Źródło i licencja tłumaczenia
AKT DRUGI
SCENA I
GRABIEC
CHOCHLIK
Do twojego domostwa.
GRABIEC
Nie wierzę tobie... bo mię błąkasz — sadzasz w błocie
I wykręcasz ogonem... Nie... mój czarny kocie,
Chciałem ciebie pogłaskać, a ogień wytrysnął...
Spać chcę.
CHOCHLIK
GRABIEC
trzymając się dębu
I nie dziw, dąb przyjaciel grabiny4... Mój dębie.
Wierz mi, że cię szacuję; co w sercu, to w gębie.
CHOCHLIK
GRABIEC
Znalazłem dęba przyjaciela;
Choćbyś mi raj pokazał, gdzie Bóg wróble strzela,
To nie porzucę dębu, co się cały chwieje
I potrzebuje wsparcia. — Patrz, biedaczek mdleje.
Tu, psie! tutaj z latarnią! zgubiłem dębinę.
Ha! dąb uciekł... nie poznał mnie... obrosłem w trzcinę,
Siedząc w błotach noc całą...
CHOCHLIK
GRABIEC
Masz ze mnie przyjaciela — na to jak na lato...
Nie... to już nie przystoi... jeśli karczma dama
Kocha mię, jak ja kocham... to nadejdzie sama...
Głupstwo chodzić do dziewcząt... Skąd ty masz tabakę?
CHOCHLIK
GRABIEC
Psie mój miły, poszukaj zająca — a strzelę.
CHOCHLIK
GRABIEC
Przepraszam ciebie bardzo, żem cię zawiódł w błota,
Siedzieliśmy w kałuży po uszy jak cnota,
I kichali — kichali... mój nos w nos waćpana.
CHOCHLIK
GRABIEC
Przyszła na pomoc...
CHOCHLIK
GRABIEC
kładzie się
CHOCHLIK
GRABIEC
CHOCHLIK
GRABIEC
śpiewa
Siedzą gołębie,
Na stawku pływają kaczki...
Jeżeliś przyjacielem, to zanieś do praczki
Moje spodnie...
CHOCHLIK
GRABIEC
CHOCHLIK
GRABIEC
Szedłbym jeszcze do karczmy, ale nie mam siły.
Dobranoc...
zasypia
CHOCHLIK
Spił się, cały w czerwonej umazgał się rudzie7
I śpi; niech sobie teraz nadchodzi Goplana.
Goplana wchodzi ze Skierką.
GOPLANA
Pierwsze mu blaski na oblicze rzuci:
Lecz niech się zorza na poły zasmuci
I płaczem rosy słońce tak przesłoni,
Aby łagodne powiek nie raziło...
A ty, Chochliku, weźmij z hojnej dłoni
Twoją nagrodę...
CHOCHLIK
biorąc dar
Pełny tabaką... dzięki ci, królowo,
Przez dwa dni będę częstował hiszpanką
Chłopstwo pijane...
GOPLANA
do Skierki
Kirkora?...
SKIERKA
GOPLANA
SKIERKA
Jak ci mówiłem...
GOPLANA
SKIERKA
Zazdrość widziałem w maleńkiej iskierce,
Więcej niż zazdrość...
GOPLANA
SKIERKA
Usnęła cicho, marząc o malinach;
A Balladyna zapaliła świecę
I wyszła, bo ktoś zaklaskał w osinach.
Leciałem za nią śledzić tajemnicę
Nocnej przechadzki... Jako mgliste mary
Szła po murawach i drżąca, i cicha:
A płomyk świecy przez różowe szpary
Białych paluszków, jak z róży kielicha,
Błyskał i gasnął, to błyskał, to gasnął.
Zbudził się ptaszek w osinach i zasnął,
Tak cicho przeszła wietrznymi poloty,
Tak cicho przeszła... Ćmy wianeczek złoty
Zwinął się, leciał nad dziewicy głową.
Stanęła... słucham... ona ciche słowo
Wmieszała w szmery listeczków osiny...
Ktoś odpowiedział...
GOPLANA
Drużka8?...
