Źródło i licencja tłumaczenia
AKT DRUGI
Przed zachodem słońca pod miasteczkiem. Na lewo niewielka chata podleśna z oknem zamkniętem, za nią zarośla, dalej las. Pośrodku i na prawo plac podmiejski targowy wolny. W głębi za nim las.
SCENA I
Uczniowie w liczbie jedenastu i Judasz. Wszyscy mają płaszcze. Na lewo sceny. Przed nimi mały ogienek z drewek. Jan śpi.
PIOTR
niedługo.
MATEUSZ
PIOTR
jak kwiat woniący.
ANDRZEJ
gdy śpi, że wtedy duch Jego powstaje
i w niebo wraca. Uważcie, że z rana,
gdy się obudzi, w oczach Jego błyska
blask, co go ziemia w oczach nie zapala.
MATEUSZ
błękitnem światłem świeci w czystej studni.
PIOTR
do jednego z Uczniów, podrzucając mu drewka
JUDASZ
do Jakóba
JAKÓB
z uśmiechem
JUDASZ
jakby ogień buchał z ręki!
Zda mi się, że dźwignę górę,
takim silny!
JAKÓB
żeś odżył tu pośród nas.
JUDASZ
żywo
na znak ręką Jakóba
pośród świętych będę święty!...
JAKÓB
co ryczą z gniewu w pustyni,
kto przeklina.
JUDASZ
w człowieku...
zamyśla się.
JAKÓB
JUDASZ
myśl o domu...
Kręci się świat...
JAKÓB
JUDASZ
JAKÓB
odegnaj.
JUDASZ
pochwycić i przeciąć węzły
co z dawnym żywotem wiążą...
Tak, jak gdyby nogi grzęzły
i ciało ku ziemi ciążą,
gdy dusza skrzydeł dostała...
JAKÓB
jak Jan.
JUDASZ
są inne...
Kupię dziś grochu,
daktyli, czosnku po trochu,
kołaczy...
Są takie godziny...
Wczoraj, wiesz, posłał mię Pan —
spotkałem Helkiasza syny:
chcę mówić, co każe Pan —
urwał się głos...
Chwytam słowo,
zaczynam znowu — na nowo,
aby odpuszczali winy,
aby, niosąc wody dzban,
spragnionego napoili
wprzód, zanim by sami pili —
więzgnie słowo... rwie się wpół...
ginie w ustach...
JAKÓB
Życie dawne. Czas wyzwoli
i staniesz się jako łom
w Pańskiej ręce, abyś kuł
w opoczystem ludzkich dusz
Pańskiemu posłaniu gwoli.
Jan budzi się, siada na ziemi, gdzie spał.
JUDASZ
Pośród nas on jako róża
czerwona, lub żagiew ognia.
I wonie i płonie razem.
JAKÓB
wichry myśli Pan rozchmurza,
zaświat mu staje obrazem...
JAN
ujmującej, zdolnej jednak grozy powierzchowności młodzieniec
PIOTR
JAN
Czy to wy?... To Galileja
ta ziem?...
JAKÓB
JAN
Oto
śniła mi się chmur zawieja,
skłębione morze chmur...
Widziałem: orzeł z głową złotą
przelatał — w poprzecz — chmur...
Jam stał na szczycie — pode mną, w dół,
otchłań — w mgłach ginął mur
skały, co biegła w dół...
Rozwarta przepaść... Jam czuł
martwy wiew z głębi — mrożący kość...
I czułem skrzydeł orła wiew...
Naprzeciw rozdarły się mgły —
blask żółty począł róść —
jawił się lew — —
pół-lew, pół-wąż,
z lica pół-wąż, pół-mąż...
PIOTR
kiwając głową
JAN
szponami orła chwycił —
za pierś —
widziałem bój — —
orlą krwią jęzor sycił —
świat grzmiał... Krwi zdrój
lał się w przepaść... W noc...
Trwał bój...
Jam stał
bez ruchu, zda się w kloc
kamienny zmienion...
Orzeł padł...
Wraz z lwem...
Przepaść zagrzmiała...
W posadach drżał
świat...
Pode mną skała
zawisła.
PIOTR
JAN
PIOTR
JUDASZ
JAN
spojrzawszy nań mimo woli
ANDRZEJ
PIOTR
do Jana
trawią cię.
JAN
jak wieża pośród chmur zwoja...
JUDASZ
do Jakóba
z wymusem
błogo tu — w lesie... Tam ptak
na drzewie świergoce nam...
Tam synogarlic para
leci — o tam...
przechodząc z wymusu w szczerość
wśród nas...
Gdy zbieram do mieszka
grosze, za które was żywię:
myślę: o jak to szczęśliwie!
człowiek się o nic nie stara,
żyje pół w raju żywotem
uniesion słowem Pańskiem
i Pańską obecnością:
tonie we świetle złotem,
w świetle niebiańskiem,
gorze światłością —
Zaiste — szczęście jest z nami!...
PIOTR
dzienny gwar...
Od prawej strony na plac nadchodzą przekupnie obojej płci, z koszami w rękach i toczonymi na wózkach. Rozstawiają je. Napływa ludność kupująca. Tymczasem rozedniało zupełnie.
JAKÓB
do Judasza
PIOTR
nie wiem gdzie Pan nas zwróci.
wskazując
dynie.
Judasz bierze koszyki i zbliża się do przekupniów. Uczniowie powstają.
PIOTR
Pójdźmy na chwilę w ten las —
pomodlić się.
Odchodzą.
SCENA II
Targ ogólny.
JUDASZ
do najbliższego przekupnia
PRZEKUPIEŃ
JUDASZ
PRZEKUPIEŃ
Cóż myślisz, że mi zostały
od wczoraj?!
wskazując towar
JUDASZ
PRZEKUPIEŃ
JUDASZ
PRZEKUPIEŃ
do drugiego
drugi kiwa głową.
JUDASZ
przekupień macha lekceważąco ręką
No?
PRZEKUPIEŃ
JUDASZ
Za pięć groszy fig gałązkę!
PRZEKUPIEŃ
JUDASZ
PRZEKUPIEŃ
JUDASZ
PRZEKUPIEŃ
DZIEWCZYNA Z LUDU
O!
Nadchodzi kilku kuglarzy ludowych. Jeden gra na flecie.
INNY Z LUDU
pokazując błazna
JUDASZ
PRZEKUPIEŃ
JUDASZ
PRZEKUPIEŃ
PRZEKUPKA
jeszcze klnie!
JUDASZ
INNY PRZEKUPIEŃ
śmiejąc się
Dość na cię spojrzeć!
JUDASZ
gwałtownie
miarkując się
DZIEWCZYNA
KTOŚ Z TŁUMU
JUDASZ
Nie chcę!
PRZEKUPIEŃ
całe życie...
SCENA III
Ciż sami. Szalona, trzej młodzieńcy. Szalona młoda, piękna, ubrana strojnie i wykwintnie. Młodzieniec jeden Rzymianin, drugi Assyryjczyk, trzeci Egipcjanin. Bogato i wytwornie ubrani.
PRZEKUPKA
do sąsiadki
DRUGA
SZALONA
figi — a! jest i muzyka!
Dobrze, będą nam przygrywać!...
PRZEKUPKA
SZALONA
śmiejąc się
PRZEKUPKA
SZALONA
śmiejąc się
Potrafię i drugie tyle — —
II PRZEKUPKA
do pierwszej
SZALONA
świeże słońce — świeży dzień!
Judasz spostrzega Szaloną — zapomina się
PRZEKUPIEŃ
SZALONA
PRZEKUPIEŃ
ciągnie Judasza za rękaw, ten mimo woli wstrząsa ręką
Zgłupiał naraz...
JUDASZ
PRZEKUPIEŃ
JUDASZ
nieprzytomnie
PRZEKUPIEŃ
Ośm dał — zgłupiał...
do sąsiada
a przy daktylach darował —
zgłupiał...
SZALONA
Wiecie co? Będziem sprzedawać!
Więcej kwiatów, lilij, róż!
Kwiatów! Kwiatów! Kwiatów dawać!
Chcę utonąć w kwiatach cała,
jak kuropatwa wśród zbóż,
i świecić ciałem przez kwiaty,
w kwiatach świecić kwiatem ciała
jak gwiazda w morzu spłoniona,
jak dyjament przez szkarłaty,
jak przez kobiet sto tysięcy
błyszczy się Pani Szalona!
Kto chce wieńcy! wieńcy! wieńcy!
I PRZEKUPKA
II PRZEKUPKA
III PRZEKUPKA
I PRZEKUPIEŃ
chwytając pieniądz rzucony przez Szaloną
SZALONA
Dajcie wina na śniadanie!
Daktyli, fig — będziem jeść!
Płynu z pomarańczy w dzbanie!
Kwiatów! Kwiatów! Wiele stanie!
Wiele stanie: kwiatów znieść!
Przez noc całą miłowanie!
Przez dzień cały róże pleść!
II PRZEKUPIEŃ
III PRZEKUPIEŃ
SZALONA
Grać! A żywo!
dookoła rzucając kwiaty
śmiejąc się do Rzymianina
I PRZEKUPKA
Gorszy!
II PRZEKUPKA
III PRZEKUPKA
I PRZEKUPKA
SZALONA
do jakiegoś przechodnia
Ah! Przeraził się, jak zwierz!
Hahahaha! Zląkł się!... Cóż?
Mnie przeląkłeś się, czy róż?
Każdy bierze —
rzuca kwiaty, wszyscy chwytają
Ach! Popląsać chęć mnie bierze!
PRZEKUPKI
SZALONA
okręca się
Lalaho! Lalaho! Z drogi!!
Assyryi i Syryi bogi!
Mithry, Isthary, Baale,
Izydy, Jowisze — z drogi!
Promienna, Bezcenna w szale!
Depce człowieka i bogi!
Krasa, kwiatami owiana!
Światło, kochanka Szatana!!...
Lalaho! Lalaho!!
chwyta przekupnia, okręca nim, rzuca
chwyta innego
wiruje sama sypiąc kwiaty z rozwianemi złotemi włosami. Spostrzega Judasza, który stoi osłupiały, zatrzymuje się.
do młodzieńców
czy wszystko w człowieku wraz?!
Ktoś jest?
Judasz milczy
do otoczenia
I PRZEKUPIEŃ
SZALONA
wzrósł? Chyba nie pośród nas
w Galilei? Piekłoś rzucił,
czyli dążysz tam, jak sowa
widny i milczący człeku?
JUDASZ
drżąc od wrażenia
drogi od Hebron miasta...
SZALONA
co na mnie rzuci swój cień?
Zali w Keriocie lub Hebronie
widziałeś taką biel łona
i zaliś widział na łonie,
że lilia z zazdrości kona?
Zaliś nad temi miastami
widział błękity w purpurze,
gdy oczy wzniosę ku górze
i niebo przyćmię oczami,
aby ze wstydu gorzało?
Zali widziałeś tam ciało
pełne tak cudnych tajemnic,
że groby Assyryi ciemnic
szepcą do siebie nieśmiało,
że one większych nie mają?
Zali widziałeś gdzie włosy
gęste, jak piaski pustynne,
wśród których na każdym włosie
jednego człowieka losy
jak łzy na rzęsach zwisają?
I usta takie niewinne
jak jad wężowy na rosie?
Widziałeś? Mów!
JUDASZ
SZALONA
Czym ja żmija, a tyś ptak?
do młodzieńców
To potwór! To z piekieł czart!
Mów człowieku! coś ty wart?
Czemeś?
JUDASZ
SZALONA
Satyr? Zali przybył z gór
i gajów laurowych Idy
z fletem lasów greckich bóg,
koźlej brody, koźlich nóg
wiodąc dziką rzeszę swą?
uderza go dłonią w pierś
Dzika chwyta mnie swawola —
na Astarte! pierś Izydy!
biodro Wenus! Devów sto!
Gdyś ty Satyr, łowca ciał:
jam Nimfa! Bachantek szał!
Goń mnie! Ha!
chwyta Judasza za rękę jak szalona i ciągnie za sobą w las.
Goń, aż pot się będzie lał!
Jam Nimfa! Ha!...
wybiega w las, ciągnąc za sobą Judasza.
Zasłona spada.
Zasłona się podnosi.
SCENA IV
Plac pusty. Uczniowie oprócz Judasza.
PIOTR
Gdzie Judasz? Ot jego kosz.
Kupił za niemały grosz.
do Andrzeja
przyszedłszy wprzód?
ANDRZEJ
myśli Pańskie. Nie rzekł nic,
choć mnie ujrzał; zszedł pod studnię,
obmył milcząc twarz i szyję
i ogarnął włosy z lic,
poczem powrócił do chaty
milczący.
PIOTR
myśli, co ducha przenika
Bożego Syna.
JAN
duch leci, jak gołębica
nad polami, z oczu znika
jak gołąb w obłoku.
PIOTR
pojąć, co z Judą?... Bezludno
wszędy, targ dawno skończony —
JAN
nad morzami... jako woda
w fałach rzeki.
Judasz ukazuje się z lasu.
Gdzieś był bracie?... Jak strudzony!...
Spotkałać jaka przygoda?
JUDASZ
do siebie
PIOTR
JUDASZ
szukałem...
PIOTR
szli, aż w lesie na polanie,
gdyśmy siedli, gorejące
uśpiło nas wszystkich słońce.
Pierwszy Andrzej wstał.
JUDASZ
zabiegłem het — głośnom hukał
po lesie —
JAKÓB
uchylając drzwi chaty
Słońce prażyć nie przestanie.
Uczniowie wchodzą do sieni.
SCENA V
Judasz, Nieznany.
JUDASZ
Nieznany pojawia się nagle. Wysoki, owity w płaszcz czarny tkany w złote gwiazdy. Twarz mroczna. Na głowie wieniec czarnych róż.
NIEZNANY
Staje się nagle ciemno.
JUDASZ
przerażony
NIEZNANY
JUDASZ
NIEZNANY
JUDASZ
NIEZNANY
JUDASZ
NIEZNANY
JUDASZ
NIEZNANY
pytasz zatem?
JUDASZ
NIEZNANY
JUDASZ
NIEZNANY
JUDASZ
NIEZNANY
JUDASZ
NIEZNANY
Mistrza...
JUDASZ
NIEZNANY
JUDASZ
chce krzyczeć, lecz głos nie wychodzi mu z ust
Ktoś jest?!
NIEZNANY
Płyniesz — ale łódź bez wioseł...
JUDASZ
chce uciekać ku chacie, lecz kroku zrobić nie może
NIEZNANY
JUDASZ
zmiażdżony w duszy przemocą Nieznanego
NIEZNANY
JUDASZ
błagalnie
nędzny robak — puść mię —
NIEZNANY
Rozjaśnia się.
JUDASZ
woła głośno
Obcy znika.
SCENA VI
Judasz, Uczniowie wychodzą z chaty.
PIOTR
JUDASZ
opanowując się
PIOTR
zdumiony
JUDASZ
JAN
JUDASZ
patrząc na Jana złowrogo
JAN
do Jakóba.
PIOTR
W pobliż ludzi — w biały dzień!...
ANDRZEJ
gdzie może sztuczkę jakową
i tu zbiegł ścigany psami —
JAN
do Jakóba
tu nie był zwierz —
JAKÓB
do Jana
ANDRZEJ
do Judasza
czasem w oczach upał zbytni —
JUDASZ
chwyta kosz, siląc się na humor
Zielonego grochu strąki —
figi — kołacz z słodkiej mąki —
częstuje, siląc się panować nad sobą.
ANDRZEJ
JAN
gorszy, niż kto skarb ukradnie,
bo skarb przywrócić jest snadnie,
lecz duch skradziony nie wraca.
JUDASZ
JAN
kto jest rozrzutnikiem ducha.
JUDASZ
JAN
JUDASZ
JAN
jeśli miejsce jest przeklęte.
JUDASZ
JAN
JUDASZ
JAN
PIOTR
JAN
PIOTR
JUDASZ
gdy wszystko z Boga powstało.
JAN
JUDASZ
JAN
w uniesieniu
Aby walka była Złego
z Dobrem i Dobra zwycięztwo!
Aby była moc i męstwo!
Aby był bój i Hosanna!
Aby był tryumf i chwała!
By ziemia w posadach drżała
i po piorunowej nocy
by wstała zorza poranna!
JUDASZ
z udaną i zarazem prawdziwą złą pokorą
JAN
mierząc go wzrokiem
JAKÓB
do Jana
JUDASZ
oburzony
jak wy! Wierzę w Boga! Więcej
nie wierzył nikt!!
PIOTR
surowo do Jana i Judasza
JAKÓB
jakowiś...
SCENA VII
Ciż sami. Trzech młodzieńców z otoczenia Szalonej. — Judasz zakrywa twarz.
MŁODZIENIEC I
nie widzieliście kobiety?
PIOTR
MŁODZIENIEC II
MŁODZIENIEC I
w las —
PIOTR
MŁODZIENIEC III
MŁODZIENIEC I
Judasz kryje twarz jeszcze lepiej.
PIOTR
SCENA VIII
Ciż sami. Szalona wychodzi z lasu. Judasz spostrzegłszy ją powstaje szybko i cofa się za ścianę chaty.
SZALONA
do młodzieńców
Otom jest! W godowej szacie!
Nimfa z satyrem po ślubie!
Otom jest! Skrzydła cherubie
obimały pierś włochatą —
szalony, szalony sen — —
Mithrze dwa pawie dam za to
białe i hen, z morskich den,
dwa sznury pereł bezcenne —
JAN
powstając
SZALONA
zdumiona
Jak patrzy — źrenice
u niego: to błyskawice —
gorzą — jak oczy orła — ha!
myślisz, że ci się zlęknę?!
Ty orła masz oczy — jak piękne!!
Patrz w twarz!! Czy oko me drga?!
Czy drży przed tobą?! Potęgi!
Oto się mierzy świat z światem!
Grom z tęczą!
Tniesz mieczem twych źrenic? Ja kwiatem!
Tniesz czołem? Ja łonem! Na wstęgi
twych spojrzeń płomienie palące
ja rzucam mych blasków tysiące —
pochłonę!!...
postępuje naprzód
spojrzenia ócz naszych krzyż w krzyż?!
Ustąpisz!!... Krok ku mnie się zbliż!
Ustąpisz!!...
Na pomoc, Szatanie!
Ja muszę pokonać! Szatanie!
Szatanie! Szatanie! Szatanie!
Uczniowie cofają się przerażeni. Młodzieńcy stoją bezradni. Jan ze skrzyżowanemi rękoma na piersiach patrzy płomieniami w oczy Szalonej. Uchyla się okno chaty i wysuwa się z niej biała ręka, skierowana ku Szalonej.
SZALONA
ujrzawszy rękę cofa się i pada w tył z krzykiem.
Zasłona spada.
Źródło i licencja
Domena publiczna · Kazimierz Przerwa-Tetmajer
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Judasz · Okładka na podstawie: Nathaniel_U@Flickr, CC BY 2.0
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: CC-BY-2.0
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: cover
Judasz · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-judasz/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.