AKT CZWARTY
Sala w domu Cześnika. Oprócz drzwi bocznych jedne większe w głębi, po prawej stronie od kaplicy, stoły po obu stronach, na stole po prawej stronie kałamarz i co trzeba do pisania, butelka i para kieliszków, w głębi przybijają girlandy.
SCENA PIERWSZA
Cześnik, Dyndalski
Przy podniesieniu kurtyny Dyndalski stoi przy siedzącym Cześniku, trzymając dwie karabele, trzecią Cześnik ogląda podczas pierwszych wierszy. W głębi Śmigalski i Perełka.
CZEŚNIK
trzymając karabelę
Dalej, dalej na deresza1:
Inwitacją2 nieś piorunem
I spełń gładko me rozkazy. —
Powtórz wszystkim po trzy razy,
Że na jutro, ja, pan młody,
Na weselne proszę gody.
Rozumiesz? No! Ruszaj z Bogiem. —
Śmigalski odchodzi. Po krótkim milczeniu.
Nie zaglądaj do blaszanki,
Bobym waści przypiekł grzanki3,
Jutro sztukę pokaż światu:
Nie żałować, mocium panie,
Cynamonu i muszkatu4,
I wszelkiego aromatu5,
Aby było, jak należy.
Masz do ryby szafran6 świeży
I bakalii7 po dostatku —
Niechże będzie dobrze, bratku.
PEREŁKA
Na pośrodku stołu stanie?
CZEŚNIK
W górze serca, w dole Vivat9,
A z konceptem10 wszystko wszędzie.
PEREŁKA
na znak odchodzi
CZEŚNIK
po krótkim milczeniu, oglądając karabelę
Rejent siedzi jak lis w jamie,
Skąd wykurzyć — ciężka praca;
Lecz wyciągnie moje ramię,
Jeśli jakie, mocium panie,
Korowody11 robić zechce.
DYNDALSKI
Z jaśnie panem w szranki stanie,
Tego wcześnie coś w nos łechce.
CZEŚNIK
oddając jedną, a biorąc drugą karabelę
Ci z palestry13 ichmościowie;
Nie dotrzyma żaden kroku,
Chociaż wyjdzie czasem który.
DYNDALSKI
CZEŚNIK
dobywając szabli
Pod Słonimem, Podhajcami,
Berdyczowem, Łomazami15
Dobrze mi się wysłużyła.
Inna też to sprawa była!
Młódź, acz dzielna, w boju dziarska,
Prym16 dawała starszym w radzie,
Tak jak w poczet Bóg nas kładzie.
Ale teraz to się staje,
Że od kury mędrsze jaje.
po krótkim milczeniu
Lecz demeszkę18 przecie wolę.
odmieniwszy szabli
Niejednego ona posła
Wykrzesała z kandydata19;
Niejednemu pro memoria20
Gdzieś przy uchu napisała:
machając
Oddaj się Bogu, jak świśnie!»
SCENA DRUGA
Cześnik, Papkin
Dyndalski pomógłszy przypasać karabelę Cześnikowi, odchodzi w drzwi lewe.
CZEŚNIK
PAPKIN
kapelusz na bakier, ale włosy i suknie trochę w nieładzie
Pozwól kapkę. To mi sprawa!
nalewa sobie i pije
Aż mu urósł na trzy piędzie!
CZEŚNIK
PAPKIN
I szatańska przy tym postać;
Omal, omal żem nie musiał
Artemizy z pochew dostać.
Lecz się bałem, mówiąc szczerze,
Bo jak zwącha moje ramię,
Czart ją chyba zdzierży w mierze.
CZEŚNIK
Lecz cóż Rejent? będęż wiedzieć? —
PAPKIN
Dodał wina, zieleniaka22 —
CZEŚNIK
jakby do siebie
PAPKIN
CZEŚNIK
PAPKIN
CZEŚNIK
PAPKIN
CZEŚNIK
Nie ma żartu, mocium panie.
PAPKIN
CZEŚNIK
Cóż?
Milczenie.
