Troll Bradalba i księżniczka Janina

Daleko stąd, na południu, leży kraj otoczony wysokimi górami. Jest ponury i mroczny, ale graniczy z innym, w którym słońce ma większą władzę i gdzie kwiaty i pomarańcze rosną cały rok.

Wysokie i dzikie graniczne pasmo gór zatrzymuje się nad morzem, błękitnym jak niebo, po którym pływają piękne, kwitnące zielenią wyspy, niczym kwietne bukiety na falach.

Gdy stoi się na jednej z nich i spogląda na północ, skały pną się w górę, ukazując cudowny widok. Przy bezchmurnej pogodzie świecą migocącym błękitem, podczas gdy przy zachodzącym słońcu nabierają wszystkich możliwych barw. Mają kolor różowej czerwieni, szlachetnego szmaragdu, lazuru wody, a na ich szczytach skrzy się wieczny śnieg, niczym niebiański brylantowy diadem. Ach, jakże cudownie musi być w górze, wśród skalnych szczytów — niejeden tak pewnie myśli, marząc o skrzydłach, które mogłyby go tam zanieść.

Ale tam wcale nie jest cudownie. Tylko z daleka tak to wygląda. A gdy już człowiek jest w górze, wśród dzikich skał, dostrzega, jak tam jest strasznie i pusto. Są tylko skały i śnieg, śnieg i kamień

Jedna góra wznosi się wyżej od drugiej, niczym bezkresne, skamieniałe morze. Zupełnie jakby jeden szczyt wyciągał szyję wyżej od swojego sąsiada, żeby zobaczyć, co takiego może się znajdować po drugiej stronie wyniesionego grzbietu. Jednak gdy wszystkie te przeogromne masy skalne dostrzegą uśmiechające się fale, nie mają odwagi zapuszczać się dalej. Stoją w bezruchu i spoglądają nieme w dół na niebiański błękit wody. I nie powinniście wyobrażać sobie tych wierzchołków jako małe skałki — jak nad morzem. Jeśli odchylicie do tyłu głowy i spojrzycie w górę, i tak nie zobaczycie szczytów tych gigantycznych mas skalnych — tak są wysokie. Kamyki, które leżą porozrzucane między wzniesieniami, są wielkości domów, zamków i kościołów. Pośród nich jedynie gdzieniegdzie przepływa jakiś strumyk, tańcząc i śmiejąc się zimno i szyderczo. Podróżującego tymi górami ogarnia przerażenie i niechybnie zaczyna myśleć, że to miejsce muszą zamieszkiwać trolle. I nie myli się. Tutaj są jedynie trolle, a przynajmniej były dawnymi czasy.

Dawno, dawno temu w jednej z ogromnych jaskiń tej okolicy żył pewien troll ze swoją żoną i ich jedynym synem, Bradalbą. To były trolle szczególnego rodzaju. Nie były szpetne i niekształtne jak pozostałe, żyjące w lasach i górach północy. Wręcz przeciwnie. Miały piękne i silne ciała oraz niezwykle gęste i grube włosy. Były jednak wyjątkowo wredne i złośliwe. Nienawidziły ludzi. Spotkanie na drodze takiego trolla było o wiele bardziej niebezpieczne niż zbójnika czy innego łotra spod ciemnej gwiazdy.

Zarówno troll jak i jego żona byli nikczemni, zepsuci do szpiku kości i przebiegli, a ich syn Bradalba prześcigał we wredocie oboje rodziców. Już gdy był bardzo mały, ujawnił się jego okropny charakter — na tyle okropny, że nie sposób było znaleźć równego mu w okropności. Wrzeszczał tak głośno, że trzęsły się góry, a jego własna matka bała się do niego zbliżyć. Gdy jednak zebrała się na odwagę i podeszła do miejsca, gdzie głęboko w jakiejś grocie leżał jej syn, ten kopał ją w piersi, gryzł po rękach i wiązał sobie supeł na ogonie (wszystkie trolle rodzą się z ogonami).

— Ty łobuzie! — krzyczała matka, zaciskając dłoń w pięść.

— A niby kim miałby być, jak nie łobuzem? — pytał wtedy ojciec, śmiejąc się dziko.

Gdy tylko nauczył się chodzić, zaczął robić paskudne psoty. Wylewał wodę na drogę prowadzącą do ich jaskini, żeby zamarzła i nie dało się po niej normalnie chodzić. A gdy matka biegnąca do domu z dzbanem wody albo ojciec wracający z połowu przewrócili się na tej śliskiej jak lodowisko ścieżce, mały Bradalba aż krztusił się ze śmiechu. Im trudniej było jego rodzicom wstać, tym lepiej się bawił.

Kiedy matka zajęta była przygotowywaniem obiadu i na chwilę odwróciła się do Bradalby plecami, ten w mgnieniu oka zjadał wszystko to, co miało wystarczyć dla całej rodziny. Potem uciekał, kładł się na brzuchu na skale nad jaskinią i rzucał kamieniami w rodziców, gdy tylko próbowali go schwytać.

Kiedy miał siedem lat, odpadł mu ogon (wszystkie trolle gubią ogon w tym wieku). Ale złość go nie opuściła — wręcz przeciwnie, z biegiem czasu tylko przybierała na sile.

Całymi dniami wędrował samotnie po skalnej pustyni. Jeśli znalazł jakiegoś ptaszka, potrafił go schwytać, odgryźć mu głowę i zjeść na miejscu tak, że tylko pióra kłębiły się w jego ustach. Najbardziej lubił stawać na skraju skały, tak daleko, jak tylko się dało i spoglądać w przepaść, w dół ku morzu. Zdarzało się niekiedy, że rybacy przybijali tam do brzegu, a wtedy on rzucał w nich kamieniami, odczuwając przy tym nieopisaną wręcz radość.

I nie poprzestawał li tylko na małych kamykach, tak jak wtedy, gdy chciał trzymać na dystans własnych rodziców. Rzucał małymi skalnymi blokami, które leciały w przepaść w stronę łodzi rybackich. Najlepiej bawił się wtedy, gdy udało mu się trafić w którąś z nich, a nawet przewrócić i zatopić. Rybacy spoglądali z niepokojem, a wręcz przerażeniem, w górę, skąd niespodziewanie spadały na nich kamienie, ale Bradalba potrafił się w porę ukryć; nigdy go nikt nie zobaczył, więc ludzie sądzili, że te kamienne lawiny były dziełem samej przyrody.

Jego jedynym zmartwieniem było to, że tak mało było zła, które mógł uczynić w świecie, w jakim przyszło mu żyć. Nie było tu ani drzew, które mógłby łamać, ani kwiatów, które mógłby deptać, a i zwierząt, którym mógłby ukręcać głowy, było niewiele. Bo wszystkie te wielkie i twarde skały były większe i twardsze niż on sam i nic sobie nie robiły z tego, że w nie wali i uderza, a górskie strumyki tylko śmiały się lodowato z jego pogróżek. Bradalba był, póki co, młodym trollem w swoich najlepszych latach. Wyrósł bardzo wysoki i barczysty, miał ognistoczerwone usta, rozbiegane błękitno-zielone oczy i nad wyraz bujną złotą czuprynę.

Spędzał dni, włócząc się po okolicy, wspinając się na najwyższe i najbardziej niebezpieczne szczyty, z których obserwował okolicę, szukając czegoś lub kogoś, komu mógłby zrobić krzywdę.

Rzadko jednak zdarzała się taka okazja. Dokoła niego wznosiły się przerażające, bezduszne skały — i milczały. Czasem uznawał, że jego życie jest nudne i straszliwie ziewał. Rozlegał się przy tym taki grzmot, że przerażony śnieg osuwał się z górskich zboczy. Wtedy Bradalba zaczynał się śmiać i brzmiało to jeszcze bardziej przeraźliwie. Po okolicy niosło się echo, a wszystkie dzikie ptaki, mieszkające wysoko w skalnych szczelinach od strony wody, ze strachu wzbijały się w górę ku niebu.

I tak któregoś dnia wczesną wiosną Bradalba wybrał się na spacer.

„Gdybym tylko wpadł na jakąś dobrą psotę”, pomyślał i rozejrzał się dokoła. „Gdybym tak mógł kogoś zabić lub chociaż zrobić mu krzywdę!”.

Jego oczy rozbłysły na widok trzech niewielkich jaszczurek, które wygrzewały się w wiosennym słońcu. W jednej chwili rozciął je na pół kijem, kładąc kres ich radosnemu życiu. Niedługo potem zauważył dwie młode sowy, siedzące w skalnej szczelinie i połyskujące oczami.

— Co się tak gapicie? — wykrzyknął, po czym skręcił im karki.

Zawsze udało mu się zrobić coś złego, ale miał ochotę na czynienie większego zła. Położył się na brzuchu na krawędzi skalnej półki i spojrzał w dół na morze, zastanawiając się, czy przypadkiem jakaś łódź rybacka nie zbliża się do brzegu, żeby mógł ją obrzucić kamieniami. I gdy tak tam leżał i gapił się w najlepsze, zauważył, że coś błyszczy na wodzie. Najpierw pomyślał, że to tylko odblask słońca, ale już po chwili zobaczył, że to coś się rusza i przybliża. Dojrzał niewielką łódkę. Widziana z góry przypominała łupinkę orzecha, ale taką, w której pełno było złota i diamentów. Wokół niej aż iskrzyło, łódka sunęła między czarnymi kamieniami przy brzegu niczym ognik. Bradalba popędził w dół ścieżką prowadzącą na brzeg i gdy dotarł nad wodę, schował się za skałą i obserwował łódkę. Siedziały w niej przy wiosłach dwie osoby, ubrane w wyszywane złotem kaftany i czapy. Jedna z nich wstała i wyciągnęła rękę w stronę młodej dziewczyny, która, wsparłszy się na niej, ostrożnie zeszła na ląd, stąpając po dużych, płaskich kamieniach, wystających spod pluskających fal. Powiedziała kilka słów do wioślarzy i samotnie zaczęła iść pod górę.

Bradalba nie widział jej twarzy, gdyż otaczał ją blask, bo i ona miała na sobie przetykane złotem ubrania i takąż samą koronę na długich, jasnych włosach, opadających na plecy. Krocząc naprzód, raz po raz schylała się, jakby podnosiła coś z ziemi, ale Bradalba nie widział co. Wtedy przyłożył obie ręce do ust i zawołał: „Halo!”, a jego głos poniósł się echem daleko w morze. Mała księżniczka — bo to była właśnie księżniczka — zadrżała od czubka głowy po same stopy i przerażona rozglądała się dokoła. Jednak ponieważ nic nie zauważyła, ruszyła dalej, wciąż się schylając, po czym stanęła bez ruchu i zdawała się poprawiać coś, co trzymała w dłoniach.

Bradalba o mały włos nie pękł z ciekawości. Wyjrzał zza skały i zawołał:

— Co tam takiego robisz?

Księżniczka podniosła wzrok, spojrzała w prawo i w lewo, ale nie zauważyła Bradalby. Mimo to uniosła jedną rękę wysoko w górę i odpowiedziała cienkim i drżącym głosem:

— Zbieram fiołki.

— Przecież na tych skałach nie rosną fiołki — odparł Bradalba.

— Nie rozumiem — powiedziała księżniczka i przystawiła rękę do ucha, żeby lepiej słyszeć; teraz dojrzała Bradalbę, siedzącego na szczycie skały i majtającego nogami.

— Mówię, że to nie możliwe, że zbierasz fiołki, bo na skałach ich nie ma — odpowiedział.

Odpowiedziała machnięciem dłoni i znów zaczęła się schylać.

Bradalba pomyślał, że musi to zobaczyć z bliska, więc zaczął zjeżdżać w dół po kamieniach. Za nim unosiła się chmura żwiru i kurzu i już po niedługim czasie znalazł się w pobliżu księżniczki. Usiadł na skale i zaczął się w nią wpatrywać.

Była mała i drobna, z pociągłą bladą twarzą i parą dużych, czarnych oczu, które wyglądały jak dwie gwiazdy. Jej ręce były tak chude, a jej palce tak delikatne, że Bradalba nie umiał pojąć, jak w ogóle mogła się nimi posługiwać. Ale ona poruszała nimi niezwykle prędko i zdawała się całkowicie pochłonięta robieniem swojego bukietu. Bradalba ku swojemu zaskoczeniu dostrzegł, że z każdą chwilą fiołków w jej bukiecie było coraz więcej. Jeszcze moment i nie utrzyma ich wszystkich w dłoni.

— Mieszkasz tutaj? — zapytała księżniczka, spoglądając na Bradalbę.

— Tak — odpowiedział.

Nagle bardzo się zawstydził i poczuł się wielce skrępowany tym, że nic nie potrafił z siebie wykrztusić. A jednak po chwili zapytał:

— A ty?

— Ja mieszkam na zamku, na jednej z wysp daleko na morzu — odpowiedziała księżniczka i pokazała bukietem gdzieś daleko w świat — W naszym ogrodzie mamy wszystkie możliwe kwiaty, ale fiołki w nim nie rosną. Dlatego przypływam tutaj, by je nazrywać.

— A jak ci na imię? — zapytał Bradalba, który teraz podszedł jeszcze bliżej.

— Mam na imię Janina — odpowiedziała księżniczka, której imię było bardzo piękne. — A ty?

— Mówią na mnie Bradalba — odpowiedział i poczerwieniał na twarzy. Nagle pomyślał, że ma strasznie brzydkie i grubiańskie imię.

— Bradalba — powtórzyła księżniczka i zaśmiała się. — Brzmi, jak odgłos wrzucanych do wody dużych kamieni. A teraz chodź i pomóż mi zrywać fiołki.

Troll podniósł się i podszedł bliżej.

— Nie widzę tu żadnych fiołków — stwierdził, rozdziawiając usta. — Widzę tylko kamienie.

— Nie? A to co takiego? I to? I to? — powiedziała Janina, pokazując dokoła swoim chudym palcem.

Wtedy i Bradalba dostrzegł, że wśród skał rosły najpiękniejsze kwiaty. Nigdy wcześniej nie zwrócił na to uwagi.

Prędko nazrywał ich całą masę i wręczył księżniczce. Ale ta tylko się roześmiała.

— Zerwałeś je z tak krótkimi łodyżkami, że do niczego się nie przydadzą. Spójrz na moje! Musisz je zrywać z pięknymi, długimi łodyżkami tak, żeby można z nich było ułożyć bukiet.

Cóż, tak to Bradalba musiał się nauczyć, jak powinno się obchodzić z fiołkami i przez całe przedpołudnie chodził za księżniczką, zrywając kwiatki. Koniec końców Janina musiała podwinąć sukienką i w nią je zawinąć, bo obie ręce miała zajęte. Około południa poszła piechotą w stronę łódki.

— Wracam do domu — oświadczyła. — Ale przypłynę jutro.

Bradalba nie miał odwagi zejść aż do morza. Stał na górze i przyglądał się, jak księżniczka wsiada do łodzi, która już po chwili sunęła niczym promień słońca po wodzie, aż wreszcie znikła.

Nazajutrz wstał skoro świt. Powędrował na półkę skalną, położył się na brzuchu i wpatrywał się w wielką wodę, która wciąż zasnuta było mgłami. Ale powoli na horyzoncie zaczęło się przejaśniać i nagle — tak, księżniczka płynęła tu w swojej złotej łódce! Choć nie, to nie była księżniczka, a słońce, które wschodziło w całej swojej krasie. Przez wiele godzin Bradalba leżał w zupełnym bezruchu i ani drgnął, ani mrugnął okiem — czekał tylko na księżniczkę.

Wtem, wreszcie, wreszcie zobaczył, że coś połyskuje na falach i zbliża się. O tak, to rzeczywiście była łódka, która teraz przybijała do brzegu tam w dole. Wtedy wstał i ukrył się za skałą przy drodze, która prowadziła w dół. Chwilę potem usłyszał kroki i zobaczył Janinę, nadchodzącą niespiesznie. Bradalba wybiegł ze swojej kryjówki, a księżniczka głośno krzyknęła.

— Ale mnie wystraszyłeś! — powiedziała, kładąc na sercu swoją malutką dłoń.

Ale troll tylko uśmiechnął się szeroko, od ucha do ucha.

— Zobacz — rzekła Janina — mam ze sobą śniadanie dla ciebie i dla mnie.

Usiadła w cieniu i z małego koszyka, który niosła, wyciągnęła cztery dorodne, piękne pomarańcze, po czym podała jedną Bradalbie. Nigdy wcześniej nie widział takiego owocu, więc z miejsca wbił w niego zęby.

— Co to za zachowanie? — uśmiechnęła się księżniczka. — Najpierw trzeba ją obrać. Podaj mi ją, proszę, to ci pomogę!

Swoimi drobnymi, białymi palcami obrała pomarańczę i podzieliła na cząstki.

— Proszę bardzo! — powiedziała. Teraz możesz ją zjeść i poczuć, jaka jest smaczna.

Bradalba spałaszował owoc w jednej chwili.

— Jeszcze! — powiedział, a jego usta wciąż ociekały sokiem.

Bardzo szybko zjadł trzy pomarańcze.

— Czwartej nie dostaniesz! Ta jest dla mnie — rzekła Janina, trzymając kurczowo owoc, który jej został.

Gdy go jadła, Bradalba siedział i się oblizywał.

— A teraz musisz mi opowiedzieć, co robisz w tej dziczy — powiedziała księżniczka, gdy już zjadła i rozsiadła się wygodnie, oplatając kolana rękami. — Co tu porabiasz całymi dniami wśród skał?

— Nic — odrzekł Bradalba i podrapał się w głowę.

— Nie należy się drapać w głowę, to nieeleganckie! — zganiła go. — No i te twoje długie, skołtunione włosy! Chodź, ostrzygę cię!

Bradalba położył głowę na łonie księżniczki, a ona wyjęła zza pasa złote nożyczki i zaczęła obcinać mu włosy. Spod nożyc spadały grube, ciężkie kosmyki, a gdy Janina skończyła, powiedziała:

— Patrz, jaki jesteś ładny.

I podetknęła Bradalbie małe lusterko. Lecz gdy ten ujrzał siebie bez swojej bujnej czupryny, w ogóle się nie rozpoznał i zaryczał tak głośno, że aż zatrząsł się cały las.

— Cicho! Cicho! — upomniała go księżniczka. — Nie powinieneś tak okropnie krzyczeć tylko dlatego, że ostrzygłam ci grzywę. Połóż się no tu grzecznie i odpocznij, a ja opowiem ci, jak pięknie jest na wyspie, na której stoi mój zamek.

Więc Bradalba położył się z głową na kolanach księżniczki, a ona zaczęła opowiadać swoją historię.

Wciąż jeszcze pochlipywał na myśl o tym, że jest prawie łysy, ale z czasem o tym zapomniał, zasłuchany w to, o czym opowiadała Janina. Podczas gdy tutaj w górach było zimno i wietrznie — mówiła — na wyspie, gdzie mieszkała, była ciepła wiosna. Tu mieszkało się w otoczeniu skał i śniegu, u niej chodziło się po zielonej, miękkiej trawie i zrywało róże i pomarańcze. Rankiem morze było białe jak srebro, w południe lśniło złotem, a pod wieczór — niczym stopione diamenty — lazurowo błękitne, szmaragdowo zielone i rubinowo czerwone. W ogrodzie śpiewał słowik, a po tarasach przechadzały się pawie. Tam to żyła szczęśliwie ze swoim ojcem, matką i sześcioma młodszymi braćmi.

O tym wszystkim księżniczka opowiadała Bradalbie, a on siedział nieruchomo i słuchał tego, co mówiła. Nie za wiele do niego dotarło, raczej się jej przyglądał. Nigdy nie sądził, że ludzkie stworzenie mogło mieć takie łagodne i wymowne oczy, takie delikatne i sympatyczne usta i takie srebrzyście gładkie włosy. Czuł, jak jego serce topnieje niczym kawałek lodu w promieniach słońca. Ale nie tylko troll zwracał szczególną uwagę na księżniczkę. Słuchała jej też mała pliszka, która tam przyleciała. Przechadzała się teraz tam i z powrotem, kołysała ogonem i spoglądała w górę na dziewczynę, która siedziała w blasku słońca. Bradalbie nie podobało się, że ktoś jeszcze prócz niego słuchał opowiadania Janiny. Poza tym żywił głęboką pogardę dla wszystkich zwierząt.

W jednej chwili podniósł z ziemi kamień i rzucił nim w ptaka, ale ten zatrzepotał skrzydłami i co prędzej odleciał.

Księżniczka pobladła na twarzy.

— Co zamierzałeś zrobić? — zapytała i spojrzała płonącymi oczami na Bradalbę.

— Nic, tylko zatłuc na śmierć tego ptaka — odpowiedział z uśmiechem.

— Tylko zatłuc — powtórzyła księżniczka i podniosła się z ziemi. — Jeśli jesteś aż taką bestią, że chcesz krzywdzić małe niewinne ptaszki, to nie zamierzam tu z tobą siedzieć. Idę sobie i już nigdy nie wrócę.

W tej samej chwili wstała i pospieszenie oddaliła się w stronę morza.

Na nic się zdało to, że Bradalba błagał i płakał, a nawet rozpaczliwie krzyczał. Niedługo potem łódka odbiła od brzegu, a troll widział, jak na wodzie utworzyła się długa lśniąca fałda, aż w końcu czółno zniknęło za jakimś cyplem.

I tak Bradalba został sam, na co sobie zasłużył. Choć było mu niezmiernie przykro, każdego ranka czekał na powrót księżniczki, ale na wodzie nie było nawet śladu łódki. Że też mogła być wobec niego aż tak niedobra tylko dlatego, że chciał zabić jakieś ptaszysko!

Za każdym razem, gdy spotykał jakąś pliszkę albo innego małego ptaszka, przypominały mu się płonące oczy Janiny — i tak zaczął widzieć wszystkie te małe stworzenia w nowy sposób. Miały oczy do patrzenia i nogi do chodzenia, i smukłą miękką szyję, którą mogły wykręcać na wszystkie strony, a ponadto skrzydła, które potrafiły je wynieść wysoko w przestworza, podczas gdy Bradalba zmuszony był przebywać na ziemi. Zaczął więc całymi godzinami leżeć i obserwować je, aż w końcu przynosił ze sobą kilka kawałków żytniego chleba, który dla nich rozkruszał. Początkowo lękały się go, ale z czasem nabrały więcej odwagi i koniec końców tak się oswoiły, że jadły okruszki z ręki trolla i siadały mu na głowie lub ramionach, żeby odpocząć. Gdy tylko pojawiał się na skale, nadlatywała chmara ptaków, małych i dużych, trzepocząc skrzydłami i nie odstępowała go na krok, dokądkolwiek by poszedł. Ptaki stały się teraz jego najbliższymi przyjaciółmi.

Ale bywało, że podczas najlepszej zabawy z nim spoglądał z rozpaczą w stronę morza. W głębi duszy nie przestawał mieć nadziei na to, że któregoś dnia księżniczka jednak wróci.

Pewnego ranka stał na skale nad wodą. Nad jego głową kołowały setki ptaków, siedziały na ramionach i obok stóp. Nadchodził rześki i pogodny letni dzień. Morze skrzyło się błękitem. Ledwo dało się na nie spojrzeć, tak intensywnie odbijało słońce. Ale nagle Bradalba zobaczył, że na powierzchni wody coś błyszczy i drga. Było coraz bliżej. Troll wlepił wzrok w wodę. Tak, to naprawdę była łódka księżniczki. Dobiła do brzegu, a Janina ruszyła ścieżką w górę. Ubrana była w białą suknię, a zamiast korony, którą zwykle miała na głowie, na jej puklach spoczywał ciężki kwietny wianek. Gdy spostrzegła Bradalbę, zatrzymała się i uśmiechnęła.

— Skąd przybywają te wszystkie ptaki? — zapytała.

— To moi dobrzy przyjaciele — odpowiedział. — Chodź, to pokażę ci, gdzie mieszkają.

Księżniczka podała mu dłoń i tak powędrowali najbardziej stromymi skałami. Jeśli gdzieś trudno było iść, Bradalba chwytał Janinę i przenosił ją nad kamiennymi rozpadlinami albo płynącą wodą. Aż tu nagle zatrzymał się przed wejściem do skalnej groty i powiedział:

— Patrz! To tutaj ptaki trzymają swoje młode.

Wetknął rękę do środka i wyciągnął małe, rozczulające pisklaki.

— Pocałuj je! — powiedział do księżniczki, podnosząc je jej do twarzy, a ona śmiała się, bo uważała, że to bardzo zabawne.

A dokąd by nie poszli, ptaki podążały za nimi niczym chmura, popiskiwały i trzepotały skrzydłami, jakby chciały pochwalić się swoją rodziną przed księżniczką.

Od tej chwili Janina coraz częściej przybywała w góry. Z każdym dniem ona i Bradalba stawali się też coraz lepszymi przyjaciółmi.

Któregoś razu, gdy przypłynęła, miała wianek z kwiatów w ręce. Chciała zapleść go na głowie trolla. Ale co to? Co widzi? Bradalba, który zwykle zawsze chodził z gołą głową, tym razem założył niewielki kapelusz. Zielony myśliwski kapelusz, ozdobiony trzema niewielkimi orlimi piórami i bukiecikiem szarotek. Kapelusz był zdecydowanie za mały i nasunięty krzywo, ale nie ulegało wątpliwości, że przyjaciel Janiny był z niego dumny i uważał, że znakomicie mu pasuje. Uśmiechnął się i zaczerwienił, gdy księżniczka ruszyła mu naprzeciw.

— Skąd wziąłeś ten kapelusz? — zapytała zdziwiona.

— Znalazłem go — odpowiedział nieco zażenowany.

— Wątpię — powiedziała stanowczo. — Na pewno go komuś zabrałeś, prawda?

Bradalba stał i uderzał otwartą dłonią o skałę. Czuł się bardzo zawstydzony.

— Rzeczywiście zabrałem go pewnemu myśliwemu, którego spotkałem tu, w górach — przyznał w końcu.

— Zabrałeś? — powtórzyła księżniczka szorstkim tonem. — A jak?

Troll został więc zmuszony, by wyjawić prawdę. Któregoś ranka dostrzegł myśliwego, skradającego się między górskimi szczytami, i nabrał przemożnej ochoty, by go zabić. Popędził za nim, ale mężczyzna uciekał co sił w nogach, ratując się, jak mógł. Zgubił kapelusz, a gdy Bradalba schylił się, by go podnieść, myśliwy zdążył zniknąć.

— Ach tak! Więc taki jesteś, mordujesz ludzi! — powiedziała księżniczka i pobladła na twarzy.

— Bo uważam, że są strasznie głupi! A do tego tacy mali! — powiedział Bradalba, zdejmując kapelusz. Teraz stał i go otrzepywał. — Poza tym bardzo mnie bawi ich widok, gdy się tak przeraźliwie czegoś boją.

— Jesteś okrutnym i zepsutym stworzeniem — wykrzyknęła Janina. — Któregoś dnia pewnie i mnie zabijesz, bo też jestem człowiekiem, małym, słabym i wystraszonym człowiekiem.

Bradalba rzucił się do jej stóp i zaczął całować malutkie buciki.

— Nie jesteś człowiekiem! — wykrzyknął. — Jesteś najpiękniejszym i najdelikatniejszym stworzeniem na ziemi!

Księżniczka tylko odsunęła się, robiąc krok w tył.

— Kocham ludzi — powiedziała. — I chciałabym im podarować tyle dobra, ile tylko mogę. A gdybyś był tak miły, z chęcią zaprzęgłabym cię do pożytecznej pracy i nauczyła wykorzystywać całą twoją siłę do pomagania małym, mizernym ludzkim dzieciom. Mógłbyś im wskazywać drogę, tu, w samotnych górach, i przenosić je przez strumyki, tak jak przeniosłeś mnie. Ale rozmowa z tobą na nic się nie zda. Jesteś i pozostaniesz nieokrzesanym trollem, więc odchodzę i już nigdy tu nie wrócę.

Czym prędzej zeszła na brzeg, a Bradalba zaczął tak ryczeć, aż zmarszczyła się gładka tafla morza.

— Będę, będę miły. Zrobię wszystko, co zechcesz, byle byś tylko zechciała tu wrócić! Oj, oj, oj! Ależ ja jestem nieszczęśliwy!

Lecz łódka księżniczki już zniknęła za jednym z cypli.

Od tego dnia Bradalba rozpoczął całkiem nowe życie. Bez przerwy leżał i wyglądał, czy żaden człowiek nie nadchodzi przypadkiem ścieżką przez góry. A gdy dostrzegł jakiegoś wędrowca — myśliwego lub chłopów, którzy szukali przejścia — ogarniała go wielka radość. Od razu gotowy był do pomocy; biegł przodem, by pokazać drogę, pomagał nosić kosze i tobołki, a nawet brał na ręce małe dzieci i przenosił je między skałami i ponad górskimi strumieniami. Początkowo ludzie bali się tego wielkiego i osobliwego młokosa o dzikich rysach twarzy, ubranego wyłącznie w niedźwiedzią skórę, ale z czasem zrozumieli, że nie ma on złych zamiarów i dobrze im życzy. Gdy ktoś rozpoczynał podróż przez góry, zwykle miał nadzieję, że po drodze spotka Bradalbę, wierząc, że ten na pewno pomoże wędrowcom.

Początkowo troll świadczył te usługi wyłącznie ze względu na księżniczkę i bez przerwy myślał: „To by się jej podobało”. Ale z czasem sam zaczął znajdować w tym radość. Mimo wszystko miło mu się robiło, gdy widziano w nim wytrawnego przewodnika i mówiono, że jest przyjazny i pomocny. A kiedy małe dzieci siedziały mu na ramieniu i głaskały go po policzkach swoimi krągłymi rączkami, wówczas coś jakby chwytało Bradalbę za serce i zaczynał kochać je tak, jak teraz kochał małe pliszki.

Jego ojciec i matka nie byli z tego zadowoleni.

— Przestałeś być podobny do swoich rodziców — mówili, przewracając oczami. — Ludzie cię zepsuli. Żal ci jest tych paskudnych kanalii. Na co ci twoje silne ramiona, jeśli nie po to, by móc ich pozabijać!

Lecz Bradalba milczał. Zmarniał ze zgryzoty, za to jego oczy zrobiły się łagodne i dobre. Każdego ranka o wschodzie słońca i każdego wieczora siadał na szczycie góry i wpatrywał się w horyzont, licząc na to, że może jednak ukaże się na nim łódka księżniczki. Ale czekał na próżno.

Minęło lato i nadeszła jesień. Wysoko w górach nie było więdnących drzew, za to powietrze zrobiło się lodowato zimne, groźne chmury zbierały się nad skalnymi szczytami, a morskie fale miały białe spienione grzbiety.

Któregoś dnia troll siedział, wpatrując się ze smutkiem w czarne fale. Nagle ujrzał w oddali kołyszącą się na nich łódkę. Płynęła w jego stronę. W końcu przybiła do brzegu, ktoś zszedł na ląd i ruszył ścieżką w górę. Bradalba nie mógł się mylić. To księżniczka! Była opatulona aksamitnym płaszczem z futrzanym kołnierzem, a na głowie miała niewielką skórzaną czapkę. Gdy go zobaczyła, przystanęła i uśmiechnęła się.

Ale Bradalba tylko płakał, zakrywając oczy rękami.

— Jak się miewasz? — zapytała łagodnie Janina. — Byłeś grzecznym chłopcem?

— Tak grzecznym, jak tylko mogłem — zaszlochał troll.

— Opowiedz mi, proszę! — powiedziała księżniczka i usiadła na kamieniu, osłoniętym od wiatru. — Co porabiałeś od naszego ostatniego spotkania?

Bradalba położył się na ziemi u jej stóp i opisał jej wszystko, co przeżył. Mówił z coraz większym zapałem, a w jego oczach pojawiał się blask, ilekroć wspominał o małych dzieciach, które przenosił przez górskie przepaście. Janina tylko się uśmiechała. Była tak piękna, że troll wręcz trząsł się z zachwytu, patrząc na nią. Gdy skończył swą opowieść, księżniczka chwyciła obie jego dłonie i spojrzała mu w oczy.

— Wiesz co — powiedziała. — Lubię cię, naprawdę bardzo cię lubię! Więc chciałabym cię zapytać, czy nie zechciałbyś nam pomóc dopłynąć łodzią do domu. Moi wioślarze są tacy wątli i słabowici... Jeśli wzmoże się wiatr, nie wiem, czy będą mieć siły, by wrócić.

Bradalba biegł tak szybko, że kamienie tańczyły pod jego stopami.

— Czy zechcę? — zawołał. — Powiosłuję z tobą przez wszystkie dzikie fale, choćby na koniec świata.

Popędzili ścieżką w dół i wsiedli do łódki. Zrobiło się już ciemno i było zimno. Wiatr z każdą chwilą przybierał na sile, a z gór nadciągnął śnieg i grad. Gdy już odpłynęli kawałek od brzegu, rozpętała się prawdziwa burza. Wioślarze wysilali się do granic możliwości, w końcu jednak dali za wygraną i opadli jak martwi na dno łodzi.

Ale Bradalba się nie poddawał. Wydawało się, że wstąpiła w niego jakaś nieznana siła; z zapałem machał wiosłami, aż krew podeszła mu pod paznokcie. Księżniczka leżała u jego stóp, otulona swoim płaszczem, i przerażona patrzyła na ogromne fale.

Raz myślała, że idą na dno, to znów łódź wzbijała się wysoko na wodzie, a ona widziała brzeg, coraz to bliżej — i już rozpoznawała na nim swojego ojca i matkę, i sześciu młodych książąt, stojących na skraju wody i wołających coś do niej. W sztormie nie słyszała jednak ani jednego słowa.

Łódź przybiła do brzegu, uderzając oń gwałtownie, a Bradalba zerwał się na nogi, chwycił księżniczkę w ramiona i wyniósł na ląd.

Ojciec, matka i wszyscy młodsi bracia Janiny cisnęli się teraz do niej, by przekonać się, czy wciąż jeszcze żyje. Ale ona opuściła nogi na ziemię i uśmiechnęła się.

— Zniknęłam na chwilę, żeby przywieźć tu mojego wybranka — powiedziała, chwytając Bradalbę za rękę. — Uratował mnie od wszystkich dzikich fal.

Ojciec księżniczki spoglądał na trolla lekko zaskoczony.

— Moim zdaniem jest uroczy! — powiedziała Janina i pocałowała Bradalbę w nos.

Więc i ojciec księżniczki musiał ustąpić i urządzić wesele Bradalbie i Janinie, którzy okazali się bardzo szczęśliwą parą. Troll nigdy niczego nie robił, jeśli najpierw nie zapytał o zdanie swojej pięknej ukochanej, a gdy księżniczka chciała jakąś sprawę doprowadzić do końca, zwykła była mówić:

— Nie podołam temu sama, lecz może mi pomóc i to zrobić mój zacny i silny Bradalba.