Rozdział trzynasty Bursa imienia Mnicha Bertholda Schwarza

Statystyka wie wszystko.

Obliczono już dokładnie ilość ornej ziemi w ZSRR z podziałem na czarnoziem i less. Wiadomo, czym się żywi i ile spożywa w ciągu roku przeciętny obywatel republiki. Wiadomo, ile ten przeciętny obywatel wypija przeciętnie wódki z przykładowym wymienieniem konsumowanych przez niego zakąsek. Wiadomo, ile jest w kraju myśliwych, baletnic, warsztatów amunicyjnych, psów wszelakich gatunków, rowerów, pomników, dziewcząt, latarń morskich i maszyn do szycia.

Jakiż ogrom życia, ileż porywów, namiętności i myśli spogląda na nas ze statystycznych tablic!

Kim jest ten rumiany inwalida z serwetką zatkniętą za gors1, siedzący przy stoliku i z apetytem spożywający dary boże? Dokoła niego leżą pokotem2 stada miniaturowych byków. Opasłe świnie stłoczyły się w kącie tablicy. W specjalnym statystycznym basenie pluskają niezliczone jesiotry, łososie i sandacze. Na ramionach, rękach i głowie tego indywiduum siedzą sobie kury. Z pierzastych chmur wyłaniają się gęsi, kaczki i indyki. Pod stołem przykucnęły dwa króliki. Ku niebu wznoszą się piramidy i wieżyce wszelakiego pieczywa. Niewielkiej twierdzy z konfitur broni mleczna rzeka. Na horyzoncie odcina się wyraźnie ogórek wielki jak wieża w Pizie3. Za murami fortecznymi z soli i pieprzu maszerują baterie win, wódek i nalewek. Na tyłach mizerną grupkę stanowią napoje bezalkoholowe — wody mineralne, lemoniady i syfony z wodą sodową.

Któż jest ten rumiany inwalida — żarłok, pijaczyna i łasuch?

Gargantua4? Lukullus5?...

To nie Lukullus. To Iwan Iwanowicz Sidorow lub Sidor Sidorowicz Iwanow — przeciętny obywatel, spożywający przeciętnie w ciągu swego całego żywota zobrazowane na tablicy dary boże. To normalny konsument kalorii i witamin — Bogu ducha winny czterdziestoletni kawaler, zatrudniony w państwowym sklepie galanterii i trykotaży6.

Przed statystyką niepodobna uciec. Ma ona dokładne dane nie tylko o liczbie dentystów, wianków kiełbas, dozorców domów, kinooperatorów, prostytutek, strzech słomianych, wdów, dorożkarzy i dzwonów, lecz wie nawet i to, ile jest w kraju — statystyków.

O jednym tylko nie wie. Nie wie, ile jest w ZSRR — krzeseł!...

Według ostatniego spisu ludność republik związkowych wynosi sto czterdzieści trzy miliony osób. Jeśli odrzucimy dziewięćdziesiąt milionów chłopów, którzy zamiast krzeseł posługują się ławami lub siadają na przyzbach7 i przypieckach8, a na Wschodzie na wytartych mocno dywanach — to bądź co bądź pozostają jeszcze pięćdziesiąt trzy miliony ludzi, dla których krzesła stanowią przedmiot codziennego użytku. Jeśli zaś weźmiemy pod uwagę omyłki, które mogły wkraść się przy obliczeniach, oraz właściwy niektórym obywatelom sowieckim zwyczaj siedzenia na dwóch stołkach, to zmuszeni będziemy uznać powyższą liczbę pięćdziesiąt trzy miliony za nader skromną.

Pośród tego morza krzeseł zrobionych z orzecha, dębu, jesionu, drzewa palisandrowego, mahoniu i brzozy, pośród krzeseł jodłowych i sosnowych — bohaterzy naszej powieści muszą znaleźć orzechowe krzesło z giętymi nóżkami roboty mistrza Gambsa, krzesło ukrywające w swym obitym angielskim kretonem łonie — skarby madame Pietuchowej.

Pociąg ostrożnie przebył most na Oce9 i ze zdwojoną szybkością zaczął zbliżać się ku Moskwie.

Hipolit Matwiejewicz i Ostap sterczeli przy otwartym oknie nieprzytulnego wagonu i uważnie przyglądali się stadu krów wolniutko schodzących z nasypu.

Pociąg skakał na zwrotnicach. Semafory, patrząc nań, rozdziawiały gęby. Tory zgęszczały się. Czuć było zbliżanie się olbrzymiego węzła kolejowego. Trawa znikła — zastąpił ją czarny żużel. Manewrujące lokomotywy przeraźliwie gwizdały. Dróżnicy raz po raz sygnalizowali. Nagle turkot wzmógł się. Pociąg wtoczył się w korytarz pomiędzy próżnymi wagonami i dudniąc, mijał je.

Ukazała się kula słoneczna. Niziutko, po ziemi niemal, rozpełzły się latarki kolejarzy. Buchał dym... Lokomotywa, sapiąc, otuliła się welonem śnieżnobiałej pary. Wszczął się tumult.

Wskutek nagłego zahamowania chrzęstnęły wagony. Rozległ się syk tak przeraźliwy, że Hipolitowi Matwiejewiczowi wydało się, że losy zagnały go do krainy bólu zębów. Pociąg wylądował na asfaltowym peronie.

Była to Moskwa. Dworzec Riazański.

Wspólnicy, torując sobie drogę pięściami, przecisnęli się do wyjścia i znaleźli się na Placu Kałanczewskim. Na prawo pyszniły się herbowe kurki Dworca Jarosławskiego10. Na wprost zaś mienił się wszystkimi barwami pomalowany na olejno Dworzec Październikowy. Zegar wskazywał tam pięć minut po dziesiątej. Natomiast na zegarze Dworca Jarosławskiego była punktualnie dziesiąta. Gdy zaś nasi podróżni spojrzeli na ciemnogranatową, przyozdobioną znakami zodiaku tarczę Dworca Riazańskiego, to zauważyli, że zegar wskazywał tam godzinę dziewiątą minut pięćdziesiąt pięć.

— Bardzo wygodne przy randkach! — rzekł Ostap. — Dziesięć minut, jak znalazł.

Ostap podszedł do dorożki, usiadł bez słowa i szerokim gestem zaprosił Hipolita Matwiejewicza.

— Siwcew Wrażek! — Rzucił osiemdziesiąt kopiejek.

Dorożkarz zbaraniał. Wywiązała się nieciekawa sprzeczka, w której często wspominano ceny na owies i klucz od mieszkania, w którym leżą pieniądze.

Wreszcie dorożkarz cmoknął ustami. Dorożka przejechała pod wiaduktem. Przed oczyma wędrowców roztoczyła się wspaniała panorama stołecznego miasta.

Przez Wozdwiżenkę przyjaciele dostali się na Arbat, minęli Bulwar Preczystieński i skręciwszy na prawo, znaleźli się na Siwcewym Wrażku przed różowym domkiem.

— Co to za dom? — spytał Hipolit Matwiejewicz.

— Bursa studentów-chemików imienia mnicha Bertholda Schwarza11!

— Czyżby mnicha?

— Zażartowałem sobie, zażartowałem!... Imienia towarzysza Siemaszki12.

Jak to się stało zwyczajem w studenckich bursach moskiewskich, bursę studentów-chemików od dawna już zamieszkiwali ludzie, których z chemią łączyły całkiem luźne stosunki. Studenci rozleźli się. Część ukończyła studia i rozjechała się według przydziałów po świecie, część zaś za brak postępów została usunięta z uniwersytetu i ta właśnie część, zwiększająca się z roku na rok, wytworzyła w różowym domku coś pośredniego pomiędzy spółdzielnią lokatorów i feudalną fortecą. Na próżno szeregi nowych studentów usiłowały wedrzeć się do bursy. Dawni chemicy odznaczali się niezwykłą wprost wynalazczością i zwycięsko odpierali wszelkie ataki. Na domku postawiono krzyżyk. Znikł ze wszystkich planów MUNI. Jak gdyby go nie było. A tymczasem był i mieszkali w nim ludzie.

Po krętych schodach wspólnicy weszli na facjatę13. Obszerny pokój był pokrajany cieniutkimi przegródkami na długie skiby, mające dwa arszyny14 szerokości. Pokoiki wyglądały jak uczniowskie piórniki, z tą jedyną różnicą, że prócz ołówków i obsadek15 byli tu jeszcze ludzie i prymusy.

— Kola, jesteś w domu? — spytał cicho Ostap, zatrzymując się przed głównymi drzwiami.

Jak gdyby na komendę we wszystkich pięciu piórnikach zawrzało.

— Jestem! — odpowiedziano za drzwiami.

— Znów do tego osła przychodzą o świcie goście — szepnął kobiecy głos z ostatniego piórnika po lewej stronie.

— Pozwólcież człowiekowi wyspać się! — burknął piórnik numer dwa.

Z trzeciego piórnika dobiegł radosny szept:

— Do Kolki przyszli z milicji. Za wczorajsze szyby.

Piąty piórnik nie reagował. Syczał tam prymus i całowano się.

Ostap pchnął drzwi nogą. Tekturowe rusztowanie chybotało się i wspólnicy znaleźli się w wąwozie Kolki. Obraz, który ukazał się oczom Ostapa, pomimo pozorów niewinności był zaiste okropny. Całkowite umeblowanie pokoju stanowił tapczan w czerwone pasy, wsparty na dwóch cegłach. Lecz nie to zaniepokoiło Ostapa. Umeblowanie Kolki znał już od dawna. Nie zadziwił go nawet sam Kolka. Lecz tuż obok Kolki siedziało na tapczanie takie niebiańskie stworzenie, że Ostap od razu sposępniał. Stworzenia takie nie bywają nigdy interesantkami — zbyt niebiańskie mają na to oczy i czystą szyję. Są to kochanki albo — co gorsza — żony, i to żony kochane. Istotnie. Kola nazywał to stworzenie Lizą i mówił jej „ty”.

Hipolit Matwiejewicz zdjął swój filcowy kapelusz. Ostap wywołał Kolę na korytarz. Długo tam szeptali.

— Piękną mamy dziś pogodę, łaskawa pani — nawiązał rozmowę Hipolit Matwiejewicz, czując się bardzo nieswojo.

Niebieskooka „łaskawa pani” roześmiała się i bez jakiegokolwiek związku z uwagą Hipolita Matwiejewicza zaczęła opowiadać o tym, jacy to głupcy mieszkają w piórniku.

— Specjalnie nastawiają prymus, żeby nie było słychać, jak się całują. Lecz zgodzi się pan chyba, że to jest całkiem głupie. My i tak wszystko słyszymy. A oni za to przez ten swój prymus nic a nic nie słyszą. Chce pan, zaraz się przekonamy. Proszę posłuchać.

I stworzenie, które przeniknęło wszelakie tajniki prymusa, powiedziało delikatnie:

— Zwieriewowie to głupcy.

Za ścianą słychać było syk prymusa i dźwięki pocałunków.

— Widzi pan? Nic a nic nie słyszą! Zwieriewowie to głupcy, osły i psychopaci! Widzi pan?

— Tak — rzekł Hipolit Matwiejewicz.

— A my nie mamy prymusa. Bo po co? Stołujemy się w wegetariańskiej jadłodajni, mimo iż jestem przeciwniczką jarskiej kuchni. Lecz Kola marzył o tym, że gdy się pobierzemy, będziemy się razem stołowali w wegetariańskiej jadłodajni. No i jadamy tam. Lecz ja bardzo lubię mięso.

Tymczasem wrócił Kola z Ostapem.

— Pójdziemy do Panteleja Iwanopulo — rzekł Ostap.

— Proszę o nas nie zapominać — zapraszała żona Koli — oboje z mężem będziemy bardzo radzi.

— Znów zapraszają do siebie! — oburzano się w ostatnim piórniku z lewej strony. — Jak gdyby mało jeszcze mieli gości.

— A was to, głupcy, osły i psychopaci, nic a nic nie obchodzi — rzekła żona Koli normalnym głosem.

— Słyszysz, Iwanie Andreiczu — zakotłowało się w ostatnim piórniku — żonę twoją znieważają, a ty milczysz!...

Przyłączyli się niewidzialni komentatorzy z innych piórników. Utarczka słowna przybierała coraz większe rozmiary.

Wspólnicy zeszli na dół do Iwanopulo. Studenta nie było w domu.

— Nie ma nieszczęścia — rzekł Ostap — wiem, gdzie leży klucz.

Pomacał pod stojącą w korytarzu ogniotrwałą kasą, wyciągnął klucz i otworzył drzwi.

Pokój studenta Iwanopulo zajmował akurat taką samą przestrzeń jak pokój Koli, lecz był narożny. Jedna ściana była kamienna, co napawało studenta niebywałą dumą. Hipolit Matwiejewicz skonstatował z żalem, że student nie miał nawet tapczanu.

— Doskonale urządził się — rzekł Ostap — wyśmienity pokój, jak na Moskwę. Jeśli cała trójka położy się na podłodze, to zostanie jeszcze nawet trochę wolnego miejsca.