XXXVI

Och, jakże wlokła się ta żałosna niedziela! Else większość dnia przeleżała na szezlongu, spokojna, pozbawiona nadziei, skamieniała.

Po południu weszła panna Stenberg i usiadła przy niej, by nieustannie głaskać ją po włosach i ramieniu. Nagle Else się odezwała:

— Czy to teraz mam jechać?

— Tak, pani Kant — odparła panna Stenberg łagodnym, czułym głosem. — Jutro rano.

Else rzuciła się jej z płaczem na szyję.

— Niedawno przyszedł posłaniec z informacją, że pani rzeczy zostały przyszykowane. Wysłano też paczkę z pani domu.

„Pani domu” — określenie zakłuło Else w piersi. Przecież nie miała już domu.

— Proszę się nie smucić, pani Kant — pocieszała panna Stenberg. — U świętego Jerzego nie zostanie pani długo. Proszę mi wierzyć.

— Tak — mruknęła tępo w odpowiedzi. — Przynajmniej nie będę oglądać Hieronimusa.

Wtedy przyszła hrabina; siedziała z nią i płakała. Straciła nadzieję tak samo jak Else.

Minęły godziny, a wieczorem przyszedł zastępca ordynatora.

— Widzi pan, że mój mąż się nie zjawił — powiedziała pani Kant.

— Tak, nie rozumiem tego.

— Słowny człowiek z tego profesora Hieronimusa.

— Pójdziemy na obchód razem — powiedział lekarz i wziął Else pod ramię, po czym wspólnie zaglądali do cel.

Serdeczność i wdzięczność, które na początku czuła do zastępcy ordynatora, wróciły ze świeżą mocą.

Bellę Holm przeniesiono; w jej celi leżała teraz stara chłopka, której koń zmiażdżył kopniakiem biodro. Jęczała i narzekała głośnym, przeszywającym, co chwilę łamiącym się falsetem na przeklęty karcer, do którego trafiła, i żądała, by odesłano ją do domu. Zamierzała ugotować coś mężowi.

— Niech pani wstawi się za mną u profesora, paniusiu! — zawołała za Else.

— Zwraca się do właściwej osoby — powiedziała pani Kant i prawie się roześmiała.

*

Nadszedł ostatni poranek i Else spakowała swoje rzeczy. Następnie w szalonym tempie napisała list do Hieronimusa, w którym dała upust całej swojej pogardzie oraz niechęci i wypunktowała wszystkie swoje zarzuty. Na koniec obiecała, że gdy tylko wyjdzie od świętego Jerzego, profesor zostanie pociągnięty do odpowiedzialności za to, jak ją potraktował, i podpisała list: „Pana szczery wróg, Else Kant”.

Właśnie skończyła pisać, gdy przyszedł zastępca ordynatora.

— Czy mogę z panem chwilę porozmawiać na osobności? — zapytała Else. — I czy odpowie mi pan na moje pytanie, jak odpowiada się człowiekowi, który nie przebywa w domu wariatów? Zrobi to pan? — dodała, gdy lekarz zamknął drzwi.

— Tak — powiedział lekarz. — Zrobię.

— Niech mi pan powie, czy przez ten czas, jaki tutaj spędziłam, kiedykolwiek dostrzegł pan u mnie jakiś objaw choroby umysłowej?

— Nie — odpowiedział poważnie.

— I czy mimo to uważa pan za właściwe, że mam być wysłana do świętego Jerzego?

— Jest to sprawa, która mnie nie dotyczy.

— Czy mąż ma prawo zamknąć żonę w zakładzie dla umysłowo chorych wbrew jej woli, gdy jakiś lekarz razem z nim stwierdzi, że jest obłąkana?

— Tak. I vice versa1.

— Łatwo w ten sposób o nadużycia — spostrzegła Else.

— Tak. I dochodzi do nich dość często — padła odpowiedź zastępcy ordynatora.

— I nie mam żadnych praw? Nie wolno mi porozmawiać z prawnikiem czy przyjacielem?

— Nie, dopóki jest pani tutaj. A ordynator świętego Jerzego może zatrzymać tam panią na lata, jeżeli zechce. — W oczach zastępcy ordynatora pojawił się tryumfalny uśmiech, jakby delektował się lekarską władzą. — Ale nie zrobi tego — dodał po chwili. — To taki życzliwy człowiek.

— A więc to od tego ma zależeć, jak długo trzyma się w zamknięciu pacjentkę: czy ordynator jest życzliwy czy nie?

Lekarz wzruszył ramionami.

— Cóż, to już wszystko — powiedziała Else. — Ale choć dam się odprowadzić do świętego Jerzego, będę stanowczo protestować. Biorę pana za świadka. Bo błędem jest decyzja, że mam tam jechać.

— Do widzenia — zastępca ordynatora wyciągnął rękę. — Będzie pani miała świetną pogodę na podróż.

— Już lepiej byłoby mieć brzydką pogodę — odparła.

— Ależ z pani pesymistka. Zawsze niezadowolona.

— Naprawdę nie rozumie pan, że brzydka pogoda lepiej pasowałaby do mojego nastroju? — zapytała.

— Och, tak. Oczywiście. A zatem do widzenia.

— Do widzenia — Else uścisnęła serdecznie dłoń lekarza. — Bardzo dziękuję, że był pan wobec mnie taki przyjazny.

— Och, drobiazg. Powodzenia.

Pani Kant włożyła płaszcz. Pożegnała się z hrabiną i pielęgniarkami, które wszystkie wycałowała i podziękowała za ich dobroć. Była też u pacjentek. Pani Syverts podała jej apatycznie dłoń na pożegnanie i wypowiedziała kilka gniewnych słów o odpychającej komedii.

Kiedy weszły na spokojny korytarz, Else zapytała o babcię. Ona jednak leżała w łóżku, a czasu było mało.

Wtedy otwarto drzwi na końcu spokojnego korytarza. Else przypomniała sobie dzwonienie kluczy pierwszego wieczoru, gdy przybyła tu z Knutem. Odwróciła się za siebie, by spojrzeć na długi korytarz, gdzie pojedyncze pacjentki siedziały na żółtych krzesłach — wśród nich Bella Holm, z głową pochyloną nad sporą robótką i zawstydzonym wyrazem twarzy. I nagle Else ogarnął żal, przez który oczy zaszły jej mgłą. Tu przecież wszystko znała, czuła się prawie jak w domu. Tutaj cierpiała, walczyła i wygrywała. Co czekało ją w nowym miejscu?

Panna Stenberg odprowadziła ją na sam dół i na schody. W myślach pani Kant znów pojawił się tamten wieczór, gdy szła tędy z Knutem. Spędziła tam dwadzieścia pięć dni i nocy. Dwadzieścia pięć dni i nocy, które ciążyły jej jak dwadzieścia pięć lat.

Przed schodami czekał powóz zaprzęgnięty w dwa konie, na koźle siedziało dwóch sanitariuszy. Obok stała przyjazna starsza kobieta, która miała być strażniczką Else podczas długiej podróży do szpitala świętego Jerzego.

Gdy pani Kant weszła na schody, odwróciła się do panny Stenberg i objęła ją, serdecznie dziękując za całą jej dobroć. Po czym wsiadła do powozu, a za nią wsunęła się starsza kobieta.

Słońce świeciło jasno na zadbanym dziedzińcu szpitala. Else wyjrzała przez okno i pomyślała jakby z zazdrością o pani Fog i samobójczyni, które także zostały stąd zabrane.

Wreszcie wyruszyła w drogę do swojego nowego więzienia.