Źródło i licencja tłumaczenia
III. Talia
Obywatele
Ale ojciec, jak krewko2 rozpoczął, tak ciągnął i dalej:
«Czego nie ma w człowieku, już tego nikt mu nie nada;
Wątpię też, czy się spełni serdeczne moje życzenie,
By prześcignął syn ojca; a czymże będzie rodzina,
Czym i cała społeczność, gdy nikt nie postara się o to,
Żeby, szanując co dawne, popierać i krzewić, co lepsze.
Wszak-ci człowiek nie grzyb, co tam, gdzie z gruntu wyrośnie,
Musi zmarnieć i zgnić, bez śladu swego istnienia.
Zaraz znać po domostwie, jakiego właściciel jest ducha,
A po miejskim porządku, czy zwierzchność grodu sprężysta.
Gdzie i mury, i wieże niszczeją, gdzie się po rowach
Kupy śmieci walają i błoto zalega ulice.
Gdzie popsuty jest bruk, a nikt o naprawie nie myśli,
Gdzie podwaliny przegniłe, a domy próżno czekają,
By właściciel je podparł: tam miasto źle jest rządzone.
Przykład dobry powinien iść zawsze z góry, bo łatwo
Ludzie się do niedbalstwa wdrażają i do nieładu,
Jako żebrak przywyka do swych obszarpanych łachmanów.
Otóż dlatego pragnąłem, by Herman wkrótce się udał
W podróż, żeby zobaczył przynajmniej Strasburg i Frankfurt,
I do Manheimu zawitał; albowiem kto ujrzy te grody
Wielkie i schludne, ten pewnie upiększyć kiedyś zapragnie
I rodzinne swe gniazdo, choć ono ubogie i małe.
Czyż cudzoziemcy nie chwalą w miasteczku naszym bram pięknych,
Odnowionej świątyni i wieży świeżo bielonej?
Czyż nie zwracają ich oczu wyborne bruki, kanały
Dobrze kryte i w wodę zasobne, aby od ognia
Pomoc była gotową? A wszak to wszystko zdziałano
Już po owym pożarze straszliwym. Ja sam zasiadałem
W radzie miejskiej sześć razy, i wdzięczni mi dotąd ziomkowie,
Żem gorliwie się krzątał około zaczętej roboty,
Podniecając ochotę i w innych radnych. Już nawet
Wkrótce ma się rozpocząć budowa nowej żwirówki,
Co połączy nas z głównym gościńcem. Ale się lękam,
Że nie wstąpią w te ślady synowie nasi: bo jedni
Myślą tylko o marnych błyskotkach i o zabawie,
Drudzy w domu bezczynnie gnuśnieją, siedząc za piecem.
Takim jest i nasz Herman, i pono3 takim zostanie».
«Zawsze, ojczulku kochany, dla syna zbyt jesteś surowy,
A to wcale niedobrze. Toć trudno nam wszystko przerobić
Według myśli; jak Bóg zarządził, tak przyjąć należy.
Chować dzieci poczciwie, a resztę zostawić czasowi;
Boć to ludziom natura przeróżne daje przymioty,
A każdemu z tym dobrze i każdy też po swojemu
Szuka szczęścia. Więc nie łaj4 tak srodze biednego Hermana:
Rządny5 z niego gospodarz, oszczędny i pracowity,
A i do rady nie będzie ostatnim. Tylko nie trzeba
Ciągłą naganą odbierać mu wiary w siebie i w przyszłość,
Jakoś ty dziś uczynił». I wnet pośpieszyła za synem,
By pocieszyć go słowem kojącym i radą serdeczną.
«Dziwneż bo te kobiety, we wszystkim podobne do dzieci!
Wiecznie chciałyby tylko głaskania, pieszczot i pochwał;
Ale tymczasem prastara to prawda i mądre przysłowie,
Że kto naprzód nie idzie, koniecznie cofać się musi».
«Zgoda na to, sąsiedzie. I ja też się zawsze starałem
Dążyć ku postępowi, gromadząc, co nowe a dobre.
Ale na co się zdało zabiegać i skrzętnie pracować,
Gdy na każdym się kroku obliczać przychodzi z kieszenią?
Człowiek kurczyć się musi, i choć zapragnie lepszego,
Nie dosięgnie go nigdy, bo środki jego za słabe,
A potrzeby wzrastają, i o to się wszystko rozbija.
Byłbym zrobił niejedno, lecz zawsze lękałem się kosztu
W takich czasach niepewnych. Już dawno mi się uśmiechał
Dom mój w modnej sukience, z szybami czystymi jak kryształ;
Lecz kto zdoła dorównać kupcowi, co ma i majątek,
I dokładnie zna drogi, jakimi do celu iść trzeba?
Patrzcie tylko, jak pysznie wygląda ta kamienica!
Jak tam rzeźba się biała odrzyna od tła zielonego!
Wielkie w oknach ma szyby i jak zwierciadła błyszczące,
Więc zupełnie zaćmiła przyległe gmachy na rynku:
A jednakże, po owym pożarze, dom mój z apteką
I gospoda pod Lwem trzymały prym6 przed innymi.
Tak i ogród mój słynął szeroko na okolicę;
Każdy się zatrzymywał i przez czerwone sztachety
Pstre karzełki podziwiał i inne posągi kamienne,
A gdym kawą uraczył przybysza w tej grocie wspaniałej,
Która teraz, niestety! już w gruzach legła i pyle,
To z rozkoszą spoglądał na barwy świetne, promienne
Różnowzorych muszelek i na szkarłatne korale.
Potem oko nęciły misterne znów malatury
W sali; na nich panowie i panie, w pięknym ogrodzie,
Koniuszczkami paluszków prześliczne kwiaty zrywają.
Dziś nie spojrzy nikt na to. Ja sam niechętnie tam chodzę.
Bo to teraz ma wszystko być inne i niby gustowne.
Jak mawiają; więc białe sztachety, a ławki drewniane,
Gładkie i niewytworne; złocenia i rzeźby wyklęte.
No, i jakbym się przecie nie wzdragał iść za postępem
I odnawiać niekiedy rupiecie: ale się lękam
Dotknąć tego, bo któż opłacić dziś zdoła robotę?
Ot, niedawno pragnąłem pozłocić świętego Michała7,
Co mi zdobi aptekę, i smoka pod jego stopami.
Lecz musiałem się wyrzec ochoty: zraziła mnie cena».
- Talia (mit. gr.) — muza komedii. [przypis edytorski] ↩
- krewko (daw.) — porywczo. [przypis edytorski] ↩
- pono (daw.) — podobno, tu: zapewne. [przypis edytorski] ↩
- łajać (daw.) — ostro krytykować. [przypis edytorski] ↩
- rządny (daw.) — umiejący gospodarować. [przypis edytorski] ↩
- prym — pierwszeństwo. [przypis edytorski] ↩
- pozłocić świętego Michała — walczący ze smokiem archanioł Michał często występował na szyldach niemieckich aptek. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Johann Wolfgang von Goethe
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Herman i Dorota · Okładka na podstawie: arrow, Robb North@Flickr, CC BY 2.0
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: CC-BY-2.0
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: cover
Herman i Dorota · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/goethe-herman-i-dorota/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Ludwik Jenike
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.