Loreva
Loreva

Utwór 3 z 4

Pieśń XXV

Ciąg dalszy. Poeta wspomina o swym dziele; wyraża nadzieję powrotu do Florencji i koronacji. Św. Jakub wypytuje poetę o nadziei chrześcijańskiej. Św. Jan zjawia się. Beatrycze na czas jakiś znika.

O! Jeśli kiedy dożyję dnia tego1, 
Że to poema święte, do którego 
Niebo i ziemia przykładały rękę, 
Nad którym ślęcząc, przez lat wiele schudłem, 
Rozbroi srogość i dziką niewdziękę2, 
Co mnie wyłącza z tej pięknej owczarni, 
Gdzie z dziecka spałem, baranek szczęśliwy, 
Wróg wilków, co ją wojują bezkarnie, 
Wrócę poeta, nad chrztu mego źródłem 
Koroną z lauru wieńczyć włos już siwy: 
Bo tam w dni moich przyjęła mnie progu 
Wiara, co dusze daje poznać Bogu, 
Dla której Piotr mnie tak objął dokoła. 
I szła wprost ku nam światłość ze świeczników, 
Z których zszedł do nas pierwszy z namiestników, 
Którego Chrystus zostawił na ziemi3. 
A Pani moja mówiła wesoła: 
«Patrz, oto święty! którego, wiesz z wieści, 
Rojem pielgrzymów Galicyja cześci4». 
Gołąb z gołąbką gruchoty5 czułemi 
Wzajemną czułość wylewają z siebie, 
Podobnie czule dwaj apostołowie 
Jeden drugiego witał i w rozmowie 
Chwalili pokarm żywiący ich w niebie. 
Skończywszy mówić, do mnie się zbliżyli, 
Tak płomieniejąc, aż wzrok mój razili. 
«Duchu» z uśmiechem rzekła Beatryce, 
«Ty, coś o naszej pisząc Bazylice, 
Opowiedziałeś jej triumfu dzieje, 
W tej wzniosłej sferze daj słyszeć nadzieję! 
Bo każdą razą tyś ją wyobrażał, 
Gdy Jezus trzech was w swym blasku przerażał6». 
— «Uspokój siebie, podnieś oczy śmiało, 
W błogosławione tu duch wchodząc chóry, 
Dojrzewa grzany naszych ogni żarem». 
Taką pociechą drugie światło wiało: 
Wtenczas podniosłem oczy na te góry7, 
Co przytłaczały mnie swoim ciężarem. 
— «Ponieważ chce nasz Monarcha ze swej łaski,8, 
Abyś przed śmiercią jego dworu blaski 
Oglądał z jego pierwszymi dworzany9, 
Ażebyś widząc obraz niekłamany 
Przepychu, jakim Jego dwór jaśnieje, 
W sobie i drugich ośmielał nadzieję, 
Mów, czym jest ona, skąd ci przyszła ona? 
Mów, jak wykwita z głębi twego łona?» 
Tak druga światłość jeszcze przemówiła. 
A ta, co lot mój tak wysoko wzbiła. 
Odpowiedź moją sama uprzedziła: 
«Wojującego żaden syn Kościoła 
Odeń czuć więcej nadziei nie zdoła; 
Jak na tym słońcu zapisano stoi, 
Co nas ubiera w blask światłości swojej. 
Przeto z Egiptu przyjść mu dozwolono, 
Aby tu święte Jeruzalem witał, 
Za życia, jeszcze przed służbą skończoną. 
Dwa inne punkty, o któreś go pytał, 
Nie, żeby wiedzieć, lecz abyś wyczytał 
Z jego słów, ile ta cnota ci droga, 
Niech sam objaśni; treść ich dosyć łatwa 
Głowy mu próżną chlubą nie zagmatwa, 
I niech przyzwoli na to łaska Boga». 
Jak uczeń w szkole, gdy mistrz jego bada. 
Wesół mistrzowi na to odpowiada, 
Do czego długim ćwiczeniem się wprawił, 
Aby mu swoją zasługę objawił, 
Rzekłem: — «Nadzieja jest oczekiwaniem 
Przyszłej błogości, wiarą rzeczywistą 
Wynikłą z łaski i zasług uprzednich; 
Światłość ta z gwiazd mi wybłysła niejednych; 
Lecz pierwszy w serce wlał ją swym śpiewaniem 
Wszechmocny śpiewak Wszechmocnego Pana. 
»Cześć Imieniowi Twemu!« na kolana 
Padając śpiewam rad w duchu z psalmistą, 
»Kto z moją wiarą w tobie ma ufanie, 
Komuż jest obce twoje imię, Panie!« 
Deszcz jego z pism twych tak zalał mi duszę, 
Że w drugich potop ten przelewać muszę». 
Gdy to mówiłem, sferą ognia całą 
Jak błyskawicą święte światło drżało; 
Po chwili rzekło: — «Miłość dla tej cnoty, 
Która szła ze mną w obozów namioty, 
Aż do męczeństwa, na miecze i groty, 
Którą ty kochasz, te ci słowa wieje; 
Lubię, żeś taką pokochał nadzieję». 
A ja: — «Z Pism Starych i Nowych jest droga 
Dla dusz wskazana wybranych przez Boga, 
Widzę ją jasno: wszak Izajasz mówi10: 
W ojczyźnie swojej każdemu duchowi 
Przydane będzie dwoiste pokrycie; 
Ojczyzną jego jest to wieczne życie. 
Brat twój wyraźniej w księgach objawienia 
O białych płaszczach i palmach nadmienia11». 
Ledwo zamilkłem, po chwili milczenia 
Hymn Sperent in te słyszałem nad nami 
Zawtórowany wszystkich sfer głosami; 
Z wszech sfer wybłysła światłość tak świecąca12 
Gdyby Rak mógł mieć taki odblask słońca, 
Miesiąc zimowy byłby dniem bez końca. 
A jak dziewica wstaje bojaźliwa, 
Idzie wesoła i w taniec się zrywa, 
Ażeby tańcem uczcić pannę młodą, 
Nie żeby w tańcu podnieść swą urodę, 
Tak szła ta światłość z zarzewiem wesołym 
Między dwa światła kręcące się kołem, 
Jako przystało ich żywej miłości. 
Światłość porwana w tych dwóch kół obroty 
Godziła z nimi takt pieśni i nuty; 
A moja Pani wobec tych światłości, 
Jak w ślubnym wieńcu piękna narzeczona, 
Stała milcząca i nieporuszona. 
Po chwili rzekła: — «Patrz, to uczeń Pana, 
Ten co naszego grzał pierś pelikana13, 
Którego z krzyża Bóg Syn upomina, 
Aby Maryi zastąpił jej syna14.» 
I z tych światłości swych oczu nie zdjęła, 
Potem, jak przedtem, nim mówić zaczęła. 
Jak ten, co długo wzrok zatapia w słońcu, 
Zmierzcha mu w oczach, nic nie widzi w końcu, 
Wobec ostatniej światłości olśnąłem15. 
Głos z niej przemówił: — «Dlaczego oczyma 
Szukasz tu rzeczy takiej, której nie ma16? 
Wiedz, ciało moje jest ziemią na ziemi, 
I takim będzie z ciałami innemi, 
Aż liczba nasza złoży liczbę społem, 
Wprzód zakreśloną wiecznym przeznaczeniem. 
Dwa tylko światła z podwójnym odzieniem 
Wzleciały w niebo w chwale i w pokorze17 
I tak się noszą w tym wiecznym klasztorze18. 
Na świecie waszym powtórz, co ja mówię». 
Słysząc to, koło stanęło zdumione, 
Z trzech świateł, z dźwięku trzech głosów złożone. 
Tak gdy chcą spocząć znużeni majtkowie 
W chwili, gdy wodę wiosłem krajać mają, 
Na świst piszczałki wszystkie wiosła stają. 
Ach! Jakież w duszy wzruszenie przemogłem 
W chwili, gdy oczy zwróciłem za siebie, 
Chcąc Beatrycze widzieć i nie mogłem, 
Choć byłem przy niej tak blisko i w niebie. 
  1. Jeśli kiedy dożyję dnia tego (...) — Zadowolenie św. Piotra wiarą poety, sprowadza poetę w duchu do jego rodzinnego miasta, do tej samej świętojańskiej chrzcielnicy, w której przez chrzest był tą Wiarą namaszczony. Spodziewa się, że sława jego poematu utoruje mu drogę powrotu do ojczyzny, z której był wygnany i że w miejscu, gdzie przyjął chrzest święty, laurowym wieńcem jego skroń uwieńczą. Jakąż piękniejszą ziemską nadzieją mógł tę pieśń rozpocząć, która śpiewa o nadziei niebieskiej? Zbliżenie tych dwóch nadziei w myśli poety wygnańca dziwnie jest rzewne i pełne wzniosłego uroku! [przypis redakcyjny] ↩
  2. niewdzięka — niewdzięczność. [przypis edytorski] ↩
  3. pierwszy z namiestników, którego Chrystus zostawił na ziemi — Św. Piotr. [przypis redakcyjny] ↩
  4. święty (...) Galicyja cześci — Św. Jakub apostoł, którego grób w Komposteli, mieście położonym w Galicji hiszpańskiej, ściąga mnóstwo pobożnych pielgrzymów [cześci — dziś popr. foma: czci; red. WL]. [przypis redakcyjny] ↩
  5. gruchot — tu: gruchanie. [przypis edytorski] ↩
  6. Gdy Jezus trzech was w swym blasku przerażał — Trzej najulubieńsi uczniowie Chrystusa, Piotr, Jakub i Jan obecni byli przy przemienieniu Pańskim na górze Tabor. Pierwszy z nich uosabia wiarę, drugi nadzieję, a trzeci miłość. [przypis redakcyjny] ↩
  7. podniosłem oczy na te góry — Wyrażenie symboliczne, to jest, apostołowie, którzy tak wysoko jak góry wznosili się w wierze i w łasce. [przypis redakcyjny] ↩
  8. nasz Monarcha — Bóg. [przypis redakcyjny] ↩
  9. z jego pierwszymi dworzany — Pierwsi błogosławieni, wybrani Pańscy. [przypis redakcyjny] ↩
  10. Izajasz mówi — „Przeto w ziemi swej posiędą tyle dwoje, wesela wieczne mieć będą” (Izajasz, rozdz. 61, w. 7). [przypis redakcyjny] ↩
  11. Brat twój (...) w księgach objawienia o białych płaszczach i palmach nadmienia — Święty Jan w Objawieniu [Apokalipsie; red. WL], rozdz. 7, w. 9. [przypis redakcyjny] ↩
  12. Z wszech sfer wybłysła światłość tak świecąca (...) — Tą światłością jest Jan Ewangelista. [przypis redakcyjny] ↩
  13. Ten co naszego grzał pierś pelikana — Tak nazwany ptak pelikan, który widząc swoje pisklęta przez węża zaduszone, własny swój bok dziobem przebija, żeby je krwią swoją do życia przywrócić. Dlatego poeta symbolicznie nazywa tu Chrystusa pelikanem. [przypis redakcyjny] ↩
  14. Którego z krzyża Bóg Syn upomina, aby Maryi zastąpił jej syna — Według słów Ewangelii św. Jana, rozdz. 19, w. 26. [przypis redakcyjny] ↩
  15. olśnąć — być oślepionym przez światło. [przypis edytorski] ↩
  16. Dlaczego oczyma (...) której nie ma — Ze słów Chrystusa do św. Piotra, według Ewangelii św. Jana, gdzie mówi o Janie: „Tak chcę, ażeby został, aż przyjdę, co tobie do tego”. Wielu wykładaczy Pisma Świętego myślało, że św. Jan nie umarł i żyje aż do Sądu Ostatecznego. Dlatego tu poeta bada ciekawymi oczyma, czy św. Jan jest tu z ciałem, czy bez ciała? [przypis redakcyjny] ↩
  17. Dwa tylko światła z podwójnym odzieniem wzleciały w niebo — Chrystus Pan i Maria. [przypis redakcyjny] ↩
  18. w (...) wiecznym klasztorze — To jest: w niebie. [przypis redakcyjny] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Dante Alighieri

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Boska komedia, Raj · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/boska-komedia-raj/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Julian Korsak

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis