Loreva
Loreva

Rozdział 4 z 4

AKT III

SCENA I

Teresa, Agatka

TERESA

Powiadasz, że człek, co tu przybywał kryjomo, 
Był to malarz z Warszawy? 

AGATKA

To wszystkim znajomo, 
Ja sama nie widziałam, powiem dzisiaj szczerze, 
Czemu ten Niemczyk wszystko kreślił po papierze, 
I gdzie mógł, na waćpannę spozierał ukradkiem? 
Alić1 się dowiaduje mój Jakub przypadkiem, 
Że kochany Szarmancki sprowadził go skrycie, 
I przyrzekłszy zapłacić pracę należycie, 
Tajnie portret waćpanny kazał odmalować; 
Pewnie, żeby się potem mógł z nim popisować2, 
Żeby się chwalić. 

TERESA

na boku
Otóż cała moja wina. 
Otóż, Walery, twoich podejrzeń przyczyna. 

AGATKA

Nieborak malarz! musiał dni tu kilka stracić, 
A przy końcu Szarmancki nie chciał mu zapłacić. 
Rozgniewany, rzecz całą przed ludźmi powiedział. 

TERESA

O niesłuszny Walery! gdybyś błąd swój wiedział, 
Anibyś niestałości śmiał mojej wyrzucać, 
Ani serca czułego na chwilę zasmucać. 

AGATKA

Panna jest widzę smutna! ach cóżbym nie dała. 
Gdybym ją choć raz w życiu szczęśliwą widziała. 

TERESA

Wiem, Agatko, że serce twe dla mnie przychylne; 
Ale szczęście w tem życiu, tak zwodne, tak mylne 
Tyle przeszkód do niego. 

SCENA II

Ciż sami i Walery

WALERY

w głębi sceny
Żalem obciążony, 
Jakże stanę w jej oczach, smutny, obwiniony, 
Ach czemże jej zmartwienie potrafię nagrodzić! 

AGATKA

na boku
Ma przytomność mogłaby ich zgodzie przeszkodzić. 
do Teresy 
Panna pozwoli, że tu dłużej nie zostanę, 
Mam jeszcze dla jejmości obszywać falbanę. 
Odchodzi

SCENA III

Walery, Teresa

TERESA

Walery, wieszże błędu twojego przyczynę, 
Chceszże dłużej unikać? 

WALERY

z ogniem

Wyznaję mą winę, 
O Tereso! miej litość nad smutnym mym stanem: 
Nie byłem w pierwszym razie czucia mego panem, 
Gdy mi zdrajca pokazał ten obraz tak święty, 
Zadziwieniem, zazdrością i żalem przejęty, 
Nieszczęśliwy! nie mogłem atoli3 winować4 
Ciebie; przywykły tylko kochać i szanować, 
Tłumiąc żal w sercu mojem, który mię przenikał, 
Niespokojny, wejrzeniam twojego unikał. 
Dziś jedno twoje słowo spokojność mi wraca, 
Tyle frasunków jeden rzut oka zapłaca. 
Ach! gdy w sercu nie zgasły cnotliwe płomienie, 
Łatwo się wraca ufność, łatwe pogodzenie; 
Zbrodzień5, który podstępów śmiał takich się ważyć, 
Który śmiał moję6 miłość, twę sławę znieważyć, 
We krwi swej chyba zmyje urazy nieznośne. 

TERESA

Nie poszukuj twej krzywdy przez kroki zbyt głośne 
Serce moje napełnią niepokojem, trwogą, 
O prędszą jeszcze zgubę przyprawić nas mogą. 
Wierz mi, człowiek ten próżny, zepsuty i hardy, 
Nie zemsty, ale raczej godzien jest pogardy. 
Corazem nieszcześliwsza, z ojcem moim zmownie, 
Macocha rękę moję dała nieodzownie: 
W tym okropnym przymusie jak sobie poradzę. 
Lub posłuszeństwo, lub też miłość moją zdradzę. 

WALERY

Miłość z nami Tereso! ta niech koi trwogę; 
Mogąż rodziców twoich zakazy zbyt srogie 
Przymuszać, byś niecnocie oddała twą rękę? 
Dłużej znosić nie mogąc tak okropną mękę, 
Pójdę do ojca twego z mojemi prośbami, 
Pójdę, u nóg jego wyznam mu ze łzami, 
Mój stan i moją miłość, i me niepokoje; 
Powiem, że ciebie kocham, żeś ty bóstwo moje. 
Że serca, myśli moich tyś panią jedyną, 
Że nieszczęścia naszego stanie się przyczyną, 
Jeśli trwać dłużej będzie w swojej surowości. 
A jeśli serce jego przystępne litości, 
Oddali od obojga ten cios tak głęboki, 
Zmiękczy się na me prośby, cofnie swe wyroki. 

TERESA

Bodajbyś mógł go zmiękczyć, i mógł go uprosić, 
Tyś stalszy, mężniej możesz przeciwności znosić; 
Ja pod niemi upadam, biedna i trwożliwa, 
Wiem tylko, że cię kocham, i żem nieszczęśliwa. 

SCENA IV

Ciż sami i Podkomorzyna

PODKOMORZYNA

Smutnemi was, me dzieci kochane, znajduję, 
I zmartwienia waszego przyczynę zgaduję; 
Ta i mnie równie żywo, jak i was obchodzi. 

WALERY

Ach! matko, twoja dobroć troski nasze słodzi. 
Nic tobie nie jest tajne, tyś sama patrzała 
Jak szczera nasza miłość z latami wzrastała; 
Karmiła ją nadzieja, dziś i ta już znika. 

PODKOMORZYNA

Mój Walery! żal ciężki serce mi przenika; 
Starosta już Teresę innemu oddaje, 
Całe moje staranie dziś próżnem się staje. 
Wychowując7 was sama z dzieciństwa oboje, 
Wierzcie: najsłodsze były te nadzieje moje, 
Że łącząc was w przyszłości związkami wiecznemi, 
Syna i wychowankę ujrzę szczęśliwemi. 
Cnotliwe w was skłonności nie były mi tajne, 
Nie szłam nigdy przez kroki rodzicom zwyczajne, 
Co surowością ufność w dzieciach wytępiają; 
Wasze szczęście i troski, mojemi się stają. 
Kochany mój Walery, mam ciebie za świadka, 
Najlepsza przyjaciółka była twoja matka. 

WALERY

Tyś była zawsze naszą pociechą jedyną. 

TERESA

Ach! stań się dzisiaj szczęścia naszego przyczyną. 
Zaklinaj ojca mego, na krwi obowiązki, 
Niech przynajmniej oddali te nieszczęsne związki, 
Niech się dzisiaj nie spełnia ten przymus tak srogi; 
Ach! nie pojmujesz mojej żałości i trwogi, 
Miej litość nad mym stanem. 

PODKOMORZYNA

Żal twój żywo czuję: 
I jam niegdyś kochała, i łatwo pojmuję 
Tę boleść, te cierpienia, tę niepewność srogą! 
Niewiele prośby moje na twym ojcu mogą, 
Ale pójdę do niego, i żalem przejęta. 
Powiem mu: niech na swoją powinność pamięta. 
Niech wspomni, że jest ojcem, że w twojem zamęściu 
Winien naprzód pamiętać o przyszłem twem szczęściu; 
Nie zaś gwałtowny wybór przywodząc do skutku, 
Stać się przyczyną twego nieszczęścia i smutku. 
Podając im ręce, które Walery i Teresa całują z przejęciem 
O me dzieci! wszak znacie czułość mą dla siebie, 
Nie opuszczę was pewnie w tak smutnej potrzebie. 

STAROSTA

za sceną
To próżno: człek z waćpanem nigdy się nie zgodzi, 
Ale gdzież ten Walery? 

TERESA

ze drżeniem

Ojciec mój nadchodzi, 
Oddalę się, i tobie poruczam mą całość8. 

PODKOMORZYNA

Patrz, jak się lęka, jaka z swym ojcem nieśmiałość! 
Przykro w swych dzieciach wzbudzać uczucia podobne. 

SCENA V

Podkomorzyna, Walery, Podkomorzy, Starosta

STAROSTA

A waćpaństwo tu macie colloquia9 osobne! 
Może przeszkadzam? 

PODKOMORZYNA

Owszem jesteśmy mu radzi. 

STAROSTA

do Podkomorzyny
Kłóciłem się z mężulkiem, i cóż to poradzi? 

PODKOMORZY

Ja się na mojem zdaniu nie zwykłem zasadzać, 
Nawet o polityce nie chciałbym już gadać. 

STAROSTA

Wszak co dziś przyszło z poczty, już zgadłem we wtorek. 
Postrzegając Walerego 
A jakże mi się miewa mój legislatorek10! 
Cóż to waćpan przede mną ustawicznie zmykasz, 
Przechadzasz się w zamysłach, od ludzi unikasz? 
Może jeszcze i w domu komponujesz mowy; 
Cóż tam, prędkoż będziemy mieli Sejm gotowy? 
z zgrozą 
Godziłoż się w tym rządzie o sukcesji11 gadać? 
I gorszyć jeszcze naród, i w tem się go badać? 

WALERY

Naród jest panem naszym, wie, co pożyteczne, 
Co dla kraju szkodliwe, a co jest bezpieczne. 

STAROSTA

Naród o takich rzeczach gadać nie powinien. 

WALERY

Ale kiedy chce gadać, ja temu nie winien. 
do matki 
Smutne uczucia moją napełniają duszę, 
Mój żal i moją rozpacz już mu odkryć muszę. 

PODKOMORZYNA

Wstrzymaj się; moglibyśmy rzecz całą zepsować: 
Trzeba go ułagodzić, z wolna postępować. 

STAROSTA

Jakież on tajemnice waćpani odkrywa? 
Radzę, niech się z materią taką nie odzywa, 
Bo okrutnych przypadków ja sam świadkiem byłem. 
Pamiętam gdy w Radomiu trybunał sądziłem, 
Jeden panicz, chcąc z światłem swem się popisywać, 
Przeciw wolnym elekcjom zaczął przebąkiwać. 
Właśnie to było, gdyśmy od stołu wstawali, 
Jakeśmy się na niego do szabel porwali, 
Nas było wielu, ledwie został się przy duszy: 
Wziął przez łeb krys12 z piętnaście, a obydwie uszy 
Ledwie mu Żyd cyrulik jedwabiem pozszywał. 
ze śmiechem 
No, już się potem więcej nigdy nie odzywał. 

PODKOMORZY

Prawda, że to był jeden sposób przekonania. 

STAROSTA

Ale, jakże też można mieć tak dzikie zdania, 
I przez sukcesją13 naród chcieć jarzmem uciskać? 
W tym przypadku, pytam się, co kto może zyskać? 
Król dziś umrze, nazajutrz syn po nim nastaje. 
Wszystko się w spokojności jak wprzódy zostaje; 
Wszyscy cicho i nikt się nikomu nie skłoni. 
W elekcji każdy swego kandydata broni. 
Wszyscy na koń wsiadają, i podług zwyczaju 
Zaraz panowie partie14 formują po kraju; 
Ten mówi do mnie z miną rubasznie przyjemną: 
„Kochany panie Piotrze, proszę, bądź waść ze mną! 
Między nami, tę wioskę weź niby w dzierżawę;” 
Drugi, żebym był za nim, puszcza mi zastawę, 
Ten daje sumę, i tak człek się zapomoże. 
Prawda, z tego wszystkiego przyjść do czubów15 może, 
I tak było po śmierci Augusta wtórego16, 
Ci bili Sasów, owi bili Leszczyńskiego17, 
Palili sobie wioski; no i cóż to szkodzi? 
Obce wojsko, jak wkroczy, to wszystko pogodzi. 
Potem amnestia, panom buławy, urzędy, 
Szlachcie dadzą wójtostwa, obietnice, względy, 
Nie byłoż to tak dobrze? i cóż waćpan na to? 

PODKOMORZY

Mówić o tem byłoby czasu próżną stratą, 
Niech naród decyduje w zjazdach sejmikowych; 
My tu zaś raczej mówmy o sprawach domowych. 

PODKOMORZYNA

O dzieci naszych szczęściu i postanowieniu. 
Jeśli można krewnego wierzyć przyrzeczeniu, 
Kiedyś staraniom naszym córkę swą powierzył, 
Między oświadczeniami z któremiś się szerzył, 
Powiedziałeś: że miałbyś za największe szczęście, 
Ażebyś połączone przez wczesne zamęście, 
Mógł oglądać te dzieci razem wychowane. 
Dziś w słowie jego nową znajduję odmianę; 
Nie szemrzę na nią, ani chciwa jestem zysku, 
Lecz bym nie rada widzieć dzieci tych w ucisku: 
Kochali się z dzieciństwa, jakże bez litości 
Czynisz wbrew córki swojej woli i skłonności? 
Przymusem niechętnemu chcesz jej oddać rękę, 
I ojciec, własnej córce chcesz zadawać mękę. 

STAROSTA

Co za męka! wszak pójdzie za człeka młodego, 
Człeka, co jest swym panem, człeka majętnego. 
Wszedłem dawniej z waćpaństwem w niejakieś umowy 
Lecz nie na pismie; wszak to było tylko słowy18. 
Naówczas ich fortuna w lepszym była stanie, 
Dziś ją zmniejszyło sprawy ostatniej przegranie; 
A jak się reszta między trzech synów podzieli, 
Pytam się, państwo młodzi z czegóż by żyć mieli? 

PODKOMORZY

Ani mnie waćpan wstydzisz, ani też zasmucasz, 
Kiedy mierność majątku mojego wyrzucasz: 
Mierny jest, lecz za męstwo przodkom mym nadany, 
Nie wydarty, ani też podłością zebrany. 
Z cnotą oddam go synom; córkim jego życzył, 
Nie dlatego, żeby z nią syn mój krocie liczył, 
Ale żem sądził, iż z nią szczęśliwym żyć będzie. 

STAROSTA

U waćpana maksymy w najpierwszym są względzie; 
Co u mnie, to pieniądze. 

WALERY

Jeśli o to chodzi, 
Ach! wiem, że się Teresa na to ze mną zgodzi: 
Wyrzekam się majątku, lecz żądam osoby; 
Miłość, cnotliwa miłość ta poda sposoby, 
Że przy zgodzie, przy pracy, i przy rządzie dbałym 
Będziemy szczęśliwymi, przestając na małym. 
Racz się waćpan dobrodziej prośbom mym nakłonić; 
Nie chciej, u nóg twych proszę, szczęścia mego bronić: 
Poświęcę życie moje, by jej stać się godnym, 
By ci dowieść, że synem nie będę odrodnym. 

STAROSTA

Gdybym nawet innego nie miał przedsięwzięcia, 
Jakżebym mógł wziąć człeka takiego za zięcia, 
Co w zdaniach swoich ze mną ustawnie19 jest sprzeczny? 
Dobrodzieju! niepokój miałbym w domu wieczny. 
Rząd nasz dawny ustawnie chciałbyś przeistaczać, 
Przykłady Rzymian, Greków, Anglików przytaczać; 
Na starość chciałbyś może uczyć mię tej sztuki, 
Jakże się ona zowie? tej mądrej nauki 
Co to wy teraz wszyscy tak bardzo chwalicie, 
Lo...gi...ki...: oj żeby tak które moje dziecię, 
Umieć miało logikę, zadałbym ja jemu; 
A potem ciężko chybić słowu raz danemu, 
Dla Szarmanckiego córka moja przyrzeczona; 
Otóż z resztą kompanii nadchodzi ma żona. 

SCENA IV

Ciż sami, Starościna, Teresa, Szarmancki

STAROŚCINA

C’est une chose bien affreuse20, to rzecz niesłychana, 
Wszak to Teresa sprzeczna rozkazom waćpana, 
Nie chce za męża chłopca najczulszego w świecie. 

STAROSTA

Co tam waćpani słuchasz, co dziewczyna plecie, 
Ja wiem, co robię; właśnie wskórałbym też wiele, 
Gdybym chciał jeszcze zważać na te ceregiele; 
Rzecz już raz ułożona, dziś się nie odmieni, 
Kawaler kończyć pragnie, indult21 już w kieszeni. 
Ksiądz kanonik o milę, wraz się może stawić, 
A tak można wesele dziś jeszcze odprawić, 
obracając się do Szarmanckiego 
No, zawczasu już ściskam kochanego zięcia. 

SZARMANCKI

Pełen radości, pełen czułego przejęcia, 
Przyjmuję wyrok z dawna ode mnie życzony, 
Lecz jest podobno zwyczaj, że obydwie strony 
Nim je na całe życie święte złączą związki, 
Wchodzą w jakieś umowy, w jakieś obowiązki; 
Że się posag naznacza, intercyza pisze. 
Ja o tych formalnościach nic dotąd nie słyszę, 
Ślub nasz potem mógłby być za nieważny wzięty. 
Nie chcąc zaś nigdy zrywać ten związek tak święty, 
Chciałbym otwarcie wiedzieć na piśmie, nie słowy, 
Jak wielki będzie posag, i czyli gotowy? 

STAROSTA

porywając się za głowę
Jak wielki będzie posag! ach, cóż się to dzieje, 
To takie waćpan sobie powziąłeś nadzieje; 
Za życia chcesz mi jeszcze wydzierać majątek? 
A to prześliczna miłość, to piękny początek. 
obracając się do żony 
I cóż waćpani na to? wszakżeś zapewniała, 
Że miłość jego za cel posagu nie miała, 
Że się fruktami22, mlekiem karmić tylko będą, 
Że w jakiejścić kabance nad rzeką osiędą. 
A dobrodziko! widzisz, nie o mleko chodzi, 
Jegomość oczywiście na majątek godzi. 

STAROŚCINA

O ciel! quelle bassesse23, ja jej nie pojmuję, 
W żadnym romansie rzecz się taka nie znajduje, 
Fi donc, Monsieur Szarmancki24, wstyd mię za waćpana. 

STAROSTA

do córki cicho
Bardzo dobrze robiłaś, Teresiu kochana, 
Żeś się nie chciała wdawać z takim sowizdrzałem: 
Chęć posagu pokrywał miłości zapałem. 
Takiemu paniczowi nie oddam twej ręki. 

TERESA

z uczuciem
Ach ojcze! przyjm najczulsze serca mego dzięki, 
W radość zamieniasz srogą i rozpacz, i trwogę. 

STAROSTA

do Szarmanckiego
Choć ojciec, córki mojej przymuszać nie mogę, 
Wstrętu jej przełożenie żadne nie zwycięża, 
Przez żaden sposób nie chce waćpana za męża. 

SZARMANCKI

Z wstrętem walczyć nie można, z miejsc się tych oddalę, 
Niejedna rada będzie ukoić me żale. 
na boku 
Tu mnie nie chcą: człek inną szczęśliwą uczyni. 

STAROŚCINA

S’il a le coeur sensible25, umrze na pustyni. 

WALERY

z cicha do odchodzącego Szarmanckiego
Nie chcę cię tu zawstydzać zdrad twoich odkryciem, 
Oddaj portret Teresy, lub stracisz go z życiem. 

SZARMANCKI

oddając portret
Weź go, nie są to rzeczy tak dla mnie łudzące, 
Wszakżem ci pokazywał, mam tego tysiące. 
Odchodzi

STAROSTA

oglądając się
Śliczny mi prałat, w targi chciał wchodzić o żonę, 
Nie uciekło to jeszcze, co jest przewleczone. 
do córki 
Wiem, że cię jego strata nie bardzo dotyka, 
Zobaczysz, że ci znajdę ot tak frysz chłopczyka. 
Nie znasz go, ani ci się można dorozumieć. 

TERESA

Ojcze, nie mogę dłużej uczuć moich tłumić, 
U nóg je twych wyjawiam; szukać nie potrzeba 
Tego, co mi z dzieciństwa przeznaczyły nieba. 
Walery w sercu mojem wzbudził miłość tkliwą, 
Z nim jednym tylko w świecie mogę być szczęśliwą. 
Oddaj mię jemu... albo rozpaczą przejęta, 
Niechaj w posępnych murach klasztoru zamknięta 
Dokonam opłakanych dni moich ostatki. 
Zaklinam cię na pamięć ukochanej matki, 
Tej matki, która gdyby na stan mój patrzyła, 
U nóg twoich ze łzami za mną by prosiła. 

STAROSTA

Niech Walery waćpannie przestanie się marzyć. 
Na co się spieszyć? może bogatszy się zdarzyć, 
Lepiej mieć zawsze własny swój kawałek chleba; 
Ja oświadczam, że na mnie spuszczać26 się nie trzeba. 

PODKOMORZY

I jakże myślą bogactw tylko zatrudniony, 
Łzami nieszczęsnej córki nie jesteś zmiękczony; 
O cóż chodzi? mówiłem z samego początku, 
Że Walery się zrzeka posagu, majątku; 
Zapisz go waćpan, komu zdawać mu się będzie, 
U mnie szczęście mych dzieci w najpierwszym jest względzie. 

STAROSTA

Wszystko to bardzo dobrze, lecz nie moja wina. 
Jeśli będzie narzekać ta biedna dziewczyna. 

PODKOMORZYNA

Z tej strony chciej swą waćpan uspokoić trwogę. 
Ujrzysz córkę szczęśliwą, zapewnić go mogę. 
Znajdze dobro ważniejsze nad wszystkie dostatki: 
W mężu wzajemność, we mnie tkliwość drugiej matki. 
Wierz mi: nie stadło, które wiele bogactw liczy, 
Szczęśliwszego pożycia doznaje słodyczy, 
Niesmak w niem i niezgoda najczęściej panuje, 
I ta sytość wszystkiego, co nam życie truje. 
Szczęścia szukać należy w spokojnej mierności. 
W tej dobranej umysłów i serca skłonności, 
Kędy radość i troski razem się ponoszą, 
Tam gdzie cnoty domowe pierwszą są rozkoszą. 
Kędy męża i żony najpierwsze staranie. 
Cnotliwe i rozsądne dzieci wychowanie. 
Dzieci, co postępując przykładną koleją, 
Stają się ich pociechą i kraju nadzieją. 
Wierz mi: takie to szczęście dzieci nasze czeka, 
Jest w twoim ręku; niech się dłużej nie odwleka. 

STAROŚCINA

Mon ange, j’ètais contraire27 na te28 ich pobranie, 
Mais, voyant des plus près29 tak czułe kochanie, 
Il serait cruel30 dłużej sprzeciwiać się temu; 
Proszę cię, chciej już oddać córkę Waleremu. 

STAROSTA

I waćpani już także? to jakaś choroba, 
Cóż ja pocznę, kiedy się tak wszystkim podoba, 
na boku 
Choć nierad, i w tem muszę mej żonie dogodzić. 
Zaraz zemdleje albo zechce się rozwodzić. 
z żywością 
Róbcie sobie, co chcecie... 

TERESA

Więc ojcze kochany, 
Zezwalasz na me szczęście. 

WALERY

Jużeś przebłagany, 
Pozwól, niech u nóg złożę twych najczulsze dzięki. 

STAROSTA

Porzuć waćpan te wszystkie wzdychania i jęki, 
Żeń się, gdy takie szczęście ma się w tem znajdować, 
Ja tylko będę jeden przypadek warować, 
To jest: żebyś mi nigdy ni dzieci, ni żony, 
Nie uczył zdań, któremi sameś napełniony. 
Synów wezmę do siebie, w ustroniu osiędę, 
Nauk, rządu, pryncypiów, sam ich uczyć będę; 
Bo waćpan jakbyś zaczął dawać im logikę, 
Porobiłbyś subiekta równie jak sam dzikie. 

WALERY

Będziemy całem życiem o to się starali, 
Byśmy wszyscy łask jego godnymi się stali. 

PODKOMORZYNA

O! jakżem ja szczęśliwa. 

TERESA

Nieba nas połączą, 
Walery! umartwienia dziś się nasze kończą. 

WALERY

Tereso! szczęście moje zaledwie pojmuję. 

STAROŚCINA

Prawdziwie, że mię widok ich attandrisuje31. 

SCENA VII i OSTATNIA

Ciż sami, Jakub i Agatka
przychodzą

PODKOMORZYNA

Cóż tam powiesz, Agatko? 

AGATKA

Ja bym prośbę miała, 
Do pani... ale nie wiem... coś jestem nieśmiała, 
Niech Jakub powie pani... 

PODKOMORZY

No, cóż tam, Jakubie? 

JAKUB

Nie wiem, czy mam powiedzieć!... Ja Agatę lubię, 
I Agata mię lubi. 

PODKOMORZY

Cóż dalej, mów szczerze. 

JAKUB

Oto, gdy panicz pannę Teresę już bierze, 
Niechaj nam państwo także dadzą pozwolenie, 
Niechaj i ja się z moją Agatką ożenię. 

PODKOMORZYNA

Chcesz ty go, Agatko? 

AGATKA

Chcę, i proszę pani, 
Ja go już dawno lubię. 

PODKOMORZY

No, moi kochani, 
Agatka obyczajna, tyś człowiek poczciwy, 
Ja dwakroć w dniu dzisiejszym sądzę się szczęśliwy. 
Że i takiej synowy32 Pan Bóg dał mi dożyć, 
I razem do waszego szczęścia się przyłożyć. 
Wszak wszyscy, co w obrębie mej włości mieszkacie, 
Po dzieciach pierwsze miejsce w sercu mojem macie; 
Słodko mi było waszym zatrudniać się stanem, 
Być raczej waszym ojcem, aniżeli panem, 
Mieć nad wami staranie chciwości dalekie, 
Rozciągać nie surowość, lecz tkliwą opiekę. 
Dzień dzisiejszy jest dla mnie święty i radosny, 
Nie chcę, ażeby obchód oznaczył go głośny, 
Milej mi będzie, że ci, z których żyjem pracy, 
Stwierdzą go szczęściem swojem poczciwi wieśniacy; 
Niech ich podległość ze dniem dzisiejszym ustanie, 
Ciebie i włość mą całą wolnością nadaję. 

JAKUB

Panie dobry, łaskawy, pod rządy twojemi 
My i rodzice nasi byli szczęśliwemi. 
W dobrej i złej przygodzie z tobą razem wspólni, 
Nie porzucim cię nigdy, choć będziemy wolni. 

PODKOMORZY

Agatko, żona moja los twój zabezpieczy, 
do Jakuba 
Ja ciebie nie zapomnę. 

STAROSTA

Potrzebne to rzeczy! 
Do czego to znów przypiąć to ich uwolnienie? 
To tylko waćpan robisz dla drugich zgorszenie. 
Jak wszystko, akt ten chcecie odbyć nowomodnie. 
Ja go chcę odbyć dawnym zwyczajom dogodnie, 
Naprzód proszę, niech się to odprawi przy świécy, 
Antał starego wina każ dobyć z piwnicy; 
Niechaj moździerze huczą za każdym wiwatem, 
Niech panna młoda z kumem, a pan młody z swatem, 
Ukłoniwszy się wprzódy, idą w pierwszą parę: 
Jak zaś dobrze zagrzeje głowę wino stare, 
Jak się tylko da słyszeć kochana bandurka33, 
Człek choć stary, z gosposią wytnie się mazurka. 

STAROŚCINA

Vraiment34 mnie się nie bardzo chce być na tej fecie35, 
Wy sobie bourgeoisement36 tańcować będziecie, 
Ja się koło północy pokażę na chwilę. 

STAROSTA

Ale czemuż tak późno? 

STAROŚCINA

Nie jest to w mej sile, 
Nie lubię tego zgiełku i tego hałasu, 
Wiesz, co n’est pas du bon ton37, przyjeżdżać zawczasu. 

PODKOMORZY

Te tak chlubne dla syna mego zjednoczenie, 
Najczulsze serca mego dopełni życzenie, 
W niem wszyscy znajdziem szczęścia naszego przyczyny. 
Bodajbyśmy wraz dzieląc pomyślne godziny, 
Między słodkiem staraniem krewnym i domowi, 
I tem co się należy własnemu krajowi, 
Cnotliwie wszyscy w zgodzie i jedności żyli, 
A na szczęście ojczyzny i dzieci patrzyli. 
  1. alić (daw.) — oto, aż; jednak, wszakże. [przypis edytorski] ↩
  2. popisować — dziś popr.: popisywać. [przypis edytorski] ↩
  3. atoli (daw.) — jednakże, przecież. [przypis edytorski] ↩
  4. winować (daw.) — obwiniać. [przypis edytorski] ↩
  5. zbrodzień (daw.) — zbrodniarz. [przypis edytorski] ↩
  6. moję — dziś popr.: moją. [przypis edytorski] ↩
  7. wychowując was sama z dzieciństwa oboje, wierzcie, najsłodsze były te nadzieje moje — konstrukcja dziś niepoprawna, bo imiesłowowy równoważnik zdania powinien mieć ten sam podmiot, co zdanie główne; dziś popr.: „gdy was wychowywałam (...)” a. „wychowując was (...) żywiłam nadzieje”. [przypis edytorski] ↩
  8. całość (daw.) — bezpieczeństwo. [przypis edytorski] ↩
  9. colloquium (łac.) — rozmowa; tu B. lm colloquia: rozmowy. [przypis edytorski] ↩
  10. legislatorek (z łac. legislator: prawodawca) — pogard.: prawodawca, poseł na sejm. [przypis edytorski] ↩
  11. sukcesja — dziedziczenie, tu: dziedziczność tronu. [przypis edytorski] ↩
  12. krysa (daw.) — kreska; tu: cięcie, szrama. [przypis edytorski] ↩
  13. sukcesją — dziś popr. forma B. lp: sukcesję. [przypis edytorski] ↩
  14. partia — zorganizowany naprędce oddział uzbrojonej szlachty. [przypis edytorski] ↩
  15. przyjść do czubów — dojść do bitki, do walki. [przypis edytorski] ↩
  16. August wtóry — August II Mocny (1670–1733) z saskiej dynastii Wettynów, król Polski w latach 1697–1706 i 1709–1733. [przypis edytorski] ↩
  17. Leszczyński, Stanisław herbu Wieniawa (1677–1766) — król Polski w latach 1705–1709 i 1733-1736. [przypis edytorski] ↩
  18. słowy — dziś popr. forma N. lm: słowami. [przypis edytorski] ↩
  19. ustawnie (daw.) — ustawicznie, stale. [przypis edytorski] ↩
  20. c’est une chose bien affreuse (fr.) — to straszna rzecz. [przypis edytorski] ↩
  21. indult (z łac.) — zezwolenie, przywilej. [przypis edytorski] ↩
  22. frukt (z łac. fructum) — owoc. [przypis edytorski] ↩
  23. O ciel! quelle bassesse (fr.) — o nieba, co za przyziemność. [przypis edytorski] ↩
  24. Fi donc, Monsieur Szarmancki (fr.) — brzydko, panie Szarmancki. [przypis edytorski] ↩
  25. s’il a le coeur sensible (fr.) — jeśli ma wrażliwe serce. [przypis edytorski] ↩
  26. spuszczać się (daw.) — liczyć (na kogoś), polegać (na kimś). [przypis edytorski] ↩
  27. mon ange, j’ètais contraire (fr.) — aniołku, byłam przeciwna. [przypis edytorski] ↩
  28. te — dziś popr. forma B. lp r.n.: to. [przypis edytorski] ↩
  29. mais, voyant des plus près (fr.) — ale ujrzawszy z bliska. [przypis edytorski] ↩
  30. il serait cruel (fr.) — było by okrutne. [przypis edytorski] ↩
  31. attandrisować (neol., z fr.) — rozczulać. [przypis edytorski] ↩
  32. synowy — dziś popr. forma D. lp: synowej. [przypis edytorski] ↩
  33. bandurka — bandura, ukr. ludowy instrument strunowy. [przypis edytorski] ↩
  34. vraiment (fr.) — naprawdę. [przypis edytorski] ↩
  35. feta (z fr. fête) — święto. [przypis edytorski] ↩
  36. bourgeoisement (fr.) — tu: elegancko a. banalnie. [przypis edytorski] ↩
  37. n’est pas du bon ton (fr.) — nie jest w dobrym tonie. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Julian Ursyn Niemcewicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Powrót posła · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/powrot-posla/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis