VIII

Wreszcie nastał ranek. Drzwi trzaskały, okna pootwierano, przeciąg przelatywał przez celę. Babina z wiadrem z wodą i szmatą krzątała się po korytarzu, panna Suenson zaś to wpadała, to wypadała, w nieustannym pośpiechu, przynosiła wodę do mycia i herbatę, pomagała pacjentkom i sprzątała cele. Panna Stenberg zaglądała do pacjentek; wszystko było jak poprzedniego ranka.

Else leżała spokojnie na poduszce z zamkniętymi oczami i rękami złożonymi na piersi. Ciało miała odrętwiałe ze zmęczenia, a krew szumiała jej i zastygała w żyłach. Ach, gdyby mogła zdrzemnąć się choćby na pół godziny. Jednak było to niemożliwe. Albo chore budziły ją wrzaskiem, albo rozbrzmiewały kroki na korytarzu, dzwoniły klucze czy rozlegały się dźwięki drzwi, otwieranych i uderzanych. Ale wieczorem, wieczorem, gdy przyjdzie Hieronimus... Była chyba ósma, od ósmej do dwunastej to cztery godziny, od dwunastej do wpół do siódmej to w sumie jedenaście i pół. Jedenaście i pół godziny! Boże, nie będzie chyba tak źle.

— Jak się pani miewa, pani Kant? — zapytała panna Hansen o twarzy madonny.

— Niech mnie pani nie pyta, nie mówi do mnie — powiedziała Else ponuro. — Wszyscy przecież macie płacone, żeby mnie gnębić.

— Droga pani, wszyscy chcemy dla pani jak najlepiej. Proszę mi wierzyć, to prawda.

Schyliła się nisko nad Else i popatrzyła na nią czule.

— Och, ale jestem tak udręczona — rzekła Else z oczami pełnymi łez. — Gdy tak leżę i wiem, jak skandalicznym błędem jest to wszystko. I jeszcze ta niemoc.

— Dobrze panią rozumiem. Ale niech pani nie daje tego po sobie poznać. Wszystko tutaj interpretuje się jako chorobę umysłową. Wystarczy po prostu, że będzie pani spokojna.

— Kiedy jestem spokojna. Leżę tu przecież cicho jak myszka.

— Gdyby tylko przekonała pani do siebie profesora. Znakomicie obchodzi się z tymi, których lubi.

— „Z tymi, których lubi”?! — powtórzyła Else zdumiona. — Ale są tutaj przecież same chore, wariatki.

— Tak, tak, tak. Radzę pani, bo darzę panią sympatią. Chce pani „Berlingeren”1? Chyba mogę pozwolić pani na lekturę.

— Nie, dziękuję. Wolę panią. Proszę usiąść i ze mną rozmawiać.

— Nie śmiałabym. Pracuję na spokojnym korytarzu i weszłam tu tylko na chwilę, zobaczyć, co u pani. Muszę już iść.

Wielka, niemrawa mucha kręciła się bezustannie nad parapetem, na próżno usiłując przecisnąć się przez stalową klatkę otaczającą zgaszoną lampę gazową, na której wąski pasek światła słonecznego mienił się kolorami tęczy. Else śledziła jej ruchy swymi zmęczonymi oczyma, myśląc, jaka jest głupia, że nie usiadła gdzieś spokojnie, żeby poczekać, aż otworzą okno. Mogłaby wtedy wylecieć na wolność. Wolność — nigdy nie przyszło jej do głowy, jaki świat szczęścia mieści w sobie to słowo. Przedwczoraj chodziła sobie wolno, nie czując z tego powodu wdzięczności. A więc szczerą prawdą było, że wszystkie dobra zyskują swą wartość dopiero, gdy się je straci. Nagle mucha zrobiła zwrot w prawo i poleciała prosto do jej łóżka, a chwilę potem Else ujrzała, jak owad spada jej na twarz. Ze strachem machnęła ręką i uderzyła muchę, która upadła na podłogę i odpełzła.

Podczas obchodu Else zapytała, czy mogłaby wstać.

— A po co chce pani wstawać? — odrzekł zastępca ordynatora. — Przecież dużo lepiej jest pani w łóżku.

— Kiedy to oburzające, skoro nic mi nie jest. Jak mam zabijać czas?! Leżę tu już od czterdziestu godzin i ani na chwilę nie zmrużyłam oczu.

Zastępca ordynatora popatrzył pytająco na pannę Stenberg, która jak zwykle była obecna podczas obchodu.

— Pani Kant nie chce spać — zażartowała. — Podobno też kaszlała.

— No tak, z czasem sen przyjdzie. Trzeba tylko cierpliwości. Dobrego dnia.

Następnie lekarz wyszedł na korytarz do okrągłego stolika, gdzie zajął się wysokimi zlewkami.

— Słyszałem pani kaszel — powiedział nagle i wszedł z powrotem do Else. — Dostanie pani na to syrop.

Podano jej lek oraz śniadanie — chleb z masłem i herbatę, których prawie nie tknęła.

— Teraz będzie pewnie trochę spokoju — rzekła panna Stenberg, gdy odebrała tacę ze śniadaniem. — Proszę spróbować się zdrzemnąć.

Else odwróciła się do ściany i prawie natychmiast zaczęła przysypiać. Chwilę później jednak drgnęła na dźwięk powolnego szelestu na korytarzu. Pojawiał się w krótkich odstępach, a w niezwykłej tu ciszy był ostry i przeszywający. Wreszcie Else oparła się na łokciu i wyjrzała na korytarz. Panna Stenberg siedziała tam, czytając gazetę.

— Trudny z pani człowiek — skwitowała, gdy Else odpowiedziała przecząco na jej pytanie, czy znów nie udało jej się zasnąć.

Godziny wlekły się, aż wreszcie pani Kant dostała obiad. Kleik na wodzie i gotowaną rybę — dokładnie to samo, co poprzedniego dnia. Przełknęła tylko kilka kęsów.

Po południu usłyszała zawodzący płacz i jękliwe słowa z celi obok.

— Kto tam płacze? — zapytała pannę Stenberg, gdy ta do niej zajrzała.

— Pacjentka, którą mają przenieść do świętego Jerzego2.

— A nie chce?

— Czy chce? Nikt nigdy nie chce.

— Biedaczka! Pomyśleć, że wysyłają ją do świętego Jerzego.

Else się wzdrygnęła.

— To nic takiego. U świętego Jerzego jest znakomicie.

— A więc jej cela będzie pusta?

— Nie, spodziewamy się nowej pacjentki. Dlatego tamtą trzeba przenieść. Do świętego Jerzego pojedzie dopiero rano.

Pół godziny później zjawiła się nowa pacjentka. Else miała wrażenie, jakby rozgrywała się tam bójka. Skrzekliwy kobiecy głos krzyczał w rozpaczy, wyzywał i groził, gdy ciskano kimś i wleczono go korytarzem.

— Kto śmie mnie ruszać! — usłyszała Else. — Stłukę każdego, kto się do mnie zbliży, na kwaśne jabłko! Gdzie jest mój mąż, Carl, Carl? Pomocy, pomocy, ratuj mnie, słyszysz, Carlu? O Boże, o Boże! Mamo, mamo! Nie macie prawa ściągać ze mnie ubrań! Zostawcie mnie, zostawcie!

Trwało to długo. Wreszcie zapadła cisza. Wtedy Else usłyszała wołanie skrzekliwego głosu:

— Ty tam, paniusiu!

Następnie głos zapytał o profesora, a gdy panna Stenberg odpowiedziała, krzyknął:

— Żebyście wiedziały, że złożę profesorowi skargę. To uczony człowiek, który wie, jak traktować damę!

Else zmroziło ze strachu i współczucia. Ach, tak, profesor. Byle tylko kiedyś przyszedł.

Wreszcie zjawił się, w towarzystwie panny Stenberg. Jak pierwszego ranka zadał Else kilka zwyczajnych pytań i już chciał odejść, kiedy ona poprosiła o rozmowę na osobności.

— Za chwilę — wypadł z celi tak szybko, że długi, biały kitel zatrzepotał mu wokół nóg.

Kilka minut później wrócił i usiadł przy jej łóżku.

— Chciałabym wyjaśnić panu, skąd tamtego wieczoru miałam krople z opium — zaczęła Else, po czym opowiedziała wszystko ze szczegółami i zakończyła: — Jeśli profesor zapyta mojego męża, on potwierdzi, że czasem biorę krople z opium na kaszel. Nic innego mi nie pomagało.

— No tak, ale tutaj nie dostanie pani opium — rzekł Hieronimus prędko swym suchym, cienkim głosem, który brzmiał, jakby dochodził z chorej piersi.

— Nie, oczywiście — odparła Else z pokorą i zaskoczeniem.

— Musi pani nauczyć się subordynacji — ciągnął Hieronimus pouczającym tonem. — Początek nie jest obiecujący. Przyniosła pani ze sobą książki, rysunki i mnóstwo przedmiotów, których nie wolno tu mieć. Niezgodnie z umową. Powiedziałem wyraźnie: „Trochę bielizny i nieco przyborów toaletowych, nic ponadto”.

— Nie tak to zrozumiałam — wyjąkała Else. — To znaczy, nie miałam czasu zapytać. A mój mąż również nie wiedział. Sam dał mi książki i obiecał przynieść więcej, gdy przyjdzie.

— Hm — mruknął Hieronimus, pogardliwie wykrzywiając gładkie wargi.

„On myśli, że kłamię”, pomyślała Else zdumiona.

— Profesor może zapytać mojego męża — powiedziała głosem drżącym od powstrzymywanej urazy. — W każdym razie dłużej tu nie wytrzymam... Tu nie da się zasnąć.

— Och, a to dlaczego?

— Proszę pomyśleć, trafić tu z własnej, spokojnej sypialni...

Profesor przerwał jej sucho i ostro:

— O spokoju, który sprowadziła pani do swojej i męża spokojnej sypialni, chyba nie ma co mówić, czyż nie?

— Ale sypiałam przynajmniej trochę z rana...

— Pani mąż wspominał, zdaje się, że robiła pani sceny do siódmej, ósmej rano.

Else czuła się zaskoczona tym, jak Hieronimus posadził ją w ławie oskarżonych i przesłuchiwał.

— No to po godzinie ósmej — powiedziała, a wargi jej drżały. — Ale tutaj nigdy nie jest cicho, ani w nocy, ani w dzień.

— Myli się pani — uciął profesor. — Pacjenci często się uspokajają, na całe godziny.

— Godziny! Żadne godziny — odparła Else. — Poza tym jest tutaj innego rodzaju hałas.

Opowiedziała o trzaskających drzwiach, stukających oknach i tupiącym latarniku, o dźwiękach kroków, o wszystkim.

Hieronimus zerwał się z krzesła i naraz znalazł się w drzwiach.

— Panno Stenberg! — zawołał.

Pielęgniarka natychmiast się zjawiła.

— Wie pani, że wiele razy powtarzałem, by również na tym oddziale uważać i zachowywać spokój — rzekł Hieronimus surowo. — Pacjentki często narzekają na trzaskające drzwi i stukające okna.

— To służące, panie profesorze.

— Ale ja rozmawiam tylko z panią. Musi skłonić pani służące do posłuszeństwa. To pani zadanie.

— Nie uda mi się, panie profesorze.

— Zrobi to pani. A teraz okna. Czy brakuje haczyków?

— Tak, w kilku miejscach chyba ich brakuje.

— Niedobrze. Taki nieporządek! I dlaczego pani tego nie zgłasza?

— Zgłosiłam, panie profesorze.

— Nie wystarczy jedynie tego zgłosić, trzeba też dopilnować, by sprawa została załatwiona. Rozumie pani?

— Tak, panie profesorze.

— I wreszcie latarnik. Chodzi w butach?

— Chyba tak, chodzi w butach, panie profesorze.

— Ma wkładać pantofle. Ma pani pilnować, aby wkładał pantofle i chodził cicho.

— Powiem mu, panie profesorze.

— To pani odpowiada za wszystkie te rzeczy. To pani praca. Jak tam było z panią Kant? Narobiła hałasu, gdy przyszła?

— Och, nie było tak źle, panie profesorze.

— Nie było źle — uciął Hieronimus. — Jasne, że było źle. Wiem od zastępcy ordynatora.

— Ale przecież panu wyjaśniłam — zaczęła Else, która podniosła się na łóżku i patrzyła na profesora szeroko otwartymi oczami.

— Nie, naprawdę nie było źle — przyszła jej z pomocą panna Stenberg.

— To dlaczego położyła ją pani na niespokojnym korytarzu? — rzekł Hieronimus ostro, jakby próbował ją zbyć.

— Sprzeciwiła się dzieleniu sali...

Hieronimus nie dał jej skończyć.

— Nie trzeba się usprawiedliwiać. Słusznie pani postąpiła. Od tamtej pory nic się nie wydarzyło.

Odwrócił się, żeby wyjść.

— Czy mam zostać tu jeszcze jedną noc?! — zawołała Else zlękniona, błagalnym tonem. — Och, nie, panie profesorze. Nie może pan kazać mi tutaj zostać na kolejną noc!

— Myślę, że powinna pani dać mnie decydować, jak długo tu pani zostanie — odparł profesor z przenikliwym chłodem w głosie.

— To nie zobaczę jutro męża? Och, proszę pana, panie profesorze!

Hieronimus, który był już przy drzwiach, odwrócił się i powiedział łagodniejszym tonem:

— Jak tylko da pani radę to znieść. Proszę mi wierzyć, nie chcę męczyć nikogo dłużej niż to konieczne. Zresztą... Nie warto, by widział panią, gdy pani tu leży.

„Jak tylko da radę to znieść”! A czegóż to nie musiała znosić i wytrzymywać w tym miejscu, noc i dzień? Else opadła zmarnowana z powrotem na poduszkę i zaniosła się tak potężnym szlochem, że prawie rozsadzało jej pierś. Panna Stenberg, która odeszła z nadąsaną miną, wróciła i przy niej usiadła.

— Już, już, droga pani. Proszę tak strasznie nie płakać... Już, już, gdybym tylko mogła coś dla pani zrobić...

Else uklękła, po czym rzuciła się pannie Stenberg na szyję, a kiedy tylko wśród szlochu odzyskała panowanie nad głosem, powiedziała:

— Przepraszam, panno Stenberg, przepraszam, że narzekałam na hałas i... — głos jej się urywał. — Nie wiedziałam, że to pani dostanie burę, nie wiedziałam też, że on jest taki. Nigdy więcej tego nie zrobię.

Panna Stenberg pogładziła ją po włosach, ucałowała w policzek i zapewniła, że nie powinna się tym przejmować. Niech tylko ładnie się położy i zachowa spokój oraz cierpliwość.