Rozdział 2 z 5

AKT PIERWSZY

Przed domem Judasza. Pod drzewem ławka, stół. Pod zachód słońca. Okolica pusta i posępna. Widok na jałowe wzgórza.

SCENA I

Judasz, niezamożnie, ale i nieubogo ubrany. Płaszcz na ramionach. Czarne włosy i broda. Wyraz twarzy posępny, odstręczający. Symeon, dobrotliwy staruszek z kijem podróżnym. — Siedzą pod drzewem.

JUDASZ

Dług mam zapłacić Ebalowi,
trzy srebrne — termin dziś już trzeci.

SYMEON

Nie masz?

JUDASZ

Skąd? Wszystko zjedzą dzieci
i —

macha ręką z niechętną rezygnacją.

SYMEON

Cóż więc poczniesz?

JUDASZ

Że odmówi
czwartej odwłoki, z góry wiem.

SYMEON

Hm...

JUDASZ

Szkołę jeszcze mi gotowi
zamknąć, że długów nie wypłacam.
Na uczyciela nie wypada — —
zły pogłos...

SYMEON

Hm... No, a sąsiedzi?

JUDASZ

Z sąsiedztwem tylko wieczna zwada.
Jak zwykle... Com pożyczył, zwracam,
nie dziś, to jutro. I nie zjem,
a płacę, com gdzie winien komu.
Dziś darmo głowa mi się biedzi,
przyjdzie się gorzko najeść sromu,
a może nawet ruszyć z domu...

SYMEON

Zaś by cię wygnać z domu miał?!
Lichwiarz przeklęty!

JUDASZ

Żebym dał
choć co — lecz groszam nie dał dotąd...
Com za naukę dzieci wziął —

macha ręką z niechętną rezygnacją.

SYMEON

Hm...

JUDASZ

wskazując na gardło

Już mam tego potąd! potąd!
Niech Szatan!...

SYMEON

Nie trza, abyś klął!

JUDASZ

Więc co?! Mam może błogosławić?!
Już mnie tak nędza życie dławi,
że rad bym czartu je zastawić,
jeśli mnie od tej nędzy zbawi!

SYMEON

Biedny nie jesteś —

JUDASZ

Biedy nie ma — —
ja jedną łyżką, inni trzema.

SYMEON

Nie trza zazdrościć, bracie, komu.

JUDASZ

Lecz mnie strach sromu — strach mi sromu...
Już dość przez dzieci — jeszcze i to —
niespłatny dłużnik — zbędę szkoły —
a wtedy jeno zagiąć poły
i w żebry —

SYMEON

Hm...

JUDASZ

Niech grom zatrzaśnie!
Bodaj mnie żywcem w ziemię wryto,
niźli doczekać tego właśnie
na ludzki śmiech, urągowisko!
Po całym życia znoju, trudzie...

SYMEON

Zaś by tak mieli źli być ludzie?
Pomogą raczej —

JUDASZ

Starcze, drwisz,
czyli udajesz niedorostka
z cielęcem okiem, z gęsią szyją?!
Kiełźnij się tylko nogą z mostka,
pchną, byś miał wodę głowy wzwyż!
Ludzki świat to jest gnój, śmietnisko!
Ludzie pomogą — bo dobiją!

SYMEON

Gorzkie są słowa te —

JUDASZ

Prawdziwe.
Tak mówi, kto zna sprawy świata.

SYMEON

Słuchajże... widzisz... bo to lata,
tych zębów nie ma, tamte krzywe,
człek więcej żyje już nabiałem,
otóż więc chciałem, u Anera,
wiesz, krowę ma, syryjka szczera,
cisula, łaty tak — łaciata —

posuwa rękę niby wzdłuż grzbietu

mleko, jak złoto — otóż chciałem
kupić, bo to wiesz, człowiek stary —

JUDASZ

niecierpliwie

Aha; więc co? co?

SYMEON

Otóż chciałem
kupić — bo to mi nie do wiary
robi —

JUDASZ

j. w.

Aha —

SYMEON

Za darmo nie da,
jakiś tam grosik uciułałem —

JUDASZ

j. w.

Więc co?! Więc co?!

SYMEON

Poczkajże, bracie;
więc wziąłem z domu —

JUDASZ

kończąc niecierpliwie

Pieniądze.

SYMEON

Tak.
A gdy ci, bracie, dzisiaj brak,
i kiedy cię przycisła bieda,
otóż — schowane mam w tej szmacie —

wydobywając z za pazuchy

poczkajże — zaraz... gdyś w kłopocie,
weź —

wydobywa z zawinięcia pieniądze.

JUDASZ

zdumiony

Ty byś — tyle mi pożyczył?!

SYMEON

rozdzielając pieniądze

Otóżem właśnie miedź odliczył —

JUDASZ

Trzy srebrne!... Tyle, ilem dłużen!

SYMEON

Tylko kiedy byś zwrócić mógł?

JUDASZ

O Symeonie! Niech ci Bóg
nagrodzi! Niech pomnoży w krocie!
Dzień twój niech będzie troski próżen!

SYMEON

zadowolony

Lecz kiedyż mógłbyś?

JUDASZ

W dwa miesiące —
jak ziemię widzisz i to słońce,
co teraz za górami schodzi.

SYMEON

Pamiętaj, — bo to ludzie młodzi
często najmniej to pamiętają,
kiedy, co winni, oddać mają.

JUDASZ

niecierpliwie

Niech Bóg nagrodzi po sto razy!
Idziesz już?

SYMEON

Pójdę dać zadatek.
Kwiatek nie krowa! A co płatek
to inny! No, bywaj mi zdrowy —
a gdzież to dzieci?

Judasz macha ręką z niechętną rezygnacją.

Nie w posłuchu?

JUDASZ

Serce na piętach — a świat w brzuchu —
klątwa — na sercu mojem głazy —

SYMEON

Co —

JUDASZ

j. w.

Czuję, widzę —

SYMEON

chcąc umknąć

Ja już pójdę —

JUDASZ

Ręka dosięgnie mnie Jehowy —
grzeszyłem — wiem, że Mu nie ujdę —

SYMEON

kiwając głową przystaje

Czwartegoś nie czcił przykazania —

JUDASZ

Ściga mnie krzywda matki, ojca —
ty wiesz —
jam bił —
dzisiaj ta dwójca
swej pomsty czeka i karania...

SYMEON

Jam ci to nieraz gadał, bracie....
Jak jastrząb krwi, tak życie chciwe
zemsty i w zemście nie leniwe...

JUDASZ

Już mści się...

SYMEON

Możeć lepiej by szło,
gdybyś zaś żonę pojął wtórą —
sam jeden siedzisz z dziećmi w chacie,
samemu w życiu jest ponuro.

JUDASZ

Samemu w życiu jest żałoba,
samemu w życiu jest tęsknica,
samemu oko świeci łzą
samemu więdną lica...

SYMEON

Pojmij —

JUDASZ

Nie mogę...

SYMEON

Przeczże?

JUDASZ

wskazując na piersi z rozpaczą

Tu
jest żar, co pali...

po chwili

O ramiona!
O duszo moja utęskniona!...
O miłowanie utracone!...
O tęskna nocy!... Tęskny dniu!...
O dolo moja nieszczęśliwa!...

SYMEON

Mówię ci, pojmij wtórą żonę —

JUDASZ

Jać mam.

SYMEON

zdumiony

Gdzie?!

JUDASZ

Śmiercią się nazywa.

SYMEON

Tyś, bracie, spragnion miłowania —

JUDASZ

posępnie

Jam godzien ukamionowania.

SYMEON

Wyrzutyć dręczą —

JUDASZ

po chwili głośno do siebie

O miłości,
stracona, wiecznie pożądana!

po chwili

Jam cię pogrzebał... Żal rwie kości!
Nie zmartwychwstaniesz...

SYMEON

zabierając się

Chwalmy Pana

i poszukujmy szczęśliwości,
bo na to na świat jest posłana
i tego duch pożąda nasz.

JUDASZ

Lecz pojrzyj na mnie — na mą twarz!
Ona jest klątwą piętnowana!
Gdym w Jeruzalem w paschę był —
a byłem jeszcze młodym chłopcem —
gdziem się pokazał — zaraz szmer:
złodziej... Jakąem wściekłość krył —
a i ból jaki!... W oku obcem
myśl taką budzić — na pierwszy zer...
W końcum się chował, jak bity pies...
Złodziej... Wiesz, żem wsze uczciw był...
Złodziej!... tym szeptem w twarz mi pluto!...

SYMEON

Na złość ci jeno robił bies...

JUDASZ

nie zwracając uwagi

Obliczem z ludzi mnie wyzuto —
napiętnowano — i kto? Bóg...

wstrząśnięty

I słuchaj — miewam straszny sen —
straszny sen — czasem mi się zdaje,
że ile w świecie ścieżek, dróg,
chodników: zewsząd, przez wsze kraje,
pielgrzymi idą, idzie tłum
przez wieki, wieków wieki — hen —
wszyscy drży na całem ciele — zimny mnie zlewa pot —
wszyscy... urywanie
przeciwko mnie...
z rękoma
wyciągniętemi...
w górą — wzwyż
podniesionemi —

z wysiłkiem

z klątwą...

po chwili

Szum
okropny w uszach... w sercu młot —
zjawa okropna — półwidoma,
kryjoma pół — i jakiś krzyż —
krzyż jakiś we mgle — w górze — gdzieś
nad mną — jak orzeł —

SYMEON

dając pieniądze, przerażony

Bracie — weź —
muszę już...

wychodzi szybko.

Po wyjściu Symeona Judasz, który bezmyślnie bierze pieniądze, bezmyślnie je zawija w węzełek i zatyka za opasek, tak, że wiszą przewieszone i widoczne. Judasz stoi pod wrażeniem własnych słów chwilę. Lamech ukazuje się i schodzi ze wzgórza ku niemu.

SCENA II

Judasz, Lamech.

LAMECH

tęgi, z pałką w ręku, z dali

Hej tam! Judasz!

JUDASZ

Co? Lamech?

LAMECH

Ja.
Zwierzchność gminna mnie przysyła.

JUDASZ

Czego chcesz?

LAMECH

Córka twa
Ada —

JUDASZ

poruszony

Ada? Co?

LAMECH

Dała zgorszenie.

JUDASZ

Ada się czego dopuściła!?
Kłamiesz! Łżesz!!

LAMECH

spokojnie

Judasz, nie mów, że nie,
skoro ci prawda nie jest znana —

urzędowo naśladując sędziów, ordynarnie, z powagą, sucho

Ada w uczynku jest schwytana,
a że schwytana na uczynku,
już jej tem samem dowiedziono —
czy nie?
Gdy zatem jest schwytana
i skoro dowód jest uczynku
o co została oskarżona:
ma być przez wieś we worze gnana,
stawiona oczom wszech na rynku,
gdzie, że jest jeszcze bardzo młoda,
karą jej będzie zimna woda:
czterdzieści wiader i śmiech ludzi.

JUDASZ

gwałtownie

O hańbo! Wstydzie! O boleści!
O podły płodzie ty niewieści!

LAMECH

Tak twoja córka się paskudzi;
twój syn Mawiael zaś u Sali
krawca skradł sukna postaw —

JUDASZ

Boże!!
Łżesz! Kłamiesz!

LAMECH

niewzruszenie

który tam schowali
kupiwszy —

JUDASZ

Gorze mi!

LAMECH

w komorze,
i ma być za to karan chłostą,
pletni czterdzieści ze spocznięciem,
ile że jeszcze jest chłopięciem.

JUDASZ

To wszystko kłamstwa! Niecne słowa!
Łżą! Breszą! Skarze ich Jehowa!!

LAMECH

Zwierzchności gminy jest ma mowa,
a ty się nie drzyj ponad miarę,
bo wół nie gada ze starostą.
Bądź zdrów.

JUDASZ

Stój!

LAMECH

Czego?

JUDASZ

Nie pozwolę!
Ja jeden prawo karcić mam!
Ja ojciec!

LAMECH

obojętnie

Dano taką karę,
bo twoje dzieci są zakałem,
wstydem i hańbą w mieście całem.

JUDASZ

Ty łotrze!!

LAMECH

j. w., poruszając pałę.

Pilnuj się ty sam,
bo mówią: czyli winien w szkole
nauczać taki dzieci cudze,
co własne chował
znowu naśladując
na bezecne
i które niecny płodzą czyn.

JUDASZ

Lamech!!

LAMECH

kpiąc głupkowato

Kłaniaj się twemu słudze —
i niech ci słońce w północ świeci.

Wychodzi.

SCENA III

Judasz, Sella, Ada, Mawiael.

JUDASZ

O słowa, słowa, słowa niecne!
O niecne, niecne, niecne dzieci!
O córka moja!... O mój syn!...

Mawiael w koźlej skórze wchodzi. Judasz rzuca się ku niemu.

Coś ty uczynił?!

MAWIAEL

Ja?

JUDASZ

U krawca!

Chwyta go za włosy. Sella, tęga, złowroga, wchodzi.

U krawca!!

SELLA

zatrzymuje Judasza w miejscu.

Ojciec — czy oprawca?!

Ada bezczelna, głupia, wchodzi.

ADA

Tacie się śniło, że psy łowi,
o czem śnił, poznać dał synowi.

JUDASZ

tupiąc.

Bezczelna! Z ojca hycla robisz?!

ADA

Cóż tata tak nogami drobisz?

JUDASZ

Ty suko!

ADA

niezmieszana

Albo?

JUDASZ

Zasądzona!

ADA

Aha! To tata już wie o tem?
Owa! Nie z przodku, nie z ostatka.

JUDASZ

Bezecna!

ADA

obojętnie

Wiem, że coś tam będzie,
głośno pomstują coś w urzędzie.
Bo ja to chciałam poza płotem,
a on, że szparę w ścianie zatka...
Już mnie nie złapią po raz drugi —

JUDASZ

Gdzieś była?

ADA

Albo? U Arona.

JUDASZ

Żmija jest każdy włos twój długi!
Jaszczurek gniazdo usta twoje!

ADA

Rób ojciec swoje, a ja swoje.

JUDASZ

Szmato plugawa!

ADA

Daj pieniądze —
czy ja to tak, jak inne chodzę?

JUDASZ

Dość masz! na ciebie!

ADA

głupio, bezmyślnie

Ja chcę lepiej.

JUDASZ

Dość masz!

ADA

Za co się oporządzę?
Mam taką być, jak groch przy drodze?
Ja chcę być ładnie.

MAWIAEL

Daj pieniądze!
Nie będę kradał, gdy mieć będę!
Skąpiście jak czart!

SELLA

pogardliwie

Nie jedz! Nie pij!

ADA

Może przy drodze prosić siędę?

JUDASZ

Czemu roboty nie szukacie?

MAWIAEL

unosząc nieszczególny płaszcz ojca

A wasz płaszcz jaki? Wszak ją macie!

ADA

Jam młoda —

JUDASZ

Nie na cudze łoże!

ADA

bezczelnie

Gdzież się we własnem z kim położę?

pokazując na dom

Tu?

JUDASZ

porywa kamień z ziemi

Ty!!

SELLA

uderza go w piersi dłonią.

Biłbyś!? Co?!

JUDASZ

z widoczną obawą Selli

Ty ochrono!
Ty opiekunko!... Ty byś ojca
własnego śćmiła krwią czerwoną —
zbójczyni —

SELLA

Któż tu chciał być zbójca?

JUDASZ

Dobrze, że matka już nie żyje!

SELLA

Zatem jej ojciec już nie bije.

JUDASZ

Milcz!

SELLA

zuchwale

Małoś bijał?

JUDASZ

odwracając głowę

Gdy musiałem!

SELLA

Wściekłyś był!

JUDASZ

przyciszonym głosem

Wężu!

SELLA

Dzieckiem małem
byłam, lecz pomnę... Wieczna zwada,
wieczny krzyk, hałas, wyklinanie!

JUDASZ

z rozpaczą

Bom musiał!

SELLA

Charkot o sąsiada,
stryjów, znajomych, o Uzala
szewca, o kupca Chusa — z dala,
czy z bliska kto nastąpił jeno,
Izraelici, czy poganie,
to o każdego podejrzenie,
gwałt, wrzaski, klątwy — i rzemienie!
Pamiętam dobrze!

JUDASZ

Ty hyeno!
Przestań!

SELLA

Nieprawdę mówię może?

Tymczasem pojawili się sąsiedzi zwabieni hałasem.

ADA

Więc gdzież mam to postawić łoże?

Mawiael parska śmiechem.

JUDASZ

do Ady

Ty nierządnico!

do Selli

A co z matką,
Bóg niech —

SELLA

przerywając

Bóg dał jej skórę gładką,
a twoja zazdrość — garbowaną.

JUDASZ

Kochałem ją!

SELLA

Zabiłeś!... Rano —
pomnisz?

JUDASZ

Nie żrej mnie!...

SELLA

Pomnisz? Rano?
Rzuciłeś z łoża rozespaną —
nie wstała więcej —
wyłeś potem —

JUDASZ

Zamilcz —

SELLA

lekceważąco

I kto? Taki człeczyna —
z pierza, ni z mięsa — czyś to dał
sługi, pałace, wozy, konie?
Inna po uszy w zbytku tonie,
ty się dzień cały zlewasz potem
a nie masz w domu stągwi wina!
Cóżeś dał, żeś tak żądać śmiał?!
Cóż miała biedna kobiecina?!
A córkęś z lepszych, niż sam, miał!

JUDASZ

Jam —

SELLA

wpadając w słowo

Pracowałeś

z rosnącą wzgardą

jakeś umiał.
Żuk rył się w łajnie, orzeł szumiał.

JUDASZ

dotknięty

A! Ty niegodna —

MAWIAEL

przerywając

Mówię tacie —

JUDASZ

Ty masz wziąć chłostę!

MAWIAEL

Niech mnie prędzej
złapią! A ty mi daj pieniędzy,
inaczej będę kradł, co da się!
Choćby spod własnej twej pościeli.

Podsuwa się.

JUDASZ

Psie!

MAWIAEL

Choćby to, co sam masz w pasie!

chwyta i wyrywa pieniądze.

JUDASZ

rzuca się ku niemu, Mawiael uderza go pieniędzmi w węzełku w czoło i ucieka; Judasz zatacza się w tył.

A! A! A!

SĄSIADKA

drwiąc

Gońże prędzej!

Ada, Sella wychodzą.

JUDASZ

nieprzytomnie

Wyście widzieli?

SĄSIADKA inna

My widzieli.

SĄSIAD

Jakto sąsiedzi, po sąsiedzku.

SĄSIADKA

pierwsza, wskazując guz, drwiąc

Nie trzeba wody, to po dziecku...

Sąsiedzi odchodzą.

JUDASZ

pada na stół i zasłania twarz rękami

A! A! A!

SCENA IV

Judasz, Jakób Zebedeuszów.

Jakób wchodzi w płaszczu, młody.

JAKÓB

Pokój domowi temu.

JUDASZ

dźwigając głowę napółprzytomnie

Pokój —
Kto zacz i czego chce?

JAKÓB

Spocznienia.

JUDASZ

Jest.

JAKÓB

Co jest z tobą?

JUDASZ

Nic.

JAKÓB

Z kamienia
nie poznasz śladu przeszłej nogi,
ale nie z lica człowieczego.

JUDASZ

Dobrześ rzekł; poznasz nóg stąpanie
po ludzkiem licu.

JAKÓB

Żal uspokój
i ciszę weź do serca twego.
W wierzącym mieszka spokój błogi.

JUDASZ

W wierzącym? Wierzę w złość i zbrodnię,
w grzechy i w grzechów pokaranie!...

JAKÓB

dotykając mu czoła

Głowa ci gorze — niech ochłodnie.
Uderzyłć kto?

JUDASZ

Syn.

JAKÓB

A?!

JUDASZ

w rozdrażnieniu coraz większem

Ja biłem —

JAKÓB

Gdy winien —

JUDASZ

Jam bił me rodzice —

JAKÓB

A!?

JUDASZ

Mnie z kolei —

JAKÓB

Nie mów!

JUDASZ

Drżysz?
W pokrzywyś wszedł, chciałeś w winnicę
W soczystem chciałeś, jesteś w zgniłem!
Myślałeś ogród, a to gnój!...

JAKÓB

Ukój się bracie, bracie mój!...

JUDASZ

Czyś ty rodzice swe katował
i sam od dzieci swych był bit,
że zwiesz mnie bratem?...

JAKÓB

kładzie mu rękę na ramieniu

Bracie, cyt!
Dotykam ręką — dźwignę wzwyż —

JUDASZ

Jam dług miał spłacić — ukradł syn,
com na dług jeden zaś pożyczył
i com tu, o, za pasem schował —
w dwie strony teraz dwie mam win —

unosząc się

w dwie strony teraz czynić rzecz!
Precz! Bom jest wściekły! Mówię: precz!

jakby w szale

Precz! Bym cię pasem nie oćwiczyl!!
Precz!

JAKÓB

nie cofając się

Bracie!

JUDASZ

Bratem jest mi Szatan!
Z nim jednym jestem jednej krwi!
Pozdrowion bądź, jeżeliś on!

JAKÓB

Bracie, Jehowa —

JUDASZ

Z ludzi drwi!
Na niebie siedzi utajony,
w ukryciu swój postawił tron,
aby tem snadniej patrzeć mógł —
a grzech żre ludzi, jak Lewiatan,
a śmiech jest Boga grom czerwony,
a żyje, kiedy żywych zmógł!
Szyderstwo jeno Jahwy duszą!
Na szyd swój stworzył człeczy ród!
Z Szatanem jest płomieniem zbratan!
Szatan — Jehowa! Jahwe — Szatan!
Za szyję jego ręce duszą!
Jak topór, żywo rąbie z nóg!
Dymy ofiarne — piekła smród!

pieni się.

JAKÓB

Tyś opętany od Demona!

JUDASZ

On szczęsny, gdy kto w bólach kona!
Promienny, gdy w boleściach serca
człowiek się w krwawej glinie kurczy!
O ojce moi! O ma żona!
Wyrzutów, bólu straszny jad!
O Jahwe, Jahwe, o szyderca!
Człowieczy syn jest syn jaszczurczy!
Jam zbrodniarz — zbrodni pod nóż padł!...

słania się i opada w tył, plecami o drzewo się opierając.

JAKÓB

Zmilcz!

JUDASZ

szalony, pokazuje na gardło

Wszystkie lata ot, tu grzęzną —
cały mojego życia wiek!...
Pójdę — tam w lesie gałąź jest —
wynajdę gałąź tam uwięzną,
tęgą — zawisnę —

wyczerpany, dźwiga się, chce iść.

JAKÓB

Brałeś chrzest?!

JUDASZ

jakby nie słysząc

I raz w spoczynku obym legł!...

JAKÓB

Pytam się: brałeś chrzest od Jana?!

JUDASZ

osłabły wybuchem

Była mi woda na grzbiet lana.
Wszyscy szli, tom też poszedł razem.
Prorok nauczał niedaleko.
Myślałem: może spłynie z rzeką
chwast zła i grzechu rodu mego,
lecz nie mknie z wodą, co jest głazem
i nie zostałem zbawion złego...
Lecz ktoś jest? Przecz mię pytasz? Jakie
prawo twe pytać? Nie znam cię!

JAKÓB

uroczyście

I jam cię nie znał, ale znał
Ten, co stworzenie zna wszelakie —
gdy zechce: w owoc zmienia kał.

JUDASZ

uderzony mimo rozdrażnienia słowami Jakóba, z pewnem zdziwieniem, nieco frazesowo

Mojżesz uczynił z laski węża —
aza się drugi Mojżesz zrodził?

JAKÓB

kończąc uprzednie

I ten mnie właśnie w drogę słał.

z akcentem

a snadź, abym po nic nie chodził.

JUDASZ

By w owoc zmienić kał?

JAKÓB

By serce
człowiecze znaleźć w poniewierce.

JUDASZ

wyczerpany, wpadając w dialektykę.

Jesteś zbieraczem serc?

JAKÓB

On z góry,
kto słał mię, rzeszom mówił:
„I odpuść nam nasze winy
jako i my odpuszczamy
naszym winowajcom”.

JUDASZ

Który?

JAKÓB

Ten, który rzeszom mówił z góry:
„Błogosławieni, którzy płaczą; albowiem
będą pocieszeni. Błogosławieni
pokój czyniący, albowiem
nazwani będą synami Bożymi”.

JUDASZ

do siebie, wyczerpany

O co za straszne ciężkie dni...
O co za straszny ciężki dzień...

JAKÓB

w przejęciu nauką

Zaprawdę, zaprawdę, powiadam ci:
czyja się dusza pada, psowa,
czyja się dusza zsuwa w cień,
czyjej się duszy chwycił grzyb,
wziąwszy chleb w koszyk, nieco ryb,
do Galilei niechaj spieszy,
bo w Galilei wielkie dni
i wielka moc słyszącej rzeszy....

JUDASZ

nie rozumiejąc

Nie tłomaczona mi twa mowa.

JAKÓB

Aby ci była tłomaczona,
zaodziej płaszcz twój na ramiona,
pójdź ze mną!

JUDASZ

Dokąd?

JAKÓB

Ruń zielona.
Niebieskie zioła i różane.
Od słońca wody wysrebrzane.
Od słońca obłok złotem jasny.
Kielichy kwiatów i pąkowie.
Wszędy chleb, wszędy napój własny.
Wszędy dom. Wszędy jest wezgłowie.

JUDASZ

Aza mi prawisz zaś o raju?

JAKÓB

Aza nie jesteś z cierpień kraju?

JUDASZ

Aza jest raj od Boga dany?

JAKÓB

Aza nie we krwi twoje rany?

JUDASZ

Aza lekarstwo obiecujesz?

JAKÓB

Aza swej studni sam nie trujesz?

JUDASZ

Azaś wysłannnik do mnie Boży?

JAKÓB

Aza się żywot twój nie sroży
przeciw cię?

JUDASZ

Mów: raj.

JAKÓB

Jest na ziemi.

JUDASZ

Gdzie?

JAKÓB

Pójdź.

JUDASZ

Jest cisza?

JAKÓB

Jest. Podziemi.

JUDASZ

Jest sen?

JAKÓB

Jest. Nieba.

JUDASZ

Jest wesele?

JAKÓB

Jest. Dzieci.

JUDASZ

Wróg jest?

JAKÓB

Jest. Przy ciele.

JUDASZ

Dusza?

JAKÓB

Błyszczenie.

JUDASZ

Jakoż z domu —

JAKÓB

Dom jest złoczyństwa i jest sromu.

JUDASZ

Domy odlecieć —

JAKÓB

Jak orłowie —

JUDASZ

Twarz odwracając —

JAKÓB

W niebo twarz!

JUDASZ

Kędy raj wróżbisz?

JAKÓB

Imię znasz?

JUDASZ

Imię?

JAKÓB

Który skarb zamknął w słowie,
który naucza ludu rzesze.

JUDASZ

Jan?

JAKÓB

Większy.

JUDASZ

Mów!

JAKÓB

Wokoło lud.
On, siedząc jasny, jako cud,
kędy nad wodą, gdzie przy strzesze,
na wzgórzu, w cieniu fig, w winnicy,
czasem w miasteczku gdzie w ulicy,
w rzeźwy poranek, w późny chłód
Królestwo Boże opowiada.

JUDASZ

Królestwo Boże?

JAKÓB

Słucha lud.
Słowo po słowie tak upada,
jak między wróblów ziarno prosa,
jak otrząs wiśni gdy się czyni,
jak spadła na pustyni —
i otwierają się niebiosa
gdzie Boga widzą oczy ludzi!...

JUDASZ

nieufnie, matowo

A cóż ze snu takiego budzi?

JAKÓB

Błogość serdeczna, jako woda
kryniczna rano —

JUDASZ

Imię jego?

JAKÓB

Święte.

JUDASZ

Tyś co?

JAKÓB

Uczeń posłany —

słychać bębnienie

Co to? tam bębnią?

Widać zbliżającą się Adę w worze, Lamecha i grupę ludzi.

Orszak idzie —

JUDASZ

słoniąc oczy

O hańbo! Bólu! O mój wstydzie!

JAKÓB

Dziewczynę wiodą — dziewka młoda —

JUDASZ

Ha!

chce biec ku Adzie — zatrzymuje się

Pójdź!!

JAKÓB

Gdzie?

JUDASZ

Tam!
Do raju!

nagle rzucając się ku tłumowi

Łotry! Ja nie dam!
Dziecko me! Łotry!

Lamech i inni odtrącają go

rzuca się ponownie

Psy! Pogany!!!

Lamech chwyta go z tyłu za ręce i przytrzymuje — tłum z wrzaskiem przechodzi — wchodzi Ebal.

SCENA V

Judasz, Jakób, Lamech, Ebal.

JUDASZ

do Lamecha

Puść!!

LAMECH

spokojnie

Stój, aniele pozłacany.

JUDASZ

Córka ma! Córka! Ja nie dam
hańbić!

EBAL

wsuwa się. Ryży. Przygarbiony

Przepraszam.

JUDASZ

do niego

Precz! Zabiję!

EBAL

poruzumiewa się oczami z Lamechem, uspokojony, tłomacząc Jakóbowi

Przepraszam. Ja tu po trzy srebrne —

JUDASZ

Precz!

EBAL

Czemu? Ja zawołam straży!

do Jakóba.

Winien —

JAKÓB

Wiem

EBAL

Grozić się tu waży!

podnosząc głos

Niech naprzód odda co jest czyje!

JAKÓB

On odda.

do Lamecha

Puść go.

LAMECH

Nie.

JUDASZ

do Ebala

Weź dom!
I wszystkie sprzęty! I mój srom,
jeżeli ci się przyda na co!
Weź! Za trzy srebrne ci zapłacą!

do Lamecha

Ty precz!

wyrwawszy się

bo czaszkę ci rozbiję!

odtrącając Lamecha

Pachołku podły!

Ebal przestraszony cofa się, Lamech odskakuje.

O me córy!
O syn mój! Hańba!... piekieł dym!
Oczy wyżera — pierś zadusza —
wszystko dym. Kędy są niebiosa?
Kędy jest raj i ten co w nim?
Kędy jest głos mówiący z góry:

do Jakóba

Odpuść nam winy, jako i my?
Kędy kał grzechu zrzuca dusza?
Kędy jest słowo, jako rosa?
Kędy jest wszystko nie jak dymy?

do Ebala

Weź dom! Za srebrne wsadź do trzosa!

do Lamecha, który stoi nie wiedząc co zrobić

Bądź zdrów!

chwyta Jakóba za rękę

Ja idę z nim!

Wybiega, ciągnąc Jakóba.

Źródło i licencja

Domena publiczna · Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Judasz · Okładka na podstawie: Nathaniel_U@Flickr, CC BY 2.0

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: CC-BY-2.0

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: cover

Judasz · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-judasz/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.