AKT CZWARTY

Znam cię i jestem ci znany: nazwisko twoje Adrian, jeśli się nie mylę.

W istocie tak mnie zowią, ale wasza osoba wyszła mi z pamięci.

Rzymianinem jestem, ale jak ty, służę przeciw Rzymowi; nie poznajeszże mnie teraz?

Nikanor? Wszakże tak?

Ten sam, do usług.

Większą miałeś brodę, kiedym cię widział po raz ostatni, ale mowa twoja uwydatnia rysy twojej twarzy: Cóż tam nowego w Rzymie? Mam polecenie od wolscyjskiego rządu dowiedzieć się, co się u was dzieje! Oszczędziłeś mi dzień drogi.

W Rzymie były niespokojności: lud powstał przeciwko senatorom, patrycjuszom i szlachcie.

Były? A więc się już skończyły? Rząd nasz nic nie wie o tym i czyni wielkie przygotowania do wojny, spodziewając się ich zejść w samym zapale rozruchu.

Gorączka już minęła, ale najmniejsza okazja może ją wzmóc na nowo, bo szlachta tak żywo wzięła do serca wygnanie poczciwego Koriolana, że bardzo myśli o odebraniu wszelkiej władz ludowi i skasowaniu na zawsze trybunów. Tli to tak, powiadam waszmości, i niewiele brakuje do gwałtownego wybuchu.

Koriolan wygnany?

Wygnany, bracie.

Mile przyjęty będziesz z tą wieścią, Nikanorze.

Pora wam jest przyjazna: słyszałem, że cudzą żonę najłatwiej uwieść wtedy, kiedy się z mężem poróżni. Wasz mężny Tullus Aufidiusz poradzi sobie w tej wojnie bez wielkiego trudu, skoro Rzymowi ubył taki jak Koriolan obrońca.

Nie zaśpi też pewnie sprawy. Poczytuję sobie za szczęście, żem się z waszmością tak przypadkowo zdybał; uwalniasz mnie od dalszych zachodów i stawiasz mnie w możności towarzyszenia ci.

Opowiem ci w ciągu drogi dziwne rzeczy o Rzymie; wszystkie się składają na waszą korzyść. Powiadasz więc, że macie armię w pogotowiu?

I to prawdziwie królewską. Już setnicy z centuriami swymi są zaciągnięci, żołd im z góry zapłacono, czekają tylko na rozkaz do pochodu.

Cieszę się, słysząc o takowej ich gotowości, i tuszę7, że moje przybycie tym mniej im pozwoli stać nieczynnie. Niechże się święci nasze spotkanie; serdeczniem rad z towarzystwa waszmości.

Uprzedzasz mnie waszmość; dla mnie to radość, że mu mogę służyć.

Idźmy teraz razem.

Wina, wina, wina! Cóż to za usługa, czy nasi ludzie posnęli?

Gdzie Kotus? Pan go woła. Kotusie!

Czego chcesz, przyjacielu? Skąd jesteś? Nie ma tu miejsca dla ciebie, proszę cię, wyjdź za drzwi.

Skąd waść? Czy odźwierny ma oczy z tyłu, że wpuszcza takie figury? Wynoś się, skąd przyszedłeś.

Precz!

Precz? Ty sam precz!

Jesteś naprzykrzony.

Jaki mi zuch! Zaraz ci lepiej rzecz przełożę.

Co to za człowiek?

Oryginał, jakiego nie widziałem, nie mogę się go pozbyć z domu; poproś no tu naszego pana.

Po coś tu przyszedł, człowieku? Radzę ci, nie zawadzaj tu dłużej.

Któż waść jesteś?

Szlachcic.

Podupadły, widać.

W istocie, podupadły.

Proszę cię, mój podupadły szlachcicu, obierz sobie inne stanowisko; tu nie ma miejsca dla waszmości, wynoś się, pókiś cały!

Precz, drabie! pilnuj twego obowiązku i idź się napaść szczątkami biesiady.

Cóż to? Nie chcesz? Idź no, kamracie, donieś panu, jakiego tu ma gościa.

Zaraz to zrobię.

Gdzie mieszkasz?

Pod stropem.

Jakim?

Niebieskim.

Pod stropem niebieskim?

Wzdyć tak.

Gdzież jest ten strop?

W mieście wron i kawek.

W mieście wron i kawek? Patrzcie, co to za osioł! To mieszkasz i z gawronami?

Nie, nie jestem przecie sługą twego pana.

Mojego pana śmiesz zaczepiać?

Gdzie jest ten człowiek?

Tu, panie: byłbym go wypchnął jak psa, gdybym się nie był obawiał harmideru narobić w pobliskości panów.

Szczególne się rzeczy dzieją.

Świerzbiało mnie coś, żeby go poczęstować lagą, a jednak coś mi szeptało, że jego ubiór fałszywie mówi o jego osobie.

Cóż to on ma za rękę! Zakręcił mną w dwóch palcach jak ten, co frygę17 puszcza.

Wyczytałem mu ja z oczu, że w nim jest coś; miał on widocznie w twarzy coś takiego — nie wiem, jakby to powiedzieć.

W istocie, miał coś takiego, jak gdyby — niech mnie kaci porwą, jeżelim zaraz nie pomyślał — że w nim jest coś więcej, niż myślałem.

Dalipan18, i ja to samo; po prostu mówiąc, nie ma na świecie równego mu człowieka.

I ja tak sądzę, ani większego żołnierza, chyba tylko jeden.

Kto, nasz pan?

Ani mowy o tym.

On wart sześciu takich.

Ejże, chyba nie tyle, ale że większy żołnierz, to pewna19.

Prawdę powiedziawszy, nie wysłowię, jakby to można wyrazić, jednakże nasz wódz jedyny jest do obrony miasta.

Ba, i do szturmu.

O mazgaje, o niedołęgi, wiecie, co wam powiem?

Co, co, co? Co takiego? Mów.

Nie chciałbym być Rzymianinem za nic w świecie, na jedno by mi wyszło być zbrodniarzem, co go na śmierć wiodą.

Dlaczegóż to? Dlaczego?

Dlaczego? A toć to jest ten, co tyle razy na kwaśne jabłko zbił naszego wodza — Kajus Marcjusz.

Na kwaśne jabłko naszego wodza?

Co tam kwaśne jabłko, ale że go nieraz pobił, to pewna.

Dajcie pokój, jesteśmy zgodni kamraci i dobrzy przyjaciele, stał on mu zawsze kością w gardle, sam to słyszałem z jego ust.

Prawdę mówiąc, dał on mu się nieraz we znaki. Pod Koriolami, na przykład, popłatał go i pokiereszował jak pieczeń.

Gdyby miał ludożerczą naturę, byłby go był upiekł i pożarł.

Cóż nam więcej powiesz?

Na rękach go tam noszą, jak gdyby był rodzonym synem i dziedzicem Marsa; sadowią go na najpierwszym miejscu przy sobie; senatorowie za lada słowem uniżają przed nim łysiny; sam nas wódz nadskakuje mu jak gach20 w zalotach, błogosławi go ręką i z wytrzeszczonym białkiem stoi na czatach jego słów. Ale esencją moich nowin jest to, że nasz wódz rozpadł się na dwie części i że jest tylko połową tego, czym był wczoraj, bo tamten zabrał drugą połowę na prośby i za zgodą całej kompanii. Powiada, że pójdzie natrzeć uszu tym, co bram Rzymu strzegą, że wszystko skosi przed sobą i wolną sobie utoruje drogę.

Bardzo on do tego podobny. Nie wyobrażam sobie człowieka, któremu by bardziej coś takiego z oczu patrzało. Jak powiedział, tak zrobi.

Nie ma kwestii, że zrobi; bo trzeba wam wiedzieć, moi panowie, że tyluż ma przyjaciół, co i nieprzyjaciół, tylko że owi przyjaciele, mówiąc między nami, nie śmią, widzicie, pokazać się, że tak powiem, jego przyjaciółmi, dopóki jest dyskredowany21.

Dyskredowany! Co to znaczy?

Ale skoro zobaczą, że mu się grzebień podniósł i że mu krew nie skrzepła, powyłażą z kryjówek jak króliki po deszczu i skakać zaczną wkoło niego.

Rychłoż rozpocznie działanie?

Jutro, dziś, teraz, zaraz. Usłyszycie kotły dziś jeszcze po południu, będzie to niejako na wety22; nie otrą ust, a już hasło zabrzmi.

Tak więc świat znowu się rozrucha. Pokój na to jest tylko, żeby żelazo rdzewiało, żeby się krawcy mnożyli i fabrykanci rymów.

Bodaj to wojna, i ja mówię; ona a pokój to tak jak dzień i noc, rześko na niej, ruchawo, głośno i swobodnie. A pokój to prawdziwy letarg, paraliż: ckliwy, głuchy, ospały, nieczuły, i więcej płodzi bękartów, niż wojna zabija ludzi.

Tak, tak, i jeżeli wojna pod pewnym względem może się zwać gwałcicielem, to niezaprzeczenie pokój śmiało można nazwać przyprawiaczem rogów.

I przyprawiaczem ludzi o to, że jedni drugich nienawidzą.

Racja zaś w tym, że wtedy mniej potrzebują jedni drugich. Niech więc żyje wojna! Kładę mieszek w zakład, że wkrótce Rzymianie tak będą tani jak Wolskowie! Wstają od stołu, wstają od stołu!

Śpieszmy, śpieszmy, śpieszmy!

I ja także.

I ja także, i prawdę mówiąc, wielu z nas tak samo mówiło. Cokolwiek zrobiliśmy, zrobiliśmy w najlepszej myśli; i chociażeśmy dobrowolnie zgodzili się, żeby go wygnać, stało się to jednak mimo woli naszej.

Niech się bogowie nad nami zmiłują! Chodźcie, bracia, wracajmy do domów. Ja zawsze mówiłem, żeśmy nie mieli racji go wypędzać.

Wszyscyśmy to mówili. Cóż robić! Wracajmy do domów.