Loreva

AKT TRZECI

SCENA PIERWSZA

Plac publiczny w Efezie.
Wchodzą Antyfolus z Efezu, Dromio z Efezu, Angelo i Baltazar.

ANTYFOLUS Z EFEZU

Dobry Angelo, musisz mi przebaczyć; 
Cierpką mam żonę, gdy się trochę spóźnię. 
Powiedz, żem w twoim zabawił się sklepie, 
By się przypatrzyć robocie łańcuszka, 
Który przyniesiesz jutro bez ochyby. 
Lecz patrz, ten hultaj bezczelnie powtarza, 
Żem go na rynku spotkał i wyczubił, 
Żądałem zwrotu tysiąca dukatów, 
A własnej żony i domum się wyparł. 
Powiedz, pijaku, jaki miałeś zamiar? 

DROMIO Z EFEZU

Co wiem, wiem dobrze. Gadaj, co chcesz, panie. 
Znaki twej ręki mam na pokazanie; 
Pergaminową gdyby grzbiet był skórą, 
A z twoich palców zrobiło się pióro, 
Z własnego pisma mógłbyś się dowiedzieć, 
Jaki mój zamiar, co chciałem powiedzieć. 

ANTYFOLUS Z EFEZU

Chciałeś powiedzieć, żeś dziś osłem został. 

DROMIO Z EFEZU

Tak wnoszę z tuzów, którem dzisiaj dostał. 
Lecz osieł wierzga pod batoga dęciem, 
Strzeż się więc, panie, przed osła wierzgnięciem. 

ANTYFOLUS Z EFEZU

do Baltazara
Jakąś tęsknotę z twego widać czoła; 
Może ją obiad mój rozpędzić zdoła; 
Przynajmniej dobrej woli nam nie braknie. 

BALTAZAR

Jej, nie przysmaków, dusza moja łaknie.

ANTYFOLUS Z EFEZU

Lecz dobra wola dana na śniadanie 
Za kawał dobrej pieczeni nie stanie.  

BALTAZAR

Lada gbur może pieczeń nam zastawić.

ANTYFOLUS Z EFEZU

A lada fircyk piękne słowa prawić.

BALTAZAR

Mało półmisków, a dobrych słów wiele 
To mi jest bankiet, to mi jest wesele.  

ANTYFOLUS Z EFEZU

Dla skromnych gości, skąpych gospodarzy. 
Lecz przyjmij chętnie, co nam Pan Bóg zdarzy. 
Lepszy traktament w każdym znajdziesz domu, 
Lecz sercem nie dam ubiec się nikomu. 
Co? Drzwi zamknięte? Ruszaj do jejmości, 
Każ nam otworzyć i zapowiedz gości. 

DROMIO Z EFEZU

Hej, Małgorzato, Zosiu, Basiu, Kasiu, 
Cesiu, Ulisiu, Brygido, Joasiu! 

DROMIO Z SYRAKUZY

za sceną
Koniu, kapłonie, dardanelski ośle, 
Głupi fircyku i baranie-pośle, 
Czy oszalałeś tyle dziewek wołać, 
Gdy z jedną człeku trudno jest podołać? 

DROMIO Z EFEZU

Cóż to za nowy hultaj drzwi tu strzeże? 
Otwórz, bo pana niecierpliwość bierze. 

DROMIO Z SYRAKUZY

Tam, skąd tu przyszedł, wrócić sobie może, 
Bo zakatarzyć gotów się na dworze. 

ANTYFOLUS Z EFEZU

Otwórz, hultaju, jeśli nie chcesz biedy.

DROMIO Z SYRAKUZY

Powiedz dlaczego, a powiem ci kiedy.

ANTYFOLUS Z EFEZU

Dlaczego? Głodni my na obiad przyszli.

DROMIO Z SYRAKUZY

Przyjdź inną razą, dzisiaj ani myśli.

ANTYFOLUS Z EFEZU

Co za zuchwalec śmie mi tu bez sromu 
Przed własnym panem drzwi zamykać domu? 

DROMIO Z SYRAKUZY

Zowię się Dromio, a dekretem nowym 
Jestem odźwiernym tutaj tymczasowym. 

DROMIO Z EFEZU

Godność i imię skradł mi łotr wierutny: 
Imię niesławne, a urząd dość smutny, 
A gdybyś tylko Dromiem był dziś z rana, 
Twoje byś imię dał za wiązkę siana. 

ŁUCJA

za sceną

Co za pijaki sieją w mieście trwogę?

DROMIO Z EFEZU

Pan wraca, Łucjo, otwórz.

ŁUCJA

Nie, nie mogę. 
Zbyt już jest późno. 

DROMIO Z EFEZU

Śmiech mnie bierze pusty. 
Na honor, to są czyste mięsopusty. 
Przecież, kto stuka, drzwi mu otwierają. 

ŁUCJA

Nieproszonego kijem wypraszają.

DROMIO Z SYRAKUZY

Łucją się zowiesz? Luciu, życzę zdrowia, 
A nie daj łotrom zbić się na przysłowia. 

ANTYFOLUS Z EFEZU

Słyszysz, kochańciu, duszko, otwórz wrota.

ŁUCJA

Co wy za jedni?

DROMIO Z SYRAKUZY

Strzeż się, to gołota! 

DROMIO Z EFEZU

Nie chcesz? Bum! Bramę wysadzę ze złości.

ANTYFOLUS Z EFEZU

Otwórz, hultaju!

ŁUCJA

Dla czyjej miłości? 

DROMIO Z EFEZU

Szturmujmy, panie!

ŁUCJA

Przyprowadźcie działa. 

ANTYFOLUS Z EFEZU

Niewczesnych żartów będziesz żałowała, 
Jeśli mi przyjdzie drzwi wysadzić siłą.  

ŁUCJA

Jakby w Efezie żandarmów nie było.

ADRIANA

za sceną

Co tam za wrzaski słyszę na ulicy?

DROMIO Z SYRAKUZY

Jacyś pijani, pewno czeladnicy.

ANTYFOLUS Z EFEZU

Czy to ty, żono? Przecie! Bogu chwała!

ADRIANA

Żono! Umykaj, póki skóra cała.

DROMIO Z EFEZU

Jeśli weźmiemy szturmem cytadelę, 
Komu się skrupi, załodze się zmiele.  

ANGELO

Nie widzę uczty, a przyjęcia mało, 
Przecie by jedno lub drugie się zdało.  

BALTAZAR

Które z nich lepsze, spór toczył się długi; 
Lecz bez jednego wrócim i bez drugiej.  

DROMIO Z EFEZU

Czas prosić, panie, bo gościom już nudno.

ANTYFOLUS Z EFEZU

Wiatr dmie od lądu i wpłynąć nam trudno.

DROMIO Z EFEZU

Podziękuj Bogu, żeś w ciepłej kapocie, 
Bo w zęby dzwonić i dreptać po błocie, 
Kiedy na stole ciepła zupa czeka, 
To o szaleństwo przyprawi człowieka. 

ANTYFOLUS Z EFEZU

Przynieś mi lewar; strzaskam drzwi ze złości.

DROMIO Z SYRAKUZY

Nim ty drzwi strzaskasz, ja strzaskam ci kości.

DROMIO Z EFEZU

Tu by cierpliwość utracił i święty, 
Otwórz natychmiast, hultaju przeklęty! 

DROMIO Z SYRAKUZY

Wprzód mi pokazać będziecie musieli, 
Ptaka bez pierza i rybę bez skrzeli. 

DROMIO Z EFEZU

Za rybę bez skrzel, za ptaka bez pierzy 
Baran bez wełny wkrótce was uderzy. 

ANTYFOLUS Z EFEZU

Ruszaj po lewar; dość już słów bez celu.

BALTAZAR

Cierpliwość! Nie rób tego, przyjacielu, 
Bo sam na własny nastawałbyś honor 
I sam na czyste żony twojej imię 
Rzuciłbyś szpetną plamę podejrzenia. 
Pomnij, od dawna znasz twej żony mądrość, 
Jej cnoty, lata, skromność doświadczoną, 
Policz więc wszystko na karb tajnych przyczyn; 
Nie wątpię, że ci wkrótce wytłumaczy, 
Dlaczego dom twój przed tobą zamknięty. 
Słuchaj mej rady, oddal się cierpliwie, 
Chodź „Pod Tygrysa” ze mną obiadować. 
Sam tu powrócisz o późnym wieczorze, 
Spytasz o powód dziwnej awantury. 
Gdybyś chciał we dnie pod okiem gawiedzi 
Drzwi wyłamywać, pomyśl, jak zjadliwe 
Krok twój u ludzi komentarze znajdzie; 
Sam mimowolnie rzucisz podejrzenie 
Na twego domu honor, dotąd czysty, 
A czarna potwarz, raz puszczona w obieg, 
Po twojej śmierci na grób twój upadnie: 
Potwarz dziedzictwem zlewa się na dzieci, 
Nie puszcza domu, który raz oszpeci. 

ANTYFOLUS Z EFEZU

Wygrałeś sprawę; odchodzę spokojnie. 
Choć niewesoły, bawić się zamierzam. 
Znam ja tu w mieście świegotliwą dziewkę, 
Piękną, dowcipną, wesołą a wdzięczną. 
Do niej na obiad prowadzić was myślę. 
Nieraz mi żona bez żadnych powodów 
Za tę znajomość sceny wyprawiała. 
Do niej was proszę. Idź wprzódy do domu, 
Zabierz łańcuszek, już pewno skończony, 
I „Pod Jeżowca” bez zwłoki go przynieś, 
Tam jej mieszkanie; naszej gospodyni 
Na złość mej żonie prezent ten przeznaczam. 
Z własnego domu jak złodziej wygnany 
Może skuteczniej zastukam gdzie indziej. 

ANGELO

Wrócę za jaką godzinę z robotą.

ANTYFOLUS Z EFEZU

Żart to kosztowny, ale mniejsza o to.

Wychodzą.

SCENA DRUGA

Publiczny plac w Efezie.
Wchodzą Lucjana i Antyfolus z Syrakuzy.

LUCJANA

Mógłżeś tak zabyć męża powinności? 
O Antyfolu, chcesz-że, nierozumny, 
W miłości wiośnie warzyć kwiat miłości, 
W pół zbudowane burzyć jej kolumny? 
Jeśli pojąłeś dla pieniędzy żonę, 
Za jej pieniądze daj uczuć pozory; 
Jeśli twe serce w inną leci stronę, 
Choć tajemnicą osłoń twe amory. 
Niechaj twój język zdrad twych nie powiada, 
Niechaj ich twoje nie głoszą spojrzenia, 
Niechaj choć cnoty szatę nosi zdrada, 
Cukrowe słowa i tkliwe westchnienia. 
Miej twarz uczciwą przy występnej duszy, 
Świętości płaszczem szpetność grzechu odziej, 
Nieużytecznych oszczędź jej katuszy: 
Kiedyż się chełpił z swej kradzieży złodziej? 
Dwa razy grzeszy mąż, co wiarę łamie, 
A grzech objawia przez oko i słowo; 
Obłuda niechaj choć uczciwość kłamie, 
A złą złych czynów nie podwaja mową. 
Z łatwowierności ulepiona cała, 
Cieszy się żona miłości pozorem; 
Daj rękę innej, byle rękaw miała, 
Biegnie posłuszna wskazanym jej torem. 
Dobry mój bracie, postępuj inaczej, 
Twe kłamstwo czułe ócz jej nie osuszy, 
A kłamstwu temu łatwo Bóg przebaczy, 
Co jest pociechą bolejącej duszy. 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Nie wiem, kto jesteś, aniele uroczy, 
Chociaż ty cudem moje wiesz nazwisko, 
Lecz takim ogniem twe goreją oczy, 
Że widzę w tobie nadziemskie zjawisko. 
Powiedz, co mówić, co myśleć mi trzeba, 
Duszy owitej w czarne ziemi cienie, 
Piękny aniele, przysłany mi z nieba, 
Wytłumacz tajne słów twoich znaczenie. 
Czemu chcesz myśli mych szczerość zacienić? 
Czemu na kłamstwa popchnąć mnie bezdroże? 
Jesteś boginią? Pragniesz mnie przemienić? 
Powiedz, twej woli ulegnę w pokorze. 
Lecz póki sobą czuję się sam w sobie, 
Wiecznie i wiecznie powtarzać ci muszę: 
Że niczym dla mnie twa siostra w żałobie, 
Że wszystko ciągnie do ciebie mą duszę. 
Czemu, syreno, w łez siostry twej tonie 
Chcą mnie zanurzyć twych pieśni pieszczoty? 
Śpiewaj dla siebie; za tobą pogonię; 
Na srebrnych falach złote rozwiń sploty. 
Z radością pójdę w takim szukać morzu 
Szczęśliwej śmierci na czystym twym łonie, 
Bo wiecznym życiem śmierć na takim łożu: 
Miłość ma, jeśli lekka, niech utonie. 