SKIERKA
GOPLANA
SKIERKA
GOPLANA
pokazując na śpiącego Grabka
SKIERKA
GOPLANA
do Chochlika
Przeszkodzić.
CHOCHLIK
Diabeł kochankom przeszkodzi.
GOPLANA
I na jezioro puść by10 kota w łodzi.
CHOCHLIK
GOPLANA
SKIERKA
Chochlik, przekrzywiając się jak krnąbrne dziecko, odchodzi ze Skierką.
GOPLANA
sama
Przekleństwo! wczoraj widział ją w osinie.
Niechaj te gwiazdy nigdy się nie złocą,
Co im świeciły! Niech ten miesiąc11 ginie!
Niechaj anielskiej drogi mleczne stopnie
W proch się rozsypią!... On był tam? — okropnie.
Żeby ta dziewa jedno mi spojrzenie
Przedała12 dzisiaj za brylanty światów...
Jak go ukarać?... ach ja się zamienię
W błękitny powój i węzłami kwiatów
Na śmierć uścisnę... O nie... z tego wianka
Kochanek żywy wyjdzie, a kochanka
Rozpłomieniona miłością omdleje.
Jak go ukarać?... Niechaj wrośnie wszystek
W płaczącą wierzbę, korą się odzieje,
Niech się na drzewie skłoni każdy listek,
Jakoby smutny przewinieniem spadał
I płakał... Luby, gdy cię tak zobaczę,
Że będziesz płaczem na płacz odpowiadał,
To będę płakać, ach! że wierzba płacze.
Skierka wraca.
SKIERKA
I na jezioro wyjeżdża w powozie
Nieboszczki żaby.
GOPLANA
Skierka podaje Goplanie pręcik.
Powiedz, dlaczego?...
GRABIEC
senny
GOPLANA
Piosnką wieczora?...
GRABIEC
śniąc na pół
I włóż pod głowę za poduszkę... a nie?
To idź do stawu, rybo, koczkodanie.
GOPLANA
Wrośnij w ziemię i z tej ziemi
Wyrośnij korą odziany
I liściami płaczącemi.
Grabiec tonie w ziemię, wierzba na tym miejscu wyrasta.
Skarż się, gdy ptaszek trąca,
Gdy cię strumyk podrywa;
Kiedy wietrzyk rozniesie
Twoje listki po lesie.
Skierko! przyszlij13 słowika, niech tej wierzbie śpiewa
Słowa miłosne i niech ją nauczy
Kochać i płakać;
Ale niech żaden dziób kruczy
Nie śmie nad nią smutnie krakać
Pieśni pogrzebu,
Bo ta wierzba nie umarła.
SKIERKA
Jak się kłania kwiatom, niebu.
Wierzba wyrosła z człowieka
I piękniejsza, niż był człowiek.
GOPLANA
Niechaj sękowym okiem spod korzanych powiek14
Upatruje dziewicy...
SKIERKA
Niosą na głowach czarne dzbanki z gliny,
Szukają malin.
GOPLANA
Goplana i Skierka kryją się. — Alina wchodzi z dzbankiem na głowie.
ALINA
A na nich perły rosy kryształowe.
Usta Kirkora takie koralowe
Jak te maliny... Fijołeczki świeże,
Wzdychacie próżno, bo ja nie mam czasu
Zrywać fijołków — bo siostrzyczka zbierze
Dzban pełny malin i powróci z lasu,
I weźmie męża; a ja z fijołkami
Zostanę panną... Choćbyście wy były,
Fijołki moje, złotymi różami,
Wolę maliny.
śpiewa, szukając malin
Złoty wielki pan.
Mojemu miłemu
Niosę malin dzban,
Bo on woli, mój kochanek,
Taki pełny malin dzbanek
Niż zbożowy łan. Oh!
Niż zbożowy łan.
odchodzi w prawo
Wchodzi Balladyna z dzbankiem na głowie.
BALLADYNA
By15 krew. — Jak mało — w którą pójdę stronę?
Nie wiem... A niebo jakie zapalone
Jak krew... Czemu ty, słońce, wschodzisz krwawo?
Noc wolę ciemną niż taki poranek...
Gdzie moja siostra?... musiała na prawo
Pójść i napełnić malinami dzbanek;
A ja śród jagód16 chodzę obłąkana
Jakąś rozpaczą i łzy gubię w rosie.
ALINA
z głębi lasu
A gdzie ty?...
BALLADYNA
Musi mieć pełny dzbanek...
Alina wchodzi.
ALINA
BALLADYNA
ALINA
BALLADYNA
ALINA
Coż ty robiłaś?
BALLADYNA
ALINA
Ja mam dzban pełny, mniej jedną maliną17.
BALLADYNA
ALINA
Siostrzyczko moja, powiedz, gdzieżeś była?
Wyszłyśmy razem, miałaś dosyć czasu;
Wszak ja ci, siostro, nie ukradłam lasu.
Dlaczegoż teraz z taką białą twarzą
I z przyciętymi ustami?...
BALLADYNA
Wyłażą
Z twojego dzbanka maliny jak węże,
Aby mię kąsać żądłami wymówek.
Idź i bądź panią! siostra się zaprzęże
Jak wół do pługa, będzie tłoczyć olej
Z kolących siemion i z brzydkich makówek.
ALINA
Nad moim szczęściem.
BALLADYNA
ALINA
Ten śmiech okropny? siostro! czy ty chora?
Jeżeli wielkiej doznajesz rozpaczy,
To powiedz... Ale ty kochasz Kirkora?
Ty bardzo kochasz? Siostro! powiedz szczerze!
Bo widzisz, rybko, są inni rycerze,
Jak będę panią, to ci znajdę męża...
BALLADYNA
dobywa noża
ALINA
Co ten nóż znaczy?...
BALLADYNA
W malinach...
ALINA
Kalinko18 moja! co tobie? co tobie?
Czemu ty blada? ach! jak to okropnie!
Przemów choć słówko! Usiądźmy tu obie
I mówmy z sobą otwarcie, roztropnie,
Jak dwie siostrzyczki.
Siadają na murawie.
Ja kocham Kirkora.
Ach nie dlatego, że Kirkor bogaty,
Że wielki rycerz, pan możnego dwora,
Że ma karetę złotą, złote szaty;
A jednak miło mi, że chodzi w złocie,
Że miecz ma jasny, służebników krocie:
Bo to jak rycerz w bajce, co się rodzi
Z wielkiego króla i w lesie znachodzi19
Jakąś zaklętą królewnę.
BALLADYNA
wstając z pomięszaniem20
ALINA
wstając
Co tobie?
BALLADYNA
ze wzrastającym pomięszaniem
ALINA
BALLADYNA
ALINA
Pocałowała usteczka Aliny,
Może bym dała?... spróbuj, Balladynko...
BALLADYNA
ALINA
BALLADYNA
przystępując
ALINA
Bo też widzisz, siostro, że ten dzbanek
To moje szczęście, mój mąż, mój kochanek,
Moje sny złote i mój ślubny wianek,
I wszystko moje...
BALLADYNA
z wściekłością natrętną
Oddaj mi ten dzbanek.
ALINA
BALLADYNA
ALINA
z dziecinnym naigrawaniem się
Bo?... Nie masz malin, więc suche żołędzie
Uzbierasz w dzbanek — czy wierzbowe liście?...
I tak... ja prędzej biegam i przez miedzę
Ubiegnę ciebie...
BALLADYNA
ALINA
Że ciebie w locie, siostrzyczko, wyprzedzę...
BALLADYNA
ALINA
Oczyma... Nie wiem... ja się ciebie boję.
BALLADYNA
zbliża się i bierze ją za rękę
Połóż... ha!
zabija
ALINA
pada
BALLADYNA
Ręce zrobiły?... O!...
GŁOS Z WIERZBY
BALLADYNA
przerażona
Za siebie samą modliłam się?... Żmija,
Kobieta, siostra — nie siostra... Krwi plama
Tu — i tu — i tu —
pokazując na czoło, plami je palcem
Za malin dzbanek siostrę?... Jeśli z bora22
Kto tak zapyta? powiem — ja. — Nie mogę
Skłamać i powiem: ja! — Jak to ja?... Wczora
Mogłabym przysiąc, że nie... W las!... w las!... w drogę,
Wczorajsze serce niechaj się za ciebie
Modli. — Ach jam się wczoraj nie modliła.
To źle! źle! — dzisiaj już nie czas... Na niebie
Jest Bóg... zapomnę, że jest, będę żyła,
Jakby nie było Boga.
odbiega w las
Goplana i Skierka wchodzą. — Alina leży zabita.
GOPLANA
Ludzie tak siebie zarzynają nożem.
Nie wiem, jak ludzka poczyna roztropność23
W takim zdarzeniu?... My duchy nie możem
Znać owych ziółek, które rany leczą;
A ona ciepła, może jeszcze żywa?
Pustelnik nieraz ziółka w lesie zrywa,
Więc może, gdyby miał koło niej pieczą24,
Do życia wróci... Ach Skierko mój drogi,
Sprowadź tu pustelnika.
Skierka odbiega.
Wy ciernie i głogi,
Jeżeli zabójczyni padnie na kolana,
Bądźcie pod jej kolanami.
Niech leci wiatrem ścigana,
Przerażona strumyka mruczącego łzami
Jak siostry płaczem...
patrząc w las
Wygnanym z kraju szczęścia, i po całym świecie
Szukał próżno kochanki... dziś kocha się w kwiecie,
W słońcu, w gwiazdach... w jutrzence... niech ujrzy te ciało25...
odchodzi w las
Wchodzi Filon, patrząc w niebo.
FILON
z emfazą
Twarzą, co przeszła z różowej na białą?...
Po co mi świecisz, Febie26? Tyś do rana
Miłością konał na Tetydy łonie;
A teraz puszczasz rozhukane konie,
I z szat wilgotnych srebrną trzęsiesz rosę,
Szczęśliwy Febie!... Tam blada Dyjanna27,
Patrząc na twoje czoło złotowłose,
Przed Endymionem kryje się w błękicie,
Do głębi serca promieniami ranna...
Miłość — to światło, to niebo, to życie!
A jam nie kochał! o biada mi! biada!
spostrzega ciało Aliny
Nieżywa?... Boże! a taka podobna
Do nieśmiertelnych bogiń — i nieżywa —
Jak nad nią płacze ta wierzba żałobna!
A moja dusza na marzenia tkliwa
Łez dla niej nie ma?... Samotność popsuła
Źródło łez moich!... Jaka postać cudna!...
Jak ona wczoraj musiała być czuła!
Jak do niej wianek przypadał28 weselny!
Jak mogła kochać!... A dziś!... śmierć obłudna
Życie wydarła, a wdzięk pośmiertelny
Na moją zgubę nieżywej nadała...
O! mój aniele! ty śmierci kochanka!
O! jak miłośnie twoja ręka biała
Ujęła czarny dzbanek... z tego dzbanka
Płyną maliny, a z alabastrowej
Piersi wytryska drugi taki strumień
Piękniejszy barwą od krwi malinowej.
Ach! twój zabójca od dwu będzie sumień
Ścigany za te dwa strumienie krwawe...
Nie... to zwierz leśny musiał zabić ciebie,
Człowiek by nie mógł — Boże!... oto rdzawe
Leży żelazo — to człowiek!... Ach w niebie
Szukać schronienia przed tłumem tych ludzi!
Spij, moja luba! ciebie nie obudzi
Ten pocałunek... a mnie niech zabije...
Całuje usta umarłej i podnosi nóż... Pustelnik nadbiega.
PUSTELNIK
Do swoich piersi...
FILON
Znalazłem przecie kochankę... nieżywą.
PUSTELNIK
Któż te pustynie krwią czerwieni żywą?
Czy tu król Popiel zawitał i plami
Białe lilije naszych lasów?...
FILON
Krew tę obmyję...
PUSTELNIK
Wstydź się łez...
FILON
Umarła... patrzaj... tu! tu! tu... niebieski
Kwiatek — znak śmierci śród białego łona..
Gwiazdeczka śmierci...
PUSTELNIK
Podnieś umarłą i weź na ramiona;
Ja ci pomogę dźwigać lekkie ciało.
W celi mam ziółka...
FILON
Krzepisz nadzieją; ty podajesz ramię
Duszy nieszczęsnej, która się już kładła
W mogiłę żalu... pozwól, że ułamię
Gałązkę z wierzby, pod którą upadła
Kochanka moja okropnie zabita...
Tum29 ją zobaczył — tu pokochał — stracił
Wprzód, nim pokochał... Ach w przeszłości świta
Szczęście stracone; jam się nie zbogacił,
A skarb znalazłem...
urywa gałązkę z wierzby
GŁOS Z WIERZBY
FILON
PUSTELNIK
Ja znam się z nimi; nieraz mi do celi
W okna stukają...
FILON
Ale umarli...
PUSTELNIK
Filon bierze na ramiona ciało Aliny i odchodzi z Pustelnikiem. Goplana i Skierka wychodzą z gęstwin.
GOPLANA
wskazując na wierzbę
Śmieli ułamać gałąź z tego drzewa?
On musi cierpić31...
SKIERKA
Gorzkiego z rany... to zapewne woda
Z ziarnek pszenicy ogniem wymęczona,
Którą ci ludzie piją...
GOPLANA
Ach każdej łezki brylantowej szkoda,
Kiedy nie dla mnie płynie ze źrennicy32.
Jutro ty będziesz wolny, mój kochanku;
Jutro wymawiać będziesz okrutnicy,
Że cię dręczyła z ranka do poranku...
Ukryj się, Skierko — patrzaj! Balladyna
Zbłąkana w lesie tu nadchodzi, sina,
Okropnie blada, z rozpuszczonym włosem.
Ja twarz zakryję i pod wierzbą siędę33;
Będę mówiła do niej siostry głosem
I obłąkaną gryźć będę... gryźć będę...
Skierka odchodzi.
BALLADYNA
wbiega na scenę, obłąkana
Krzyczę: «Zabita — zabita — zabita!»
Drzewa wołają: «Gdzie jest siostra twoja?»...
Chciałam krew obmyć... z błękitnego zdroja34
Patrzała twarz jej blada i milcząca...
O... gdzie ja przyszła?... to wierzba płacząca...
Ta sama... gdzie ja... — Siostra moja!... żywa!...
GOPLANA
BALLADYNA
Trup... trup... trup na mnie białą dłonią kiwa...
Wszystkie mi włosy przesiękły sumnieniem35
I ciągną nazad, wstając z głowy. — Ale
Nogi przykute...
GOPLANA
Nie mówią, siostro, żeś ty źle zrobiła?
I gdyby siostra twoja żyła?...
BALLADYNA
GOPLANA
BALLADYNA
szukając koło siebie
GOPLANA
Nóż twój był, siostro...
BALLADYNA
To nie moja wina.
GOPLANA
Jeśli zapomni... i powie: «Siostrzyczko,
Miałam sen taki — do chaty wieczorem...
Nim wyszłaś w ciemne osiny ze świeczką,
Przyjechał rycerz; rycerz był upiorem,
Upiór dwie siostry pokochał szalenie
I obie wysłał na maliny; ...śniłam,
Że gdyśmy zaszły w głuche lasu cienie,
Siostra mnie nożem... Wtem się obudziłam...
Chodźmy do wróżki, niech sen wytłumaczy»...
BALLADYNA
zamyślona
Że to sen, siostro...
GOPLANA
BALLADYNA
GOPLANA
Żeśmy się długo zabawiły w borze.
BALLADYNA
GOPLANA
BALLADYNA
Co? ha okropnie, rycerz jak sen zniknął?
GOPLANA
BALLADYNA
To sen... to sen — ha?... rozum już przywyknął
Do twojej śmierci. Skoro bym otarła
Krew z mojej ręki... byłabym szczęśliwa.
GOPLANA
odkrywa twarz
BALLADYNA
GOPLANA
Z błękitu fali... i barwami kwiatu
Malują zorze. — Ale bądź spokojną,
Ja nie wyjawię tajemnicy światu,
Zostawię ciebie przeznaczeniem spójną36
Z ręką rycerza i ze zbrodni ręką;
A ręka zbrodni dalej zaprowadzi.
Usychaj wiecznie tajemnicy męką.
Każda malina może ciebie zdradzi,
Ta wierzba ciebie widziała,
Korą wyśpiewa...
Lękaj się drzewa!
Lękaj się kwiatu!
Każda lilija albo róża biała
I na ślubie, i po ślubie
Będzie plamami szkarłatu
Na wszystkich liściach czerwona.
Idź... weź ten dzbanek... ja ciebie nie zgubię.
Ale natura zbrodnią pogwałcona
Mścić się będzie — idź do chaty.
Balladyna bierze z rąk Goplany dzbanek Aliny i odchodzi milcząca.
Ale na czole plama zostanie czerwona;
Nie ostrzegłam jej, próżno byłoby ostrzegać,
Ta plama nie zejdzie z czoła. —
Ja zaś idę po fali kryształowej biegać.
Rzucę ten ciemny obraz zbrodni w jasne koła
Zwierciadlanego Gopła... O blasku miesiąca
Wrócę słuchać, jak szumi ta wierzba płacząca.
odchodzi
SCENA II
Ganek przed chatą Wdowy ocieniony lipą.
Wdowa i Kirkor siedzą na ławie.
KIRKOR
WDOWA
Jedna za drugą jak dwie gąski białe,
Jedna za drugą. Ach, łzy mi się rzucą
Ze starych oczu, na Chrystusa chwałę,
Gdy je zobaczę...
KIRKOR
Czy Balladyna?
WDOWA
Wszak ona pierwsza w kościele i wszędzie
Pierwsza... z organem piosenkę zaczyna.
Alina także pierwsza.
KIRKOR
Może powróci?
WDOWA
Bogu to wiedzieć...
KIRKOR
Żem niespokojny o twoje dziewczęta...
WDOWA
W głowę mi wlazła. Choć nikt nie pamięta,
Aby na wiosnę kiedy być nie było
Malin... a gdyby się też przytrafiło,
Że nie ma malin... tak marzyłam wczora,
Nim sen przyleciał... gdyby też śród bora
Nie było malin? — potem sama sobie
Mówiłam: «Głupiaś... wszakże koń przy żłobie,
Gdy nie ma owsa, to zajada siano;
Jeśli dziewczęta malin nie dostaną,
To nazbierają poziomek». — Wy, króle!
Może wam w zamkach nie znać się, co ziomka,
A co malina, co siano a słomka,
A co są dziuple, a co pszczelne ule.
Wam tylko złoto, złoto, zawsze złoto...
KIRKOR
Trapieni w zamkach dnie pędzimy liche.
Po stokroć, matko, wolę twoje ciche
I wiejskie życie... Miło na tym ganku
Czekać wieśniaczej małżonki, jak lubo
Kołysze sercem ten powiew poranku;
Ty taka dobra, choć masz szatę grubą.
WDOWA
Cycowa37 suknia!... tylko w święto noszę
Takie ornaty... Wraca Balladyna...
KIRKOR
WDOWA
Patrz, panie! oto jaskółeczka sina
Zamiast wylecić, kryje się pod słomą,
I cicho siedzi... Gdyby zaś Alina
Wracała z gaju, tobyś to, mój panie,
Usłyszał w belkach szum i świegotanie,
Jedna za drugą pyrr... pyrr... lecą z gniazdek
Do tej dziewczynki i nad nią się kręcą
Niby chmureczka małych, czarnych gwiazdek
Nad białą gwiazdką...
KIRKOR
Ptaszki do młodszej córki?
WDOWA
Idzie Bladyna, widzisz?...
KIRKOR
Z tym czarnym dzbankiem na głowie.
Balladyna wchodzi ze spuszczoną głową.
Dziewico!
Oddaj mi dzbanek, ja ci zaś nawzajem
Daję pierścionek...
bierze dzbanek
Balladyna odwraca głowę. — Kirkor kładzie na jej palec pierścionek.
WDOWA
KIRKOR
Idź do komnaty, starym obyczajem
Niechaj ci warkocz zaplatają swatki,
Niechaj świeżymi przetykają kwiatki,
A za godzinę, drżącą, uwieńczoną,
Wezmę z rąk matki, i będziesz mi żoną.
Kareta czeka, po księdza pojadę.
Odchodzi Kirkor.
BALLADYNA
WDOWA
Usteczka ściskasz?...
BALLADYNA
Nie wiem, jak wyznać?
WDOWA
Czy ty już drżąca od łożnicy proga
Chciałabyś uciec jak sarneczka?...
BALLADYNA
Złego mam donieść...
WDOWA
BALLADYNA
Ale Alina... Ach... ta siostra młoda
I tak kochana... Ach jaka jej szkoda!
WDOWA
BALLADYNA
Twoja to wina, że dziś...
WDOWA
BALLADYNA
Ślepej miłości, matki przywiązania.
Lecz któż by myślał, że ta młoda łania
Ucieknie...
WDOWA
BALLADYNA
WDOWA
BALLADYNA
Jakiś obdarty młokos chodził wszędzie
Za tą dziewczyną, szeptał jej do ucha.
Napominałam. — Wiesz, jak ona słucha
Kazań od siostry... I dziś... z nim uciekła...
WDOWA
Nie pomyślałaś na te stare oczy,
Że będą płakać... dobrze, bo nie będą
Płakać po tobie. — Bo matka ma smoczy
Płód zamiast serca, można serce krajać,
To się kawałki węża znowu sprzeda
Jak płótna kawał... Chciałabym ją łajać39...
Przeklinać... dręczyć... Ot, wiesz... że te oczy
Jak noże, ot tak... wlepiłabym w łono
Jak noże... tylko bez tej łzy, co mroczy.
Może byś ty mnie widziała szaloną,
Ale co płakać... Nie! nie! nie!
płacze łkając
BALLADYNA
I tak zasmucić!...
WDOWA
BALLADYNA
WDOWA
Tak starą... Ale ona może wrócić.
Kto wie!... Nieprawdaż, ona wrócić może?
Jak sama kiedy siądzie przy oświatce
Nocą... pomyśli: «Gdzie matka?», a już by
Serca nie miała, żeby też o matce
Nie pomyślała nigdy...
BALLADYNA
Słychać weselną muzykę.
WDOWA
Ty teraz skarbem moim... daj mi czoło,
Niech pocałuję... Cóż to! jakaś plama,
Jak krew czerwona?
BALLADYNA
z przerażeniem
WDOWA
Może... daj... zetrę...
BALLADYNA
ścierajcąc
WDOWA
BALLADYNA
trąc czoło
WDOWA
W twoim pierścionku pięknie sobie świeci.
BALLADYNA
na nowo usiłując zetrzeć
WDOWA
Listek czerwony...
BALLADYNA
WDOWA
Może to ranka...
wspina się na palcach
BALLADYNA
Tej plamy...
WDOWA
BALLADYNA
WDOWA
Gdzie piją wróble...
Wdowa odchodzi.
BALLADYNA
Plamo krwawa, znikaj!...
Wchodzą Swaty i Drużki, ustrojeni, z muzyką; zbliżają się do Balladyny, ta odwraca twarz.
SWATY
śpiew
Wstydliwa dziewczyno;
Mąż na ciebie woła,
Młodziutka kalino.
Nie odwracaj czoła...
DZIEWICE
śpiewając
Niech cię bronią białe kwiaty
Twego wianka...
SWATY
śpiew
Ni białością, ani wonią,
Od kochanka...
Dziewice podają Balladynie kosze z kwiatami.
BALLADYNA
Z czerwonymi plamami?... Wynieście te kosze...
Balladyna ucieka do chaty.
JEDNA Z DZIEWIC
Ja, dawna przyjaciółka.
JEDEN Z MŁODZIEŃCÓW
Błyska złota kareta, jedzie Kirkor z księdzem.
DRUGI Z MŁODZIEŃCÓW
- uwalany — ubrudzony. [przypis edytorski] ↩
- podpiły (daw.) — dziś: podpity. [przypis edytorski] ↩
- krokiem — o krok, ani o krok. [przypis edytorski] ↩
- grabina (gw., pot.) — grab; gatunek drzewa. [przypis edytorski] ↩
- świecić bakę (strop., z ukr.) — schlebiać komuś, nadskakiwać, podlizywać się. [przypis edytorski] ↩
- szlafmyca — nakrycie głowy zakładane do snu (nazwa utworzona z połączenia wyrazów niem. schlafen: spać oraz mütze: czapka). [przypis edytorski] ↩
- ruda — tu: rodzaj gliny. [przypis edytorski] ↩
- drużka — przyjaciółka. [przypis edytorski] ↩
- mamże (daw.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; znaczenie: czy mam. [przypis edytorski] ↩
- by — tu skrócone: niby, jakby. [przypis edytorski] ↩
- miesiąc (daw.) — księżyc. [przypis edytorski] ↩
- przedać (daw.) — sprzedać. [przypis edytorski] ↩
- przyszlij — dziś: przyślij. [przypis edytorski] ↩
- korzanych powiek — powiek z kory (takie powieki ma teraz Grabiec, będąc wierzbą). [przypis edytorski] ↩
- by (daw.) — niby, jakby. [przypis edytorski] ↩
- jagoda (daw.) — dowolny drobny owoc. [przypis edytorski] ↩
- pełny, mniej jedną maliną (daw.) — prawie pełny, bez jednej maliny. [przypis edytorski] ↩
- kalinko — kalina (rodzaj krzewów ozdobnych, kwitnących obficie białymi, kulistymi kwiatostanami i owocujących czerwonymi gronami drobnych kulistych owoców) była w ludowej metaforyce symbolem dziewczyny, młodej kobiety. [przypis edytorski] ↩
- znachodzić — znajdować; znaleźć. [przypis edytorski] ↩
- pomięszanie (daw.) — dziś: zmieszanie. [przypis edytorski] ↩
- oczewiście — dziś: oczywiście. [przypis edytorski] ↩
- bora — dziś popr. forma: (z) boru; tj. z lasu. [przypis edytorski] ↩
- roztropność — cnota, która pozwala rozeznać w każdych okolicznościach prawdziwe dobro i wybierać właściwe środki prowadzące do celu; rozwaga. [przypis edytorski] ↩
- mieć pieczę koło kogoś a. mieć pieczę nad kimś — opiekować się kimś; mieć pieczą: daw. forma B.lp r.ż., dziś: pieczę. [przypis edytorski] ↩
- te ciało — dziś popr.: to ciało. [przypis edytorski] ↩
- Feb a. Febus (mit. rzym.) — odpowiednik Apolla w mit. gr., bóg światła (tu: synonim słońca); monolog Filona pełen jest dość chaotycznych i pomieszanych odniesień do mitologii, ogólnie mających dotyczyć miłości. [przypis edytorski] ↩
- blada Dyjanna — Diana (odpowiednik Artemidy z mit. gr.), bogini Księżyca; w Endymionie jednak zakochała się Selene. [przypis edytorski] ↩
- przypadać (daw.) — pasować. [przypis edytorski] ↩
- tum ją zobaczył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: tu ją zobaczyłem. [przypis edytorski] ↩
- jakim oni czołem — jak mieli czelność, jak śmieli. [przypis edytorski] ↩
- cierpić — dziś: cierpieć. [przypis edytorski] ↩
- źrennicy — dziś: źrenicy. [przypis edytorski] ↩
- siędę — dziś: siądę. [przypis edytorski] ↩
- zdrój — źródło; zdroja: daw. forma D.lp, dziś: zdroju. [przypis edytorski] ↩
- sumnienie — dziś: sumienie. [przypis edytorski] ↩
- przeznaczeniem spójną z ręką rycerza i (...) zbrodni — spojoną (zespoloną) siłą przeznaczenia. [przypis edytorski] ↩
- cycowy — z tkaniny bawełnianej drukowanej w barwne wzory, używanej w dawnej Europie, w XVII-XVIII w.; cyc (z holenderskiego sits): wzorzysta tkanina bawełniana, perkal. [przypis edytorski] ↩
- siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski] ↩
- łajać — ganić, gniewać się. [przypis edytorski] ↩
- mosiędzem (daw. forma) — dziś: mosiądzem. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Juliusz Słowacki
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Balladyna · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/balladyna/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.