XVI

Else została przeniesiona. Otworzyły się przed nią wielkie, podwójne drzwi na końcu korytarza z celami, a tuż za nimi znajdowała się jej nowa sala. Poza łóżkiem zawierała szezlong, stół i krzesło. Także tutaj przez otwarte dzień i noc wejście widać było korytarz, w którym ustawiono żółty stół i dwa krzesła, tak samo jak korytarz z celami zakończony szczelnie zamkniętymi podwójnymi drzwiami. Z jednej strony sala przylegała do cel, od których oddzielała ją zwyczajna ściana, z drugiej zaś do chwilowo pustego pokoju, wyposażonego w sześć łóżek. Choć okno w górze zdobiły wełniane zazdrostki — zawieszone wysoko i pokryte wzorem w maleńką kratkę — zdawały się przypominać żelazne kraty w oknach cel, toteż wrażenie Else, że przebywa w więzieniu, było takie samo jak przedtem.

Po przenosinach przydzielono jej nową pielęgniarkę, pannę Ræder, przysadzistej budowy blondynkę około trzydziestki, która przeszła tutaj z oddziału męskiego na dole. Nosiła lornion1, była wesołego usposobienia i kulturalna. Wykonywała swą pracę, cicho nucąc i lekko kołysząc biodrami, rozmawiała też z Else na rozmaite tematy, aby pomóc jej zapomnieć o codziennych udrękach. Else cieszyła się, że ma ją w pobliżu. Pielęgniarki w ogóle zdawały się być bladymi promieniami słońca w ciemny, lodowaty, zimowy dzień.

— No — rzekł zastępca ordynatora, gdy po raz pierwszy wizytował Else w nowym miejscu — chyba jest pani już zadowolona?

Else, która siedziała na krawędzi szezlongu, spojrzała zbolała przed siebie. Poza tym, że jej miejsce pobytu nie było celą i że chore nie przebiegały co chwilę przed jej drzwiami i do niej nie wchodziły, nie widziała żadnej różnicy w stosunku do tego, co było przedtem. Hałasy i krzyki słyszała równie wyraźnie. Niepokojące i przeszkadzające jej dźwięki okien i drzwi oraz inne odgłosy dnia były takie same. Między wpół do szóstej a szóstą rano od lodowatego przeciągu zaczynało się sprzątanie, a na noc otwierano drzwi na korytarz z celami, gdzie, zmieniwszy pannę Suenson, dyżurowała Thorgren, która miała doglądać zarówno Else, jak i pacjentek w celach. Do tego pani Kant cierpiała ostatniej nocy przez potężny ból zęba.

— Tutaj też nie mogę spać — powiedziała zmęczona.

— Bzdura.

— Poza tym to straszne, że w ogóle nie mogę się umyć.

— Nie może się pani umyć?

Zastępca ordynatora wybałuszył oczy.

— Czy to nazywa pan myciem? Pół kwaterki wody w miedniczce, w której da się co najwyżej umoczyć nos? W domu codziennie brałam zimną kąpiel.

— Tutaj też może się pani wykąpać. Niech pani tego dopilnuje — zwrócił się do panny Stenberg.

— Rury przeciekają, a piec jest zepsuty — odparła pielęgniarka.

— Trzeba go zatem naprawić. Weźmie pani kąpiel, pani Kant.

— Myśli pan, że długo jeszcze potrwa, zanim zobaczę męża?

— Proszę porzucić tę myśl. Możliwe, że potrwa to długo — dodał zastępca ordynatora w odpowiedzi na zrozpaczony wzrok Else.

— A więc nie poprosił pan w moim imieniu profesora?

Lekarz skinął głową.

— O Boże, jakie to straszne! — zawołała Else. — To co mam zrobić? Tak niesamowicie pragnę dowiedzieć się, co w domu.

— Profesor najlepiej wie, co jest dla pani korzystne.

— Korzystne! — krzyknęła Else i wstała. — Tę śpiewkę już znam! — Przeszła kilka kroków i usiadła. — Jaką niby mam czerpać korzyść z siedzenia tutaj pod kluczem, z cierpienia i takiego smutku, że bliska jestem śmierci? Co w końcu ze mnie zostanie, skoro nigdy nie śpię?! Wie pan, że naprawdę nigdy nie śpię. Choćby myślał pan, że się mylę, może pan polegać na wypowiedziach pielęgniarek. Nie dam rady tu zasnąć. Powiedziałam to pierwszego wieczoru i dalej tak twierdzę. Czy myśli pan, że i to jest dla mnie korzystne?

— Jakaż pani zacięta — rzekł zastępca ordynatora w swój zwykły, dobrotliwy sposób. — Całkiem ciekawie się na to patrzy.

— Co za człowiek z tego Hieronimusa! — ciągnęła Else. — Że jest mikrego formatu papieżem, aroganckim i pewnym siebie jak świecki kaznodzieja, nie wyjaśnia dostatecznie jego zachowania wobec mnie. „Dla mojego własnego dobra!”. Czy on myśli, że oszalałabym od spotkania z mężem? Pewnie wcale zresztą by się z tego powodu nie smucił... Czy może boi się, że szpital by runął, gdyby on się tutaj pokazał?

Zastępca ordynatora jak zwykle próbował obrócić jej słowa w żart, a Else słuchała go bez irytacji. Mimo wszystko była mu wdzięczna, bo już od pierwszego wieczoru był wobec niej ludzki i przyjazny. W jego czystym, flegmatycznym spojrzeniu pojawiał się też niekiedy przebłysk współczucia, który, zwłaszcza nocą, gdy była najbardziej wzburzona i zrozpaczona, na chwilę pocieszał ją i uspokajał.

— Pani, panno Ræder, jest przecież przekonana, że nie cierpię na chorobę umysłową — powiedziała Else któregoś popołudnia, gdy zapalono lampy gazowe i spodziewano się obchodu.

Przez kilka godzin była na nogach, ale właśnie się położyła, wyczerpana z powodu bólu zęba, który dokuczał jej już trzecią dobę.

Panna Ræder, siedząca z dużą, wełnianą robótką na szezlongu naprzeciw, prędko zdjęła lornion i odpowiedziała śmiało:

— Tak, jeśli o mnie chodzi, to nie dostrzegam u pani żadnych oznak.

— Czy nie mogłaby pani zatem wystosować w moim imieniu listu do mojego męża? Zrobiłaby pani dla mnie dobry uczynek.

— Niemożliwe, pani Kant! Proszę mnie absolutnie o to nie prosić.

Else milczała. Po tonie głosu poznała, że proszenie panny Ræder będzie równie bezowocne co panny Suenson.

— Rozumie pani przecież, że jako pielęgniarki nie możemy czegoś takiego zrobić. To byłoby równoznaczne ze złamaniem przysięgi służbowej.

Else rozumiała ją znakomicie. Znikąd ratunku, znikąd nadziei. Była jak pochowana żywcem.

— Pani mąż też nic nie da rady zrobić.

— Och, jak może pani tak myśleć?! — przerwała Else. — Nie zna pani mojego męża.

— Gdy przebywa się pod opieką profesora, z pacjentką dzieje się wyłącznie to, czego on chce. Powinna pani raczej ze wszelkich sił starać się być życzliwą, a najlepiej pokorną wobec profesora. Do tego jest przyzwyczajony. Gdyby tylko pani wiedziała, jak pani wygląda podczas rozmów z nim... — Panna Ræder się zaśmiała. — Niemądrze z pani strony.

— Bo obmierzł mi ten facet — odparła Else z odrazą.

Nieco później był obchód. Przyszedł Hieronimus.

— Ma się tu pani jak pączek w maśle — powiedział, śpiesznie podchodząc do jej łóżka.

Else nie odpowiedziała. Ilekroć słyszała kroki profesora, waliło jej serce i drżała z niechęci. A kiedy mówił do niej przyjaźnie jak teraz, głos miał taki zadowolony z siebie i skrzekliwy, że wpływał na nią jeszcze gorzej, niż kiedy pałał pogardą i gniewem.

— I może tu pani w spokoju spać. Czyż nie?

— Niech pan zapyta pielęgniarki, jaki jest tutaj spokój i jak dużo śpię — wydusiła z siebie Else. — Profesor powinien zostać tu dzisiaj na noc i posłuchać.

— No cóż, sen pewnie przyjdzie. — Miał już odejść, ale prędko odwrócił się na pięcie i zapytał: — Bolał panią ząb?

— Tak.

— Czy przestał?

— Nie.

— Chce go pani usunąć?

— Nie. Wolałabym dentystę.

— Doprawdy!

I zniknął.

W nocy ból zęba stał się nie do wytrzymania. Również kaszel, który przez ostatnich parę dni zdawał się mijać, znów się wzmógł. Nic w tym dziwnego — przy takich przeciągach, jakie powstawały tu rano i wieczorem podczas wietrzenia. Godzina za godziną Else siedziała wyprostowana na łóżku i głośno zawodziła, na zmianę ze wściekłymi pacjentami z delirium z dołu. Thorgren robiła jej gorące okłady. Stale biegała to tu, to tam. Ledwie spędziła parę minut u Else, a krzyki i hałasy już wzywały ją z powrotem na korytarz z celami. Okłady za każdym razem nieco łagodziły ból, ale wtedy na sile przybierał kaszel. Użalała się nad samą sobą, aż łzy płynęły jej z oczu, i stale powtarzała:

— Nie wytrzymam tego.

— Dlaczego nie chce pani usunąć zęba? — zapytał zastępca ordynatora.

— Nie ma takiej potrzeby — odparła Else. — Ząb został niedawno zaplombowany i może posłużyć jeszcze wiele lat. Dajcie mi tylko wybrać się do dentysty. Przecież profesor może wysłać mnie tam w zamkniętym powozie i dać mi do towarzystwa paru więziennych strażników.

— Zakuć w kajdany — zaproponował zastępca ordynatora.

— Zejdę na dół i poproszę profesora o pozwolenie na wyjazd do dentysty — powiedziała panna Stenberg parę godzin później. — To ja będę pani tam towarzyszyć.

— Dziękuję — odparła Else, która cały czas zawodziła.

Niedługo później panna Stenberg zjawiła się z powrotem. Wyglądała na rozczarowaną.

— I co? — zapytała pani Kant.

— Nic nie odpowiedział, tylko dał mi do zrozumienia, że mogę odejść.

— Co za potwór!

— Mam krople, które raz mi pomogły — ciągnęła panna Stenberg. — Spróbujemy wetrzeć je w dziąsło.

Po południu, gdy Else wyszła na korytarz z celami, po którym wolno jej było codziennie przechadzać się tam i z powrotem, zauważyła, że w ostatniej celi pojawiła się nowa pacjentka — dama, która, pomimo szpitalnej koszuli oraz białych koców i szorstkich poszewek na poduszki na łóżku, jako żywo sprawiała wrażenie eleganckiej i dostojnej. Leżała całkiem spokojnie i spoglądała przed siebie skamieniałym wzrokiem, a łzy powoli, nieprzerwanie spływały jej po nieruchomej, spuchniętej od płaczu twarzy. Młoda dziewczyna z ciężką głową zatoczyła się do celi, w której z zaciekawieniem wpatrywała się w nową pacjentkę, babcia zaś stała pochylona nad nią i gawędziła. Jednak płacząca dama nie zwracała na nie uwagi. Dopiero gdy nagle wpadła do niej pacjentka w połogu, jak zwykle głucho, przeciągle wołając Knu’ssena, drgnęła z lękiem i rozejrzała się, by wezwać pomoc.

— Kto to? — zapytała Else pielęgniarkę, która przyszła po pacjentkę w połogu.

— Hrabina.

— Bardzo jej się pomieszało?

— Podobno. Zabrano ją z hotelu, po którym chodziła z nabitym rewolwerem, a teraz myśli, że wpadła w ręce anarchistów.

„Kto by przypuszczał, że to wariatka leży tak ni to rozsądna, ni to zrozpaczona”, pomyślała Else, która, ilekroć podczas swojego marszu mijała drzwi hrabiny, bez skrępowania do niej zaglądała. „Biedny z niej człowiek...”.

— Chyba nie ma ze sobą rewolweru? — zapytała nagle z przerażeniem, zatrzymując się przed Thorgren.

— Owszem, i to dwa! — odparła pielęgniarka ze śmiechem i dodała: — Wywołałam u pani uśmiech, pani Kant. Nie poddam się, póki nie sprawię, że się pani zaśmieje.

— Nie — powiedziała w końcu Else pod nosem. — Nie chcę tu już więcej przychodzić i patrzeć na nieszczęśliwą hrabinę. Za każdym razem spogląda na mnie z takim bolesnym wyrzutem. Wobec obłąkanych również należy postępować taktownie.

Else weszła do pani Syverts, która wciąż leżała w łóżku, urocza i schludna, z wyszczotkowanymi, zaplecionymi włosami, w śnieżnobiałej, haftowanej koszuli nocnej.

— Jak miło z pani strony, że pani do mnie zagląda, pani Kant. — Pani Syverts chwyciła oburącz dłoń Else. Kąciki ust jej zadrżały, a piwne, aksamitne oczy zaszły łzami. — Nadal tu leżę, co pani na to? Codziennie błagam i proszę o możliwość wstania, ale nawet mi nie odpowiadają.

— To dlatego, że nie jest pani wystarczająco spokojna.

— Spokój też się na nic nie zdaje. — Pani Syverts zagryzła dolną wargę i duże, przezroczyste łzy potoczyły się po jej białych policzkach. — I tego próbowałam.

— Ale w nocy. W nocy hałasuje pani i krzyczy.

— Bo taka jestem zlękniona. Czuję się jak w lochu, a kiedy inni zaczynają, ja też muszę. I jeszcze ten dziwny zwyczaj, że lekarze przychodzą do człowieka w nocy. Chyba nie mogą być przyzwoici, co? — Pani Syverts uśmiechnęła się nagle i szelmowsko do Else.

— Chciała też pani wyskoczyć z okna — dodała pani Kant.

— Zrobiłam to, żeby się z nimi podrażnić — zaśmiała się lekko, a łzy dalej płynęły jej z oczu. — Bawi mnie drażnienie się z tą bandą więziennych strażników. Wtedy, gdy panią wystraszyłam, też chciałam się z panią podrażnić. Nie zamierzałam nic pani zrobić. Zresztą to nic dziwnego, że człowiekowi miesza się w głowie od leżenia tutaj. Cały ten chloral odbiera mi rozum. Ale proszę mi powiedzieć, nie wie pani, dlaczego mój mąż się na mnie pogniewał?

— Na pewno się nie pogniewał.

— Owszem, bo obiecał, że codziennie będzie do mnie przychodził. Och, Carlu, Carlu, że też masz serce tak się zachowywać...

Nagle wybuchła głośnym szlochem.

Else usiłowała ją pocieszyć.

— Proszę wkrótce znów do mnie przyjść, pani Kant! — zawołała pani Syverts, gdy Else wychodziła.