Loreva
Loreva

Utwór 3 z 4

Pieśń XXIV

Ciąg dalszy. Św. Piotr poucza poetę o wierze. Wyznanie wiary poety.

«Pańskiej wieczerzy wybrana gromado, 
Którą baranek ugaszcza biesiadą, 
W sposób, że zawsze macie sytą wolę, 
Jeśli przez łaskę Boga on pożywa 
To, co z waszego stołu jemu spada, 
Jako przechodzeń na ziemskim padole; 
Rozważ, jak jego zapał jest bezmierny, 
Ochłodź go trochę, ty, co z tej cysterny, 
Bez dna i brzegów zawsze pijesz rada, 
Skąd, co on myśli, zaiste wypływa». 
Tak Beatrycze: a wesołe duchy, 
Na stałych osiach kołowymi ruchy 
Wirując szybko, stały się sferami, 
Na obraz komet rzęśniejąc1 ogniami. 
I jako koła w budowie zegarów 
Zdają się krążyć wedle swych rozmiarów, 
Gdy pierwsze stoi, ostatnie już leci, 
Sfer tych obrotu szybkość lub leniwość 
Kazały sądzić, jaka ich szczęśliwość2! 
Oto ze sfery, co najpiękniej świeci, 
Widziałem, wyszło tak szczęśliwe płomie3, 
Że wszystkie inne pobladły widomie4: 
Płomie obeszło wkoło Beatrycy 
Trzy razy, jakby wieńcem błyskawicy, 
Z pieśnią tak boską, że jako niemowa 
W mej wyobraźni na to nie mam słowa; 
Dlatego pióro wysileniem dysze 
I skacze tylko, lecz o niej nie pisze; 
Bo wyobraźni naszej słabe skrzydło, 
Mdłą jest słów barwa na to malowidło. 
«O święta siostro! Głos twej prośby szczery 
Duch mój odrywa od tej pięknej sfery». 
Tak święty płomień z środka swego koła 
Obrócił oddech wprost do pani mojej, 
I tchnął te słowa, jako wyżej stoi. 
A ona: — «Światło wieczne apostoła, 
Któremu nasz Pan złożył kluczów brzemię 
Od tej radości, jaką zniósł na ziemię, 
Badaj go ściśle, on zdać sprawę gotów, 
Jak zechcesz, z lekkich czy ważnych przedmiotów 
Względnych do wiary, której moc i siła 
Ciebie po wodach wzburzonych wodziła5. 
Jak wierzy, kocha, spodziewa się szczerze, 
Ty wiesz, bo wzrok twój w tym zwierciadle czyta6, 
Gdzie się maluje rzecz każda odbita; 
Lecz w tym królestwie gdy w zaszczyt ubiera 
Obywatelstwa tylko wiara szczera, 
Dobrze żeś przyszedł mówić mu o wierze7. 
A jak bakałarz8 przez cześć ku mistrzowi 
Milczy, gdy mistrz mu zadaje pytanie, 
Nie wyrokuje, lecz przyzwala na nie; 
Tak się zbroiłem w dowody i słowa, 
Aby już była odpowiedź gotowa, 
Kiedy spowiednik taki: «Mów!» przemówi. 
«Mów, co jest wiara? Mów, chrześcijaninie!» 
Wtenczas podniosłem moje czoło śmiało 
Ku światłu, skąd mi to słowo powiało: 
Potem spojrzałem w oczy Beatrycy, 
Ona znak dała skinieniem źrenicy, 
Abym co prędzej w to święte naczynie 
Lał wodę z mojej wewnętrznej krynicy. 
«Niech mi da łaska, przez którą przychodzę» 
Rzekłem «tu mówić z wielkim Naczelnikiem, 
Myśl mą wysłowić treściwym językiem, 
Jakim nam pióro twego brata pisze9, 
Co z tobą złączył Rzym na dobrej drodze: 
Wiara jest treścią rzeczy spodziewanych10, 
A zaś wywodem rzeczy niewidzianych. 
To jej istota». Wtem głos posłyszałem: 
«Twój sens dość prosty, bo z tego, co słyszę, 
Widzę, pojmujesz, dlaczego on w treści 
Najpierw, a potem w wywodzie ją mieści». 
Nie myśląc długo, tak odpowiedziałem: 
«Rzeczy głębokie tu widne na oko, 
Tam są zakryte tak wielką pomroką, 
Że ich byt stoi na jednym wierzeniu, 
Na tym nadziei węgielnym kamieniu; 
Stąd miejsce treści wiara zastępuje. 
Innego światła nie mając stworzenie, 
Rozumowaniem objaśnia wierzenie; 
Stąd wywód w imię wiary rozumuje.» 
Wtem usłyszałem: — «Gdyby mądrość wasza, 
Co się nauką z ksiąg i ust ogłasza, 
Była tak dobrze pojętą, tak czystą, 
Rozum wasz nigdy nie byłby sofistą». 
Duch tchnął te słowa z miłością strzelistą. 
A potem dodał: «Próbę doskonałą 
Wagi i ceny dałeś tej monety, 
Lecz powiedz szczerze, czy masz ją w swej kiesie11?» 
Ja na to: — «Mam ją tak świeżą i całą, 
Że podejrzewać jej stępla nie chce się». 
W kolei z światła powiał głos wymowny: 
«Skąd ci się dostał klejnot tak kosztowny12, 
Zaród cnót wszystkich i do cnót podniety?» 
A ja: — «Obfity deszcz świętego Ducha, 
Co wezbranymi potokami płynie 
Po starym i po nowym pergaminie13 
Jest sylogizmem14 dla mnie tak subtelnym, 
Że wszystkie szermy15 językiem śmiertelnym 
Jako wiatr szumią mimo mego ucha». 
Głos mówił znowu: — «Gdy wiarą duchową 
Czcisz obietnicę i starą, i nową, 
Za co ją, powiedz, masz za boże słowo?» 
A ja: — «Dowodem są dwa wielkie dzieła16, 
Których natura z siebie nie poczęła, 
Dla których w ogień żelaza nie kładła 
I nigdy młotem nie biła kowadła». 
Odpowiedziano: — «Co świadczy, że żywa 
Prawda z nich tryska, kto cię przekonywa?» 
— «Gdyby świat Chrystus nawrócił bez cudów17,» 
Rzekłem «w tym jednym byłby cud dla ludów. 
Gdy siałeś ziarno o głodzie i bosy, 
Z niego winnica urosła bezmiernie, 
Teraz, o zgrozo! Zamieniona w ciernie.» 
Gdym zamilkł, święte ozwały się głosy: 
«Boże jedyny! My chwalimy ciebie!» 
Z tą melodyją, co się śpiewa w niebie. 
Gdy tak Pan święty18 ze mną rozumował, 
Z niższych na wyższe gałęzie szczeblował, 
Ażeśmy doszli do wierzchołka drzewa. 
I mówił: «Łaska, co twój duch zagrzewa, 
Usta ci trzeźwą otworzyła mową, 
Potwierdzam myśli, co wyszły przez słowo; 
Teraz wytłumacz, w co wierzysz, skąd błysło 
To, na czym twoje wierzenie zawisło?» 
— «O święty Ojcze! Dziś znasz z objawienia, 
W coś wierzył silnie; kiedy jedna droga 
Wiodła młodzieńca i ciebie, was obu, 
Tyś młodsze nogi wyprzedził u grobu19. 
Chcesz, bym tu odkrył skład mego wierzenia, 
Powiadam: wierzę w Jedynego Boga, 
Który nie będąc poruszon wiecznością, 
Porusza niebo żądzą i miłością. 
W pomoc tej wierze ślą dowody liczne 
Księgi fizyczne i metafizyczne, 
I prawda, co stąd jako deszcz z obłoków 
Dżdży przez Mojżesza, Psalmy i proroków, 
Przez Ewangelię, przez twoje, o święty! 
Pismo, gdyś duchem bożym był natchnięty. 
Wierzę w trzech osób Trójcę wiekuistą, 
Wierzę w tak jedną treść ich i troistą, 
Że znoszą w sobie Sunt i Est zarazem.20 
Tę tajemniczą, o czym tu jest mowa. 
Naturę boską, z treści jej obrazem, 
Kościół, bożego nauczaniem słowa 
Zapieczętował w głębi mego ducha. 
Oto zasada, iskra, która siebie 
Rozciąga w płomień, płomieniem wybucha 
I świeci we mnie jak gwiazda na niebie». 
Jak pan z ust sługi słysząc wieść wesołą, 
Gdy ten zamilknie, winszując jej sobie, 
Oburącz sługę uściska na dobie; 
Tak apostolska światłość, gdy skończyłem 
Mówić, a z której rozkazu mówiłem, 
Trzy razy nucąc, trzy razy znak dała 
Błogosławieństwa, objęła mnie wkoło; 
Tak się jej moja mowa podobała. 
  1. rzęśniejąc — świecąc; por. rzęsisty. [przypis edytorski] ↩
  2. szybkość lub leniwość kazały sądzić, jaka ich szczęśliwość — Według większej lub mniejszej szybkości obrotu świateł poeta wnioskuje o większej lub mniejszej szczęśliwości duchów błogosławionych. [przypis redakcyjny] ↩
  3. płomie a. płomię — dziś r.m.: płomień. [przypis edytorski] ↩
  4. widomie (daw.) — widocznie; w sposób zauważalny. [przypis edytorski] ↩
  5. wiary, której moc i siła Ciebie po wodach wzburzonych wodziła — Wzmianka o cudzie wspomnianym w Ewangelii św. Mateusza, w rozdz. 14: „A ujrzawszy go chodzącego po morzu, zatrwożyli się. A Jezus mówił: miejcie ufność, jam jest, nie bójcie się. A Piotr odpowiadając rzekł: Panie, jeżeliś ty jest, każ mi przyjść do siebie po wodach. A on rzekł: przyjdź. I wystąpiwszy Piotr z łódki chodził po wodzie, aby przyszedł do Jezusa”. [przypis redakcyjny] ↩
  6. wzrok twój w tym zwierciadle czyta — To jest: w Bogu. [przypis redakcyjny] ↩
  7. Badaj go ściśle (...) — Pytania te na pozór zdają się być niepotrzebne, bowiem św. Piotr poznaje w Bogu, jak poeta wierzy, ale celem ich jest, żeby poeta odpowiadając, swoją wiarę sam w sobie i, powróciwszy na ziemię, drugich wiarę jeszcze bardziej umocnił i oświecił. [przypis redakcyjny] ↩
  8. bakałarz — w akademiach zakonnych był stopniem niższym, a mistrz wyższym stopniem akademickim. [przypis redakcyjny] ↩
  9. pióro twego brata — Św. Pawła. [przypis redakcyjny] ↩
  10. Wiara jest treścią (...) istota — Słowa św. Pawła z listu jego do Żydów [dziś: List do Hebrajczyków; red. WL], rozdz. 11, w. 1. Dwa te wiersze dosłownie wypisane są z przekładu Pisma Św., Wulgaty Wujka. [przypis redakcyjny] ↩
  11. Próbę doskonałą (...) w swej kiesie — Tym porównaniem wiary do monety, która jest w kiesie [kiesa — sakiewka, woreczek na pieniądze; red. WL], poeta mówi: twoje objaśnienie wiary jest prawdziwe, ale czy sam w sobie posiadasz tak prawdziwą wiarę? [przypis redakcyjny] ↩
  12. Skąd ci się dostał klejnot tak kosztowny (...) — Jak pozyskałeś tę wiarę, która sama pobudza do dobrych uczynków? [przypis redakcyjny] ↩
  13. Po starym i po nowym pergaminie — To jest: po księgach Starego i Nowego Testamentu. [przypis redakcyjny] ↩
  14. sylogizm — schemat wnioskowania logicznego zbudowany z dwóch przesłanek i wniosku. [przypis edytorski] ↩
  15. szermy — walki; por. szermierka, szermować. [przypis edytorski] ↩
  16. dwa wielkie dzieła — To jest: Testament Stary i Nowy, Pismo Święte. [przypis redakcyjny] ↩
  17. Gdyby świat Chrystus nawrócił bez cudów (...) w tym jednym byłby cud dla ludów — Największym cudem, największym dowodem boskości nauki Jezusa Chrystusa jest jej szybkie rozszerzenie się pomimo prześladowania i oporu władzy świeckiej. [przypis redakcyjny] ↩
  18. Pan święty — Święty Piotr. [przypis redakcyjny] ↩
  19. Tyś młodsze nogi wyprzedził u grobu — Wedle Ewangelii św. Jana, rozdz. 20, w. 3. [przypis redakcyjny] ↩
  20. znoszą w sobie „Sunt’’ i „Est’’ — Bóg połącza w sobie „jest” i „są” [łac.: est, sunt; red. WL] to jest jedność i mnogość. [przypis redakcyjny] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Dante Alighieri

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Boska komedia, Raj · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/boska-komedia-raj/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Julian Korsak

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis