Loreva
Loreva

Rozdział 2 z 7

Pieśń I

I

Często pozory łudzą słabe oczy, 
Zwłaszcza, gdy staną na widok gromadnie; 
Często i malarz, w dziele zbyt ochoczy1, 
Zmyli się, obraz chcąc wydać2 dokładnie; 
I w kunszcie3 nieraz rzemieślnik wykroczy, 
Kiedy się w złoto szych4 podły zakradnie; 
Nie traci przeto5 kruszec swej korzyści, 
Szych pełznie6 w ogniu, a złoto się czyści. 

II

Jędzo niezgody7! Twoje to są sztuki: 
Ty, co się w dziełach zjadliwych objawiasz, 
Mieszasz się w kunszta, mieszasz i w nauki, 
Słodycze żółcią mieszasz i zaprawiasz, 
Wkładasz obmierzłe8 jarzmo9 twej przynuki10, 
A gdy się tylko niesnaski11 zabawiasz, 
Nie dość dla ciebie państw, narodów klęski, 
W cienie zakonne rzucasz grot zwycięski. 

III

Twój to kunszt zdradny, żeś zacisze święte 
Nowym podejściem mieszać12 zamyślała. 
Jużeś poczęła13 dzieło przedsięwzięte, 
Jużeś na poły14 z twych sztuk korzystała — 
Niebo, sług swoich niewinnością tknięte, 
Nie dopuściło, byś tryumfowała. 
Opowiem, jakeś padła z piekłów15 łona, 
Opowiem, jakeś była zwyciężona. 

IV

Nie podła gnuśność16 rządziła klasztorem, 
Gdzie się te sceny wydały17 tragiczne. 
Klasztor był cnoty zawołanym18 wzorem, 
Klasztor, obfity w dzieła heroiczne, 
Klasztor, od wieków wsławiony wyborem, 
Budował19 wszystkie miejsca okoliczne. 
Dzielny przykładzie! Ach, któż cię wychwali! 
Tyś tarczą twoich, co ciebie dawali. 

V

Święte więzienia20 miłość cnoty wzniosła, 
Niewinność twierdzą otoczyła wieczną, 
Żarliwość z świeckiej marności uniosła, 
Pokora skryciem21 czyniła bezpieczną, 
Przykładność dzielna w ich cieniu urosła, 
Wiara obronę znalazła waleczną. 
Ukryte światło stanęło na korcu22 
W nauczycielu świętym cudotworcu23. 

VI

W takim schronieniu lepszy, niż wiek złoty24, 
Trawiły25 prawe26 dla Boga ofiary 
W straży ubóstwa, posłuszeństwa, cnoty27, 
W zaszczycie pewnej nadziei i wiary, 
W czułych zapędach żarliwej ochoty, 
A niebieskimi obdarzona dary28 
Miłość, rękojmia29 cnoty i załoga30, 
Słodziła prace dla bliźnich i Boga. 

VII

Te Jędza przerwać zabawy31 gdy chciała, 
Zbliża się, kędy32 w głębokim ukryciu 
Księga zakonnej wojny33 zostawała, 
Płód żartobliwy... Chcąc ją mieć w użyciu, 
Tyle przewrotnych kunsztów używała, 
Że wpadł w jej ręce — a, w klasztornym życiu 
Chcąc wzniecić pożar, raduje się zjadła34, 
Że dzieło przyszłej niezgody wykradła. 

VIII

Wzbiła się wgórę a, jak jabłko owe35, 
Co poróżniło i ludzie, i bogi36, 
Niesie płód żartów; gmachy klasztorowe37 
Skoro zoczyła38, wydała krzyk srogi, 
Cieszy się, widząc klęsk przyszłą osnowę39. 
Forty40 warownej już przebyła progi 
A myśląc, wściekła, o przyszłym pożarze, 
Przebiega szybkim krokiem kurytarze41. 

IX

Staje przed drzwiami mieszkania doktora42, 
Pewna, że starzec rozkosznie spoczywa; 
Omyliła się: najpierwszy z klasztora43 
Do służby Bożej44 śpieszy i przybywa. 
W chórze północna trzymała go pora, 
W chórze wraz z bracią45 chwały Boże śpiewa. 
Wielka rzecz — z zasług być od prawa wolnym. 
Większa — z zasługą być prawu powolnym46! 

X

Weszła — a widząc i sprzęty47, i łoże, 
Jęknęła z złości, czując baśnie płonne48: 
Zamiast kotary wytarte rogoże49, 
Wszędzie ubóstwo zastała zakonne. 
Ksiąg mnóstwo, których zrachować50 nie może, 
Ledwo objęły51 pokoje przestronne; 
Sprzęt godny mędrca, godny zakonnika, 
Jadem ją nowym żarzy i przenika. 

XI

Rzuciła pismo — a, zawywszy wściekła, 
Powróciła się do swego łożyska; 
Z nią zazdrość zjadła52 i zemsta przewlekła, 
Fanatyzm, straszny z daleka i z bliska. 
Wpadły, skąd wyszły, jędze w otchłań piekła, 
Wpadły w zwyczajne sobie53 stanowiska; 
Tam z źródła jady na nowo czerpały, 
Aby tym dzielniej54 truły, zarażały. 

XII

Wrócił się doktor, a gdy pismo czyta, 
Rozśmiał się55: taka zemsta wielkiej duszy. 
Trwoga występnym tylko przyzwoita56, 
Kto się złym czuje, tego zarzut wzruszy57; 
Cienia się swego boi hipokryta, 
Gdy go wewnętrzne przeświadczenie głuszy58; 
Ubezpieczona w niewinności swojej, 
Prawdziwa cnota krytyk się nie boi. 

XIII

Tak brzeżna59 skała, gdy niebo się chmurzy, 
I groźne coraz zbliżają obłoki60, 
Wzrusza się morze, grzmi chmura wśrzód burzy, 
A choć uderza bałwan61 w brzeg wysoki, 
Chociaż się w fluktach62 zapienionych nurzy63, 
Chociaż szturm srogi rwie twarde opoki, 
Trwa niewzruszona: pełzną wiatry chyże64, 
A bałwan hardy65 piasek pod nią liże. 

XIV

Wchodzi Honorat, a pismo podane 
Z rąk od doktora kiedy czytać bierze, 
Na pierwszą strofę66 znać67 po nim odmianę: 
Miesza się, płoni68, blednieje69 w cholerze70, 
Karty nie skończył, już rzuca o ścianę. 
Chce drzeć, lecz doktor hamuje71 w tej mierze. 
Sroży72 się starzec, dziki i surowy, 
Tymi na koniec obwieszcza gniew słowy: 

XV

„Tać to nam korzyść za tyle podjętych 
Prac, trudów! Takie wdzięczności zadatki73! 
Targa się74 śmiałość na mądrych i świętych, 
Wyszydza zjadła i ojce75 i matki, 
A, niekontenta76 z bluźnierstw przedsięwziętych, 
Hańbi różaniec. Jeżeli ostatki77 
W nas jeszcze cnoty żarliwej zostały, 
Niechaj jej dozna bluźnierca zuchwały!  

XVI

„Heretyk sprośny78, Turczyn79, jansenista80, 
Ateusz81, piekła zarażony jadem, 
Oszczerca, z cudzych defektów82 korzysta, 
Godzien największej być kary przykładem; 
Niechaj go hańba ogarnie wieczysta 
I wszystkich, którzy tym będą iść śladem! 
Niech go...” Dech ustał ojcu żarliwemu; 
Wtem tak się doktor odezwał ku niemu83: 

XVII

„Złorzeczyć, nie wiem, jeżeli84 przystoi 
Tym, którzy tylko winni błogosławić85; 
Jad bardziej ranę rozjątrza, niż goi — 
Na cóż się próżnym86 narzekaniem bawić? 
Nie z zemsty pozna Bóg, którzy są swoi: 
Jeśli należy87, Jemu ją zostawić, 
A choć nas boleść najsrożej dotyka, 
Cierpieć, a milczeć — podział88 zakonnika. 

XVIII

„Ten, który swoim naśladowcom wiernym 
Za złe stokrotnie dobrem kazał płacić89, 
Potrafi ulżyć troskom, choć niezmiernym, 
Potrafi oddać, co możem utracić. 
Zyskiem się zemsty nie zmożem90 mizernym, 
Cierpliwość lepiej nas zdoła zbogacić91. 
Darujmy!” Uciekł Honorat i mruczał, 
A doktor westchnął, który go nauczał. 

XIX

Mógł był ukarać, ile przełożony92, 
Ale, że starszy, nie spieszył się z karą. 
Starzec był laty i pracą zwątlony93, 
A, zwykłą wieku swemu tchnąc94 przywarą, 
Nadto95 był w zdaniu swoim uprzedzony, 
Gdy kładł zakonność w równej szali z wiarą96. 
Choć zdrożność97 widział, ale, że przy cnocie, 
Przebaczył doktor żarliwej prostocie. 
  1. ochoczy — pełen zapału. [przypis edytorski] ↩
  2. wydać (daw.) — ukazać. [przypis edytorski] ↩
  3. kunszt (daw.) — sztuka, rzemiosło, umiejętność. [przypis edytorski] ↩
  4. szych (daw.) — nitka owinięta metalowym drucikiem, używana w hafcie, często do pozorowania użycia szlachetnego kruszcu; przen. fałszywa świetność a. bogactwo. [przypis edytorski] ↩
  5. przeto (daw.) — przez to, z tego powodu. [przypis edytorski] ↩
  6. pełznąć (daw.) — blaknąć. [przypis edytorski] ↩
  7. jędza niezgody — Eris, w mit. gr. bogini kłótni i chaosu. To ona rzuciła między trzy boginie, Herę, Atenę i Afrodytę, złote jabłko przeznaczone dla najpiękniejszej, co doprowadziło ostatecznie do wojny trojańskiej, kiedy Parys rozstrzygnął, że jabłko należy się bogini miłości. Personifikacja ta występowała również w Monachomachii. [przypis edytorski] ↩
  8. obmierzły — budzący wstręt lub niechęć. [przypis edytorski] ↩
  9. jarzmo — prymitywna uprząż dla wołów; przen. niewola, ucisk. [przypis edytorski] ↩
  10. przynuka a. prynuka (daw. a. reg.) — zachęta. [przypis edytorski] ↩
  11. niesnaski — dziś popr. forma N. lm: niesnaskami. [przypis edytorski] ↩
  12. mieszać — tu raczej: wzburzyć aniżeli: wprawić w zakłopotanie. [przypis edytorski] ↩
  13. począć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski] ↩
  14. na poły (daw.) — w połowie. [przypis edytorski] ↩
  15. z piekłów — dziś popr. forma D. lm: z piekieł. [przypis edytorski] ↩
  16. gnuśność (daw.) — lenistwo. [przypis edytorski] ↩
  17. wydać się (daw.) — wydarzyć się, ukazać się. [przypis edytorski] ↩
  18. zawołany — wytrawny, renomowany. [przypis edytorski] ↩
  19. budować — umoralniać, zwłaszcza przez przykład. [przypis edytorski] ↩
  20. święte więzienia — klasztory. [przypis edytorski] ↩
  21. skryciem — ukrywając. [przypis edytorski] ↩
  22. ukryte światło stanęło na korcu — por Mt 5,14-16: Wy jesteście światłem świata. 14 Nie może się ukryć miasto leżące na górze. 15 Ani nie zapalają lampy i nie kładą jej pod korcem, lecz na świeczniku, i świeci wszystkim w domu. 16 Niech tak świeci wasze światło przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i oddali chwałę Ojcu waszemu w niebie. [przypis edytorski] ↩
  23. cudotworcu — dziś popr.: forma N. lp.: cudotwórcy. [przypis edytorski] ↩
  24. złoty wiek — mityczny okres szczęśliwości, w mitologii greckiej sytuowany u początków rodzaju ludzkiego; motyw złotego wieku pojawiał się ironicznie w I pieśni Monachomachii. [przypis edytorski] ↩
  25. trawić (daw.) — spędzać. [przypis edytorski] ↩
  26. prawy (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski] ↩
  27. w straży ubóstwa, posłuszeństwa, cnoty — mowa o ślubach zakonnych posłuszeństwa, ubóstwa i czystości. [przypis edytorski] ↩
  28. dary — dziś popr. forma N. lm: darami. [przypis edytorski] ↩
  29. rękojmia — poręczenie, gwarancja. [przypis edytorski] ↩
  30. załoga — tu: zabezpieczenie. [przypis edytorski] ↩
  31. zabawa (daw.) — zajęcie. [przypis edytorski] ↩
  32. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
  33. Księga zakonnej wojny — tłumaczenie tytułu Monachomachii, zob. http://www.wolnelektury.pl/katalog/lektura/monachomachia.html. [przypis edytorski] ↩
  34. zjadły — zjadliwy. [przypis edytorski] ↩
  35. jabłko owe — jabłko przeznaczone dla najpiękniejszej bogini, o które zaczęły się kłócić Hera, Atena i Afrodyta; do tego mitu nawiązywała również Monachomachia. [przypis edytorski] ↩
  36. i ludzie, i bogi — dziś popr. froma B. l. mn: i ludzi, i bogów. [przypis edytorski] ↩
  37. klasztorowy — dziś popr.: klasztorny. [przypis edytorski] ↩
  38. zoczyć (daw.) — zobaczyć. [przypis edytorski] ↩
  39. osnowa — nitki, biegnące w jednym kierunku, stanowiące pierwsze oparcie dla tkanego materiału; przen. podstawa, początek. [przypis edytorski] ↩
  40. forta — dziś popr.: furta; w klasztorze służy do regulacji kontaktu zakonników ze światem zewnętrznym. [przypis edytorski] ↩
  41. kurytarz — dziś popr.: korytarz. [przypis edytorski] ↩
  42. doktor — w zakonach tytuł naukowy doktora uwalniał od obowiązku wykonywania cięższych prac. [przypis edytorski] ↩
  43. z klasztora — dziś popr.: z klasztoru. [przypis edytorski] ↩
  44. służba Boża — zakonnicy zobowiązani są m. in. do codziennego odmawiania modlitw o określonych porach dnia, co określa się mianem liturgii godzin. [przypis edytorski] ↩
  45. z bracią — z pozostałymi braćmi zakonnymi. [przypis edytorski] ↩
  46. być prawu powolnym (daw.) — być posłusznym prawu. [przypis edytorski] ↩
  47. sprzęty — meble, wyposażenie. [przypis edytorski] ↩
  48. płonny — jałowy. [przypis edytorski] ↩
  49. rogoża — plecionka z sitowia lub z innych łodyg. [przypis edytorski] ↩
  50. zrachować (daw.) — policzyć. [przypis edytorski] ↩
  51. objąć — tu: pomieścić. [przypis edytorski] ↩
  52. zjadły — zjadliwy. [przypis edytorski] ↩
  53. zwyczajne sobie — zwykłe dla siebie. [przypis edytorski] ↩
  54. dzielny (daw.) — mocny, skuteczny. [przypis edytorski] ↩
  55. rozśmiać się — dziś popr.: roześmiać się. [przypis edytorski] ↩
  56. Trwoga występnym tylko przyzwoita — sens: tylko występnym wypada się bać. [przypis edytorski] ↩
  57. wzruszyć — poruszyć. [przypis edytorski] ↩
  58. głuszyć — ogłuszać uderzeniem. [przypis edytorski] ↩
  59. brzeżny — dziś popr.: przybrzeżny. [przypis edytorski] ↩
  60. I groźne coraz zbliżają obłoki — w zdaniu brakuje „się”. [przypis edytorski] ↩
  61. bałwan — fala. [przypis edytorski] ↩
  62. flukta — wzburzone odmęty morskie; z łac. fluctus — prąd, burza, niepokój. [przypis edytorski] ↩
  63. nurzy — dziś popr. forma 3 os. lp: nurza. [przypis edytorski] ↩
  64. chyży — szybki. [przypis edytorski] ↩
  65. hardy — dumny. [przypis edytorski] ↩
  66. na pierwszą strofę — na widok pierwszej strofy. [przypis edytorski] ↩
  67. znać — widać. [przypis edytorski] ↩
  68. płonić się (daw.) — czerwienić się. [przypis edytorski] ↩
  69. blednieje — dziś popr. forma 3 os. lp: blednie. [przypis edytorski] ↩
  70. w cholerze — w gniewie. [przypis edytorski] ↩
  71. hamować — powstrzymywać. [przypis edytorski] ↩
  72. srożyć się (daw.) — złościć się, gniewać. [przypis edytorski] ↩
  73. zadatki — tu ogólnie: zapłata. [przypis edytorski] ↩
  74. targać się na coś — zuchwale coś atakować. [przypis edytorski] ↩
  75. ojce — dziś popr. forma B. l mn.: ojców. [przypis edytorski] ↩
  76. niekontent (daw.) — niezadowolony. [przypis edytorski] ↩
  77. ostatki — resztki. [przypis edytorski] ↩
  78. sprośny (daw.) — nieprzyzwoity. [przypis edytorski] ↩
  79. Turczyn — tu: muzułmanin. [przypis edytorski] ↩
  80. jansenista — zwolennik jansenizmu, czyli potępionej przez Kościół doktryny religijnej, sformułowanej we Francji przez biskupa Ypres, Kornela Ottona Jansena (1585–1638). Doktryna koncentrowała się na znaczeniu Bożej łaski i przypominała poglądy protestanckie. [przypis edytorski] ↩
  81. ateusz — ateista, człowiek wierzący w nieistnienie Boga. [przypis edytorski] ↩
  82. defekt — wada. [przypis edytorski] ↩
  83. ku niemu — do niego. [przypis edytorski] ↩
  84. jeżeli — tu: czy. [przypis edytorski] ↩
  85. tym, którzy tylko winni błogosławić — zakonnikom. [przypis edytorski] ↩
  86. próżny — tu: jałowy. [przypis edytorski] ↩
  87. jeśli należy — tu: jeśli jest należna. [przypis edytorski] ↩
  88. podział — to, co przypadło w udziale. [przypis edytorski] ↩
  89. Ten, który swoim naśladowcom wiernym Za złe stokrotnie dobrem kazał płacić — Chrystus. [przypis edytorski] ↩
  90. zmóc się (daw.) — wzmocnić się. [przypis edytorski] ↩
  91. zbogacić — dziś popr.: wzbogacić. [przypis edytorski] ↩
  92. ile przełożony — ponieważ był przełożonym. [przypis edytorski] ↩
  93. zwątlony — osłabiony. [przypis edytorski] ↩
  94. tchnąć — tu: cechować się. [przypis edytorski] ↩
  95. nadto — poza tym. [przypis edytorski] ↩
  96. kładł zakonność w równej szali z wiarą — sens: traktował przynależność do zakonu jako równoważną wierze. [przypis edytorski] ↩
  97. zdrożność — wykroczenie przeciw właściwym obyczajom. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Ignacy Krasicki

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Antymonachomachia · Okładka na podstawie: mariaaantonina@Flickr, CC BY-SA 2.0

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: CC-BY-SA-2.0

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: cover

Antymonachomachia · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/antymonachomachia/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis