AKT CZWARTY

Dalej, bracie Franciszku, tylko krótko. Przestańmy na samym obrzędzie ślubu; wzajemne ich obowiązki wyłożysz im później.

Przychodzisz, bracie, tę tu niewiastę zaślubić?

Nie.

Wziąć ją za żonę, bracie; ty przychodzisz ją zaślubić!

A ty, pani, przychodzisz wziąć hrabiego za męża?

Tak jest.

Jeśli ktokolwiek z was tu przytomnych wie jakąś tajemną przeszkodę1 temu związkowi, wzywam go pod duszy zbawieniem, aby ją natychmiast objawił.

Czy wiesz jakąś przeszkodę, Hero?

Żadnej.

A ty, hrabio, czy wiesz jakąś?

Śmiem bez obawy odpowiedzieć za niego: żadnej.

O, czego nie śmią ludzie! Czego nie mogą się dopuścić! Czego nie dopuszczają się co dzień, nie wiedząc, co robią!

A to co znaczy? Wykrzykniki? Niektóre z nich wyrażają śmiech, na przykład „cha! cha! cha!”

Beatryks, ty cały ten czas płakałaś.

I długo jeszcze płakać będę.

Nie chciałbym jednak, żeby tak było.

Źle robisz, bo płaczę z dobrej woli.

Najsilniej wierzę, że twoja piękna kuzynka ciężko jest pokrzywdzona.

Jakie zasługi miałby u mnie człowiek, który by niewinność jej okazał!

Czy jest jaki sposób, żeby przyjaźni tej dowieść?

Sposób jest łatwy, ale nie ma takiego przyjaciela.

Jestli6 to w mocy męża?

To jest męża powinność, ale nie twoja.

Nic tak nie kocham na świecie jak ciebie; czy to nie dziwne?

Tak dziwne jak rzecz, której nie znam. Równie łatwo byłoby mi powiedzieć, że nic tak nie kocham jak ciebie; nie wierz mi jednak — nie kłamię przecie — nic nie wyznaję, nie przeczę niczemu. Los mojej kuzynki zasmuca mnie głęboko.

Na mój oręż, Beatryks, ty mnie kochasz.

Nie przysięgaj, połknij to słowo.

Przysięgam na mój oręż, że mnie kochasz, a kto powie, że ja cię nie kocham, tego przymuszę, aby oręż mój połknął.

Czy tylko czasem nie połkniesz twojej przysięgi?

Nikt jeszcze nie uwarzył potrzebnego na to sosu. Przysięgam, że cię kocham.

Niech mi więc Bóg odpuści!

Jaki grzech, słodka Beatryks?

Przerwałeś mi w samą porę; właśnie miałam wyznać, że cię kocham.

Więc wyznaj z całego serca.

Tak, kocham cię całym sercem, że mi nie zostało serca do wyznania.

Droga Beatryks, każ mi, żebym co zrobił dla twojej miłości.

Zabij Klaudia.

O, nie! Za skarby całego świata!

Zabiłeś mnie, odmawiając. Bądź zdrów!

Zaczekaj chwilę, słodka Beatryks!

Odeszłam, choć tu jestem. Nie ma w tobie odrobiny miłości. Nie, proszę cię, pozwól mi odejść.

Beatryks!

Puść mnie.

Bądźmy wprzód przyjaciółmi.

Łatwiej ci znaleźć serce, żeby być moim przyjacielem, niż żeby walczyć z moim nieprzyjacielem.

Alboż Klaudio jest twoim nieprzyjacielem?

Alboż Klaudio nie pokazał się ostatnim nędznikiem, on, który spotwarzył, odrzucił, oczernił moją krewną? O, gdybym była mężczyzną! Jak to? Ściskać jej rękę aż do chwili oddania ręki, a potem oskarżyć ją publicznie, potwarzyć bezczelnie, z nieubłaganą mściwością! O Boże, gdybym była mężczyzną! Na rynku pożarłabym jego serce.

Słuchaj mnie, Beatryks...

Przez okno swej komnaty rozmawiała z mężczyzną? Śliczna mi powieść!

Zważ tylko, Beatryks...

Słodka moja Hero! Pokrzywdzona, spotwarzona, zgubiona!

Beat...

Co mi za książęta i hrabiowie! Zaprawdę, książęce świadectwo, piękny mi hrabia w cukierku, słodki kochanek, to prawda! O, gdybym była mężem dla jego miłości! Lub gdybym miała przyjaciela, który by chciał być mężem dla mojej miłości! Lecz mężność przetopiła się u nas w grzeczność, męstwo w komplementy, męże przemienili się w języki, i to jeszcze śliczne języki! Ten uchodzi dzisiaj za drugiego Herkulesa, który wypowie kłamstwo i przysięgą je stwierdzi. Gdy nie mogę zostać mężem potęgą mej woli, niech umrę kobietą potęgą mej boleści.

Słuchaj, Beatryks, przysięgam na tę rękę, kocham cię.

Użyj więc jej przez miłość dla mnie na co innego jak na przysięgę.

Czy jesteś w duszy przekonana, że hrabia Klaudio pokrzywdził Hero?

Tak jestem o tym przekonana, jak że mam przekonanie i duszę.

Dość na tym; daję ci słowo, wyzwę go w szranki. Teraz całuję twoją rękę i odchodzę. Na tę rękę, Klaudio surowy zda mi rachunek. Myśl o mnie, jak o mnie usłyszysz. Idź, pociesz swoją kuzynkę; moją powinnością utrzymywać, że umarła. A teraz bądź zdrowa!

Czy nasza kurperacja7 już w komplecie?

Hej tam, przynieść krzesło i materacyk dla zakrystiana.

Gdzie są winowajcy?

Także pytanie! Ja i mój kolega.

Nie ma wątpliwości, mamy egzaminować indagacją.

Lecz gdzie są delikwenci, których mamy indykować? Niech się stawią przed panem porucznikiem.

Tak jest, niech się stawią przed moją osobą. Imię twoje, przyjacielu?

Borachio.

Zapisz, proszę: Borachio. A twoje, mopanku?

Jestem szlachcic, panie poruczniku, a nazywam się Konrad.

Zapisz: pan szlachcic Konrad. Czy służycie Bogu, mopankowie?

Tak jest, tak się nam zdaje przynajmniej.

Zapisz: że im się zdaje, że służą Bogu. Napisz „Bogu” w pierwszej linii, bo uchowaj Boże, aby Bóg nie stał wyżej takich hajdamaków8. Mopankowie, już jest tak dobrze, jak dowiedzione, że nic z was lepszego jak wierutne łotry, a wkrótce rzecz ta prawdopodobną się okaże. Co macie do powiedzenia na wasze usprawiedliwienie?

Co mamy do powiedzenia? Mamy do powiedzenia, że nie jesteśmy nimi wcale.

Nie lada ćwik9 z tego jegomości, prawdziwie; ale przyjdzie na niego kolej. Pójdź tu sam, mości panie, mam ci coś powiedzieć do ucha; mówię ci, iż ludzie myślą, że wierutne z was łotry.

A ja ci powtarzam, panie poruczniku, że nie jesteśmy nimi wcale!

Bardzo dobrze. Odstąp na stronę. Przez Boga żywego, to zmowa wyraźna. Czy zapisałeś, że nie są nimi wcale?

Panie poruczniku, złą wziąłeś drogę do indagacji; należy powołać straż, która ich oskarża.

Na uczciwość, to najkrótsza droga. Zawołać straż. Mości panowie, wzywam was w imieniu księcia, abyście ludzi tych oskarżyli.

Człowiek ten powiedział, panie poruczniku, że Don Juan, brat książęcy, jest łotrem.

Zapisz: książę Don Juan, łotr. Kto zaprzeczy, że to jasne jak dzień krzywoprzysięstwo nazywać łotrem brata książęcego?

Panie poruczniku...

Mopanku, milcz, jeśli łaska. Nie podoba mi się twoja mina, możesz mi wierzyć.

Co słyszałeś więcej?

Słyszałem, że dostał tysiąc dukatów od Don Juana, aby fałszywie oskarżyć panią Hero.

To wyraźny rozbój, jakiego jeszcze nigdy nie widziano.

To rozbój, na honor.

Co więcej?

Że hrabia Klaudio na jego zaręczenie postanowił zbezcześcić Hero w przytomności całego zgromadzenia i nie pojąć jej za żonę.

O łotrze! Skazany będziesz za to na wieczne zbawienie.

Co jeszcze?

Nic więcej.

A to jest więcej, niż możecie zaprzeczyć. Tej nocy książę Don Juan opuścił miasto ukradkiem; Hero w ten właśnie sposób była oskarżona, w ten właśnie sposób odrzucona, a z boleści nagle umarła. Panie poruczniku, każ tych ludzi związać i poprowadzić do Leonata, ja ich tymczasem poprzedzę, aby mu naszą indagację pokazać.

Dalej, okuć ich w dyby.

Precz stąd, kapcany10!

Boże nieśmiertelny, gdzie zakrystian? Niech zapisze, że książęcy urzędnik jest kapcan. Żwawo, w kij ich wsadzić. A ty, hultaju!

Precz mi! Co za osioł! Co za osioł!

Czy ty nie domyślasz się mojej godności? Czy ty nie domyślasz się mojego wieku? O, czemu go tu nie ma! Czemu go tu nie ma, żeby zapisał, żem osioł! Wy przynajmniej, mości panowie, nie zapomnijcie, żem osioł; choć rzecz niezapisana, pamiętajcie, żem osioł. Ty zaś, hultaju, pobożna z ciebie sztuka, jak ci tego dobrzy świadkowie dowiodą. Dzięki Bogu, nie jestem głupi; co większa, jestem urzędnik; co większa, jestem posesjonat11; co większa, jestem sztuka mięsa, jakiej w całej Mesynie nie znajdziesz, a prócz tego znam prawo, bądź spokojny; a prócz tego nie jestem bez grosza, bądź spokojny; choć poniosłem pewne straty, mam jeszcze dwa płaszcze i niemało pięknych rzeczy mam na mojej osobie. Wyprowadzić go! O, gdyby był zapisał, żem osioł!