IX

Jaka kochana i miła była panna Stenberg. A Else myślała, że chodzi po tym miejscu udręki nieczuła na niedolę ofiar; teraz zaś, gdy pani Kant sprowadziła na nią nieprzyjemności, okazała jej miłość i współczucie. Else nigdy jej tego nie zapomni!

Zresztą pozostałym też. Krągłej Thorgren o rumianych, radosnych policzkach. Cały dzień zaglądała do niej i mówiła wesoło, przyjaźnie, na każdy sposób próbując okazać jej dobrą wolę; by nie wspomnieć o Madonnie-Hansen, której wielkie oczy jaśniały dobrocią i najszczerszym współczuciem. I jeszcze panna Suenson z nocnych dyżurów, która samą swą obecnością uśmierzała męki Else. Bogu niech będą dzięki za pielęgniarki. Bo co, jeśli byłyby jak Hieronimus! Miała zresztą przeczucie, że instynktownie nie chciały zdradzać, jak świetnie rozumieją się z Else. Gdy tylko profesor wracał, wydawały się sztywne i surowe. Atmosfera lodowaciała natychmiast, kiedy się zjawiał.

— Musi pani wreszcie przekonać do siebie profesora — mówiły jej wszystkie. — Choćbyśmy nosiły panią na rękach, na nic to, jeżeli on będzie przeciwko pani.

„Przekonać do siebie profesora”, rozmyślała Else. Czyż nie była cierpiącym człowiekiem, którego z ufnością powierzono w jego ręce? Gdyby była niezrównoważona, obłąkana, zdesperowana, nieokiełznana — czy dlatego mógłby być „przeciwko” niej?

Nie rozumiała tego.

I jak miałaby się zachowywać, aby go do siebie przekonać? Nie okazała wszak nieposłuszeństwa, tylko płakała i narzekała na swoją niedolę. Jej biadanie zaś było jak drobna fala na morzu, w porównaniu z cierpieniem, które już miała za sobą. Czy powinna udawać pokorną i skruszoną, paść na kolana przed tym mężczyzną, który zdawał się takim tyranem, zachować się jak nędzna poddana, która błaga jego profesorską mość o niezasłużoną łaskę? Nie, po tysiąckroć nie! Choćby miała spłonąć na stosie!

Ale gdyby jednak spróbowała go do siebie „przekonać”, jak jej mówiły? Zaapelować do jego serca oraz współczucia. Musiał je przecież posiadać. Inaczej nie czułby się właściwym człowiekiem w tym miejscu, gdzie jego zadaniem przede wszystkim było wykazywać się człowieczeństwem i ostrożnością, starać się, na ile można, zrozumieć i przez zrozumienie działać korzystnie, kojąco na chorych.

Jego sposób bycia był chyba jedynie maską, którą z jakiegoś powodu uznał za celowe wkładać. Jutro rano, podczas jego obchodu, spróbuje ponownie.

Jutro rano. Cała noc zgrozy dzieliła teraz i jutro rano. A więc jeszcze jedna noc w tym miejscu. Już trzecia.

Tagego właśnie kładziono w domu spać. O Boże, Tage, Knut, dom — jakże bolało ją serce. Załamała ręce i zatopiła twarz w poduszce. Ciekawe, czy mały Tage o nią pyta? I Knut. Co myśli Knut? Czy nie uważa za straszne, że nie może się z nią zobaczyć? Obiecał przecież przychodzić. Wyrwał się jej stłumiony jęk.

— Oto pani mikstura nasenna.

Else podniosła się z poduszki i przyjęła lek, którą podała jej panna Suenson.

— Wygląda dziś pani spokojnie. Czy jest pani lepiej?

Pokręciła głową.

— Nie spała dziś pani?

— Nie, zrezygnowałam ze snu. Ze wszystkiego zrezygnowałam.

Schowała twarz na piersi panny Suenson i płakała, aż nią wstrząsało.

— Dziś wieczór byłam pewna, że została pani przeniesiona — powiedziała pielęgniarka. — Nie pasuje pani do tego korytarza. A co mówi profesor?

— Profesor to potwór — zaszlochała Else.

— Nie wolno tak pani mówić! Profesor to znakomity człowiek. Ale musi pani go wreszcie do siebie przekonać.

— Prawda? — odezwała się Thorgren, która weszła do środka i stała przy pannie Suenson z dłonią na ramieniu Else, którym czule potrząsała. — Jak przekona pani do siebie profesora, może pani wypatrywać spadającej gwiazdy.

W celi obok nowa pacjentka krzyczała i wyzywała, z rozpaczą wołając Carla. Teraz zaś jęła wściekle łomotać, przeklinając i żądając, aby jej otworzono.

— Zamknięto ją? — zapytała Else.

— Tak, jest taka niepokorna. Co chwilę wypada na korytarz i mówi, że chce do domu.

— Trudna będzie — zaśmiała się Thorgren.

— Uch — wzdrygnęła się Else. — Przecież może zedrzeć sobie ręce do krwi.

Wtedy stukanie ucichło i dało się słyszeć dźwięk ciała, które z ciężkim mlaśnięciem upadło na podłogę, po czym rozległ się przechodzący w wycie, spazmatyczny płacz.

— Nie zajrzycie do niej na chwilę? — zapytała Else.

— Najlepiej będzie, jak wyładuje wściekłość. Dostała tyle chloralu1, że długo to pewnie nie potrwa.

— Dobrej nocy, pani Kant. — Thorgren wyciągnęła rękę i pogłaskała ją po policzku. — Dobrej nocy, Suenson.

— Środki na sen nie pomagają — powiedziała Else, gdy Thorgren wyszła. — Proszę na mnie spojrzeć. Jakbym brała wodę.

— Tak, to pani osobliwa cecha, pani Kant.

— A czy zwykle skutkują?

— Tak, o ile pacjent nie ma delirium. Ale takim ich nie podajemy.

— To pacjenci z delirium nigdy nie śpią?

— Owszem, jak miną trzy, cztery, może pięć nocy...

Upływały godziny. Chore hałasowały i krzyczały jak zwykle, a ci z delirium zachowywali się, o ile to możliwe, jeszcze gorzej niż poprzednich nocy. Pacjentki z celi obok Else przez ostatnią godzinę w ogóle nie słyszała.

Wtem ktoś zaczął wydawać przeciągłe wycie, bez końca. Było stłumione i głuche, jakby dochodziło od kogoś pogrzebanego żywcem.

— Panno Suenson! Panno Suenson!

Pielęgniarka przyszła do niej z obiadem w ustach.

— Kto to? — zapytała Else zesztywniała ze strachu.

— Młoda dziewczyna.

— Dlaczego tak wyje?

— Bóg raczy wiedzieć.

— Jakże musi cierpieć!

— Nie. Jest półprzytomna. Gdy przyjdzie zastępca ordynatora, dostanie pewnie zastrzyk morfiny.

— A czy przyjdzie niedługo?

— Tak. Zaraz wpół do dwunastej. Musi już tutaj być.

Panna Suenson wróciła do obiadu.

Else usiadła na łóżku i nasłuchiwała kroków lekarza.

Ogarnął ją dokuczliwy niepokój, który bezustanne, głuche wycie wzniecało, zmieniając go w nieopanowany lęk. Jakże ona dawała radę tak wyć! Skąd miała na to siły i oddech? Och, Boże, Boże, jaką pełną nędzy przepaścią jest pobyt w tym miejscu.

Wtem usłyszała na korytarzu cichy chód zastępcy ordynatora i słowa zamieniane szeptem z panną Suenson.

— Dobry wieczór pani. Wciąż pani nie śpi?

— A jak, pana zdaniem, miałabym zasnąć? — odparła Else wzburzona. — Niech nie zaczyna pan tylko, że mam spać i powinnam spać. Przecież nie może pan naprawdę tak myśleć!

— Co mam pani odpowiedzieć?

Zastępca ordynatora wzruszył ramionami.

— Niech posłucha pan tego wycia i tych z delirium na dole; za chwilę znów zacznie tamta zamknięta w celi i wszystkie inne! Och, Boże, Boże, ja oszaleję!

— Proszę pani, niech się pani tak nie gorączkuje.

Na poły oskarżycielski, na poły czuły ton zastępcy ordynatora oburzył Else, lecz jego łagodna i zarazem współczująca mina działała pojednawczo.

— Muszę z całych sił zebrać się w sobie — ciągnęła Else w udręczonym pośpiechu — żeby nie zacząć jęczeć i wyć na wyścigi z tamtymi.

— Zachowuje się pani dość histerycznie.

— A czy da się inaczej, będąc tutaj? — rzuciła Else szybko, krzywiąc się z bólu. — To nieodpowiedzialne, nieodpowiedzialne. A chciałam tylko opuścić dom, by zaznać spokoju i odpoczynku!

— Kiedy to właśnie jest miejsce dla wszystkich tego rodzaju pacjentów — powiedział zastępca ordynatora, próbując nadać głosowi uciszający, przyjazny ton. — Nie może być pani gorzej niż innym.

— „Wszystkich tego rodzaju pacjentów”! — zawołała Else. — Boże, dopomóż „tego rodzaju pacjentom”! Tylko dlaczego mój mąż nie może się ze mną zobaczyć? Jak myśli pan, co by powiedział, gdyby znalazł się tutaj?

— To on tutaj panią zapisał. Zapewne uznał to za konieczne.

— Nikt mnie tu nie zapisał. Przyszłam sama, to był mój własny wybór. Ale gdybym wiedziała, co wiem teraz... To samo tyczy się mojego męża. Twierdzę, że nie miał pojęcia, jak mi tutaj będzie. I dlaczego nie miałby móc sam tego zobaczyć, posłuchać? Leżeć tutaj... Tutaj! I to na oddziale kogoś takiego jak Hieronimus. Niech Bóg się zlituje!

— To nasz najlepszy lekarz — rzekł zastępca ordynatora.

— Ale dlaczego nie pozwala mojemu mężowi się ze mną zobaczyć? — Każdy mięsień twarzy Else drżał ze wzburzenia. — Rozumie to pan i tego broni?

— Profesor boi się narażać panią na zmiany nastroju. Chyba łatwo to pojąć.

Else się roześmiała.

— „Zmiany nastroju”! Spotkanie z mężem wprowadziłoby mnie w radosny nastrój, podczas gdy to, na co naraża się mnie tutaj... — przerwała, po czym schowała twarz w dłoniach.

— Proszę pani, niech się pani uspokoi — powiedział zastępca ordynatora i położył dłoń na ramieniu Else. — Zobaczy pani, będzie lepiej, niż pani myśli.

Jego łagodny głos i życzliwy ton zbudziły w niej nadzieję.

— Wstawi się pan za mną u profesora? — zapytała, spoglądając na niego z rozpaczą.

Zastępca ordynatora skinął głową.

— I powie pan, że pańskim zdaniem powinien pozwolić mojemu mężowi na odwiedziny?

— Tak, gdy minie kilka dni. Dobranoc pani. Tylko spokojnie.

„Tylko spokojnie...”. Cóż to za ludzie? Zwali się lekarzami, a powinni — katami. Co się z nią stanie? Na jak długo starczy jej sił? Else leżała na poduszce, roniąc palące, gorzkie łzy, których tak wiele już wylała przez ostatnie dni. Czuła, jakby znalazła się głęboko na dnie studni, którą w każdej chwili można było zasłonić pokrywą. Och, nie, nie mogło do tego dojść — nie mogło. Wespnie się, na samą górę, żeby przynajmniej wystawić nad krawędź głowę.

Gdy jutro rano przyjdzie profesor, powie mu to i tamto. A on wzruszy się i zrozumie jej cierpienie, będzie mówił do niej przyjaźnie i powie, że wkrótce Else trafi do innej sali. Naturalnie, bo to teraz nie miało sensu. Przecież nie zależało mu na tym, by wywołać w niej obłęd. Gdyby była jedną z osób, które zwie się umysłowo chorymi lub tymi o zmąconym umyśle, może wierzyłaby, że zależy mu na wywołaniu w niej obłędu. Ale, dzięki Bogu, aż tak źle z nią jeszcze nie było.