Papkin osłupiały, nie patrząc się, oddaje list.
czyta
prędko
postępując w największej złości ku Papkinowi, za każdym krokiem krzyczy „co!”, jakby nie mógł słów znaleźć
Papkin cofa się aż za stolik, po lewej stronie stojący.
PAPKIN
CZEŚNIK
PAPKIN
płaczliwie sens kończąc
CZEŚNIK
PAPKIN
jak wyżej
CZEŚNIK
I chce... chce pójść...
PAPKIN
truchlejąc
CZEŚNIK
Ale krótka będzie sprawa...
O płci zdradna! czci niewarta!
Obyś była jak ta karta
W moim ręku teraz cała.
mnąc list
PAPKIN
wpadając w mowę, na stronie
CZEŚNIK
Ale czasu nie chcę tracić.
Do weselnej sarabandy24
Muszę skrzypka im zapłacić —
Niech im zagra, a od ucha!
Aż się Rejent w kółko zwinie!
Pozna szlachcic po festynie25,
Jak się panu w kaszę dmucha26!
Hola, ciury27! Hej, dworzanie!
Dalej za mną, mocium panie!
wychodzi środkowymi drzwiami
SCENA TRZECIA
Papkin, później Dyndalski.
PAPKIN
po długim milczeniu krzywi się, potem macając się po brzuchu
Ach, to wino! takie męty!
O zbrodniarzu! O przeklęty!
Taką piękną niszczysz różę!
Dyndalski wychodzi z drzwi lewych.
Ach, powiedzcie, czy być może?
DYNDALSKI
PAPKIN
Ten w Rejenta czart wcielony,
Dziś trucizną mnie zabija?
DYNDALSKI
PAPKIN
DYNDALSKI
Na waszmości nędzne życie!
PAPKIN
DYNDALSKI
PAPKIN
DYNDALSKI
Jaśnie panu wszystko w świecie
Tak jest znane, jakby komu,
Mój paniczu, w własnym domu.
Otruł! — proszę! — co za psota!
PAPKIN
Robić, począć co wypada?
DYNDALSKI
zażywa
wychodząc w drzwi środkowe
SCENA CZWARTA
PAPKIN
rzucając się na krzesło
po krótkim milczeniu
Jam go beształ28, mieszał z błotem,
On traktament29 miał dać potem;
I ten pośpiech jego wielki,
Z jakim wziął się do butelki,
Z jakim nalał lampkę całą.
Jeszcze że mi było mało! —
Tak, połknąłem, mam truciznę,
Już się z tego nie wyśliznę,
Więc testament mój ułożę —
z płaczem nieprzesadzonym
Potem pogrzeb swój zapłacę —
Potem — Requiescat in pace.30
Papkin, ocierając często z łez oczy, pisze czas jakiś.
SCENA PIĄTA
Papkin, Cześnik, Dyndalski
CZEŚNIK
Wszystko to są z mydła bańki —
Lepszą zemstę przysposobię,
Ale trzeba zażyć z mańki31.
Bylem syna dostał w siatkę,
Mam dla niego dobrą klatkę;
A tatulem się nie straszę,
Potem o tem...
do Papkina
PAPKIN
nie oglądając się
CZEŚNIK
Bo do czubków32 odwieźć każę.
PAPKIN
wstając
do siebie
Papkin przenosi się do stolika, po lewej stronie będącego.
CZEŚNIK
do Dyndalskiego
Będziesz pisał po mym słowie34.
DYNDALSKI
CZEŚNIK
Życie w zakład, gaszka złowię —
Dobrze będzie.
DYNDALSKI
usiadłszy bokiem do widzów naprzeciwko Cześnika i wkładając okulary
CZEŚNIK
Jakby Klara do Wacława.
DYNDALSKI
CZEŚNIK
DYNDALSKI
podnosząc się
Panie, wszak to despekt36 dla niej.
CZEŚNIK
Maczaj pióro — pisz i kwita.
Dyndalski siada wyprostowany na brzeżku krzesła i macza pióro, Papkin w ciągu tej sceny pisze, czasem wstaje, przechodzi się w głębi, macza pióro u stolika, przy którym Cześnik siedzi, znowu siada, ciągle płacząc, wszakże bez przesady.
CZEŚNIK
po krótkim myśleniu
Aby udać, trzeba sztuki.
Owe brednie, banialuki,
To miłosne świegotanie...
myśli
DYNDALSKI
podnosząc się
CZEŚNIK
A tu trzeba pół, ćwierć słowa,
Ni tak, ni siak — niby owa:
«I chciałabym, i boję się».
O! — już wiesz — no! — na tym sztuka...
Lecz nie waści w tym nauka.
Pisz waść:
nuci
nuci dyktując
pokazując palcem na pismo
DYNDALSKI
podnosząc się, jak to za każdą razą, kiedy mówi do Cześnika
CZEŚNIK
DYNDALSKI
A capite37, jaśnie panie.
CZEŚNIK
przez stół patrząc
DYNDALSKI
CZEŚNIK
dostając okularów
bierze papier
Tu Papkin nachyla się przez Cześnika, chcąc zmaczać pióro, ten go odtrąca mówiąc co niżej, potem prowadzi go oczyma aż na miejsce.
Papkin odtrącony odchodzi, przystępując z tyłu do stolika stąpa na nogę Dyndalskiemu.
DYNDALSKI
CZEŚNIK
przypatrując się pismu
Kto pomyśli, może zgadnie.
No, no — pisz waść — a dokładnie.
dyktuje
Mocium panie... me wezwanie...
Mocium panie, wziąć w sposobie,
Mocium panie... wziąć w sposobie,
Jako ufność ku osobie...
Mocium panie, waszmość pana;
Która, lubo mało znana...
Która, lubo mało znana...
pokazując palcem
DYNDALSKI
podnosząc się
Lecz w literę go przerobię.
CZEŚNIK
To cię trzepnę tak po łapie,
Aż proformę39 wspomnisz sobie. —
Czytaj waść.
Dyndalski obciera pot aż po karku.
DYNDALSKI
czyta
Mocium panie, me wezwanie,
Mocium panie, wziąć w sposobie,
Mocium...
CZEŚNIK
wyrywa i drze papier
Z taką pustą mózgownicą!
«Mocium panie» — cymbał pisze!
DYNDALSKI
CZEŚNIK
«Mocium panie» opuść wszędzie.
DYNDALSKI
chcąc zbierać kawałki
CZEŚNIK
Mózgu we łbie za trzy grosze!
Siadaj! — siadaj, mówię.
DYNDALSKI
CZEŚNIK
dyktuje
Moć...
zatyka sobie usta
DYNDALSKI
powtarzając napisane
CZEŚNIK
zrywając się
Z tym hebesem41 nie pomoże;
Trzeba zrobić to inaczej. —
Nawet lepiej będzie może,
Gdy wyprawię doń pacholę
Z ustną prośbą. — Tak, tak wolę. —
Słuchaj. — Idź mi... Ależ, ale!
Rejentowicz od nikogo
Nie jest u mnie znany wcale.
PAPKIN
obojętnie
Wszak był rano.
CZEŚNIK
Komisarzem co się mienił?
PAPKIN
CZEŚNIK
W me komnaty ćwik42 się wkrada,
A ten milczy, nie powiada!
PAPKIN
obojętnie
CZEŚNIK
biorąc się za głowę
PAPKIN
Twego gniewu się nie boi.
rzucając sakiewkę na ziemię
CZEŚNIK
PAPKIN
Na cóż mi się przydać może? —
Kiedy Dyndalski chce podnieść sakiewkę, Papkin go uprzedza, kończąc mowę.
CZEŚNIK
Teraz na to nie ma czasu —
Ale jakem szlachcic prawy,
Zdasz mi poczet43 z twojej sprawy.
do Dyndalskiego
Niech do Milczka wkraść się stara,
Niech młodemu Wacławowi,
Paniczowi — no wiesz? — powié,
Że go prosi panna Klara,
By nie mówiąc nic nikomu
Chciał na chwilę przyjść łaskawie —
Aby nie był wżdy w obawie,
Bo Cześnika nie ma w domu.
No, rozumiesz?
DYNDALSKI
CZEŚNIK
Kilku ludzi u wyłomu
Postaw w krzakach. — Jeno44 nogą
Gaszek45 będzie za granicą,
Łapes capes46 — niech go chwycą;
A pójść nie chce — związać mogą.
DYNDALSKI
Tak postąpić jakby z ciurą.
CZEŚNIK
Jak rozkażę, tak się stanie.
chce odejść
PAPKIN
zastępując drogę
CZEŚNIK
PAPKIN
podając pióro
CZEŚNIK
odchodzi z Dyndalskim w drzwi środkowe
PAPKIN
sam, powtarzając
Wdzięczność ludzi, wielkość świata —
Każdy siebie ma na względzie
A drugiego za narzędzie.
Póki dobre — cacko, złoto;
Jak zepsute — ruszaj w błoto.
SCENA SZÓSTA
Papkin, Klara z drzwi prawych.
PAPKIN
O ty jedna litościwa!
Pasmo życia jad przerywa,
Ale serce, jakby w skrzyni,
Miłość k’tobie47 zawsze kryje.
KLARA
PAPKIN
Byłbym przywiózł krokodyla,
Byłbym zyskał twoją rękę;
Lecz ostatnia przyszła chwila,
Dziś rycerską kończę mękę.
KLARA
na stronie
PAPKIN
Racz posłuchać, jakby matka,
I zapłakać na mym grobie.
czyta, łzy często ocierając
Ja, Józef Papkin, syn mego ojca Jana Papkina...
czule
czyta
Będąc zupełnie zdrów na ciele i umyśle, ale nie mogąc wiedzieć, kiedy umrę...
bo jestem otruty przez rejenta Milczka w lampce wina...
robię ten testament, czyli ostatnie rozporządzenie mojego ruchomego i nieruchomego majątku. Nieruchomym rozporządzać nie mogę, bo żadnego nie mam...
Ruchomości zaś rozdaję. — Tej, którąm zawsze kochał, czcił, szanował i ubóstwiał48, Jaśnie Wielmożnej Klarze Raptusiewiczównie, starościance zakroczymskiej, daruję angielską gitarę i rzadką kolekcyję motyli, będącą teraz w zastawie. — Artemizę...
Ale teraz przemazałem.
Artemizę dostanie najdzielniejszy rycerz w Europie, pod warunkiem, aby pomnik postawił na mym grobie. — Z resztą ruchomości chcę być pochowany ociera łzy. — JW. Cześnika zaś i JW. Starościankę, jako egzekutorów49 testamentu, suplikuję, aby moje wszystkie długi, jakie się tylko pokażą, nie płacili, gdyż chcę przez to braciom moim różnego stanu i wyznania zostawić po sobie pamiątkę.
Józef Papkin
Na tytuły miejsca nie ma —
Weź więc — i co tu wyryto,
Niech twa pamięć wiecznie trzyma.
SCENA SIÓDMA
Papkin, Klara, Wacław z drzwi lewych.
WACŁAW
Los nas ściga nazbyt srogo —
Wszystkie drogie nam nadzieje
W jednej chwili przepaść mogą.
KLARA
WACŁAW
spojrzawszy na Papkina
Podstolina w naszym domu —
Bo plan ojca niewzruszony
Ją zaślubić mnie przymusza.
KLARA
WACŁAW
Bez litości i bez sromu51,
Nie zważając me wyznania,
Jego woli ucho skłania52.
KLARA
Mówić, radzić w tej potrzebie,
Bo truchleję tu o ciebie. —
Ach, ty nie znasz mego stryja!
W porywczości nie ma granic.
WACŁAW
Komisarza wszak zna we mnie.
PAPKIN
obojętnie
WACŁAW
PAPKIN
WACŁAW
KLARA
wstrzymując go
Nie powiększaj mojej trwogi.
WACŁAW
KLARA
PAPKIN
Na tym groźby nic nie mogą.
WACŁAW
KLARA
Uchodź, uchodź, nie trać chwili.
PAPKIN
Bo się właśnie Cześnik sili
Zwabić cię tu w swoje szpony —
Poczt53 hajduków rozstawiony
Chwyci, zwiąże cię w potrzebie.
KLARA
WACŁAW
KLARA
w trwodze
WACŁAW
KLARA
WACŁAW
KLARA
prosząc
WACŁAW
idąc ku drzwiom lewym
SCENA ÓSMA
Klara, Papkin, Wacław, Cześnik, Dyndalski, hajduki z różnych stron.
CZEŚNIK
zastępując w drzwiach lewych
Objechałem jak bartnika55.
WACŁAW
Widzę dużo przeciwnika,
Lecz nie myślcie, że się boję. —
do Cześnika
Ale jeśliś człowiek prawy,
Jaką taką daj szablinę —
W Bogu wiara, że nie zginę.
CZEŚNIK
Lecz nie o tym teraz mowa,
Daj więc baczność56 na me słowa:
Rejent wykradł narzeczonę
I chce tobie dać za żonę;
Miałby tryumf w tym sposobie,
Lecz ja umiem radzić sobie —
Lub do turmy57 pójdziesz na dno,
Gdzie, że siedzisz, ciężko zgadną,
Albo — rękę oddasz Klarze. —
A jeżeli Starościanka
Pójść nie zechce do ołtarza,
Jest tu druga jej bratanka,
Tej za ciebie pójść rozkażę. —
Tobie żonka jakby nimfa58,
Podstolinie grochowianka59,
Rejentowi tęga fimfa,
A mnie zemsta doskonała —
Tak się skończy sprawa cała.
Milczenie.
WACŁAW
CZEŚNIK
WACŁAW
CZEŚNIK
WACŁAW
do Klary
KLARA
do Cześnika
CZEŚNIK
Klara obraca się ku Wacławowi jakby o odpowiedź.
WACŁAW
CZEŚNIK
Nie od tego, widzę, ona.
Pleban czeka już w kaplicy
Dalej żwawo.
na stronie
Rejent skona.
Odchodzą do kaplicy.
PAPKIN
testament w ręku
I trucizna, i wesele —
To za wiele! to za wiele!
Odchodzą do kaplicy.
SCENA DZIEWIĄTA
DYNDALSKI
zbierając kawałki swojego pisma
To i klinem nie wybije.
Żebym pisał, co się zowie,
Jak już długo z Bogiem żyję,
Tegom jeszcze nie powiedział;
Grzechem prezumpcyja61 taka —
Ale jednak rad bym wiedział,
Czemum62 dzisiaj zszedł63 na żaka64?
Co on sobie — tylko proszę —
Mógł do tego «B» upatrzyć?
Co nie staje tej literze?
Czy brak w kształcie, czy brak w mierze?
Ot, krzyż Pański, a ja znoszę.
siada i składa kawałki
SCENA DZIESIĄTA
Dyndalski, Rejent
Rejent wchodzi, oglądając się na wszystkie strony.
REJENT
kładąc rękę na ramieniu Dyndalskiego, który go nie widział
Cóż to, dżumę w zamku macie?
Żywej duszy. — Nie ma komu
Odpowiedzieć, pan czy w domu.
DYNDALSKI
REJENT
Cześnik wyzwał mnie na rękę65:
Acz nie moja to zabawa,
Rzekłem jednak: wola nieba,
Z nią się zawsze zgadzać trzeba.
I wyszedłem, i czekałem,
Tak, czekałem nadaremnie.
Może wróżył zbyt zuchwale,
Że mu Rejent nie dotrzyma?
Ale Rejent był na dziale66,
Zucha tylko jeszcze nié ma.
DYNDALSKI
Nie wyzywaj go na cięcie,
Bo jak machnie po pętlicach67,
Zdywiduje68 jak Bóg Bogiem.
GŁOSY W KAPLICY
REJENT
DYNDALSKI
REJENT
jak oparzony
CZEŚNIK
za sceną
Okulbaczyć69 mi dzianeta70!
wychodząc
SCENA JEDENASTA
Rejent, Cześnik
Cześnik przyszedłszy na przód sceny spostrzega Rejenta, staje jak wryty. Rejent kłania się nisko. Czas milczenia, oko w oko patrzą. Cześnik chwyta za szablę, to samo i Rejent. Czas jakiś zastanowienia. Cześnik zdaje się walczyć z sobą. Dyndalski wybiega do kaplicy.
CZEŚNIK
na stronie
Ojców moich wielki Boże!
Wszak gdy wstąpił w progi moje,
Włos mu z głowy spaść nie może.
Odpasuje i rzuca karabelę na stół. Rejent zawiesza czapkę na rękojeści swojej szabli.
REJENT
CZEŚNIK
Będziesz zadość miał z tej strony —
Ale z żoną czy bez żony?
REJENT
wstrzymując się
CZEŚNIK
Tyś mi ukradł moją wdowę,
By ją zmienić na synowę —
Jam zatrzymał twego syna,
By mu sprawić tu wesele —
Masz więc byka za indyka.
SCENA DWUNASTA
Ciż sami, Klara, Wacław, Papkin, Dyndalski, dworzanie, kobiety, wszyscy z bukietami wychodzą z kaplicy.
WACŁAW
KLARA
Niech się skończy ta zawiłość!
WACŁAW
klękając
Pobłogosław naszą miłość!
REJENT
SCENA TRZYNASTA
Ciż sami, Podstolina
PODSTOLINA
Wacław z Klarą —
REJENT
na stronie
PODSTOLINA
Więc wam powiem — i niemało.
Chciałam za mąż pójść czym prędzéj,
By nie zostać całkiem w nędzy —
Ów majątek zapisany
Na czas tylko71 był mi dany,
A w istotnym wiecznym darze
Dziś przypada szczęsnej Klarze.
REJENT
na stronie
Coś stryjowi żal tej gratki72.
CZEŚNIK
na stronie
Na siekierkę kijek.
PODSTOLINA
U Rejenta sto tysięcy...
KLARA
Podstolina przechodzi na prawą stronę.
KLARA
do Rejenta
Swego gniewu zwalcz ostatki,
Pobłogosław twoje dziatki.
klęka z Wacławem, któremu podaje prawą rękę
REJENT
Z nią się zawsze zgadzać trzeba.
daje krzyżyk i podnosi klęczących
PAPKIN
do Wacława
Ręczysz pewnie za me zdrowie?
na znak potakujący — do Cześnika
Każ nam przynieść roztruchana73,
Niech nam zagrzmią i fanfary74,
Wypijemy pierwszej pary!
przechodzi na lewą stronę i drze testament
CZEŚNIK
Równie w sercach, jak i w dziele —
podając rękę Rejentowi
Rejent przyjmuje rękę z niskim ukłonem.
WSZYSCY
WACŁAW
wstąpiwszy na środek tak, że Klara po jego prawej, podaje rękę Cześnikowi, on zaś ojcu po lewej, i posuwając się na przód sceny75
A Bóg wtedy rękę poda.
- deresz — tu: koń niezdecydowanej maści, białej pomieszanej z żółtą lub brunatną. [przypis redakcyjny] ↩
- inwitacja (z łac.) — zaproszenie. [przypis redakcyjny] ↩
- przypiec grzanki — tu ironicznie: dogodzić, sprawić przyjemność. [przypis redakcyjny] ↩
- muszkat (z łac.) — gałka muszkatowa; przyprawa korzenna dodawana do ciast dla zapachu. [przypis redakcyjny] ↩
- aromat (z gr.) — tu: przyprawy i korzenie pachnące. [przypis redakcyjny] ↩
- szafran (z arab.) — przyprawa kuchenna kwiatu rośliny południowej o tej samej nazwie. [przypis redakcyjny] ↩
- bakalie (z tur.) — suszone owoce południowe, także ogólnie: słodycze. [przypis redakcyjny] ↩
- cyfra — tu: monogram lub inicjały imion osób, ku czci których odbywa się uroczystość. [przypis redakcyjny] ↩
- vivat (łac.) — niech żyje. [przypis redakcyjny] ↩
- z konceptem (łac.) — pomysłowo, dowcipnie. [przypis redakcyjny] ↩
- korowody (z ukr.) — targi, trudności. [przypis redakcyjny] ↩
- nieuroku (starop.) — żeby nie urzec, nie uroczyć. [przypis redakcyjny] ↩
- palestra (z łac.) — w Polsce szlacheckiej zgromadzenie prawników oraz ich pomocników (dependentów) i uczniów przy trybunałach. [przypis redakcyjny] ↩
- Pani Barska — Cześnik tak nazywa szablę, której używał w czasie konfederacji barskiej (1768–1772). [przypis redakcyjny] ↩
- Słonim, Podhajce, Berdyczów, Łomazy — miejscowości, w których stoczono bitwy lub potyczki w czasie konfederacji barskiej. [przypis redakcyjny] ↩
- prym (z łac.) — pierwsze miejsce, pierwszeństwo. [przypis redakcyjny] ↩
- głownia — część szabli okalająca rękojeść i ochraniająca rękę przed cięciem. [przypis redakcyjny] ↩
- demeszka — szabla ze słynnej z twardości stali damasceńskiej, wyrabianej w Syrii, w mieście Damaszku. [przypis redakcyjny] ↩
- Niejednego ona posła wykrzesała z kandydata — mowa o sejmikach, na których o wyborze posła decydowała często nie ilość głosów, lecz szable. [przypis redakcyjny] ↩
- pro memoria (łac.) — ku pamięci. [przypis redakcyjny] ↩
- nequam (łac.) — nicpoń, ladaco. [przypis redakcyjny] ↩
- zieleniak — gatunek wina węgierskiego. [przypis redakcyjny] ↩
- skrewić — nie dopisać, zawieść nadzieję, zdradzić. [przypis redakcyjny] ↩
- sarabanda (hiszp.) — taniec hiszpański, trzytaktowy. [przypis redakcyjny] ↩
- festyn (z fr.) — zabawa. [przypis redakcyjny] ↩
- dmuchać komuś w kaszę — lekceważyć, znieważać kogoś. [przypis edytorski] ↩
- ciury — w dawnym wojsku słudzy rycerza, którzy nie brali udziału w boju; pogardliwa nazwa używana dość często w stosunku do ludzi, o których się nie ma zbyt wysokiego wyobrażenia. [przypis redakcyjny] ↩
- besztać — strofować; w sposób zdecydowany i niezbyt delikatny wyrażać niezadowolenie z powodu czyjegoś niewłaściwego zachowania. [przypis edytorski] ↩
- traktament (z łac.) — poczęstunek, ugoszczenie. [przypis redakcyjny] ↩
- requiescat in pace (łac.) — niech spoczywa w spokoju. [przypis redakcyjny] ↩
- zażyć z mańki — tu: oszukać, wywieść w pole; wyrażenie wzięte z języka wojskowego: zażyć z mańki (tj. z lewej ręki) oznaczało niespodziewane uderzenie przeciwnika w walce na białą broń z lewej strony, po szybkim przerzuceniu broni z ręki do ręki. [przypis redakcyjny] ↩
- do czubków — do domu obłąkanych. [przypis redakcyjny] ↩
- legat (z łac.) — zapis w testamencie. [przypis redakcyjny] ↩
- po mym słowie — pod moje dyktando. [przypis redakcyjny] ↩
- tytle (z łac.) — litery. [przypis redakcyjny] ↩
- despekt (z łac.) — uchybienie, obelga. [przypis redakcyjny] ↩
- a capite (łac.) — od nowego wiersza. [przypis redakcyjny] ↩
- żyd — tu: kleks, plama z atramentu. [przypis edytorski] ↩
- proforma (z łac.) — najniższa klasa w dawnych szkołach (do drugiej połowy XVII wieku). [przypis redakcyjny] ↩
- de novo (łac.) — od nowa. [przypis redakcyjny] ↩
- hebes (łac.) — tępy, ograniczony, tuman. [przypis redakcyjny] ↩
- ćwik — zuch, śmiałek. [przypis redakcyjny] ↩
- poczet — tu: rachunek. [przypis redakcyjny] ↩
- jeno — tylko. [przypis edytorski] ↩
- gaszek — zdrobn. od: gach; kochanek. [przypis edytorski] ↩
- łapes capes — szybko, znienacka; wyrażenie powstałe przez dodanie do polskiego zwrotu „łap cap” końcówki właściwej językowi jidisz, którym posługiwali się Żydzi polscy. [przypis redakcyjny] ↩
- k’tobie (starop.) — do ciebie. [przypis edytorski] ↩
- którąm zawsze kochał, czcił, szanował i ubóstwiał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: którą zawsze kochałem, czciłem, szanowałem i ubóstwiałem. [przypis edytorski] ↩
- egzekutor (z łac.) — wykonawca. [przypis redakcyjny] ↩
- incognito (wł., dosł.: nieznany; z łac. incognitus) — z utajeniem swego nazwiska lub godności, nieoficjalnie, nie dając się poznać. [przypis redakcyjny] ↩
- srom — tu: wstyd. [przypis edytorski] ↩
- jego woli ucho skłania — przychyla się do jego woli; słucha jego woli. [przypis edytorski] ↩
- poczt — poczet; tu: oddział, zastęp. [przypis redakcyjny] ↩
- jeszczeż mało to — czy to jeszcze mało (konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż). [przypis edytorski] ↩
- objechałem jak bartnika — osaczyłem jak niedźwiedzia przy barci; bartnik, w języku myśliwskim: nazwa niedźwiedzia. Niedźwiedzie lubią miód i często wybierają go z barci leśnej. Zwykle też miód służy na przynętę, jeśli na niedźwiedzia zastawia się pułapkę. [przypis redakcyjny] ↩
- baczność — tu: uwaga. [przypis redakcyjny] ↩
- turma (z niem.) — wieża. W wieżach, a właściwie w podziemiach wieży zamkowej mieściły się więzienia, stąd turma oznacza także więzienie. [przypis redakcyjny] ↩
- nimfa (mit. gr.) — boginka zamieszkująca rzekę lub morze. W znaczeniu przenośnym nimfa oznacza piękną kobietę. [przypis redakcyjny] ↩
- grochowianka — w dawnej Polsce wieniec grochowy był oznaką rekuzy, tj. nieprzyjęcia oświadczyn. [przypis redakcyjny] ↩
- ubrdać sobie coś — uroić sobie coś; wyobrazić sobie coś niedorzecznego i w to uwierzyć. [przypis edytorski] ↩
- prezumpcyja (z łac.) — zarozumiałość, przesadne o sobie mniemanie. [przypis redakcyjny] ↩
- Czemum zszedł — konstrukcja z ruchoma końcówką czasownika; inaczej: czemu zszedłem. [przypis edytorski] ↩
- zejść na coś a. kogoś — zostać czymś a. kimś.; popaść w stan właściwy komuś. [przypis edytorski] ↩
- żak (daw.) — student. [przypis edytorski] ↩
- wyzwać na rękę — wyzwać na pojedynek. [przypis edytorski] ↩
- dział — tu: wzgórek, wzniesienie. Wyrażenie gwarowe występujące na Podkarpaciu, w innych regionach Polski nieużywane. [przypis redakcyjny] ↩
- machnąć po pętlicach — zadać cios w piersi; pętlice: rodzaj zapięcia kontusza. [przypis redakcyjny] ↩
- zdywidować (z łac.) — rozpłatać, rozciąć na dwie części. [przypis redakcyjny] ↩
- okulbaczyć — osiodłać. [przypis edytorski] ↩
- dzianet (z arab.) — wierzchowiec wyćwiczony według szkoły hiszpańskiej. [przypis redakcyjny] ↩
- na czas tylko — jedynie tymczasowo. [przypis edytorski] ↩
- gratka (z łac.) — rzecz łatwo zdobyta. [przypis redakcyjny] ↩
- roztruchan — wielki i bogato zdobiony kielich, puchar. [przypis redakcyjny] ↩
- fanfary (z fr.) — triumfalna melodia wygrywana na instrumentach dętych, blaszanych. [przypis redakcyjny] ↩
- Stoją w następującym porządku od prawej strony: 1. Podstolina 2. Cześnik 3. Papkin 4. Wacław 5. Klara 6. Rejent — reszta w głębi [przyp. aut.]. [przypis autorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Aleksander Fredro
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Zemsta · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/zemsta/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.