XVI. W morzu zieloności. Strumień Białej Wody

Całe dwa dni następne upłynęły mi niewesoło, bo na uciążliwym przedzieraniu się przez mroczne zarośla. Powikłany gąszcz zakrywał tak dalece niebo, że kierowałem się często jedynie za pomocą kompasu. Roślinność była miejscami tak zwarta i gęsta, że podróż moja stała się, w dosłownym znaczeniu tego wyrazu, napowietrzna. Otaczał mnie labirynt, który mógłbym bez przesady nazwać oceanem zieloności.

Choćbym ci chciał nie wiem jak barwnie odmalować przeszkody, jakie zwalczałem, nie dałbym ci pojęcia o moim oryginalnym położeniu. Trzeba było to widzieć własnymi oczyma i pokonywać samemu, aby ocenić, co znaczy wędrówka po bujnej roślinności, gdy się ma zamiast pięciu stóp tyleż linii wzrostu! Wyobraź sobie, że zdarzało mi się przez pół dnia nie dotknąć stopą ziemi; trzeba było bezustannie przeskakiwać i wspinać się z łodyg na liście, z liści na łodygi, niżej lub wyżej, jak droga wypadała. Piąłem się i zstępowałem, mając pod sobą głębię splątanej zieleni, ziejącą ciemnościami i chłodem. Trzeba się było krzepko trzymać i uważnie mierzyć kroki, bo lada nieostrożne stąpnięcie strącało mnie w wilgotną otchłań, marnując kilkadziesiąt łokci bezowocnego wspinania się na wyższe piętra roślinności; nie mówię już o możliwym a niemiłym spotkaniu się z pająkami, obrzydliwymi ślimakami i Bóg wie jakimi jeszcze stworzeniami.

Trzeciego dnia trwała jeszcze najpiękniejsza pogoda, rzecz niezwykła na wysokości 1200 metrów nad poziomem morza. Termometr mój wskazywał +20° stopni, ale na słońcu musiało być znacznie więcej. Wilgoć jednak dawała się czuć tak silnie, jak i poprzednio, grunt bowiem, który wydał i utrzymywał strojną w wyższych piętrach puszczę, zasłonił się butwiejącymi szczątkami roślinności, które niechętnie oddawały przesycającą je wodę.

Nawet drobniejsza ode mnie istota nie zdołałaby się przecisnąć przez martwiejące warstwy ziół i torfowców do samej ziemi, dokąd jedynie wilgoć miała przywilej dostępu, aby rozpuszczać zawarty w niej pokarm mineralny i odżywiać wiecznie głodne korzonki, będące podziemnymi kucharzami roślin.

Wilgoć ta jednak nie tylko korzenie żywiła. W połączeniu z ciepłem budziła do życia tysiączne grzybki, jakie w próchnicy obrały sobie siedlisko i przyśpieszały dzieło rozkładu. Tu, przy samej ziemi, było czynne przez całe lato wielkie laboratorium życia i śmierci.

Z martwiejących szczątków jednych istot budowały się tu pośpiesznie nowe twory, podobnie jak z gruzów walących się zamczysk powstają lepianki.

Śmiertelne łoże jednych jest jednocześnie kolebką innych istot.

Tę samą czynność, jaką w wyższych warstwach puszczy prowadzą żarłoczne gąsienice, tutaj natura powierzyła grzybkom, a one, w inny wprawdzie sposób, ale daleko energiczniej wywiązują się z zadania. Cała istota butwiejących szczątków na wskroś jest przejęta delikatnymi ustrojami2 grzybków.

W gwałtownym swym wzroście bezlitośnie sięgają do najtajniejszych komórek, rozkładają nagromadzoną w nich materię i natychmiast tworzą z niej swoje wątle, ale bujne komórki.

Było to prawdziwe roślinne pobojowisko.

Zamiłowany botanik szalałby tu z radości, mając po raz pierwszy sposobność oglądania nieuzbrojonym okiem coraz to osobliwszych śnieci (Ustilaginales)3, rdzy (Uredinales)4 i pleśni (Mucorales), jakie ze wszystkich zakątków wyglądały. Ustrojone jaskrawo we wszystkie barwy, bo nawet w szkarłat i fiolet, utuczone trupami wyższych ustrojów, zdumiewają one coraz to fantastyczniejszymi i piękniejszymi kształtami.

Butwiejące na przykład liście, zwykle niemiłe i niepozorne, posiadały dla mnie wygląd czarodziejskich łanów i mieniły się — zamiast od maków i bławatów — od fioletowych i żółtych kulistych zarodników otoczniowców (Pyrenomycetes)5 i od różnobarwnych a wysmukłych grzybków z rodziny pleśni.

Pierwsze przypominały mi ogromne kwiaty pasożytnej raflezji6, dla drugich nie ma w całym królestwie roślinnym nic takiego, co by mogło służyć za porównanie. Jakieś palmy, lekkie kolumny i dziwne gwiazdy, utkane z przejrzystych, niby szklanych komórek, wyglądały raczej na wytwory poetycznej wyobraźni Flammariona7, na ludzi-drzewa z konstelacji Łabędzia lub Oriona8 aniżeli na ziemskie rośliny, tak pospolite, że ich w każdym szmatku lasu wegetują miliardy.

W samo południe natrafiłem na kał owczy, obficie rozrzucony w przejściu, które niewygodnie było ominąć. W zwyczajnych warunkach spacerujący po Tatrach modny elegant odwróciłby oczy od tak nieestetycznego przedmiotu; dla mnie wszystko przedstawiało się tak dalece inaczej, że przebiegłbym po tym gruncie, nie domyślając się jego natury, gdyby nie oryginalna roślinność, jaka i takie przedmioty w sprzyjających warunkach okrywa. Roślinność owa zdradziła przede mną naturę gruntu, a nadto pozwoliła mi ujrzeć znane mi tylko z botanicznych opisów oryginalne zjawisko.

Zwierzęce bryły, o których mowa, okrywał gęsty lasek prześlicznych pleśni. Były to bladożółte soczyste zrywki (Pilobolus crystallinus). Ujrzałem je w ciekawej chwili dojrzewania. Prawie połowa ich była jeszcze pokryta czarnymi, twardymi i okrągłymi kapelusikami. Skoro się zbliżyłem do tego wojska, kilka czapeczek karzełków, jakby na tajemniczą komendę, bez żadnej widocznej przyczyny oderwało się z trzaskiem od czubków i na znaczną wysokość wystrzeliło do góry. Stanąłem jak wryty.

W ciągu pięciu minut ze sto przynajmniej kapeluszy w moich oczach z wielką siłą wyleciało w powietrze i sto pękatych trzonków poczęło kurczyć się powoli, opadając niby wydęte powietrzem pęcherze, gdy się je szpilką przedziurawi.

Prawdopodobnie roślinki urządziły mi owacyjne powitanie na dowód uszanowania dla ludzkiej istoty, przenikającego nawet grzyby. Oddaliłem się, rozglądając pilnie, azali9 nie dojrzę gdzie lorda Puckinsa.

Długo jeszcze słyszałem za sobą trzask wylatujących w powietrze czarnych kapeluszy, a wiatr przesyłał mi od nich piżmowo-amoniakalny zapach podłoża, na którym grzeczne pleśnie wyrastały.

Zrywki skierowały moją uwagę na świat grzybów, a wiadomo powszechnie, że na wycieczkach to najbardziej rzuca się w oczy, o czym myślimy.

Na jakiś czas wzrok mój stał się czuły na świat grzybów z pominięciem innych ustrojów, ale nie upłynęło pięć minut, gdy przed mymi oczyma roztoczył się nowy, piękny widok.

Natrafiłem na obfitą kolonię śluzowców (Myxomycetes)10. Mały odłam butwiejącego drzewa okryty był nieprzeliczonymi szeregami żółtych i purpurowych główek, osadzonych na krótkich nóżkach. Całość robiła wrażenie ogromnej masy bedłek11, choć w rzeczywistości były to roślinki bardzo wybitnie różniące się od grzybów właściwych. Składały się na nią owoce schowanych w głębi masy drzewnej i nurtujących ją śluzowców.

Strzępki (Arcyria), gruszkowate kędziorki (Trichia) i śliczne, o spuszczonych z wdziękiem główkach żebrowce (Dictydium) walczyły z sobą o palmę pierwszeństwa i nęciły wzrok wyszukanymi barwami i kształtami.

Choć nie jestem botanikiem, przykuwały one mój wzrok tak potężnie, że mógłbym godzinami wpatrywać się w te twory, rosnące w oczach i dozwalające z łatwością śledzić rozwój komórek, krążenie soków i zmianę barw.

Noc zaskoczyła mnie wśród puszczy. Przytulony do kudłatego pnia zwyczajnej paproci i ukryty w kupce twardych łusek paprociowych, przez całą noc oka nie zmrużyłem. Co chwila niepokoił mnie szelest istot sześcio-, ośmio- i Bóg wie ilonogich, jakie roiły się bez litości pode mną, nade mną i naokoło mnie; mało im było całego dnia na wyprawianie harców.

Gdyby nie ciemności, z chęcią byłbym opuścił legowisko. Oczekiwałem poranka jak zbawienia.

Roślinność stała się rzadsza, promienie słońca coraz lepiej przenikały przez zbite konary i nareszcie dostałem się na grunt twardy.

Odetchnąłem pełną piersią, bom miał już dosyć wybujałego życia roślinnego, i wstąpiłem z prawdziwym zadowoleniem na brzeg jałowej pustyni. Wprawdzie pod stopami czułem martwą opokę, ale przynajmniej wzrok obejmował szeroki widnokrąg, a słońce ciepłym okiem na mnie spoglądało.

Wskazywało już południe, gdy krocząc po granitowych głazach, na których jedynie twarde porosty obrały siedlisko, doszedłem do miejsca, gdzie dolinka przemieniała się w nagie i dzikie łożysko Białej Wody.

Poczciwy ten w oczach turystów i górali strumień zaimponował mi. Cóż by to było, gdybym go był oglądał wiosną!

W różnych porach roku różnie się przedstawia. Na wiosnę całą szerokością płyną niepowstrzymanym pędem nurty, powstałe z topniejących śniegów. W lecie strumień wysycha i toczy się wąskim korytem pośrodku rozległego i przepaścistego szlaku, złożonego z milionów wypolerowanych kamieni, na których żadna roślinność nie może się ustalić. Te nawet wątłe, choć odważne roślinki, jakie w ciągu lata osiedlają się na jego wynurzonych głazach, spotyka zawsze jednakowo bezlitosna zagłada!

Nadchodząca zima mrozi je bez ratunku, a wiosenne wód wezbrania tak dokładnie spłukują, że cieplejsze słonko nie może odszukać nawet śladów po zeszłorocznych swoich wychowańcach.

Despotyczny strumień nie znosi rywalizacji i niszczy wszystko, co mu na drodze staje.

Na wysokości, z jakiej patrzyłem przez lunetę, zachwycała mnie groza spienionych nurtów. Niczym była szerokość Missisipi wobec tej czystej jak kryształ, a wściekłej jak szatan rzeki; niczym najdziksze wodospady znane podróżnikom. Toczyła się po ogromnych głazach, wstrząsając zaporami i zagłuszając hukiem i szumem wszelkie dźwięki. Dla mojego ucha tony wydobywane przez wodę, walczącą ze skałami i powietrzem, były za niskie, abym je mógł tak jak każdy inny turysta odróżniać. Powolne wibracje cząsteczek powietrza wywoływały w mym uchu tylko coś w guście głuchego dudnienia. Stałem niby nad brzegiem pieniącego się na skałach morza.

Surowość roztaczającej się panoramy i widok kapryśnych wodospadów, przy których osławiona Niagara wydałaby się spokojną śluzą na stawie, odurzyły mnie tak dalece, że nie wiem, jak długo pozostałbym wsparty na krawędzi misecznicy (Lecanora), gdyby mnie nie wyrwał z zadumy jakiś motyl, popchnięty przez wiatr, który przydusił mnie na parę sekund włochatym cielskiem.

Postąpiłem przeto12 dalej brzegiem skalistej ściany, a zmęczony zarówno wrażeniami, jak uciążliwą podróżą, upatrzyłem zdatny na stację czubek granitu, tkwiący wśród bujnej roślinności w niewielkim oddaleniu od brzegu strumienia. W tę stronę skierowałem kroki i po dobrej godzinie znalazłem się już u stóp omszałej skały. Spod jednego jej boku sączyło się krętą wstęgą małe źródełko. Było ono bardzo na rękę, gdyż dokuczające pragnienie zaspokoiłem wyśmienitą wodą. Pokrzepiony, wdrapałem się na szczyt głazu, celem zostawienia sygnału oraz wyszukania bezpiecznego na noc schronienia.

Wejście na wierzchołek nie przedstawiało żadnych trudności.

Wypłukana przez deszcze i skruszała powierzchnia granitu była szorstka i najeżona drobnymi kryształkami minerałów...

Po tych chropowatościach, niby po stopniach, piąłem się wygodnie do góry — a kępki mchów skalnych, niby kępy olbrzymich agaw z krajów gorących, ułatwiały mi odpoczynki. Na samym szczycie znalazłem obszerną płaszczyznę. Pochylała się cokolwiek w stronę łączki, a wzniesioną częścią graniczyła z kamienistym łożyskiem Białej Wody.

Ze stromej krawędzi prostopadłego urwiska oko moje tonęło w przepaści, na której dnie kłębiła się rzeka.

Miejscowość nadawała się wybornie na stację. Szczyt skały widzialny był z ogromnej przestrzeni.

Po zawieszeniu chorągwi przyszedł mi wyśmienity plan do głowy. Zawdzięczałem go drobnej na pozór okoliczności, a mianowicie znalezieniu schroniska na nocleg. Mieściło się ono na pochyłości skały, prawie u samego wejścia na płaszczyznę, i miało kształt głębokiej na kilkadziesiąt kroków pieczary.

Z trzech stron osłaniały mnie skaliste ściany, zbiegające się u góry w jednolite sklepienie, a jedyna otwarta strona niszy roztaczała widok na dolinę. Jedną wprawdzie miał mój hotel wadę: był wilgotny, bo promienie słońca nie dochodziły do jego głębi, ale ta wilgoć właśnie nasunęła mi znakomitą myśl, jaka przedtem nie postała mi nawet w głowie. Znalazłem środek ułatwiający mi podanie pomocy zaginionemu człowiekowi.

Myślą tą było rozpalenie ogniska.