LUCJANA

Czy oszalałeś? Co to wszystko znaczy?

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Szalona miłość głowę mi majaczy.

LUCJANA

Ócz twych szaleństwo rozum ci zmąciło.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Słońce twych spojrzeń oczy mi olśniło.

LUCJANA

Patrz, gdzieś powinien, a przejrzysz znów jaśnie.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Na noc mam patrzeć? Wprzód niech słońce zgaśnie.

LUCJANA

Nie ja, lecz siostra moja twą kochanką.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Siostra twej siostry?

LUCJANA

Siostra. 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Ty, niebianko, 
W tobie jedynie istność moja żyje, 
Me oko widzi i serce me bije, 
W tobie me szczęście, a na twoim łonie, 
Raj mój za życia i raj mój po zgonie. 

LUCJANA

Praw te androny twojej Adrianie.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Ty, Adrianą, ty, moje kochanie. 
Ty męża nie masz, a ja nie mam żony, 
Daj mi twą rękę. 

LUCJANA

O, nie, stój, szalony! 
Musim się wprzódy siostry mej poradzić. 
Gdy Lucjana wchodzi do domu Anlyfolusa z Efezu, wybiega z niego Dromio z Syrakuzy.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Co tam nowego, Dromio? Co ci tak spieszno?

DROMIO Z SYRAKUZY

Czy znasz mnie, panie? Czy ja Dromio? Czy ja twój sługa? Czy ja to ja naprawdę?

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Ty jesteś Dromio; ty jesteś moim sługą; ty jesteś ty.

DROMIO Z SYRAKUZY

Ja jestem osłem, panie, ja jestem sługą kobiety, ja nie należę już do siebie.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Jakiej kobiety sługą? Dlaczego nie należysz już do siebie?

DROMIO Z SYRAKUZY

Nie należę do siebie, bo należę do kobiety, która rości do mnie jakieś pretensje, jak cień za mną chodzi, chce gwałtem mnie zabrać.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Jakie rości do ciebie pretensje?

DROMIO Z SYRAKUZY

Takie pretensje, jakie byś ty rościł, panie, do własnego konia. Chce gwałtem mnie zabrać jak własne bydlę, nie żeby mnie chciała dlatego, że jestem bydlę, ale dlatego że, sama bydlę, rości sobie do mnie pretensje.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Cóż to za kobieta?

DROMIO Z SYRAKUZY

Bardzo uczciwa osoba, bo mówić o niej trudno nie powtarzając za każdym słowem: uczciwszy uszy. Chuda moja dola w małżeństwie, choć nie mogę zaprzeczyć, że to okrutnie tłuste małżeństwo.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Co rozumiesz przez tłuste małżeństwo?

DROMIO Z SYRAKUZY

Rozumiem, że to kucharka z samej tłustości ulana. Nie wiem, na co ją użyć; chyba zapalić ją jak lampę i zemknąć od niej przy własnym jej świetle. Przysięgam, że jej łachmany i łój z nich wyciśnięty wystarczyłyby na polską zimę; jeśli do sądnego dnia dożyje, palić się będzie dłużej niż świat cały.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Jaka jej cera?

DROMIO Z SYRAKUZY

Czarna jak moje buty, tylko nie tak czysto utrzymana, bo tak się poci, panie, że można by brodzić po kostki.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Woda temu zaradzi.

DROMIO Z SYRAKUZY

Nie, panie, bo to w jej rdzeniu, temu by nawet potop Noego nie zaradził.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Jak się nazywa?

DROMIO Z SYRAKUZY

Nazywa się Kamila, zapewne dlatego, że mila drogi od jednego do drugiego jej biodra.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

To jakaś ogromna gidia.

DROMIO Z SYRAKUZY

Uchowaj Boże! Nie dalej od stóp do głowy jak od biodra do biodra; okrąglutka jak globus; mógłbym pokazywać na niej różne kraje.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

A gdzież tam leży Irlandia?

DROMIO Z SYRAKUZY

Na lędźwiach; poznałem ją po bagnach.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

A Szkocja?

DROMIO Z SYRAKUZY

Odkryłem ją po jałowości skalistego gruntu na dłoni.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Gdzie Francja?

