Loreva
Loreva

Rozdział 3 z 7

AKT PIERWSZY

Pyrgopolinices, Artotrogus.
Pyrgopolinices wychodzi z domu swego z giermkami, dźwigającymi tarczę, zbroję itd., za nimi idzie Artotrogus.

PYRGOPOLINICES

Patrzcie, by mi mój puklerz2 był jeszcze jaśniejszy,  
Niżli bywa blask słońca przy jasnej pogodzie, 
Żeby w razie potrzeby, gdy przyjdzie do walki,  
Zaćmił wrogom ich oczy, kiedy staną w szyku! 
Chciałbym bowiem pocieszyć tę moją szablicę, 
By mi tu nie sklamrzyła3, ani się nie gryzła, 
Że ją noszę ze sobą tak dawno bezczynną, 
Gdy się ona aż pali do siekanki z wroga! 
Ale gdzie ten Artotrog? 

ARTOTROGUS

podbiega w ukłonach
Stoi obok męża 
Dzielnego i szczęsnego — królewskiej urody, 
A przy tym wojownika: Mars4 by nie śmiał pisnąć, 
Co dopiero porównać swych przewag z twoimi! 

PYRGOPOLINICES

A ten — — com go ocalił na 
namyślając się
polach — — Wołkowych5, 
Gdzie sam Bombomachides-Klutomestorides- 
Archides6, wnuk Neptuna7, był wodzem najwyższym? 

ARTOTROGUS

Pamiętam. Mówisz o tym, co był w złotej zbroi, 
Coś to jego legiony rozprószył dmuchnięciem, 
Jak wiatr liści gromadę lub słomę na strzesze! 

PYRGOPOLINICES

To dalibóg nic jeszcze. 

ARTOTROGUS

Nic jeszcze, dalibóg, 
Wobec tego, co powiem — 
odchodząc na stronę, do widzów
— a czegoś ty wcale 
Nie zrobił. — Jeśli kto z was widział kiedykolwiek  
Większego niż on kłamcę albo samochwała, 
Niech mnie bierze: ja będę jak prosty niewolnik;  
Tylko jedno — — ser w sosie8 szalenie smakuje. 

PYRGOPOLINICES

Gdzieś jest?  

ARTOTROGUS

podbiega
Tutaj. — Dalibóg, albo ten słoń w Indiach 
Jakeś mu to kułakiem strzaskał ramię? 

PYRGOPOLINICES

Ramię? 

ARTOTROGUS

poprawia się
To jest, chciałem powiedzieć, biodro! 

PYRGOPOLINICES

Jednak tylko 
Od niechcenia trąciłem. 

ARTOTROGUS

Ba, gdyby z wysiłkiem, 
Przez skórę, przez wnętrzności, przez pysk by słoniowi  
Było9 ramię przelazło! 

PYRGOPOLINICES

No, już dosyć tego. 

ARTOTROGUS

w strachu, że Pyrgopolinices zacznie sam opowiadać
Bo naprawdę, że nawet już i nie ma po co, 
Byś ty mnie rozpowiadał: ja znam twe przewagi! 
na stronie do widzów
Wszystkich nieszczęść przyczyną jest ten brzuch: słuchami10 
Słuchać trzeba, by zębom nie przyszło ząbkować — 
I zawsze przytakiwać, cokolwiek on skłamie. 

PYRGOPOLINICES

Co to chciałem powiedzieć — — 

ARTOTROGUS

Już wiem, co chcesz mówić: 
Tak to było, pamiętam. 

PYRGOPOLINICES

Co? 

ARTOTROGUS

Cokolwiek było. 

PYRGOPOLINICES

Masz —  

ARTOTROGUS

Chcesz pewnie tabliczek? Mam je, rylec także.11 

PYRGOPOLINICES

Świetnie zwracasz uwagę na to, co ja myślę. 

ARTOTROGUS

Znać winienem dokładnie twe przyzwyczajenia. 
I dbać, żeby przewąchać, czegokolwiek zechcesz. 

PYRGOPOLINICES

A pamiętasz? 

ARTOTROGUS

Pamiętam, było sto w Cylicji12 
I pięćdziesiąt — a potem sto w Scytolatronii13, 
Sześćdziesiąt Macedonów, a trzydziestu Sardów, 
To są ludzie, coś ich to — zabił dnia jednego. 

PYRGOPOLINICES

A wiele ich jest razem? 

ARTOTROGUS

Co? Siedem tysięcy. 

PYRGOPOLINICES

Tak, tyle być powinno. Ty nieźle rachujesz. 

ARTOTROGUS

A nic nie notowałem, ja i tak pamiętam. 

PYRGOPOLINICES

Świetna pamięć, dalibóg! 

ARTOTROGUS

To dzięki wyżerce! 

PYRGOPOLINICES

Jeśli będzie tak dalej, to stale jeść będziesz  
I dopuszczę cię zawsze do mojego stołu. 

ARTOTROGUS

A co w tej Kapadocji14, gdziebyś jednym cięciem —  
Gdyby nie był miecz tępy — ściął był pięćset ludzi? 

PYRGOPOLINICES

At — marne piechociarki — życiem15 im darował. 

ARTOTROGUS

A cóż ci mówić o tym, o czym wszyscy wiedzą, 
Żeś ty jeden na ziemi Pyrgopolinices  
W urodzie, w męstwie, w czynach najniezwyciężeńszy?16 
Toteż wszystkie się w tobie kochają kobiety — 
I to nie bez słuszności, jako żeś tak piękny — 
Jak i te, co mnie wczoraj za płaszcz mój łapały — 

PYRGOPOLINICES

z ożywieniem
No? no? Cóż ci mówiły? 

ARTOTROGUS

Ano tak pytały: 
„Czy to”, mówi, „Achilles?” — „Nie, brat” — odpowiadam. 
A wtedy tamta druga: „Ależ on jest piękny” 
Powiada, „i szykowny, patrz, jak śliczne loki, 
Ach, jakież są szczęśliwe, te, co z nim sypiają!” 

PYRGOPOLINICES

Naprawdę tak mówiły? 

ARTOTROGUS

Jak to, toż mnie obie 
Na wszystko zaklinały, bym cię przeprowadził  
Przed nimi jak w paradzie?17 

PYRGOPOLINICES

wzdycha
Zbytnie to nieszczęście, 
Gdy człek jest zbytnio piękny — 

ARTOTROGUS

wzdycha jeszcze głębiej
Ach tak, rzeczywiście. 
Natrętne są ci one: proszą, dręczą, jęczą, 
Byś pozwolił się widzieć, proszą cię do siebie, 
Że ty nawet nie możesz swym sprawom się oddać. 

PYRGOPOLINICES

Zdaje się, że to czas już udać się na rynek, 
By, com ich tutaj wczoraj wpisał do tabliczek, 
Żołdakom, żołd wypłacić18. Bo mnie król Seleukos19 
Ogromnie o to prosił, by mu zebrać ludzi 
I zaciągnąć. Dziś tedy20 rzecz sprawię21 królowi. 

ARTOTROGUS

Więc bierzmy się do tego. 

PYRGOPOLINICES

Chodźcie, towarzysze. 
Odchodzą wszyscy w stronę rynku.
  1. Akt I — co do podziału na akty zob. Bracia (s. 57). Mówione są ww. 1–159; 549–670; 923–983; 1251–1295; 1476–1507; 1591–1611 (w oryginale w jambicznych senarach) przełożone wierszem trzynastozgłoskowym; poza tym są partie recytowane przy akompaniamencie muzyki, względnie śpiewane (cantica, zob. Wstęp do Braci, s. XVII), przełożone wierszem czternastozgłoskowym (zob. Wstęp do Braci, s. XLII nast.). [przypis tłumacza] ↩
  2. puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski] ↩
  3. sklamrzeć — narzekać, jęcząc, prosić wciąż o coś monotonnym, płaczliwym głosem. [przypis edytorski] ↩
  4. Mars (mit. rzym.) — bóg wojny. [przypis edytorski] ↩
  5. na polach... Wołkowych (in campis Curculionieis) — nazwa zmyślona, od słowa curculio, „wołek, robak toczący zboże”, zawiera zapewne jakiś ukryty żart, lepiej zrozumiały dla Rzymian ówczesnych, przeważnie rolników, walczących wiele z tą plagą ziarna. [przypis tłumacza] ↩
  6. Bombomachides-Klutomestorides-Archides — tak czytam zam. Clutomestoridesarchides, Li., coś niby jak: „Ten, który walczy z hałasem i dąży do sławy i władzy”, nazwisko niewątpliwie przez Plauta zmyślone, nie tylko dla ośmieszenia buńczucznego żołnierza (zob. Wstęp, s. XVIII), ale dla wyśmiania w ogóle nazwisk greckich, które Rzymian, przywykłych do imion skromnych i prostych, a nieraz pochodzących nawet od ułomności ludzkich, raziły swą samochwalczością (tak częsty w nich pierwiastek „sławy”: kleo-klyt lub „władzy”: arch-). [przypis tłumacza] ↩
  7. Neptun (mit. rzym.) — bóg morza, odpowiednik gr. Posejdona. [przypis edytorski] ↩
  8. ser w sosie (epityra) — smakowita jakaś przekąska (greckiego pochodzenia), która przypomina się pieczeniarzowi i nie pozwala mu tak łatwo pożegnać się z jego obecnym panem, a raczej z dobrym jadłem u niego. [przypis tłumacza] ↩
  9. gdyby z wysiłkiem (...) przez pysk by (...) było (...) przelazło! — przykład użycia czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą niż opisana czasem przeszłym lub niezrealizowaną możliwość. [przypis edytorski] ↩
  10. słuchami / Słuchać trzeba, by zębom nie przyszło ząbkować — przekład usiłuje oddać Plautowską grę słów: auribus / perhaurienda (tak, zam. peraudienda, Li.) sunt, ne dentes dentiant. Chodzi, zdaje się, o to, że zęby, niezajęte przy jedzeniu — gdy pasożyt głoduje — nazbyt by wyrosły. [przypis tłumacza] ↩
  11. Chcesz pewnie tabliczek? Mam je, rylec także — w starożytności zapiski prowadzono rylcem na poręcznych drewnianych tabliczkach pokrytych po jednej stronie woskiem. [przypis edytorski] ↩
  12. Cylicja — kraina nadmorska w południowo-wschodniej części Azji Mniejszej między Pamfylią a Syrią. [przypis tłumacza] ↩
  13. Scytolatronia — zmyślony przez pieczeniarza (tzn. Plauta) kraj, pełen żołdaków (latrones), w sam raz dla żołnierza-samochwała. [przypis tłumacza] ↩
  14. Kapadocja — kraina historyczna we wsch. części Azji Mniejszej, na Wyżynie Anatolijskiej. [przypis edytorski] ↩
  15. życiem im darował — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: życie im darowałem. [przypis edytorski] ↩
  16. w czynach najniezwyciężeńszy (factis invictissumis) — komiczny, Plautowski superlativus [stopień najwyższy przymiotnika lub przysłówka; red. WL]. [przypis tłumacza] ↩
  17. jak w paradzie (quasi pompa) — pompa: pochód uroczysty, coś jak procesja z posągami bogów czy trofeami, z okazji jakiegoś święta, triumfu, rozpoczęcia igrzysk czy innych uroczystości. [przypis tłumacza] ↩
  18. By, com ich tutaj... żołd wypłacić (ut in tabellis quos consignavi hic heri, latrones, ibus denumerem stipendium) — niedbały styl, właściwy mowie potocznej. [przypis tłumacza] ↩
  19. Bo mnie król Seleukos... — wzmianka ta (por. niżej w. 1067, 1069), pochodząca niewątpliwie z oryginału greckiego, dotycząca zapewne syryjskiego satrapy, Seleukosa I, który w r. 305 p.n.e. przyjął tytuł króla, a padł z ręki mordercy w r. 281 p.n.e., była dla publiczności plautowskiej po prostu oznaczeniem jakiegokolwiek wschodniego władcy zaciągającego wojsko najemne. [przypis tłumacza] ↩
  20. tedy (daw.) — więc, zatem. [przypis edytorski] ↩
  21. sprawić (daw.) — przygotować, zorganizować. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Plaut

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Żołnierz samochwał · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/plaut-zolnierz-samochwal/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Gustaw Przychocki

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis