Loreva

AKT DRUGI

SCENA PIERWSZA

Plac publiczny.
Wchodzą Adriana i Lucjana.

ADRIANA

Ni mąż nie wraca, ani nasz niewolnik, 
Któremu spiesznie szukać go kazałam, 
A tu od dawna druga już wybiła. 

LUCJANA

Może znajomy kupiec go zaprosił 
I z rynku poszli prosto do gospody: 
Więc się nie gniewaj — obiadujmy same. 
Mężczyzna, choć jest wolności swej panem, 
Rządzić się musi okolicznościami, 
Jak one każą, idzie albo wraca. 
Radzę ci, siostro, uzbrój się w cierpliwość. 

ADRIANA

Czemuż mężowie wolniejsi być mają? 

LUCJANA

Wszystkie ich sprawy za domem trzymają.  

ADRIANA

Niech ja się spóźnię, patrz jak zachmurzony. 

LUCJANA

Bo męża wola wędzidłem jest żony. 

ADRIANA

Osieł się tylko da kiełzać w pokorze. 

LUCJANA

Zwykle łzy gorzkie idą przy uporze. 
Wszystko, co widzą słoneczne źrenice, 
W morzu, na lądzie, ma swoje granice; 
Skrzydlate ptaki, ryby i zwierzęta 
Znoszą w milczeniu ciężkie samców pęta, 
A mąż, przez Boga wyżej postawiony, 
Pan mórz i lądów nieograniczony, 
Silny rozumem, nieśmiertelną duszą, 
Gdy go stworzenia wszystkie słuchać muszą, 
Nad żoną także potęgę ma króla. 

ADRIANA

Nie chcesz iść za mąż, losy żon cię trwożą.  

LUCJANA

Lękam się smutków, które matkom grożą.  

ADRIANA

A biorąc męża czy przyjmiesz obrożę?  

LUCJANA

Nim zacznę kochać, w pokorę się włożę.  

ADRIANA

A gdy za inną pogoni zwierzyną?  

LUCJANA

Przy cierpliwości złe czasy przeminą.  

ADRIANA

Łatwa cierpliwość, której nic nie drażni, 
I łatwa słodycz, gdzie nie ma bojaźni. 
Gdy biedny szlocha w rozpaczy swej szale, 
Nietrudno mówić: ukój próżne żale! 
A gdyby na nas smutki się zwaliły, 
Może gorętsze łzy by nasze były. 
I ty dziś, wolna od wszelkich trosk żony, 
Piękne morały prawisz jak z ambony, 
A zagrożona równym przeciwieństwem, 
Może cierpliwość zwałabyś szaleństwem. 

LUCJANA

Wezmę więc męża chociażby na próbę, 
Lecz otóż Dromio, znalazł pewno zgubę. 
Wchodzi Dromio z Efezu.

ADRIANA

Czy pan twój wraca, choć leniwą nogą?  

DROMIO Z EFEZU

Nie wiem, czy leniwą ma nogę, ale wiem, że nieleniwe ma ręce, a to moje uszy poświadczą.

ADRIANA

Czy z nim mówiłeś? Co robił? Co myśli?

DROMIO Z EFEZU

Wypisał na moich uszach swoje czyny i myśli. Przeklęta ręka! Aż mi się ciemno zrobiło.

LUCJANA

Jak to? Czy się tłumaczył tak ciemno, że nie mogłeś myśli jego zrozumieć?

DROMIO Z EFEZU

O! nie, palnął tak dobitnie, że mi świeczki w oczach stanęły, dopiero później zrobiło mi się ciemno.

ADRIANA

Lecz powiedz, proszę, czy wraca do domu? Wielkie, jak widzę, pokazuje dla żony względy.

DROMIO Z EFEZU

Pan mój szaleje jak diabeł rogaty.

ADRIANA

Co mówisz, łotrze, o rogatym diable?

DROMIO Z EFEZU

Nie chcę powiedzieć, że pan nosi rogi, 
Lecz że szaleje jak diabeł rogaty. 
Kiedy ja mówię, by na obiad spieszył, 
On mnie o tysiąc swych pyta czerwieńców. 
„Na obiad” mówię. „Złoto me” odrzeknie, 
„Pieczeń się pali!” „Złoto me” odrzeknie, 
„Czy chce pan wrócić?” „Złoto me” odrzeknie, 
„Gdzie są czerwieńce, którem dał ci, łotrze?”, 
„Prosię spalone.” „Złoto me” odrzeknie. 
„Pani ma” mówię. „Idź z panią do diabła, 
Nie znam twej pani i drwię z twojej pani.” 

LUCJANA

Któż to tak mówi?  

DROMIO Z EFEZU

To pan mój tak mówi. 
„Nie znam, pan mówi, żony, domu, pani”, 
I tak poselstwo, com niósł na języku, 
Na moim grzbiecie przynoszę do domu, 
Bo na konkluzję porządnie mnie sczesał. 

ADRIANA

Wracaj, a pana przyprowadź do domu.  

DROMIO Z EFEZU

Tak, lub do domu nowe przynieś cięgi. 
Przez Boga, pani, innego znajdź posła. 

ADRIANA

Wracaj, nędzniku, lub krzyże ci złamię. 

DROMIO Z EFEZU

A pan je potem swą ręką pokropi: 
Będę miał z waszej łaski Święte Krzyże.  

ADRIANA

Wracaj co żywo, a przyprowadź pana.  

DROMIO Z EFEZU

Jak widzę, pani, piłką dla was będę, 
Ty mnie tam ciskasz, on odciśnie tudy: 
Przynajmniej w irchę oszyjcie mnie wprzódy. 
Wychodzi.

LUCJANA

Jak gniew ten, siostro, lica twoje szpeci!  

ADRIANA

Za lada dziewką uśmiech jego leci, 
A dla mnie tylko zmarszczenia zostały! 
Z biednej mej twarzy wdzięki uleciały 
To gorzki mojej samotności skutek, 
Nie mam dowcipu, bo go wygnał smutek, 
Bo jego serce, twardsze od kamienia, 
Poezji mojej zabiło natchnienia. 
Jeśli go szata wabi malowana, 
Mojaż w tym wina, żem biednie ubrana? 
Piękność ma więdnie, dowcip mój blednieje; 
Smutne to wszystkich zdradzonych żon dzieje. 
Na jedno jego spojrzenie miłosne 
Wszystko odkwitnie jak róże na wiosnę. 
Gdy on na obcym szczypie trawę błoniu, 
Schnę jak złe chwasty w domowym ustroniu. 

LUCJANA

Sama w zazdrości szukasz swych katuszy.  

ADRIANA

Niechaj to znosi kobieta bez duszy, 
On swoją miłość w inne poniósł strony; 
Czyżby inaczej uciekał od żony? 
Złoty łańcuszek obiecał mi w darze; 
Czyż weń i serce swoje okuć każe? 
Klejnot, choć z złota twardego ulany, 
Znika powoli długo używany, 
Tak dobre imię, które cnota darzy, 
Gaśnie powoli pod zębem potwarzy. 
Gdy piękność moja nie ma dlań uroku, 
Utopię resztę w moich łez potoku, 
Niech z łzą ostatnią wypłynie i życie. 

LUCJANA

Szalona zazdrość w szalonej kobiecie.  
Wychodzą.

SCENA DRUGA

Plac publiczny.
Wchodzi Antyfolus z Syrakuzy.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Złoto bezpiecznie schowane w gospodzie. 
Skrzętny niewolnik wybiegł znów na miasto, 
Ażeby za mną gonić po ulicach. 
Wnosząc z wszystkiego, co mówił gospodarz, 
Od chwili, jak go z rynku wyprawiłem, 
Nie mogłem z Dromiem rozmawiać powtórnie. 
Lecz otóż wraca. 
Wchodzi Dromio z Syrakuzy.
A co, mości panie, 
Czy ci już z głowy figle wywietrzały? 
Chcesz nowych cięgów? Rozpocznij swe żarty, 
Nie znasz gospody? Nie dałem ci złota? 
Czy zawsze pani z obiadem mnie czeka? 
Czy teraz jeszcze „Pod Feniksem” mieszkam? 
Czy oszalałeś, żeś mi tak szaloną 
Śmiał dać odpowiedź? 

DROMIO Z SYRAKUZY

Co? Jaką odpowiedź? 
Kiedyż jam panu takie prawił duby? 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Tu, na tym rynku, nie ma pół godziny. 

DROMIO Z SYRAKUZY

Panie, jam ciebie nie widział na oczy 
Od chwili, kiedyś z workiem mnie wyprawił. 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Co? Nie mówiłeś, żem ci złota nie dał? 
Czyś o obiedzie i pani nie gadał? 
Czym ci nie dowiódł, jak mnie to bawiło? 

DROMIO Z SYRAKUZY

Rad widzę, panie, żeś w dobrym humorze; 
Lecz powiedz, proszę, co znaczą te żarty? 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Zaczynasz znowu? Znowu ze mnie szydzisz? 
A więc z kolei skosztuj moich żartów. 
Bije go.

DROMIO Z SYRAKUZY

Stój, panie! Widzę, żartujesz naprawdę, 
Za jaki handel litkup mi ten dajesz? 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Że czasem z tobą mówię poufale, 
W wesołej chwili z twych śmieję się błazeństw, 
To już zuchwale bratać się chcesz ze mną 
I w moje troski bezczelnie się wtrącać? 
Gdy słońce świeci, niech komary brzęczą, 
Lecz kiedy chmurno, niech w szpary się kryją. 
Nim żarty zaczniesz, patrz na me oblicze, 
Słowa twe stosuj do mego humoru 
Lub kij metodę wpędzi ci do pałki. 

DROMIO Z SYRAKUZY

Nazywasz to pałką, panie? Racz tylko twoją pałkę trzymać spokojnie, a metoda wejdzie sama do mojej głowy. Jeśli tak dłużej zostać mają rzeczy, wypadnie mi dla obrony nosić opałkę na głowie albo będę musiał szukać rozumu w ramionach. Proszę cię tylko, panie, powiedz mi, za co mnie bijesz?

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Czy nie wiesz jeszcze?  

DROMIO Z SYRAKUZY

Nie wiem; wiem tylko, że mnie bijesz.

ATANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Czy mam ci powiedzieć za co?  

DROMIO Z SYRAKUZY

Jeśli łaska; za co i dlaczego, boć, jak powiadają, każde „za co” ma swoje „dlaczego”.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Więc naprzód za to, żeś ze mnie śmiał szydzić; 
Potem dlatego, żeś żart śmiał powtórzyć. 

DROMIO Z SYRAKUZY

Ani pojmuję dlaczego i za co; 
Tak może modnie wierną służbę płacą. 
Z tym wszystkim dziękuję panu. 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Dziękujesz mi? Za co?

DROMTO Z SYRAKUZY

Dziękuję panu za to coś, które mi za nic dałeś.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Poprawię się przy pierwszej sposobności i za coś nic ci nie dam. Ale dosyć tego na teraz; powiedz mi, czy obiad gotowy?

DROMIO Z SYRAKUZY

Nie, panie, jeszcze pieczeni brak tego, na czym mnie nie zbywa.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Czego jeszcze brak pieczeni?

DROMIO Z SYRAKUZY

Dobrego skropienia.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Będzie więc twarda?

DROMIO Z SYRAKUZY

To proszę, nie jedz jej, panie.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Dlaczego?

DROMIO Z SYRAKUZY

Bo jeżeli będzie twarda, to będzie niestrawna i gotowa zrobić cię cholerycznym, i znowu gotów byś mnie skropić zamiast pieczeni.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Doskonale. Naucz się żartować w właściwej porze. Jest czas na wszystko.

DROMIO Z SYRAKUZY

Śmiałbym temu przeczyć, gdyby pan mój nie tak był choleryczny.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Z jakich powodów?

DROMIO Z SYRAKUZY

Z powodów tak jasnych, jak jasna łysa czaszka samego tatusia Czasu.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Słucham.

DROMIO Z SYRAKUZY

Nie ma już czasu na odzyskanie włosów dla człowieka, który naturalnie ołysiał.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

A czy nie mógłby ich odzyskać przez kaucję i przysądy?

DROMIO Z SYRAKUZY

I owszem, składając kaucję za perukę a przysądzając sobie stracone włosy innego.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Dlaczego Czas tak skąpy włosów, choć to wyrost tak pospolity?

DROMIO Z SYRAKUZY

Bo zostawił to błogosławieństwo nierozumnym bydlętom, a co ludziom we włosach uskąpił, to im w dowcipie przysporzył.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Niemało jest przecie ludzi mających więcej włosów niż dowcipu.

DROMIO Z SYRAKUZY

Nie znajdziesz, panie, między nimi jednego, co by nie miał dosyć dowcipu na ich stracenie.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Utrzymywałeś jednak przed chwilą, że człowiek włosisty to prostaczek bez dowcipu.

DROMIO Z SYRAKUZY

Im większy prostak, tym prędzej gubi włosy, ale i on nie łysieje bez pociechy.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

A z jakiejż to przyczyny?

DROMIO Z SYRAKUZY

Z dwóch przyczyn, panie, i to zdrowych.

ANIYFOLUS Z SYRAKUZY

Tylko już, proszę, nie zdrowych.

DROMIO Z SYRAKUZY

Więc pewnych.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Nie bardzo chyba pewnych, bo rzecz w sobie zawodna.

DROMIO Z SYRAKUZY

No to niezawodnych.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Wymień je.

DROMIO Z SYRAKUZY

Pierwsza, że nie będzie już tracił pieniędzy na trefienie, a druga, że przy obiedzie nie będą mu w zupę wpadały.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Ale chciałeś mi dowieść, że nie ma czasu na wszystko.

DROMIO Z SYRAKUZY

I dowiodłem, dając za przykład, że nie ma czasu na odzyskanie włosów straconych przez naturalne wyłysienie.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Dowód to jednak niedostateczny, że nie ma czasu ich odzyskać.

DROMIO Z SYRAKUZY

Więc na dobitkę utrzymuję, że sam Czas jest łysy, a więc do końca świata będzie miał łysych towarzyszy.

ANTYFOIUS Z SYRAKUZY

Wiedziałem, że się na łysej skończy konkluzji. Lecz cicho! Kto tam znaki nam daje?

Wchodzą Adriana i Lucjana.

ADRIANA

O, tak jest! Bardzo dobrze, Antyfolu, 
Udaj zdziwienie i marszcz chmurne czoło, 
Chowaj uśmiechy dla innej kochanki, 
Ja bowiem twoją nie jestem już żoną. 
Lecz były czasy, w których przysięgałeś, 
Że dla twych uszu nie było muzyki, 
Dla ócz nie było pięknego widoku, 
Dla twojej dłoni miękkiego dotknięcia, 
Smacznej potrawy dla twego języka, 
Gdym nie mówiła, nie patrzała na cię, 
Nie tknęła ręki, nie podała potraw. 
O, powiedz, mężu, powiedz mi, dlaczego 
Tak się zmieniłeś dla samego siebie? 
Dla siebie, mówię, gdyś się dla mnie zmienił, 
Co jestem — w ciebie na wieki wcielona, 
Jestem najlepszą ciała twego cząstką. 
Z moich się objęć nie wydzieraj, błagam, 
Bo wierzaj, drogi, łatwiej by ci było 
W głębiny morskie kroplę wody spuścić, 
Potem tę samą kroplę z głębin czerpnąć, 
Nic nie ujmując i nic nie przydając, 
Niż chcieć beze mnie ze mną się rozdzielić. 
Jakby się twoje zakrwawiło serce, 
Gdybyś usłyszał, żem wiarę złamała, 
Że to dla ciebie poświęcone ciało 
Splamił rozpustnik lubieżnym dotknięciem. 
Wszak plułbyś na mnie, potrąciłbyś nogą, 
Małżonka imię w twarz byś moją rzucił. 
Wszeteczną skórę z czoła mego zdrapał, 
Z niewiernej ręki ślubny odciął pierścień 
I skruszył gniewnie rozwodu przekleństwem. 
Wszak tak byś zrobił? Zrób więc, bo już pora. 
Rozpusty plama ciało moje szpeci, 
Zbrodnia bezwstydu we krwi mojej płynie; 
Bo gdy mąż z żoną jedno tworzy ciało, 
Z twych żył trucizna w me przecieka żyły, 
Twoja niewiara mnie robi niewierną, 
Lecz ty dochowaj przysiężonej wiary, 
A wspólny honor zostanie bez skazy. 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Do mnie to mówisz, pani? Ja cię nie znam; 
Dwie ledwo godzin, jak jestem w Efezie, 
Tak miastu twemu, jak słowom twym obcy, 
Próżno cię słucham i drapię się w głowę, 
Jestem za głupi, by twą pojąć mowę. 

LUCJANA

Fe, bracie! Jaka zaszła w tobie zmiana? 
Gdzieś się nauczył z żoną tak obchodzić? 
Dromio, z jej woli, na obiad cię szukał. 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Dromio?

DROMIO Z SYRAKUZY

Ja? 

ADRIANA

Tak jest. Mówiłeś z powrotem, 
Że cię wychłostał, a chłostając wołał, 
Że swego domu i żony swej nie zna. 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Czy ty masz jaką z tą szlachcianką zmowę? 
Powiedz mi cele waszego układu.  

DROMIO Z SYRAKUZY

Ja, panie? W życiu mym jej nie widziałem.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Kłamiesz nędzniku, przed chwilą, na rynku 
To samo słowo w słowo mi mówiłeś. 

DROMIO Z SYRAKUZY

Jak żyję, panie, słów jej nie słyszałem.  

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Skądże by nasze wiedziała nazwiska? 
Chyba przez jakie cudowne natchnienie.  

ADRIANA

I nie masz wstydu z twoim niewolnikiem 
Przeciwko własnej sprzysięgać się żonie? 
Niech i tak będzie; to los jest mój twardy: 
Ale do krzywdy nie przyrzucaj wzgardy. 
Rób, co chcesz; wieczniem z tobą połączona: 
Jak na wiąz ciska winograd ramiona, 
Tak ja mą słabość twoją siłą wspieram, 
Przez ciebie żyję i z tobą umieram. 
Tylko mnie z tobą występnie rozdziela 
Bluszcz przywłaszczyciel; pasożytne ziela 
Nie ocinane tulą się do ciebie. 
Piją twe soki, żyją o twym chlebie. 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

na stronie
Do mnie te słowa stosuje szalone! 
To chyba we śnie wziąłem ją za żonę. 
Albo śpię teraz — wszystko jest marzenie, 
Oczy i uszy osiadło złudzenie. 
Póki się sprawa nie wyjaśni cała, 
Chętnie przyjmuję, co fortuna dała. 

LUCJANA

Leć, Dromio, nakaż zastawić wieczerzę.

DROMIO Z SYRAKUZY

na stronie
Odpuść nam Panie! Gdzie moje szkaplerze? 
To nie są ludzie; to wróżek dzielnice; 
Duchy, upiory, elfy, czarownice; 
Jeśli rozkazu nie spełnię co prędzej, 
Okrutną śmiercią zginę od tej nędzy. 

LUCJANA

Co tam pod nosem szwargoczesz, próżniaku? 
Stoisz jak głupi, przeklęty ślimaku. 

DROMIO Z SYRAKUZY

Już ja nie Dromio, już nie ten, co byłem.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Dusząś się zmienił, jak ja się zmieniłem.

DROMIO Z SYRAKUZY

Zmieniłem, panie i duszą, i ciałem.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Masz twoją postać.

DROMIO Z SYRAKUZY

Nie, małpą zostałem. 

LUCJANA

Zostałeś osłem, a nie koczkodanem.

DROMIO Z SYRAKUZY

O, prawda, pani, i wzdycham za sianem. 
Tak, jestem osłem, to rzecz dowiedziona; 
Inaczej znałbym ją, jak mnie zna ona. 

ADRIANA

Nie chcę być dłużej świata pośmiewiskiem 
I nie chcę dłużej próżnych łez wylewać, 
Gdy pan i sługa z cierpień moich szydzą. 
Idźmy wieczerzać; Dromio, pilnuj bramy. 
Pójdź ze mną, mężu, do mojej komnaty, 
Z wszystkich dziś grzechów chcę cię wyspowiadać. 
Jeśli kto przyjdzie o pana się pytać, 
Powiedz, że wyszedł; nie wpuszczaj nikogo, 
Pilnuj drzwi dobrze i bij się w potrzebie. 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Czy jestem w piekle, na ziemi czy w niebie? 
Czuwam czy marzę? Sam nie wiem, co robię. 
Więcej wie o mnie, niż ja sam o sobie. 
Muszę się teraz na wszystko z nią zgodzić, 
Na chybił trafił w tej gęstej mgle brodzić. 

DROMIO Z SYRAKUZY

Panie, naprawdę odźwiernym mam zostać?

ADRIANA

A dobrym, jeśli cięgów nie chcesz dostać.

LUCJANA

Czas obiadować; idźmy, Antyfolu.

Wychodzą.
Źródło i licencja

Domena publiczna · William Shakespeare (Szekspir)

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Komedia omyłek · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/komedia-omylek/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Leon Ulrich

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Przypis