DROMIO Z SYRAKUZY

Na czole; zbrojna i zbuntowana, w otwartej wojnie z głową.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Gdzie leży Anglia?

DROMIO Z SYRAKUZY

Szukałem skał wapiennych, lecz nie mogłem odkryć nic białego, przypuszczam tylko, że leży na jej podbródku, a wnoszę to ze słonej wody przedzielającej ją od Francji.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

A Hiszpania?

DROMIO Z SYRAKUZY

Nie widziałem Hiszpanii, ale ją czułem po gorącym oddechu.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Gdzie Ameryka? Gdzie Indie?

DROMIO Z SYRAKUZY

O panie, na jej nosie błyszczącym od rubinów, karbunkułów, szafirów, a chylącym wszystkie swoje skarby ku gorącym oddechom Hiszpanii, która tam całe floty galionów po ładunek wyprawia.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Gdzie Belgia i Niderlandy?

DROMIO Z SYRAKUZY

Nie posunąłem, panie, moich poszukiwań tak daleko. Słowem, ta klępa, a raczej ta czarownica założyła do mnie pretensje, nazywała mnie Dromiem, przysięgała, że byłem jej narzeczonym, wyliczyła mi moje wszystkie znaki szczególne, jak na przykład znamię na łopatce, plamkę na szyi, wielką brodawkę na lewym ramieniu, tak że przestraszony uciekłem od niej jak od czarownicy, i zdaje mi się, że gdyby moja pierś nie była lepiona z wiary, a serce kute ze stali, byłaby mnie w kurtę przemieniła i kazała rożen z pieczenią obracać.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Teraz co żywo ruszaj mi do portu, 
W którą bądź stronę od lądu wiatr dmucha, 
Pytaj, gdzie okręt wypłynąć gotowy; 
Nie chcę w Efezie nocy tej przepędzić. 
Wracaj na rynek, tam na ciebie czekam. 
Kto wszystkim znany, sam nie zna nikogo; 
Niech z bagażami pierwszą zmyka drogą. 

DROMIO Z SYRAKUZY

Jak od niedźwiedzia strzelec przestraszony 
Od czarownicy uciekam tak żony. 
Wychodzi.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Kraj ten widocznie gniazdem jest czarownic; 
Czas mi uciekać, pókim jeszcze cały. 
Kobieta, co się żoną moją mieni, 
W duszy mi budzi wstręt niezwyciężony, 
Ale jej piękna siostra, pełna wdzięków, 
Słodyczą głosu, a słodszym spojrzeniem 
Prawie już własnym zrobiła mnie zdrajcą. 
By mi grożących uniknąć katuszy, 
Na śpiew syreny zatkam moje uszy. 
Wchodzi Angelo.

ANGELO

Jestem na koniec, panie Antyfolu.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

To moje imię.

ANGELO

Znam je, dzięki Bogu. 
Obacz łańcuszek. Mimo dobrej chęci 
Zdążyć na obiad z wami „Pod Jeżowca”, 
Musiałem czekać, aż czeladnik skończy. 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Co chcesz, ażebym z tym łańcuszkiem zrobił?

ANGELO

Zrobisz, co zechcesz; zrobiony dla ciebie.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Nigdy nie dałem tego obstalunku.

ANGELO

Nie raz i nie dwa razy, lecz dwadzieścia, 
Weź go do domu, ofiaruj go żonie, 
A ja was podczas wieczerzy nawiedzę 
I za mój towar pieniądze odbiorę. 

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Wolałbym, żebyś odebrał natychmiast 
Lub się pożegnaj z płacą i łańcuszkiem.  

ANGELO

Jak widzę, panie, lubisz krotofile.

Wychodzi.

ANTYFOLUS Z SYRAKUZY

Niech zginę, jeśli rozumiem choć tyle. 
Na moim miejscu nikt by nie miał wstrętu 
Przyjąć tak grzecznie danego prezentu. 
Łatwe tam życie, gdzie ludziom złotnicy 
Złote łańcuszki dają na ulicy. 
Czas iść na rynek i na Dromia czekać, 
Z pierwszym okrętem co prędzej uciekać. 
Wychodzi.
Źródło i licencja

Domena publiczna · William Shakespeare (Szekspir)

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Komedia omyłek · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/komedia-omylek/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Leon Ulrich

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis