Źródło i licencja tłumaczenia
Rozdział trzydziesty szósty
jako Hieronima wszystkim przyrodzona śmierć spotkała i jak z nim raz autorowi uczyniła spokój. Rozdział tak dobry, jak najlepsze nad grobem kazanie.
Gdy pierwszy z Ojców Kościoła, Horacy1,
Wyrzekł, iż w zamki pyszne śmierć
Tak samo puka jak i w żerdź.
Co żyje, wszystko kiedyś legnie w grobie.
Tak król jak żebrak i tak pan
Jak sługa musi z śmiercią w tan!
I między dwojgiem nie czyni różnicy,
A tak bezstronny jest jej sąd,
Że sławy już nabrała stąd.
Na chłopskie chaty i dworskie urzędy,
Czy żebrak, czyli2 sułtan jest —
Jeden dla wszystkich miewa gest.
Czy masz ostrogi, czyli chodzisz boso,
Czy jasna pani, czy od krów
Dziewka — jednaki dla niej łów.
Korony zdziera i zdziera peruki;
Doktorski biret3, ośli łeb —
Wszystko to dla niej jeden kiep.
Sto ma sposobów, sto przyczyn wyduma:
Czy miłość, czyli wściekły pies —
Zawsze uczyni z nami kres.
Doktor, aptekarz, to razem znów oba,
To radość, to trucizny jad,
Choć nie wie, służy śmierci rad.
To popędliwa żona, to armata,
To stryczek, to znów dziki zwierz
(Od czego nas tu, Boże, strzeż!).
Proch ni reduty, ni setki baterii,
Bo czy to twierdza, wał czy miecz,
Śmierć nie dba, czyni swoją rzecz.
I wielki wezyr4 stu odaliskami5,
Jak Diogenes6 w beczce swej —
Wszyscy się godzą na ząb jej.
I w księgach stoi, że śmierć karki kręci:
Czy Jakub Bohme7 jest, czy znów
Z arystotelskich8 która głów.
Przy Endymionie10 i pięknej Helenie11,
A król Salomon12, tak jak Job13,
Musi, gdy śmierć nań krzyknie: hop!
I Hans-Sachs14, co był moim poprzednikiem,
I Dawid, tak jak Goliat drab,
Darmo się bronią, gdy śmierć chap!
Tak błazen, jako przeor w swojej celi,
Tak Samson16, jak i Don Kiszot17,
Musieli przez jej skakać płot.
(Jeden drugiego wart jak dwie kropelki),
I Cezar, tak jak Hannibal19,
Musieli wszyscy na ten bal.
Też nolens volens20 swych wyrzec się wczasów21
Tak musiał, jak i perski szach,
Kiedy prosiła ich w swój gmach.
Także Putyfar23 z żoną i koszernym
Mięsem, i pani de Chantal24,
I mchem porosły Matuzal25.
Kalwin26 i przeor ów od Świętej Klary,
I patriarcha Abraham,
I Erazm27 (patrzaj Rotterdam).
I junkier28 pruski — poszli w tę pułapkę,
I nawet stary rejent Schratt,
Co w Regensburgu z schodów spadł.
Albertus Magnus29, Hipokrat30, Cagliostro31,
Galen32, doktorzy obu praw
Z salernitańskich spadli ław.
Ni Nostradamus33, ni chłopak od szewca,
I tak Swedenborg34, jak i Faust35
Musieli do niej wypić haust.
Z Germany Tacyt37, Molier38 z komedianty,
Apelles39, Fidiasz40, rad nie rad,
Musiał, gdy chciała, iść w jej ślad.
I Homer, piewca Olimpu41 i ziemi,
I Tamerlanus42 kusztyk43, i
Tancerz powietrzny, pan Vestri.
Pożera nawet i damy szlachetne!
I Penelopa44, Dido45, Ksan-
Typa46 w ten z śmiercią idą tan.
Herod, Pilatus49 i czarownik Symon50,
Sokrates, co miał tęgi łeb,
Poszli — ten mądry, a ten kiep!
Abul-Abassa53 słoń z bogactwem całem,
Osieł Baalamów54, Bayarda koń55 —
Padły, gdy ich ta sięgła dłoń.
Tyle zacnego poległo narodu
I żadna z kronik wprzód czy w tył
Nie piszę, by wyjątek był —
Że wszyscy pójdziem kiedyś w ową drogę,
Co, czytelniku, ani cię
Nie minie, ni — co gorsza — mnie.
I Hieronimus za ojców szedł śladem,
I jego śmierć przybyła zgnieść,
Gdy lat czterdzieści miał, dni sześć.
Febry57 i byłby pewno bez pomocy
Niczyjej w tydzień jaki, zdrów,
Chodził i nocą trąbił znów.
Dał mu eliksir życia, czy też inny,
I artis lege58 wysłał go,
Gdzie wymienieni wyżej są.
Domów żałobą okryło się dwieście,
Gdyż od dawnego czasu już
Nie był w Schildburgu taki stróż.
- Horacy — właśc. Quintus Horatius Flaccus (65–8 p.n.e.), poeta rzymski, znany głównie jako autor czterech ksiąg pieśni. [przypis edytorski] ↩
- czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski] ↩
- biret — sztywna czapka bez daszka, stosowana obecnie przez uczonych i prawników w sytuacjach oficjalnych. [przypis edytorski] ↩
- wielki wezyr — naczelny dowódca armii tureckiej. [przypis edytorski] ↩
- odaliska — niewolnica w haremie sułtana. [przypis edytorski] ↩
- Diogenes z Synopy ok. (413–323 p.n.e) — filozof grecki, przedstawiciel cynizmu. [przypis edytorski] ↩
- Böhme, Jakub (1575–1624) — mistyk i filozof religii, jego najważniejsze dzieło to Aurora. [przypis edytorski] ↩
- arystotelski — tu: mądry jak Arystoteles. [przypis edytorski] ↩
- Ezop — legendarny grecki autor bajek zwierzęcych. [przypis edytorski] ↩
- Endymion (mit. gr.) — syn bogini Selene, słynny z pięknego wyglądu. [przypis edytorski] ↩
- Helena — bohaterka Iliady Homera. najpiękniejsza kobieta na ziemi, żona Menelaosa, króla Sparty. Z jej powodu toczyła się wojna trojańska. Została porwana przez Parysa, który rozsądził między Herą, Ateną i Afrodytą na korzyść tej ostatniej, ogłaszając ją najpiękniejszą z bogiń. Ręka Heleny miała być jego nagrodą. [przypis edytorski] ↩
- Salomon (bibl.) — syn Dawida, słynny z mądrości król Izraela. [przypis edytorski] ↩
- Job a. Hiob (bibl.) — człowiek doświadczony przez Boga nieszczęściami w celu wypróbowania jego wiary, główny bohater Księgi Hioba. [przypis edytorski] ↩
- Sachs, Hans (1494–1576) — niemiecki poeta z Norymbergi, syn rzemieślnika, zwolennik reformacji. [przypis edytorski] ↩
- Marek Aureliusz (121–180) — cesarz rzymski, filozof, zwolennik stoicyzmu. [przypis edytorski] ↩
- Samson (bibl.) — siłacz i wojownik izraelski, walczący z Filistynami, usidlony przez kochankę Dalilę. [przypis edytorski] ↩
- Don Kiszot a. Don Kichote — błędny rycerz, bohater powieści Miguela de Cervantesa. [przypis edytorski] ↩
- Kartusz — niejasne. [przypis edytorski] ↩
- Hannibal Barkas (247–183 p.n.e) — kartagiński dowódca wojskowy, wsławiony serią ostatecznie przegranych wojen z Rzymem. [przypis edytorski] ↩
- nolens volens (łac.) — chcąc niechcąc. [przypis edytorski] ↩
- wczas (daw.) — odpoczynek. [przypis edytorski] ↩
- Kserkses (ok. 517–465 p.n.e) — władca Persji, wsławiony dwoma nieudanymi kampaniami przeciw Grecji. [przypis edytorski] ↩
- Putyfar (bibl.) — Egipcjanin, który kupił Józefa jako niewolnika. [przypis edytorski] ↩
- de Chantal (1572–1641) — zakonnica francuska, jedna z założycielek zakonu wizytek. [przypis edytorski] ↩
- Matuzal — właśc. Matuzalem, postać biblijna sławna z długiego życia. [przypis edytorski] ↩
- Kalwin, Jan (1509–1564) — teolog szwajcarski, twórca jednej z ważniejszych gałęzi protestantyzmu (zwanej kalwinizmem lub ewangelizmem reformowanym). [przypis edytorski] ↩
- Erazm z Rotterdamu — własc. Gerrit Gerritszoon, zm. 1536, filozof, filolog i pedagog, jeden z czołowych przedstawicieli renesansowego humanizmu. [przypis edytorski] ↩
- junkier — pruski właściciel ziemski. [przypis edytorski] ↩
- Albertus Magnus — Albert Wielki, zm. 1280, dominikanin, teolog i filozof scholastyczny. [przypis edytorski] ↩
- Hipokrates z Kos (ok. 460–ok. 370 p.n.e.) — lekarz grecki, jeden z pionierów medycyny naukowej. [przypis edytorski] ↩
- Cagliostro — właśc. Giuseppe Balsamo (1743–1795) włoski awanturnik, alchemik i okultysta. [przypis edytorski] ↩
- Galen — właśc. Claudius Galenus (ok. 130–200 n.e.), rzymski lekarz greckiego pochodzenia, postać ważna dla rozwoju naukowej medycyny. [przypis edytorski] ↩
- Nostradamus (1503–1566) — fr. lekarz, matematyk i astrolog, najbardziej znany jednak jako autor wierszowanych proroctw. [przypis edytorski] ↩
- Swedenborg (1688–1772) — szwedzki naukowiec i mistyk mający wizje Sądu Ostatecznego. [przypis edytorski] ↩
- Faust — postać literacka, naukowiec sprzedający diabłu duszę w zamian za wiedzę, bohater tytułowy dramatu J. W. Goethego. [przypis edytorski] ↩
- Orfeusz (mit. gr.) — śpiewak i poeta, który odważył się zejść do Hadesu, próbując uratować swą żonę, Eurydykę. [przypis edytorski] ↩
- Tacyt (ok. 55–120) — najwybitniejszy historyk rzymski, jego główne dzieła to Dzieje i Roczniki. [przypis edytorski] ↩
- Molier — właśc. Jean Baptiste Poquelin (1622–1673), aktor i najwybitniejszy komediopisarz francuski. [przypis edytorski] ↩
- Apelles (ok. 370–ok. 300 p.n.e) — najsłynniejszy malarz starożytnej Grecji, nadworny portecista Filipa Macedońskiego i Aleksandra Wielkiego. [przypis edytorski] ↩
- Fidiasz (ok. 490–ok. 430 p.n.e.) — rzeźbiarz grecki. [przypis edytorski] ↩
- Olimp — góra w Grecji, tradycyjnie uważana za siedzibę bogów. [przypis edytorski] ↩
- Tamerlanus — właśc. Timur Chromy (1336–1405), wódz mongolski, twórca imperium i założyciel dynastii Timurydów. [przypis edytorski] ↩
- kusztyk (daw.) — kulawy. [przypis edytorski] ↩
- Penelopa — opisywana w Odeysei Homera żona Odyseusza, znana z wierności. [przypis edytorski] ↩
- Dido — Dydona, założycielka i pierwsza królowa Kartaginy wg Eneidy Wergiliusza. [przypis edytorski] ↩
- Ksantypa — legendarna żona Sokratesa, której przypisywano złośliwość i brzydotę. [przypis edytorski] ↩
- Demokryt z Abdery (ok. 460 p.n.e.–ok. 370 p.n.e.) — filozof grecki, jako pierwszy wprowadził hipotezę istnienia atomów. [przypis edytorski] ↩
- Tymon — prawdop. bohater sztuki Williama Shakespeare’a Tymon Ateńczyk, który był jednak mizantropem, nie hipochondrykiem. [przypis edytorski] ↩
- Pilatus — Piłat. [przypis edytorski] ↩
- Symon — Szymon Mag, wg Dziejów Apostolskich usiłował kupić dar udzielania Ducha św., od czego pochodzi współczesne pojęcie symonii (kupczenia godnościami kościelnymi). [przypis edytorski] ↩
- Rosynant — koń Don Kichota. [przypis edytorski] ↩
- Bucefał — koń Aleksandra Wielkiego. [przypis edytorski] ↩
- Abul-Abassa — słoń podarowany Karolowi Wielkiemu przez kalifa Harun-al Raszida. [przypis edytorski] ↩
- Osieł Baalamów (bibl.) — oślica Balaama przemówiła do swego właściciela, by nakłonić go do spełnienia woli Bożej. [przypis edytorski] ↩
- Bayarda koń — Bayard był legendarnym koniem, zmieniającym rozmiar, gdy przyszło mu dźwigać więcej jeźdźców. [przypis edytorski] ↩
- summa summarum (łac.) — uwzględniając wszystko razem. [przypis edytorski] ↩
- febra — gorączka połączona z dreszczami. [przypis edytorski] ↩
- artis lege a. częściej lege artis (łac.) — zgodnie z regułami sztuki. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Karl Arnold Kortum
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Jobsjada · Okładka na podstawie: Tasteful Lighting, Orin Zebest@Flickr, CC BY 2.0
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: CC-BY-2.0
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: cover
Jobsjada · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/kortum-jobsjada/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Maria Konopnicka
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.