AKT I

Czy tylko pewnie5? Bo to czasem...

Nie śmiałbym przecie zwodzić pana Majora. Niech zaraz zginę, jeślim nie widział na własne oczy kozła i dwóch saren. Wszystkie trzy wyszły razem do bydła, w ciemną dolinę, jak ten kąt, ta struga... Oto jak ta wielka łoza6, gdzie ksiądz Kapelan prześlepił7 zająca... Aż tu obces8 kundys9 jeden i drugi: „Huf, huf!”. Ech, panie! Jak nie pójdą sarny moje! Strach, aż się ziemia trzęsła! Przez Garb, Wielką Banię, ponad Bartkowy potok...

Ho, ho, ho! Sarny dotychczas na drugim końcu świata.

Zlękły bo się fur idących gościńcem i hajże10 łąkami nazad w jasieninę11.

Dalej panowie! I na urlopie nie dam wam próżnować.

Zaraz, zaraz.

Ja dogonię.

Zawołaj Grzesia.

Wygram, jeśli wieżę cofnę.

Wątpię.

Załóż się.

Dobrze.

Nikt tu nam nie ruszy, za powrotem14 przekonam i talarka schowam.

Tylem razy, mój Grzesiu, już cię o to prosił, abyś kładł wszystko na swoim miejscu. Po co tu na mapach lulkę zostawiasz? Tam w szafce ma swój numer. Nienawidzę nieporządku. Oddaje lulkę i zdmuchuje mapę.. Otóż, otóż, nie mówiłem? Plama... I ta baszta... À propos15, a klucznica16?

Kłusem wywieziona.

Bogu dzięki.

Ostatnia więc białogłowa17 usunięta z naszego domu. Będzie raz przecie cicho i spokojnie.

Okropnie gadała.

Bo stara, bo stara.

O ho, ho, panie Poruczniku, wiem, na co pan zakrawasz18, ale nic z tego. Wolę huk moździerzy niż kobiece świergotanie. Nic z tego. I pokażę, że i żołnierz potrafi domem rządzić bez kobiety.

Piękny rząd!

Dobry, dobry.

Wyśmienity.

Wyśmienity.

Czy zawszeście go panowie wyśmienitym znajdowali? Czy zawsze przykre było kobiece świergotanie?

Chodźmy na polowanie.

Goście jadą!

Któryś z kolegów.

Gdzie tam! Kilka pojazdów! Największa parada19.

Dla Boga! Landara20.

I kocz21.

I bryka22.

Ach! Damy!

Damy!

Jedna, dwie, trzy...

Trzy!

Cztery, pięć...

Pięć!

Pięć!

Jeszcze jedna...

Sześć!

Jeszcze jedna.

Siedem! Siedem!

Siedem!

Co widzę!

Cóż to za baby! Co za gmachy! Co za graty!

Ach, to siostry moje.

Przepraszam cię...

Nie masz za co, znam ja je dobrze. Chodzi po pokoju coraz prędzej. Siostry, damy, przyjąć je wypada... Grzesiu, mundur! Mój mundur, Grzesiu! Czy diabli nadali... Grzesiu, mundur! Grzegorz z mundurem chodzi za nim. Rad im być muszę... Mój mundur, Grzesiu! Mój mundur! Cieszyć się trzeba czy diabli nadali!

Niech pan mundur włoży.

Jak się masz, panie bracie? Do Józi. Ostrożnie, gawronie! Nie upuść szczeniąt.

Witam, witam.

Czegóż trzymasz? Połóż!

Jakże się miewasz?

Czemuż nie na stole? Jakież to głupie dziewczę!

Wieki już, braciszku, jakeśmy się widzieli.

Postawże klatki, czego będziesz stała?

Witam, witam.

Gdzie, gdzie, gdzie! Ślepa! Cóż to, stołu nie masz?

Mapy.

Pst!

Nie rusz; a harap25! A fe! A zasię26!

Zasię! Zasię, bo zemdleję. Rembo za nią wchodzi, trzymając kota nad głową, którego we drzwiach Orgonowa odbiera. Biedny Filunio! Moja duszka droga! Jak się trzęsie! Biedny Filunio! Jak też możesz, panie bracie, trzymać takie obrzydłe psiska? Jakimiś kajdankami podcięły mi nogi i tylko co nie rozdarły lubego Filunia.

To na sforze27 Zagraj z Pisklą jak kota zwietrzyły, hajże po kocie! Obces na jejmość! A Grzmocisz i Popraw...

Fi, co za nazwiska! Przebrzydłe kundysy... Ledwie dyszę... Całam w pocie.

Witam, witam panie siostry w moim domu i bardzo przepraszam kota za niegościnność Piskli i niecnoty Zagraja.

Patrz, panie bracie, moja córka. Zofia się zbliża i kłania. Owa Zosiunia mała... Ani byś ją poznał pewnie... Wyrosła, wyładniała, nieprawdaż? Za jej wychowanie nie powstydzę się także. W pierwszej stolicy świata mogłaby bezpiecznie rozmawiać i to nie jednym językiem.

Nie jednym! Okropnie!

Miała i guwernantkę, madame28 znakomitą, i na wyższych naukach w mieście pół roku strawiła.

Talenta gdy rozwinie...

Ach, Anielko luba, co też nie wygadujesz! Już je rozwinęła. Czyliż nie śpiewa całego Rossiniego29 tak, że każdy słuchać musi? Czyż nie tańcuje tak, że nigdy taktu nie chybi? Czyż nie maluje tak, że jej kwiatek wszystkich zwodził i że pan sędzia, chcąc powąchać, nosem go zmazał?

To pan referendarz30.

Ależ pan sędzia, mój aniołku!

Cicho, cicho Dyndalsiu. Nie trzeba jej w oczy chwalić, ona sama pokaże, co umie.

Jakże ci się podoba?

Coż to za pytanie!

Nie dasz mi mówić, kochana siostruniu.

Bo mówisz bez sensu, moja duszko.

Cicho, cicho siostruniu. Do Majora. Któż są ci panowie?

Rotmistrz Sławomir. W szkołach jeszcze przyjaźń nas złączyła. Razem wdzieliśmy mundur, razem go nosili i razem może w jednej złożym go mogile. Nasz poczciwy Kapelan, także dawny towarzysz, prawdziwy przyjaciel ludzi — wiele robi, mało mówi, naśladować go należy. To mój Edmund, już wam po części znany z mojego listu. W jednej nieszczęsnej utarczce, kiedy każdy o sobie tylko myślał, a ja raniony pod ubitym leżałem koniem, on mnie szukał, postrzegł, zebrał kilku walecznych, natarł na nieprzyjaciół i osłonił własnymi piersiami. Cofał się, nacierał, znowu się cofał i znowu nacierał, aż póki naszych wzrastająca liczba zwycięstwa nam nie wróciła. Tam to mnie, mnie broniąc, odebrał tę kresę31 przez skronie, która więcej warta niż dziesięć wieńców.

Ach, to pięknie być odważnym!

Dobrze, dość tego, teraz do interesu. Chcę pomówić z tobą, panie bracie, zatem pozwolą panowie...

W jednym zwięzłym słowie wszystko ci opowiem. Nie lubię niepotrzebnej przemowy, bo kto ma rozum, ławo pojmie i zrozumie, gdy mu jasno rzecz przełożę32. Zatem bez przemowy; lepiej w krótkości powiedzieć, o co chodzi, a potem dać przyczyny i dowody. Nareszcie, takem mocno oczytana, tylem żyła w wielkim świecie, tyle mam roztropności i przenikliwości, że się w zdaniu nigdy nie mylę i chyba szalona głowa sprzeciwić mi się może. Przystępując więc do rzeczy, powiem, że powziąwszy wiadomość, żeś na urlopie i żeś do wsi swojej przyjechał, zaraz zgadłam, że wojskową służbą znudzony, chcesz ją porzucić i na wsi osiąść. Myśl chwalebna, ale do tego potrzeba...

Pozwól, kochana siostruniu, niech ci przerwę. Gdy się kogo chce przekonać, nie zawsze najkrótsza mowa najlepszą mową bywa. Trzeba najprzód33 dać przyczyny, co do czego nas nakłania, potem rzecz wyłuszczyć, a na końcu dać dowody na poparcie swego zdania. Lecz nim do zamiaru przystąpię, wypada uczynić rzut oka na poprzednicze34 zdarzenia i obecne położenie. A że to rzecz wielkiej wagi, na rozdziały ją podzielę, w których panu bratu dowiodę Licząc na palcach., że dotychczas źle miał w głowie, że ponosi wielkie straty, że wojskowość nic niewarta, że na wsi osiąść rzecz najlepsza, że rozumnie radzę...

Lepiej, duszko moja, napisz dzieło o tym, a teraz pozwól, niech najprostszą drogą zbliżę się do celu.

Gadajcie, o! Gadajcie, gdy tak bardzo gadać lubicie. Gadajcie, bardzo proszę. Ja nic nie powiem, ja nic nie wiem. Ja nic nie umiem. Gadajcie, łaskę mi zrobicie.

O, i owszem, ja będę milczała. Niech kochana siostra rozprawia, gdy jej tak przykra chwila milczenia. Albo ją może wyręczy wymowna Anielka.

Ach, gdzieżbym ja się śmiała porównać w wymowie z kochanymi siostrzyczkami. Słuchać będę rozdziałów lub drugiej przemowy bez przemowy.

Proszę mówić, bardzo proszę.

Bez ceremonii, bardzo proszę.

Mówcie, mówcie, bardzo proszę.

Bardzo proszę.

Nie przeszkadzam.

Zostawiam.

Odchodzę.

Mówcie, mówcie, proszę, bardzo proszę...

Cóż tam słychać?

Zaprzęgać nie każą?

Jakimże rozkazem zaszczyciły nas damy?

Ra ra ra ra ra ra, rozumiecie?

Któż to zrozumie?

I ja nie zrozumiałem, w uszach mi tylko dzwoni.

Jednak...

Nic nie wiem.

Przecie...

Nic, nic u kata! Gdy jedna mówi, druga jej zazdrości, jedna od drugiej mędrszą się mniema. Tak, chociaż wszystko zawsze w jednym słowie, gadaninie końca nie ma, a o co rzecz idzie, mądry, kto zgadnie. Jednak, czy się dowiemy czy nie, wypada przyjąć je godnie. Połączmy nasze starania. Nieszczęście tylko, że nikogo nie mamy takiego w domu, co by umiał damy przyjąć.

Aha: źle, kobiet nie ma.

Nie ma gderać komu.

Szkoda w samej rzeczy, żeśmy się ostatniej pozbyli.

Hej! Grzesiu! Rembo! Zaraz wszystko będzie.

Niech Kutasiński na łysego wsiądzie i dalej w pogoń za klucznicą. A jak ją dojdzie, niech baba nie trzepie, nie rozprawia i czym prędzej na łysego wsiada.

Nie uchodzi, nie uchodzi.

I niech tęgim kłusem wraca.

Ale nie uchodzi.

Ale czemu? Czyż nie kłusują nasze markietanki35? Do Remba. Zresztą jak zechce, niech zrobi. Byle mi Patrząc na zegarek. na jedenastą klucznicę przystawił. Marsz! Jedno już jest.

Wszystko to jeszcze fraszka, ale obiad, obiad to sęk. Bo nie zwódźmy się umiejętnością Kordesza. Słynie on wprawdzie w obozie jako najlepszy kucharz, ale cóż umie dobrze zrobić, mówiąc między nami: huzarską pieczeń i pieczeń huzarską.

Nie uchodzi, nie uchodzi.

Dla dam innych przysmaczków, innych łakoci potrzeba. Trzeba jakiejś na stół ozdoby, coś pięknego, coś lekkiego.

Wiem, wiem, czego trzeba. Wszystko to Grześ zrobi. Bywał po różnych miastach, po różnych dworach, widział różne kuchnie. Grześ, Grześ zrobi ciasta.

Ale...

A ty, mój Edmundzie, zatrudnisz się, z łaski swojej, szykiem36 potraw. Bo to, słyszę, teraz rzecz wielkiej wagi: czy ryba po mięsie czy mięso po rybie. A Grześ, chłopak nie w ciemię bity, zrobi, choć czego nie umie.

Ale...

Ale zrobisz ciasta.

Ale ja, panie Majorze, dalibóg nie umiem.

Zrobisz; ja każę i basta. Jest więc i drugie. Dobrze nam się wiedzie.

Trzeba by jeszcze przy stole jakiej rozrywki damom.

Muzyczki? Co mówicie?

Zapewne, czego by trzeba! Ale skąd?

Skąd? Grześ i Rembo trąbią doskonale.

Nie uchodzi, nie uchodzi.

O, daj no pokój, Kapelanie. Wszystko nie uchodzi.

Ale zmiłuj się, Majorze, wszystkie do jednej wystraszysz z własnego domu.

Czym, czym u diabła? Nie trąbią że walca doskonale? Niech im tylko czasem Kapelan w takt głową kiwnie, a zobaczycie, jak wytrąbią gładko. Ale co za myśl nagle mi przychodzi! Wybornie, przedziwnie! Ty, ty, Rotmistrzu, musisz się tym zająć. Każ postawić pod oknami jadalnego pokoju... Postawić... Wiesz co? Zgadnij! Moździerzyk nabity... Jak krzykną: „Wiwat damy!”, rym z moździerza!

O, na honor, nie uchodzi.

To żadnym sposobem być nie może. To nie z żołnierzami sprawa.

Ale już proszę...

Uważ37 przecie, że to kobiety.

Jest i kaznodzieja! Brawo, brawo, kobiety... Nie wiedziałem. Co to u diabła, że ci panowie młodzi myślą, że starzy nigdy młodymi nie byli. Jak wy teraz żyjecie, myśmy żyli dawniej... A może i lepiej, i tężej, kiedy o to chodzi. Proszę! Hm! Oni tylko wiedzą, jak się z damami obchodzić. I jam całe życie nie rąbał38, i jam się bawił z damami i zawszem dogodził! Zatem gadaj nie gadaj, ja z moździerza wystrzelę.

Można bezpiecznie, bo choć się trochę popłoszą, to zapewne z przestrachu złych skutków nie będzie!

Tak jest, złych skutków nie będzie!

A zabawić trzeba.

A zabawić trzeba. Do Grzegorza. Moździerz pod oknem postawić. Marsz! Ale, ale, proszę cię, mój Grzesiu, jak będziesz trąbił, nie dmij też tak mocno, zwłaszcza w drugiej części. Na tej odbitej nucie zawsze tak ci w trąbie wrzaśnie, że aż słuchać niemiło. Lekko... A patrzeć na Kapelana.

Moja pani się kłania Dygając. i prosi pana do siebie.

Kogo? Porucznika?

Nie, pana Majora.

Czemuż na niego patrzysz, kiedy mówisz do mnie? Po krókim milczeniu. Idź, powiedz twojej pani, że wieczorem służyć jej będę moimi uszami. Tylko proszę, abyśmy sam na sam byli. Teraz nie mam czasu.

Na co odwlekać? Wcześniej, później trochę, zawsze cię to czeka.

Ach, mój kochany, dobrze i dzień cały.

Ale taką rzeczą39 ich odjazd nieprędko nastąpi.

Prawda i to. Odbyć potrzeba tę nieszczęsną rozmowę. Ach, wy sobie nie wystawiacie40, co to za rzecz straszna.

Moja pani teraz, nie wieczorem, chce mówić z panem i zaraz tu przyjdzie.

Twoja pani, jak widzę, nie lubi powtarzać rozkazów.

O, i bardzo nie lubi!

Dla nas tu, widzę, dzisiaj miejsca nie ma. Chodźmy przejść się trochę albo jedźmy konno...

Nie zostawiajcie że mnie samego! Idźcie do ogrodu, bądźcie w odwodzie.

Jesteśmy sami.

Tak, jesteśmy sami.

W czterech słowach rzecz skończę.

Tego mi trzeba.

Sama mówić będę.

Tak, sama jedna.

Usiądźmy. Siadają. Z początku zaczynając...

A od końca nie można by zacząć?

Cóż to za myśl dzika.

Bardzo roztropna, bo pamiętam, com się dowiedział z przeszłej rozmowy, i jeśli teraz podobnie...

Jakim ty się, braciszku, z wiekiem gadułą zrobiłeś.

Milczę.

Do słowa przyjść nie mogę.

Słucham.

Ponieważ chcesz służbę porzucić...

Ale ja nie chcę służby porzucać.

Na co to kryć?

Szczerze mówię.

Na wsi chcesz osiąść.

Ani myślę.

Tylko nie sprzeczaj się ze mną, bo nigdy nie skończę.

Słucham więc.

Bardzo robisz rozumnie, ale trzeba... Trzeba, trzeba, krótko mówiąc, abyś się ożenił.

Czyś waćpani szalona?

Grzecznie, nie ma co mówić.

Chciałem powiedzieć: „Chyba byłbym szalony!”.

Dlaczego?

Spojrzyj na mnie, a masz odpowiedź. Mnie, w tym wieku, brać młodą żonę? Co za myśl! Co za myśl! Nigdy małżeństwa nie byłem przyjacielem, a tym bardziej teraz. W obozie posiwiały, szabla i koń to moje były kochanki. A jeślim czasem pokochał, to po huzarsku: póki dobrze, póty miłość. I ja teraz mam się w amory43 wdawać? Byłbym szalony, a jeszcze szaleńsza ta, co by się za mnie wybrała44.

Ja więc dziś mówić nie będę.

Gadaj sobie waćpani na wszystkie cztery wiatry, gadaj do sądnego dnia, ale nie o moim ożenieniu.

Chwilę tylko cierpliwości; ożenienie ożenieniu nierówne.

Zawsze diabła warte.

Nie wiesz, kogo ci za żonę przeznaczam.

Nie ciekawym.

Moją Zosię.

To dziecię?

Ma lat osiemnaście.

A ja pięćdziesiąt sześć; cztery lata starszy od waćpani.

Bez rachuby, bardzo proszę.

Nawet podobno waćpani pięćdziesiąty trzeci.

Same, widzę, obelgi odnoszę45 za moje dobre chęci.

Za dobre chęci dziękuję, a układu nie przyjmuję.

Zastanów się tylko, uparty Majorze. Dziewczyna na wsi bogobojnie wychowana, cały swój los zawdzięczać ci będzie. Będzie kochała, szanowała, więcej jak ojca niż męża. A ty, otoczony dziećmi...

Trudno, trudno.

Będziesz błogosławił chwilę, w której zostałeś powolny46 moim zamiarom. Nie gardź, proszę cię, szczęściem, które ci się zdarza.

Szczęściem nie gardzę, ale szczęścia nie widzę: zatruć czyją młodość dolegliwościami wieku starego i wystawić się na pośmiewisko całego pułku huzarów.

Co za troska! Niech no się trafi któremukolwiek z tego całego pułku huzarów młoda, ładna, dobra dziewczyna, a zobaczysz, że co innego drugiemu radzić, a co innego samemu działać. Dlatego proszę pana brata zaprzestać wszelkich narad z tym swoim Rotmistrzem, z tym swoim Kapelanem i z tym swoim wysmukłym Porucznisiem. Każdy odradzać ci będzie, a sam, gdyby mógł, ożeniłby się trzy razy. Namyśl się więc, ale sam, bardzo proszę.

Krótkie namyślenie, bardzo krótkie. Mam rozum, Bogu dzięki. Woła przez okno. Chodźcie no, koledzy! Powiem im, czemu nie mam powiedzieć? Będą się śmieli wraz ze mną. Mnie się żenić? Mnie! Dreszcz mnie przechodzi. Młoda żona! Ha, ha, ha, piękną zacząłbym kampanię.

Siadajcie Siadają wkoło stołu. Dowiedziałem się nareszcie o co chodzi. Fraszka! Co powiecie... Chcą mnie ożenić.

Ożenić?

Tylko ożenić.

Z kim?

Z Zosią, moją siostrzenicą.

Nie uchodzi, nie uchodzi.

Co słyszę! Do Majora. A Major?

I możesz się pytać.

Nie chce oczywiście.

Chybabym oszalał.

Brawo.

Ale miarkuję47, że moje panie siostry nie tak łatwo odstąpią od zamiaru.

Przymusić, nie przymuszą.

Zapewne. Ale chciałbym jak najmniej o tym słyszeć.

Niech gadają, a my nie słuchajmy.

Nie sposób nie słuchać.

Uprzykrzy im się nareszcie.

Co? Gadanie? Żartujesz, panie kolego.

Trzeba to rozważyć.

Bylem się nie żenił.

Nie uchodzi.

I ja tak myślę.

I ja także. Ale cóż Zosia na to?

Jeszcze nie wiem.

Moje więc zdanie...

Cóż to? Rada wojenna.

Rotmistrzu, powiedz, proszę, że to być nie może.

Kapelanie, powiedz jej, co myślisz.

Nie uchodzi, niech Major mówi.

Powiedz, że nie chcesz.

Uradziliśmy...

Pewnie nic dobrego. Milczenie. Biorąc na stronę Majora. Zostańmy się sami.

Dziękuję, tego nie potrzeba.

Panowie pozwolą... Kłania się, oficerowie odchodzą. No Majorze, teraz możesz z Zosią...

Ależ, pani siostro...

Zostawiam was sam na sam.

Ale... Zatrzymaj się... Później...

Trzeba skończyć. Zosiu, słuchaj...

Pozwól... Zaraz... Krew z nosa...

Ale wrócisz?

Wrócę, wrócę.

Proszę sobie z głowy wybić wszystkie romanse, jakieś tylko kiedykolwiek słyszała albo może przypadkiem i czytała. Dla losu, nie dla miłości idzie się za mąż. Twój wuj jest człowiek uczciwy, ma dobrą wieś, która pewnie w inne wpadnie ręce, jeśli się z tobą nie ożeni.

Ależ, kochana matko, mam nadto dobre o nim mniemanie, abym mogła myśleć, że mnie zechce mimo mojej woli.

Jak to: „mimo woli”? Czyż masz waćpanna inną jak matki wolę?

Wypełnić ją mogę, ale mieć tę samą trudno sercu rozkazać.

Tylko nic o sercu.

Nareszcie, może on nie zechce dla siebie samego.

Zechce, jak ty zechcesz. Znam go dobrze, nieraz mi już ustąpił dlatego tylko, aby się nie sprzeczać.

Dlaczegoż, kochana matko, koniecznie pragniesz tego małżeństwa?

Dla twojego szczęścia.

Ale jeśli to będzie moim nieszczęściem?

Nadtoś jeszcze młoda, byś to nadal48 rozpoznać mogła. Matka za córkę stanowić powinna.

Jestem jednak w stanie poznać, że jego wiek z moim wcale niestosowny.

Jak się ząbki przecierają! Kto by się spodziewał... Wiek niestosowny! Młodzik jaki, trzpiot, byłby waćpannie dogodniejszy?

Ten, co by mi się podobał, byłby najdogodniejszy.

Dość tego... Więcej ani słowa... Nie pójdziesz za Majora, to wiesz, co cię czeka.

Ach, kochana matko, cóż ja ci przewiniłam.

Słuchaj, Zosiu, ja cię kocham, szczerze twego szczęścia pragnę. Nie bądź więc dzieckiem, nie opuszczaj losu, który ci się zdarza. Mój brat jest charakteru łagodnego, ulegającego, żona z nim zrobi, co zechce. Tylko nie trzeba tracić odwagi, jeśli zrazu znajdą się trudności. Każdy mąż z początku o tym tylko myśli, aby nie dać się zawojować. Sroży się, puszy, rozkazuje, wszystko na swoim postawić musi, pan, pan samowładny, pierwszych tygodni. Ale tylko cierpliwości, tylko cierpliwości. Zmorduje go, sprzykrzy mu się ciągła walka i ciągła straż siebie samego. A żona rozumna co sobie raz ułoży, nigdy odstąpić nie powinna. I jedną zawsze drogą, krok po kroku stawiając, powoli, powoli, ale niechybnie dojdzie do celu, a tym jest: być panią w domu Z pokorą, a pana uznawać. Zostawiam cię; bądź rozsądna, bądź posłuszna matce, a dobrze wyjdziesz. Major tu zaraz będzie, staraj mu się podobać Głaszcząc ją pod brodą i pamiętaj, że na tym twoim zamęściu polega szczęście twojej matki.

Myślę, myślę i pewnie nic dobrego nie wymyślę. Matce oprzeć się trudno; szczęścia wyrzec się trzeba. Ach, Edmundzie! Edmundzie! Nic nie będzie z naszej miłości.

Skądże ta smutna wróżba?

Dobrze, żeś nadszedł. Radź czym prędzej... Zmiłuj się... Radź, co robić, bo zginiemy oboje.

Zginiemy? A to dlaczego?

Czyż nie wiesz, że jest wolą mojej matki, abym poszła za Majora?

I cóż stąd?

Edmundzie, cóż to za pytanie? Miałożby twoje oświadczenie przed chwilą nie być szczere? Miałożby mnie zawieść serce moje?

Ani jedno, ani drugie. Matka chce wydać cię za Majora, a ja właśnie z jego oświadczeniem przychodzę, że bardzo cię kocha i właśnie dlatego, że kocha, żenić się z tobą nie myśli i nie chce.

To jeszcze nie koniec.

Droga Zofio! Miejmy nadzieję, chciejmy ją mieć. Od chwili jak cię tu zoczyłem49, jakieś niewymowne przeczucie szczęścia duszę moją napełnia. Ciebie tu spotykam, ciebie, którą od tak dawna na próżno szukałem.

I mego ojca wszystkie starania były daremne. Nie mógł się nawet dowiedzieć, z którego pułku byli żołnierze, na których czele wyrwałeś go śmierci, a mnie najokropniejszemu nieszczęściu. W ostatniej życia godzinie wspominał cię z wdzięcznością i mnie ją przekazał w jedynej spuściźnie.

Więcej niż wdzięczność, zyskałem miłość twoją.

Najszczerszą i najświętszą, bo uprawnioną ostatnią wolą ojca.

Innych praw nie roszczę.

A mogęż zapomnieć...

Kochana Zofio! Wierz mi... Moja czynność wychodzącym z niebezpieczeństwa zdała się dziełem anioła. Ale, w rzeczy, ledwie warto ją wspomnieć. Żałowałem tylko, że zbliżający się nieprzyjaciel nie dozwolił mi zabezpieczyć dalszej waszej podróży i że w tym zamieszaniu żadnej a żadnej, nawet o waszym nazwisku, nie powziąłem wiadomości.

Mój ojciec w podróży został przymuszony nagłą słabością zatrzymać się dni kilka w domku jednego leśniczego. W trzy dni po przechodzie50 naszego wojska stanęło we wsi kilkuset różnej broni żołnierzy. Rabunek zaczął się wkrótce i do tego stopnia doszedł wściekłości, że podpalano domy bez żadnej przyczyny. Odciągnięta od ojca, widziałam już zajmujący się dach, gdy głos twój słuch mój uderzył. Zdało mi się zaraz wtenczas, że słyszę głos znajomy. I potem, ile razy cię wspominałam, zawsze jak dawną znajomość. Serce moje twoim było, nim się jeszcze zbliżyłeś do niego.

Jak ja, tak i każdy oficer byłby cię ojcu powrócił i kazał pożar ugasić. Szczęście więc tylko moje, że mnie się to trafiło. Patrz, Zofio, wstążka, którą upuściłaś. Od tego czasu nie zeszła z serca mego; nie wiedząc gdzie, kto jesteś, jej wierny byłem.

Z osobna, widzę, Bóg przyjął przysięgi nasze. Ale, Edmundzie, moja matka nic o tym nie wie. Nieszczęściem rodzice moi nie żyli z sobą od lat dziesięciu i dość byłoby powiedzieć, że to było wolą męża, aby ją nieprzebłaganą na zawsze uczynić.

Nic więc jej jeszcze o tym nie mówmy.

Zwierz się Majorowi, wezwijmy jego pomocy.

Mógłbym ufać jego pomocy, gdyby tylko nie w tej mierze51. Jest niezwyciężonym nieprzyjacielem małżeństwa i choćby mi nie przeszkadzał, straciłbym pewnie jego przyjaźń, może i szacunek.

Nieszczęsne uprzedzenia!

Z drugiej strony jestem pewny, że moim rywalem nie będzie. Raz, że się mniej boi całego szwadronu52 nieprzyjacielskiego niż jednej żony. A po wtóre, że nadto szlachetnie myśli, aby chciał być sprawcą czyjegokolwiek nieszczęścia.

Ale wiedz jeszcze o tym, że jeżeli nie pójdę za niego, Smętosz, obrzydły człowiek, głupi, brudny, stary lichwiarz, moją rękę ma otrzymać.

Czy podobne, aby matka...

Podług niej, majątek szczęściem, a do tego, mówiąc między nami, jest trochę uparta.

To źle, bardzo źle.

Jednak kochających, mówią, Bóg nie opuszcza. Może matka zmiękczy się prośbami naszymi.

Nie, na niepewne losu nie stawiajmy.

Cóż robić?

Przykra rzecz udawać, zwłaszcza z przyjaciółmi. Ale ich uprzedzenia, często nierozsądne, uprawniają poniekąd niewinne oszukaństwo. Trzeba więc, abyś oświadczyła Majorowi, że chcesz pójść za niego.

Dla Boga! To pójdę.

Tego się nie lękaj, ja ręczę. Twoja matka, widząc cię przychylną zamiarowi swojemu, nie straci nadziei przywieść go do skutku i odpowie Smętoszowi, a Major, coraz bardziej przynaglony, przyjmie łatwo ostrożnie podsuniętą myśl: mną wyręczyć siebie.

Ach, to by dobrze było.

Staraj mu się jednak podobać. Bo zakochać się nie zakocha, a dobrze będzie, jak pojmie, dlaczego ja kocham.

Mam więc...

Być matce powolna i Majorowi przyjazna.

Jesteś jednak pewny, że nie zechce...

Ach, tak pewny jestem jak ty mojej, a ja twojej miłości.

Jakikolwiek skutek otrzymamy, Edmundzie, serce Zofii twoim do śmierci.

Już samo to zapewnienie jest moim szczęściem. Ale idź, uwiadom53 matkę o odpowiedzi Majora i postępuj sobie stosownie do naszego układu. Miłość i nadzieja niech naszym hasłem będzie.

Do zgonu.