XV. Odwrotna strona medalu. Patriarchalna para uszczęśliwiająca świat w jednym roku 164 s…

Przedstawiłem ci łomków, sierponiów i wiercieniów jako okrutników, na których, gdybyś był wszechmocnym królem, wydałbyś pewno wyrok śmierci.

Jakkolwiek mało prawdopodobne jest najprzód twoje królestwo, a potem wykonanie wyroku na niezliczonym narodzie, szydzącym sobie z mieczów katowskich, gilotyn i szubienic, winienem złagodzić twoją nienawiść dla tych istot przez ukazanie odwrotnej i niewątpliwie jaśniejszej strony medalu.

W naturze wszystko jest urządzone jak w zegarku: każde kółko i każdy ząbek w kółku są potrzebne.

Wyłamanie jednego powoduje zakłócenie regularnego ruchu w całej maszynie. Takim właśnie ząbkiem w zegarku przyrody są owadziarki.

Zważywszy, ile miliardów gąsieniczników zaludnia1 ziemię, łatwo pojmiesz, że odgrywają one ważną w przyrodzie rolę, są błogosławieństwem dla roślinności, a nawet dla człowieka ważnymi sprzymierzeńcami.

Strach doprawdy pomyśleć, co by to było, gdyby nagle jakaś zaraza lub inny kataklizm wytępiły wszystkie owadziarki. Wobec mnożności motyli ziemia oddana na łup ich żarłoczności wkrótce stałaby się pustynią. Głód zapanowałby powszechny, od którego wyginęliby sprawcy całej klęski. Podobnych kataklizmów na małą skalę już nieraz ziemia była widownią.

Sto lat temu państwo marokańskie uległo strasznemu spustoszeniu. Zgłodniały lud wykopywał korzonki wszelkich roślin, używając ich za pokarm. Kobiety i dzieci chodziły za wielbłądami i chciwie wybierały z ich kału niestrawione ziarna jęczmienia, aby dojmujący głód zaspokoić. Zginęło wtedy mnóstwo ludu, a w całej krainie można było spotykać po drogach niepogrzebane trupy.

W okolicy znów Wenecji w 1478 roku w ten sam sposób wymarło przeszło trzydzieści tysięcy ludzi.

W 591 roku znaczna część Italii uległa strasznej klęsce głodowej, z której następnie rozwinęło się morowe powietrze2. Ofiarą tych dwóch klęsk padło blisko milion ludzi i zwierząt domowych.

Czy domyślasz się, co było powodem tylko co wspomnianych katastrof? Oto nadmierne rozmnożenie się drobnej i wcale nie strasznej istoty, zwanej szarańczą.

O istocie tej opowiadają Arabowie, że miała się w te słowa odezwać do Mahometa: »Ja jestem legion Boga Wielkiego, składam dziewięćdziesiąt dziewięć jajek, a jeślibym składała sto, to pożarłabym całą ziemię i wszystko, co na niej jest«.

Niedokładne to nieco określenie wybornie maluje głęboką wiarę Arabów, że szarańcza jest jedną z najcięższych plag, jaką Bóg karze ziemię.

I w istocie to, co stare kroniki przechowały w tym względzie na swych kartach, mrozi krew w żyłach.

W Południowej Afryce w latach 1784 i 1797 powierzchnia przynajmniej dwóch tysięcy mil kwadratowych była literalnie pokryta warstwą szarańczy, która zjadła najprzód wszystkie zioła i trawy, potem liście i korę z drzew, a w końcu w części zginęła z głodu, w części, zagnana silnymi wiatrami na morze, utworzyła na brzegu ogromną gnijącą mieliznę, której zaraźliwa woń rozchodziła się na sto pięćdziesiąt mil wokoło.

I nasze kraje kiedy niekiedy cierpiały od zagnanych przypadkowo chmur szarańczy.

W 1650 roku w Polsce, w Litwie i Rosji słońce zaćmiło się od tumanów szarańczy, która przybyła z trzech stron od południowych krain. W niektórych miejscach leżała ona martwa w warstwach grubych na dwa łokcie.

Ale dość już! Po co mnożyć przykłady, gdy samo nazwisko szarańczy wszystkie niemal południowe ludy przejmuje strachem.

Wspomniałem ci o niej, aby pokazać, co znaczy rozmnożenie się zbyteczne jednego gatunku. Jeszcze straszniejsze obrazy budzą w umyśle termity, czyli białe mrówki (Termes), które podróżnicy nazywają największą plagą obu Indii3.

Gatunki te podlegają najsroższym prześladowaniom, a jednak mnożą się do nieprawdopodobnych granic dlatego jedynie, że ponad wszystkie niszczące potęgi silniejsza jest ich płodność. Ona jest tarczą, która nie tylko ochrania ród ich od zguby, ale jeszcze pozwala dawać się we znaki przyrodzie.

Nie sądź jednak, aby płodność szarańczy i termitów była ich wyłącznym przywilejem. W sprzyjających warunkach każdy niemal owad jest kandydatem na szarańczę.

Dowodów tego twierdzenia mógłbym ci przytoczyć nie setki, ale tysiące.

Czasem jeden miesiąc, jeden rok pomyślny dla danego gatunku lub też zabójczy dla jego wrogów zrywa naturalną równowagę i sprowadza klęskę.

Wracając do motyli, nad którymi litowałeś się pewnie, czytając rozdział poprzedni, mogę cię zapewnić, że dałyby się nam bardziej uczuć niż szarańcza, gdyby nie gąsieniczniki i setki im podobnych wrogów motylego świata.

O bajecznej mnożności motyli, a nawet w ogóle owadów, muszę ci choć w kilku słowach dać właściwe pojęcie.

Wyobraź sobie, że całe potomstwo owadów wychowuje się szczęśliwie i mnoży bez przeszkody. W takim razie ponieważ każda samiczka motyla lub ćmy składa w jesieni po kilkadziesiąt lub kilkaset jajeczek, więc z nich na wiosnę roku przyszłego wylęgnie się ogromna czereda gąsienic. Wkrótce dorosną one i przemienią się w motyle, między którymi połowa przynajmniej będzie samiczek. Te wydadzą znowu po kilkaset jajeczek, z których jeszcze w tym samym roku wyjdą dojrzałe motyle, aby przed nastaniem zimy złożyć nowe jajeczka.

Wyrachujmy, ile to uczyni potomstwa. Jeśli przyjmiemy dla okrągłości rachunku, że para motyli wyda tylko 100 gąsienic, to powstanie z nich w drugim pokoleniu 5000 gąsienic, a w trzecim ujrzymy już 250 000 rodzonych prawnucząt owej parki.

Cyfra stu jajeczek, jaką przyjęliśmy, zarówno jak i dwa pokolenia motyli na rok nie stanowią nic nadzwyczajnego w świecie owadów4.

Pod tym względem muchy o wiele przewyższają owady łuskoskrzydłe.

Już De Geer5 wyliczył, że jedna samiczka gromadnicy (Sarcophaga carnaria)6 składa od pięciu do dwustu jajeczek. Wziąwszy tylko pięćdziesiąt do rachunku, otrzymamy, że z tych pięćdziesięciu jaj złożonych w kwietniu (przyjmujemy, że tylko połowa wylęgnie się samiczek):

Razem w ciągu lata przez sześć pokoleń powstaje z jednej pary przeszło pięćset milionów osobników.

Podobną mnożnością według Meigena7 i wielu innych badaczy odznaczają się i inne muchy, jak śmieciówki (Anthomyia)8 i gnojówki (Scatophaga)9.

Płodność mszyc (Aphis) przechodzi wszelkie wyobrażenie!

Zadziwiające te istoty dojrzewają tak dalece szybko, że dla niektórych gatunków wystarcza jeden tydzień. Jedna samiczka na przykład mszycy różanej co dzień rodzi dwadzieścia. Gdyby żadna z nich nie zginęła, każda zrodzi po dwadzieścia, co czyni razem cyfrę 400; po ośmiu dniach z owych 400 powstanie 8000 mszyc, a te w tydzień wydadzą 160 000!

W szóstym tygodniu ujrzymy już z jednej mszycy 64 miliony prapraprawnucząt!

Muszę tu jeszcze zauważyć, że do obrachunku wziąłem jednodniowy pomiot mszycy, a tymczasem przez cały czas dojrzałości składa ona jajeczka. Co by to więc urosła za cyfra, gdybyśmy należycie wszystko obliczyli!

Ale i bez tego, prowadząc rachunek w ten sam sposób, jak go zacząłem, otrzymamy w końcu roku, w dwudziestym pokoleniu (gdyż tyle może się w ciągu roku zrodzić z jednej wiosennej pary), liczbę, jaka przechodzi wszelkie nasze wyobrażenie, a którą umieszczam poniżej:

164 867 600 000 000 000 000 000 000.

Zdaje się, że te cyfry wystarczą i nie będziesz już pytał: skąd tym miliardom owadziarek, milionom dzięciołów, sikor, kukułek, wróbli i tylu innych ptaków oraz przeróżnych owadożernych stworzeń starczy pożywienia? Owszem, zadowolony będziesz, że te nieprzeliczone zastępy niezmordowanie pełnią swoją powinność, bo gdyby nie ich gorliwość, chmury wszelkich owadów zasłaniałyby nam słońce, całe tłumy gnietlibyśmy co krok pod nogami, wpadałyby nam przy oddychaniu w usta i w nos i nie dałyby wziąć się do żadnej czynności ani zasnąć, aż w końcu, pożarłszy, co było do zjedzenia, jak myszy Popiela10, pozjadałyby nas wszystkich... aby zginąć nareszcie głodową śmiercią.