Loreva
Loreva

Rozdział 6 z 6

[EPEISODION PIĄTY]

Antenor, Priamus

ANTENOR

Iż moja wierna rada u ciebie, o wielki 
Królu, ważna nie była, żebyś był Helenę 
Grekom wydać rozkazał, a tę niewątpliwą 
Wielkiej wojny pochodnią1 co napręcej2 zgasił, 
Teraz, co potym idzie3, w czas cię upominam, 
Abyś czuł4 o potrzebie i o pewnej wojnie, 
Tak pewnej, jako mię tu dziś przed sobą widzisz. 
Słyszałeś, jako cię dziś posłowie żegnali 
I nas wszytkich przy tobie. Pograniczni piszą 
Starostowie, że greckie wojska się ściągają 
Do Aulidy5; w tym wątpić nie potrzeba, że ci 
Do nas pójdą: inaczej ani by tu byli 
Posłów swych posyłali6, ani tak surowie 
O swą krzywdę mówili7. A tak nie mieszkając8, 
Póki brzegu morskiego ostatka nie stracim, 
Porty naprzód i zamki pograniczne spiżą 
I ludźmi dobrze opatrz; hołdownym książętom 
Rozkaż być pogotowiu; żołnierzom przypowiedz 
Służbę; szpiegi rozeszli9; straż miej i na morzu, 
I na ziemi, aby cię łacni niegotowym 
Grekowie nie zastali. To jest rada moja.  

PRIAMUS

Jakobyś już na oko, dobry Antenorze, 
Nieprzyjaciela widział, tak się, widzę, boisz.  

ANTENOR

O królu, teraz się bać lepiej, bo za taką 
Bojaźnią i opatrzność10, i gotowość roście11. 
Wonczas12 już próżny rozmysł, bo już abo się bić, 
Abo uciekać trzeba: trzeciego nic nie masz.  

PRIAMUS

A ja, owszem, na dobrej pieczy13 wszytko mieć chcę, 
Aby nam do tak nagłych ucieczek nie przyszło.  

ANTENOR

Daj to Boże! A to zaś co za białagłowa14 
Z włosy roztarganymi i twarzy tak bladej? 
Drżą na niej wszytki członki, piersiami pracuje15, 
Oczy wywraca, głową kręci: to chce mówić, 
To zamilknie.  

PRIAMUS

Moja to nieszczęśliwa córa, 
Kasandra; widzę, że ją duch Apollinowy 
Zwykły nagarnął16; nie lża, jeno17 jej posłuchać.  

KASANDRA

Po co mię próżno, srogi Apollo, trapisz, 
Który, wieszczego ducha dawszy, nie dałeś 
Wagi w słowiech18, ale me wszytki proroctwa 
Na wiatr idą, nie mając u ludzi więcej 
Wiary nad baśni próżne i sny znikome? 
Komu serce spętane albo pamięci 
Zguba mojej pomoże? Komu z ust moich 
Duch nie mój19 użyteczen20 i zmysły wszytki 
Ciężkim, nieznośnym gościem opanowane? 
Próżno się odejmuję21, gwałt mi się dzieje; 
Nie władnę dalej sobą, nie jestem swoja. 
Ale gdzieżem, prze Boga? Światła nie widzę, 
Noc mi jakaś przed oczy nagła upadła. 
Owóż mamy dwie słońcy22, owóż dwie Troi, 
Owóż i łani23 morzem głębokim płynie. 
Nieszczęśliwa to łani, złej wróżki łani24. 
Brońcie brzegów, pasterze, nie dopuszczajcie 
Tej niezdarzonej goście25 nigdziej do ziemie!26 
Nieszczęśliwa to ziemia i brzeg nieszczęsny, 
Gdzie ta łani wypłynie; nieszczęsna knieja, 
Gdzie wnidzie i gdzie gładki swój bok położy. 
Wszytki stopy, wszytki jej łożyska muszą 
Krwią opłynąć; upadek, pożogę, pustki 
Z sobą niesie. O wdzięczna ojczyzno moja, 
O mury, nieśmiertelnych ręku roboto!27 
Jaki koniec was czeka? Ciebie, mój bracie, 
Stróżu ojczyzny28, domu zacna podporo, 
Wkoło murów trojańskich tesalskie konie 
Włóczyć grożą, a twoje oziębłe ciało 
Będzie li chciał29 nieszczęsny ociec pochować, 
Musi je u rozbójce30 złotem kupować. 
Nieprzepłacony duchu, z tobą pospołu 
I ojczyzna umarła: jednaż mogiła 
Oboje was przykryje. Lecz i ty, srogi 
Trupokupcze31, niedawno32 i sam polężesz33, 
Strzałą niemężnej ręki prędką objeżdżon34. 
Cóż potym?35 Kłoda leży, a ze pnia przedsię 
Nowa rózga wyrosła i nad nadzieję 
Prędko ku górze idzie. A to co za koń 
Tak wielki na poboju sam jeden stoi? 
Nie wódźcie go do stajniej, radzę, nie wódźcie: 
Bije ten koń i kąsze36; spalcie go raczej, 
Jesli sami od niego zgorzeć nie chcecie. 
Czujcie, stróże: noc idzie, noc podejźrzana. 
Wielki ogień ma powstać, tak wielki ogień, 
Że wszytko jako w biały dzień widać będzie, 
Ale nazajutrz zaś nic widać nie będzie. 
Wtenczas, ojcze, ani już bogom swym dufaj, 
Ani się poświęconych ołtarzów łapaj: 
Okrutnego lwa szczenię za tobą bieży37, 
Które cię paznoktami38 przejmie39 ostrymi 
I krwią twoją swe gardło głodne nasyci. 
Syny wszytki pobiją40, dziewki w niewolą 
Zabiorą41; drugie g’woli trupom42 umarłym 
Na ich grobiech43 bić będą. Matko, ty dziatek 
Swoich płakać44 nie będziesz, ale wyć będziesz!45 

CHORUS

Rzućmy się co napręcej46, a na pokój gdzie 
Wyprowadźmy tę pannę upracowaną!  
Antenor, Priamus

ANTENOR

Te słowa, królu, nie są ku wyrozumieniu 
Nazbyt trudne, a zgoła tobie i ojczyźnie 
Upad47 opowiadają; prze Boga cię proszę, 
Nie waż ich sobie lekce48 ani miej za baśni49! 

PRIAMUS

Jeszcze tego nieprawie ta przeciwna wiedma 
W mię wmówiła, żebych się miał bać; ale przedsię 
Postraszyła mię nieco, zwłaszcza że mi przyszedł 
Sen na pamięć żony mej; bo gdy z tym złym synem, 
Aleksandrem, chodziła, mało przed zlężeniem50 
Śniło się jej już na dniu, że miasto dziecięcia 
Pochodnią urodziła51. 

ANTENOR

I jam też to, królu, 
Jeszcze natenczas wiedział i pomnię52, jako to 
Wieszczkowie wykładali, że to dziecię miało 
Upad ojczyźnie przynieść; czego, widzę, blisko.  

PRIAMUS

Dobrze to pomnisz, ale i jam był rozkazał 
Grzechu tego nie żywić53; dawno to na puszczy 
Wilcy mieli rozdrapać i kości nieszczęsne 
Po pustych górach roznieść. 

ANTENOR

A lepiej było, niżli nam przeń wszytkim zginąć. 
Co za więźnia to mamy? Ubiór to jest grecki.  
Rotmistrz, Więzień

ROTMISTRZ

Takci54, panowie: wy tu radzicie, a w polu 
Grekowie nas wojują. Wczora o południu 
Pięć galer ich przypadło na trojańskie brzegi. 
Ludzi wprawdzie nie brali ani też palili, 
Ale cokolwiek było w polu bydła, wzięli. 
Jako55 nas tam niewielki natenczas był poczet, 
Kusiwszy się kilkakroć o nie, musielichmy 
Na ostatek dać pokój; kilka głów jest przedsię56 
Zabitych, ten sam jeden tylko poimany57; 
Na próbie to powiedział58, że greckiego wojska 
Tysiąc galer na kotwiach pogotowiu stoi 
W Aulidzie, którzy tylko na posły59 czekają. 
A ci jesli Heleny nazad60 nie przyniosą 
(Jakoż widzę, że bez niej tak na morze wsiedli), 
Wszytko się wojsko tedyż ma ruszyć i prosto 
Ku Troi żagle podać; wszak tak? 

WIĘZIEŃ

Niepochybnie61. 

ROTMISTRZ

Hetmanem Agamemnon? 

WIĘZIEŃ

Ten, brat Menelaów62. 

PRIAMUS

Każ więźnia tego schować i opatrzyć dobrze! 
To więc już, Antenorze, insza63 niż proroctwa 
Albo sny białogłowskie64; ale wszyscy przedsię 
W jeden cel przed się biją. Jutro co naraniej65 
W radę wnidźmy66, a stamtąd już ani wychodźmy, 
Aż obronę uradzim.  

ANTENOR

Baczę, że jej trzeba, 
Acz67 mi to słowa przykre i coś nie bez wróżki; 
Na każdy rok nam każą radzić o obronie; 
Ba, radźmy też o wojnie, nie wszytko się brońmy68: 
Radźmy, jako kogo bić; lepiej niż go czekać! 
  1. pochodnią — dziś B.lp: pochodnię. [przypis edytorski] ↩
  2. napręcej (starop. forma) — najprędzej. [przypis edytorski] ↩
  3. co potym idzie — co za tym idzie; w związku z tym. [przypis edytorski] ↩
  4. czuć o czymś (starop.) — myśleć o czymś; działać z myślą o czymś; czuć o potrzebie: myśleć o niebezpieczeństwie. [przypis edytorski] ↩
  5. Aulida — staroż. miasto i port w Beocji, słynne ze świątyni Artemidy; punkt zborny floty greckiej przed wyprawą na Troję. [przypis edytorski] ↩
  6. byli (...) posyłali — posyłali wcześniej (konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego) [przypis edytorski] ↩
  7. o swą krzywdę mówili — upominali się o swą krzywdę. [przypis edytorski] ↩
  8. nie mieszkając (starop.) — nie zwlekając. [przypis edytorski] ↩
  9. rozeszli (starop. forma) — dziś: roześlij. [przypis edytorski] ↩
  10. opatrzność — tu: przygotowanie, przewidywanie. [przypis edytorski] ↩
  11. roście (starop. forma) — dziś: rośnie. [przypis edytorski] ↩
  12. wonczas (starop.) — wówczas, wtedy; tu: kiedy nastanie czas (zagrożenia bezpośredniego, wojny). [przypis edytorski] ↩
  13. mieć na dobrej pieczy (starop.) — dobrze na wszystko uważać; dbać dobrze o wszystko. [przypis edytorski] ↩
  14. białagłowa — kobieta. [przypis edytorski] ↩
  15. piersiami pracować (daw.) — głęboko, z wysiłkiem oddychać. [przypis edytorski] ↩
  16. ją duch Apollinowy (...) nagarnął — Kasandra posiadała dzięki Apollinowi dar przewidywania przyszłości. [przypis edytorski] ↩
  17. nie lża, jeno (starop.) — nic innego mi nie pozostaje, tylko (coś uczynić). [przypis edytorski] ↩
  18. słowiech (starop. forma) — dziś: słowach. [przypis edytorski] ↩
  19. z ust moich / Duch nie mój — przez wieszczkę przemawiał sam bóg, Apollo. [przypis edytorski] ↩
  20. użyteczen (starop. forma) — dziś: użyteczny. [przypis edytorski] ↩
  21. odejmować się czemuś (starop.) — uciekać przed czymś, unikać czegoś. [przypis edytorski] ↩
  22. dwie słońcy (starop. forma) — dziś: dwa słońca. [przypis edytorski] ↩
  23. łani (starop. forma) — dziś M.lp: łania. [przypis edytorski] ↩
  24. Nieszczęśliwa to łani, złej wróżki łani — łania w widzeniu Kasandry oznacza Helenę, wraz z którą do Troi przybyła groźba katastrofy. [przypis edytorski] ↩
  25. niezdarzonej goście — niedoszłej gościni (skoro jeszcze nie stanęła na brzegu, Helena jest dopiero przyszłą, potencjalną gościnią; Kochanowski używa tu starop. formy feminatywu brzmiącego w M.lp gościa). [przypis edytorski] ↩
  26. do ziemie (starop. forma) — do ziemi. [przypis edytorski] ↩
  27. mury, nieśmiertelnych ręku roboto — Troja, położona u podnóża góry Ida, nad rzeką Skamander, została założona przez Ilosa, syna Trosa; za panowania syna Ilosa, Laomedona, którego następcą był Priam, wzniesiono potężne mury obronne, przy czym mieli pomagać bogowie, Apollo i Posejdon. [przypis edytorski] ↩
  28. Ciebie, mój bracie, / Stróżu ojczyzny — mowa o Hektorze, bracie Kasandry. [przypis edytorski] ↩
  29. będzie li chciał (starop.) — jeśli będzie chciał. [przypis edytorski] ↩
  30. u rozbójce (starop. forma) — u rozbójnika, u zabójcy. [przypis edytorski] ↩
  31. trupokupiec (gr. nekropernas) — tak określa Kasandra Achillesa, który kazał Priamowi przyjść do obozu oblegających miasto Greków i wykupić trupa Hektora, aby król Troi mógł pogrzebać syna. [przypis edytorski] ↩
  32. niedawno (starop.) — wkrótce. [przypis edytorski] ↩
  33. polężesz (starop. forma) — polegniesz. [przypis edytorski] ↩
  34. strzałą niemężnej ręki prędką objeżdżon — dogoniony szybką strzałą wypuszczoną przez niemężną rękę; Achilles zginął ugodzony w piętę zatrutą strzałą przez Parysa, który poza tym nie odznaczył się w boju z Grekami szczególnym męstwem. [przypis edytorski] ↩
  35. cóż potym? — cóż z tego? [przypis edytorski] ↩
  36. kąsze (starop. forma) — kąsa. [przypis edytorski] ↩
  37. ojcze, (...) / Okrutnego lwa szczenię za tobą bieży — Priama, chroniącego się po upadku Troi w świątyni, zabił syn Achillesa, Neoptolemos (Pyrrus) w zemście za śmierć ojca; jego określa użyte wyżej porównanie do nowej rózgi, która wyrosła z powalonej kłody (tj. zabitego Achillesa). [przypis edytorski] ↩
  38. paznoktami (starop. forma) — paznokciami. [przypis edytorski] ↩
  39. przejmie — przeszyje, przebije. [przypis edytorski] ↩
  40. Syny wszytki pobiją — syn Hektora Astyanaks został również zabity przez Neoptolemosa na oczach jego matki, żony Hektora, Andromachy. [przypis edytorski] ↩
  41. dziewki w niewolą zabiorą — do kobiet zabranych w niewolę należała żona Hektora, Andromacha; została niewolnicą Neoptolemosa i urodziła mu trzech synów: Pergamosa, Pielosa i Molossosa. [przypis edytorski] ↩
  42. g’woli trupom (starop.) — dla trupów. [przypis edytorski] ↩
  43. na grobiech (starop. forma) — na grobach. [przypis edytorski] ↩
  44. dziatek swoich płakać (starop.) — płakać po swoich dzieciach. [przypis edytorski] ↩
  45. Matko, ty (...) wyć będziesz — Hekabe (a. Hekuba), matka Kasandry, żona Priama, królowa Troi, przeżyła śmierć wszystkich swych dzieci i została niewolnicą Odyseusza; według innej wersji mitu po śmierci najmłodszego z synów, została zamieniona w sukę wyjącą na jego grobie, a w końcu rzuciła się z rozpaczy do morza. [przypis edytorski] ↩
  46. co napręcej (starop.) — jak najprędzej. [przypis edytorski] ↩
  47. upad (starop.) — upadek. [przypis edytorski] ↩
  48. nie waż ich sobie lekce (starop.) — nie lekceważ ich. [przypis edytorski] ↩
  49. mieć coś za baśni — uważać coś za baśnie. [przypis edytorski] ↩
  50. mało przed zlężeniem — tuż przed porodem. [przypis edytorski] ↩
  51. że miasto dziecięcia pochodnią urodziła — że zamiast dziecka pochodnię urodziła. [przypis edytorski] ↩
  52. pomnię a. pomnę — pamiętam. [przypis edytorski] ↩
  53. jam był rozkazał / Grzechu tego nie żywić — Priam rozkazał, by dziecka obarczonego taką klątwą nie zachowywać przy życiu, lecz porzucić go w leśnym odludziu w górach; niemowlę przygarnął jednak pasterz Agelaos, nadał mu imię Parys i wychowywał wraz z własnymi dziećmi; dopiero gdy Parys dorósł, zjawił się na dworze Priama i Hekabe, dano mu za żonę Ojnone i żył tak jakiś czas, zanim został rozpoznany jako syn królewski przez brata Deifobosa. [przypis edytorski] ↩
  54. takci — tak to; a więc tak. [przypis edytorski] ↩
  55. jako — tu: ponieważ. [przypis edytorski] ↩
  56. przedsię (starop.) — jednak. [przypis edytorski] ↩
  57. poimany (starop. forma) — dziś: pojmany. [przypis edytorski] ↩
  58. na próbie to powiedział — wyznał to na śledztwie, na torturach. [przypis edytorski] ↩
  59. na posły (starop. forma) — na posłów. [przypis edytorski] ↩
  60. nazad — z powrotem. [przypis edytorski] ↩
  61. niepochybnie — niechybnie, niewątpliwie; na pewno. [przypis edytorski] ↩
  62. Menelaów — Menelaosa. [przypis edytorski] ↩
  63. insza (starop.) — tu: inna rzecz. [przypis edytorski] ↩
  64. białogłowski (starop.) — kobiecy. [przypis edytorski] ↩
  65. co naraniej (starop.) — jak najwcześniej. [przypis edytorski] ↩
  66. wnidźmy (starop. forma) — wejdźmy; w radę wnidźmy: zacznijmy obrady. [przypis edytorski] ↩
  67. acz (starop.) — chociaż. [przypis edytorski] ↩
  68. nie wszytko się brońmy — nie tylko się brońmy. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Jan Kochanowski

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Odprawa posłów greckich · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/odprawa-poslow-greckich/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Przypis