCONA

z rozpaczą
Zabij mnie!...  
rzuca mu się do nóg
Ja u nóg twych — — 
włosami — patrz — 
Nie wydaj Go!!  

JUDASZ

Daremny płacz — — W twojem jest ręku Jego los...  

NAWRÓCONA

z rozpaczą
Ha! Na stos 
ofiarny — w płomień... w serce nóż... 
Oto kara 
za złota trzos, 
za fale róż, 
za wina żar — oto kara 
za żądzy war, 
rozkoszy głębokie fale — 
oto się palę 
jak suchy szczep w rozpaczy, 
w bezdennej męce — 
oto ofiara — jeśli poświęcę — — 
On i ja — 
grzech — i On — 
o piekło!... piekło!... zgon!...  

JUDASZ

Wola twa — — 
pójdź — — przebaczy — —  

NAWRÓCONA

nagle zrywając się z ziemi
Ja wiem, czego On chce! 
Nie!! Nie!!  
do Judasza
Słaby! Ty będziesz u Jego stóp 
jak wiór!... Tyś grób! 
Życie — On!!  
wybiega na prawo.

JUDASZ

z podniesionemi rękami
Ha!!... O rozpaczy!!...  

SCENA IV

Judasz i Jakób.
Jakób Zebedeuszów wchodzi od lewej strony.

JAKÓB

Szukamy cię, 
wieczerzać zasiadł Pan — 
co ci jest?  

JUDASZ

Nic! krew do głowy — 

JAKÓB

Weź zimnej wody dzban, 
wypij —  
wychodzą na prawo.
Zasłona podnosi się.
W głębi na podwyższeniu, wewnątrz domu widać ucztę. Za stołem siedzi Pan, Uczniowie, Judasz i inni, mężczyźni i kobiety. Od prawej strony wchodzi Nawrócona z alabastrowem naczyniem z wonnym olejkiem, uklęka u stóp Pana, namaszcza mu stopy i wyciera je włosami, poczem powstaje i rzuca naczynie opodal od siebie, tak, że pryska z dźwiękiem.
Zasłona spada.
Mrok.

SCENA V

JUDASZ

O rozpaczy! rozpaczy! rozpaczy!  

NIEZNANY

Przyzywasz mnie?  

JUDASZ

Ha! To ty! Płód kainowy! 
Prowadź mnie!  

NIEZNANY

Dokąd? 

JUDASZ

Tam!!... 
O! O! O!... 
O ja nieszczęsny! Ja przeklęty! 
O miłujący tak!... O wzięty 
na tortur krzyż!... Kamionowany!... 
O miłujący!... O oplwany!... 
O serce!... Serce!... Żywot mój!... 
O boleść bez dna!... 
Jego krew... 
Stój!! 
Co czynisz?!... 
Jeden dzień!... 
Jeden raz... Szczęścia siew — jedno ziarno — ziarenko małe — — 
Niech piekło schłonie 
mnie i ich!... 
Jedno ziarenko na życie całe... 
Wstąpić w sień — — 
tam — o — na tronie 
Szatan — 
książę złych — — — 
Ha! Niebo wszerz 
przerznie mój cień 
jak tęcza!... 
Nas dwu — On — ja!! 
Skujemy świat — — 
obręczą — — 
On słońcem — jam tęcza — 
pioruny dźwięczą 
i tysiąc lat 
w jednem westchnieniu przedźwięcza... 
Jam — wieczność...  

NIEZNANY

Nie lękasz się mnie?  

JUDASZ

Nie! 
Jam wieczność... 
A ona — Ewa — — 
dwa drzewa — 
tu i tam — 
w Raju i tu... 
Jakóbie! wiodłeś mnie w Raj — 
wewiodłeś w Raj... 
w kraj snu... 
Po dwakroć gubi Ewa...  
dotyka pnia nad ławką ręką
dwa drzewa... 
tu i tam... 
Adam i On... wąż — i jam... 
Jam wąż... ninie... 
On zginie...  
do Nieznanego
Pójdź... 
Wyciąga ku Nieznanemu dłoń, ujmuje go za rękę, wychodzą.
Zasłona spada.
Źródło i licencja

Domena publiczna · Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Judasz · Okładka na podstawie: Nathaniel_U@Flickr, CC BY 2.0

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: CC-BY-2.0

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: cover

Judasz · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-judasz/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis