Tysiąclecia wydają owoce

Wkraczając do masywnego budynku, gdzie „Domowy Ład” i „Dla Rodziny” mają swoje redakcje i wspólną drukarnię — wydawane są pod tym samym kierownictwem — przechodzi się najpierw przez kamienny portal, który wydaje się przesycony masywnością całej budowli, całym ciężarem dudniących maszyn i skondensowaną masą całego nakładu. Granit! A jednak ta najbardziej stała ze wszystkich rodzajów stałej materii była rozpaloną do czerwoności, tryskającą lawą, nim zastygła i zyskała swą ostateczną formę — podobnie jak niezawodna maszyneria, a taką jest duży tygodnik, była wcześniej żywym duchem.

Ludzie rodzą się, żyją i umierają. Powietrze przenikają ich myśli i pragnienia, w większości beztroskie niczym jętki i o równie krótkim życiu, ale są też inne, które przypominają raczej komary, krążące rojami wokół biednej ciepłokrwistej istoty w pochmurny letni wieczór. To najbardziej uparte stworzenia na świecie; w ich przenikliwym brzęczeniu można wychwycić ton uporczywego, samobójczego głodu krwi, przed którym nikt i nic się nie obroni. Takie to są owe myśli, które krążą wokół technicznego wynalazku, wokół problemu, który trzeba rozwiązać.

Żegnaj, nocny odpoczynku! Skupienie kręci się w jednym punkcie, wwierca się weń, nie daje spokoju, wywołuje zawrót głowy i szybsze bicie serca. Nawet sen, przychodzący nad ranem, wypełniony jest pracą; w marzeniu, które się śni, brzęczy ta sama komarza pieśń.

A wraz z porankiem — rozwiązanie! Jasny, jasny i spokojny dzień zwycięstwa! Można odetchnąć, tak jak z ulgą oddycha położnica po zakończonym porodzie, gdy dziecko całe i zdrowe leży już w jej ramionach! Istnieje coś, co wczoraj nie istniało. Coś jest pozyskane z tego, co jeszcze niestworzone, może tylko drobiazg, może nieznaczące ulepszenie, ale jednak jeden stopień schodów, jeden z tysiąca. Schody dla kogo? Schody dokąd? Gdzie jeden skończył, tam drugi podjął w długim łańcuchu ciągnącym się przez epoki. Na co mieli nadzieję wszyscy ci, którzy za cenę nocnego odpoczynku materializowali swoje myśli w stali i żeliwie, tworząc wieczne dziedzictwo przekazywane poprzez wieki?

Za drukarnią, z której wychodzi „Domowy Ład”, kryje się upływ tysiącleci. Same litery mają świętą historię, którą można odtwarzać z mozołem i kontemplować — poczynając od zarania Zachodu, gdy pismo alfabetyczne rozpoczęło swój triumfalny marsz i pokonało sylabariusz1 i symbole, poprzez rękopisy w zwojach, pismo gotyckie i foliały2, aż po wiekopomny dzień, gdy prasa drukarska Johannesa Gutenberga3 stanęła gotowa.

Ciałem myśli jest słowo; duszą słowa jest myśl! Kiedy Gutenberg na łożu śmierci spoglądał wstecz na swoje życie jak na bajkę, która się skończyła, opowiedzianą przez nieznajomego, musiał słyszeć podmuch historii niosący prawdy w zwycięskim pochodzie — on, który zdołał uwolnić Słowo wiązane. Wszystkie ofiary, jakie poniósł, wszystkie rozczarowania, które stały się jego udziałem, wszystkie troski i niedorzeczności, jakie mogą pojawić się w życiu samotnego człowieka, musiały rozpłynąć się w coraz głośniejszym szumie dochodzącym z zewnątrz. Zbliża się! Nadchodzi! Już tu jest!

Jednak długa droga prowadzi od małej ręcznej prasy Gutenberga do ogromnej maszyny, która pracuje teraz na oczach wszystkich. „DRUKUJE SIĘ «DOMOWY ŁAD»”, głosi świetlna reklama, a ciekawscy przystają i patrzą z podziwem na maszynę, z której schodzi następny numer w niezliczonych egzemplarzach — kolejny, kolejny, kolejny, kolejny, jak długo jeszcze będą tam stać i się gapić. Wiele nie widać, ale da się zauważyć przebłysk wypełnionych kolorem konturów; to intrygujące, zarówno ze względu na kolor, jak i nieustanny ruch.

Wkrótce nakład w liczbie dwustu pięćdziesięciu tysięcy egzemplarzy jest gotowy. Ciężarówki już czekają w szeregach na dziedzińcu, opuszczają się tylne klapy naczep, po rampach niekończącą się, barwną lawiną zsuwają się pękate paczki, a pracownicy układają je we wnętrzach aut, by zrobić miejsce dla kolejnych, które płyną i płyną nieprzerwaną falą. Załadowane po brzegi, niezgrabne ciężarówki wyjeżdżają za bramę jedna po drugiej i niedługo cały nakład zalewa kraj. W miastach, we wszystkich kioskach i trafikach przykuwa wzrok reklama: „Nowy numer!”, a na dalekiej prowincji rozlegają się okrzyki radości, gdy ktoś, przedarłszy się do listonosza przez błotniste roztopy, wraca, wymachując „Domowym Ładem”.

Drukarnia znajduje się na parterze. Uwijają się tam mężczyźni w niebieskich bluzach roboczych, palce mają umazane smarem. Piętro wyżej są korektornia oraz sekretariat. Tam pracownicy mają kołnierzyki, ale nie maturę. Na drugim piętrze mieszczą się redakcje — „Domowego Ładu” po lewej, „Dla Rodziny” po prawej; podział symboliczny, jak twierdzi personel, ponieważ „Dla Rodziny” specjalizuje się w królewskich rodach, natomiast „Domowy Ład” stawia na gwiazdy filmu i sportu.

— Redaktor Lindelöw? Bardzo proszę, czwarte drzwi po lewej... Nie, tym zajmuje się sekretariat, piętro niżej... Pani Morten jeszcze nie przyszła, proszę łaskawie poczekać...

Stukają maszyny do pisania, dzwonią telefony. Czasopisma są duże, a personel liczny, lecz organizacja znakomita — wszystko chodzi jak w zegarku.

Drugie drzwi po lewej — pomiędzy ilustratorem i panią Morten (relacjonuje wydarzenia ze świata mody i jest ekspertką od spraw sercowych) — za nimi znajduje się pokój Tagego Werina. To tam Tage pracuje przy biurku, na którym stoi lampa z zielonym kloszem; jest pilny, ma dobre oko do literatury i dobre podejście — wie, jak postępować z ludźmi. Jego pozycja jest niepewna, nie ma tu jeszcze stałej posady, ale w chwili obecnej jest jedną z dwudziestu pięciu najważniejszych osób w tym miejscu, nawet pod względem duchowym — to jeden z tych, którzy selekcjonują treść. To człowiek, którego grono czytelników obejmuje co tydzień dwieście pięćdziesiąt tysięcy głodnych dusz, czekających na swój duchowy pokarm. W istocie jest tylko sługą, tak jak całe to czasopismo, tak jak wszystkie czasopisma są sługami, zaspokajającymi konkretne potrzeby ogółu. Trybik w maszynie społeczeństwa.

Na biurku leżą rękopisy opowiadań. Ważne, by nie wybierać zbyt ponurych tematów. W każdym numerze co najwyżej jedna historia może mieć smutne zakończenie. W tym zakresie jest już wszystko, czego trzeba — Wabik. Kobieta lekkiego prowadzenia — dawniej mówiono „upadła”, teraz mówi się „lekkiego prowadzenia”; czasy się zmieniają, a my wraz z nimi — kobieta wamp, piękna, lecz niebezpieczna, dostaje od bandy zbirów zadanie, by zwabić zamożnego młodego mężczyznę w pułapkę. Ten staje się bezradną ofiarą jej zniewalającej, mrocznej urody, lecz w obliczu jego męskiej szczerości i czystości po raz pierwszy w życiu budzi się w niej prawdziwa miłość, ratuje go zatem, narażając własne życie. On nie chce się z nią rozstać, więc, całkowicie odmieniona przez uczucie, kobieta poświęca się, wraca do świata, z którego przyszła i znika, a on już nigdy jej nie zobaczy.

Dobre. Nawet odrobinę pikantne. Nieco patetycznie szlachetne, dobre zwłaszcza dlatego, że to kobieta wamp się poświęca. Poświęcić niewinną, jasnowłosą młodą kobietę byłoby rzeczą niesmaczną, okrucieństwem; coś takiego przemawiałoby do niskich instynktów. Poświęcić kobietę wampa to jedyne właściwe rozwiązanie, odwołuje się ono do poczucia sprawiedliwości zwykłych ludzi.

Za to tutaj, dobra, jasna historia — Niewidzialne skrzydła. Historia o obiecującym, lecz nieco apatycznym młodym człowieku, któremu miłość daje taką siłę, że po zaledwie kilku latach zostaje dyrektorem dużego biura, ma willę i samochód. Dopiero gdy osiągnął ten cel, surowy ojciec dziewczyny wyraża zgodę na związek pary; okazuje się również, że w swej roztropności chciał jedynie przyszłego zięcia poddać próbie. Historia z dobrym morałem, optymistyczna i niewinna.

Tyle opowiadań wystarczy, ponieważ konieczna jest jeszcze kontynuacja dwóch tekstów wspomnieniowych. Gwiazda Joan Row zdradza: Jak weszłam do świata filmu, a Calver, wielki menedżer, mówi o tym: Jak Bob Barkington zdobył mistrzostwo świata.

Tage robi sobie przerwę, rozciąga się — bynajmniej nie z lenistwa, lecz dlatego, że zauważył, jakie korzyści płyną z robienia sobie takiej małej przerwy co pół godziny. To racjonalne. Odchyla głowę i patrzy w sufit. Lubi swoją pracę, również dlatego, że ma tutaj poczucie pełnienia misji w świecie. Dociera do dwustu pięćdziesięciu tysięcy ludzi, nie, do większej liczby, dużo większej, ponieważ każdy egzemplarz czyta cała rodzina, nie wspominając o wszystkich numerach „Domowego Ładu”, które trafiają do biblioteki, zakładu golibrody, poczekalni lekarza. Gwiazda filmu i bokser to wprawdzie nie Joanna d’Arc4 i Engelbrekt5, lecz oboje na swój sposób też są bohaterami, a z ich wspomnień emanuje rześki optymizm, który musi być zaraźliwy, wiara w powołanie do rzeczy nadzwyczajnych, która w wielu sercach musi budzić żar i nadzieję. Większość czytelników „Domowego Ładu” z pewnością ma raczej niewesołe życie. To prawdziwe dobrodziejstwo, jeśli dzięki takiemu pismu będą mogli jeszcze żywić jakieś małe, sekretne, migotliwe marzenie, które pozwoli im uciec od monotonii codzienności. Błogosławiona niech będzie iluzja — to jedyna pewna rzecz w tym niepewnym świecie.

Nawet niezgorszy aforyzm, a gdyby tak go zamieścić w Złotych Myślach? O, nie, nie będzie tam pasował, można by go źle zrozumieć, rzeczywiście brzmi trochę jak słowa kogoś odartego z iluzji. O rany, człowiek siedzi tu i próbuje być błyskotliwy. A praca czeka.

Do drzwi zapukał młody chłopak i wszedł, miał ze sobą dwie akwarele.

— Redaktor Lindelöw pozdrawia i pyta, którą pan redaktor woli.

Tage Werin zestawił ze sobą ilustracje. W jednej dłoni — pięknie wycieniowana łabędzia szyja, sarnie oczy, wykrój ust jak czerwona wiśnia, a wszystko to w otoczeniu jasnozielonego listowia brzozy. W drugiej — pełna sylwetka dziewczyny, spódnica targana wiosennym wiatrem, nogi, rozwiane żółte włosy, chabrowe oczy, wykrój i kolor ust taki sam. Niebieskie niebo, jasnozielone brzozy, czerwony drewniany domek.

— Chyba ten jest bardziej w moim guście — powiedział, patrząc uważnie na pierwszą ilustrację. — Nadzwyczaj piękne kolory.

— Redaktor Lindelöw woli ten z domkiem.

Tage skierował wzrok na drugi obrazek i przyglądał mu się z nowym zainteresowaniem.

— Tak, ten też nie jest zły. Może nawet lepszy. Rzeczywiście, te żółte włosy, rozwiana spódnica i cała reszta, jest w tym jakaś ożywcza niewinność. Ten chyba lepiej współgra z ogólnym duchem „Domowego Ładu”. Najpierw pomyślałem, że jest trochę banalny, ale ludzie chcą czegoś takiego. Dobrze, przekaż redaktorowi Lindelöwowi, że ja też wolę ten z domkiem.