10. Odpust w Novém Strašecí

Povondra, odźwierny w domu radcy Bondego, tym razem spędzał urlop w swoim rodzinnym miasteczku. Nazajutrz miał być odpust. Gdy Povondra wyszedł z domu, prowadząc za rękę swego ośmioletniego syna Franka, całe Nové Strašecí pachniało ciastem, a na ulicy migały kobiety i dziewczyny niosące surowe ciasta do piekarza. Na rynku postawili już kramy dwaj cukiernicy, kramarz handlujący szkłem i porcelaną i krzykliwa kobieta sprzedająca wszelkiego rodzaju tkaniny bławatne. Był tam jeszcze płócienny namiot, ze wszystkich stron zakryty płachtami. Jakiś drobny mężczyzna, stojąc na drabince, mocował właśnie na górze tabliczkę z napisem.

Povondra zatrzymał się, żeby zobaczyć, co to będzie.

Wysuszony człowieczek zszedł z drabinki i patrzył z zadowoleniem na powieszony napis. A Povondra ze zdziwieniem czytał:

KAPITAN J. VAN TOCH

I JEGO TRESOWANE PŁAZY

Povondra przypomniał sobie potężnego mężczyznę w kapitańskiej czapce, którego kiedyś wpuszczał do pana Bondego. „To się biedak dorobił — powiedział współczująco Povondra sam do siebie. — Kapitan, a teraz jeździ po świecie z takim marnym cyrkiem! A taki krzepki, zdrowy był z niego człowiek. Powinienem go odwiedzić” — pomyślał Povondra litościwie.

Tymczasem drobny człowieczek powiesił przy wejściu do namiotu drugi napis:

!! MÓWIĄCE JASZCZURY!!

!! NAJWIĘKSZA SENSACJA NAUKOWA!!

Wstęp 2 korony. Dzieci w towarzystwie dorosłych połowę!

Povondra zawahał się. Dwie korony i korona za chłopca to dosyć dużo. Ale Franek dobrze się uczy, a poznanie egzotycznych zwierząt należy do wykształcenia. Povondra był skłonny poświęcić coś na wykształcenie, dlatego podszedł do tego suchego, drobnego człowieczka.

— Przyjacielu — zwrócił się do niego — chciałbym rozmawiać z kapitanem van Tochem.

Człowieczek wypiął pierś w pasiastym podkoszulku.

— To ja, proszę pana.

— Pan jest kapitanem van Tochem? — zdziwił się Povondra.

— Tak, proszę pana — powiedział człowieczek i pokazał kotwicę wytatuowaną na nadgarstku.

Povondra mrugał w zamyśleniu. Kapitan tak by się skurczył? Przecież to niemożliwe.

— Znam kapitana van Tocha osobiście — powiedział. — Nazywam się Povondra.

— A, to co innego — odparł człowieczek. — Ale te salamandry są naprawdę kapitana van Tocha, proszę pana. Stuprocentowo prawdziwe australijskie jaszczury, proszę pana. Zechce pan zajrzeć do środka. Zaczyna się właśnie wielkie przedstawienie — zachęcał, unosząc płachtę przy wejściu.

— Chodź, Franku — rzekł ojciec Povondra i wszedł do środka. Przy małym stoliku natychmiast usiadła niezwykle gruba i duża paniusia. „Dziwna para” — pomyślał Povondra, płacąc trzy korony. Wewnątrz namiotu nie było niczego poza dość nieprzyjemnym zapachem i blaszaną wanną.

— Gdzie macie te salamandry? — spytał pan Povondra.

— W tej wannie — odrzekła obojętnym głosem gigantyczna dama.

— Nie bój się, Franku — powiedział ojciec Povondra i podszedł do wanny. Leżało tam w wodzie coś czarnego i apatycznego, wielkości starego suma; tylko jego skóra za głową była jakby trochę spuchnięta i spłaszczona.

— To jest ta przedpotopowa salamandra, o której pisano w gazetach — powiedział pouczająco ojciec Povondra, nie okazując synowi swego rozczarowania. („Znowu się dałem nabrać — pomyślał — ale chłopiec nie musi o tym wiedzieć. Szkoda tych trzech koron”).

— Tatusiu, a czemu jest w wodzie? — spytał Franek.

— Ponieważ niektóre płazy żyją w wodzie.

— Tatusiu, a co on je?

— Ryby i takie inne rzeczy — odpowiedział po namyśle ojciec Povondra. („Coś muszą jeść”).

— A czemu jest taka brzydka? — nalegał Franek.

Povondra nie wiedział, co rzec, ale w tej chwili wszedł do namiotu drobny człowieczek.

— Panie i panowie... — zaczął ochrypłym głosem.

— Macie tylko jedną salamandrę? — zapytał Povondra z wyrzutem. („Gdyby były przynajmniej dwie, pieniądze nie byłyby zmarnowane”).

— Ta druga zdechła — powiedział człowieczek. — A to jest ten słynny Andryjasz, panie i panowie, rzadki i jadowity jaszczur z wysp australijskich. W swej ojczyźnie osiąga rozmiary człowieka i chodzi na dwóch nogach. Na! — powiedział i szturchnął kijem to coś czarnego i apatycznego, co leżało bez ruchu w wannie. To czarne coś poruszyło się i z wysiłkiem podniosło się z wody. Franek cofnął się trochę, ale Povondra ścisnął mu rękę na znak, żeby się nie bał, bo jest przy nim.

Teraz to coś stało na tylnych nogach i przednimi łapami opierało się o brzeg wanny. Skrzela za głową konwulsyjnie drgały, a czarny pysk chwytał powietrze. Miało to zdartą do krwi i zbyt luźną skórę, usianą brodawkami, i okrągłe żabie oczy, chwilami zaciągające się błoniastymi dolnymi powiekami.

— Jak widzicie, panie i panowie — kontynuował człowieczek ochrypłym głosem — to zwierzę żyje w wodzie, dlatego jest wyposażone w skrzela i płuca, żeby mogło oddychać, gdy wychodzi na brzeg. Na tylnych nogach ma po pięć palców, a na przednich po cztery, którymi potrafi chwytać różne przedmioty. Na! — Zwierzę ścisnęło w palcach kij i trzymało go przed sobą niczym żałosne berło.

— Potrafi też zrobić węzeł na sznurze — oznajmił człowieczek. Zabrał zwierzęciu kij i podał mu brudny sznurek. Zwierzę przez chwilę trzymało go w palcach, a potem naprawdę zaplątało węzełek.

— Umie także bębnić i tańczyć — skrzeczał człowieczek i podał zwierzęciu dziecięcy bębenek i pałeczkę. Zwierzę kilka razy uderzyło w bębenek i kręciło górną połową tułowia; upuściło przy tym pałeczkę do wody.

— Idźżeż ty, paskudo! — zerwał się człowieczek i wyłowił pałeczkę z wody.

— A do tego to zwierzę — dodał, podnosząc uroczyście głos — jest tak inteligentne i utalentowane, że potrafi mówić jak człowiek.

Mówiąc to, zaklaskał.

— Guten Morgen — zaskrzeczało zwierzę, żałośnie mrugając dolnymi powiekami. — Dzień dobry.

Povondra niemal się wystraszył, ale na Franku nie zrobiło to większego wrażenia.

— Co powiesz szanownej publice? — ostro zapytał człowieczek.

— Witam was — ukłoniła się salamandra; jej skrzela zaciskały się konwulsyjnie. — Willkomen1. Ben venuti2.

— Umiesz liczyć?

— Umiem.

— Ile jest sześć razy siedem?

— Czterdzieści dwa — zaskrzeczał z wysiłkiem płaz.

— Widzisz, Franku — zwrócił się do syna ojciec Povondra — jak dobrze umie liczyć.

— Panie i panowie — piał człowieczek — możecie mu sami zadawać pytania.

— No to zapytaj go o coś, Franku — zachęcał pan Povondra.

Franek wiercił się zakłopotany. W końcu wykrztusił:

— Ile jest osiem razy dziewięć?

Prawdopodobnie wydawało mu się to najtrudniejszym ze wszystkich możliwych pytań.

Salamandra wolno zamrugała oczami.

— Siedemdziesiąt dwa.

— Jaki dzisiaj dzień? — zapytał Povondra.

— Sobota — odparła salamandra.

Povondra pokręcił z podziwem głową.

— Faktycznie, jak człowiek. Jak się nazywa to miasto?

Płaz otworzył pysk i zamknął oczy.

— Jest już zmęczona — wyjaśnił pospiesznie człowieczek. — Co powiesz państwu?

Salamandra ukłoniła się.

— Moje uszanowanie. Dziękuję uprzejmie. Do widzenia.

I prędko schowała się w wodzie.

— To jest... to jest osobliwe zwierzę — dziwił się Povondra. Ponieważ jednak trzy korony to sporo pieniędzy, dodał: — I niczego więcej tu już nie ma, co mógłby pan pokazać temu dziecku?

Człowieczek w zakłopotaniu naciągał sobie dolną wargę.

— To wszystko — rzekł. — Przedtem miałem jeszcze małpki, ale była z nimi taka historia... — tłumaczył się niewyraźnie. — Chyba, że bym wam pokazał moją żonę. Swego czasu była najtęższą kobietą na świecie. Maruszko, chodź tu!

Maruszka podniosła się z trudem.

— O co chodzi?

— Pokaż się panom, Maruszko.

Najtęższa kobieta na świecie kokieteryjnie przechyliła głowę na bok, wysunęła jedną nogę do przodu i uniosła suknię nad kolano. Widać było czerwoną wełnianą pończochę, a w niej coś nabrzmiałego i potężnego.

— Objętość nogi na górze osiemdziesiąt cztery centymetry — wyjaśniał wysuszony człowieczek — ale dziś, przy tej konkurencji, Maruszka nie jest już najgrubszą kobietą na świecie.

Povondra ciągnął oniemiałego Franka do wyjścia.

— Całuję rączki — zaskrzeczał płaz w wannie. — Przyjdźcie znowu. Auf Wiedersehen3.

— I co, Franku — zapytał pan Povondra, gdy byli już na zewnątrz — nauczyłeś się czegoś?

— Nauczyłem — odparł Franek. — Tato, czemu ta pani ma czerwone pończochy?