Rozdział trzydziesty szósty Trzęsienie ziemi

— Jak sądzicie, prezesie — spytał Ostap, gdy wspólnicy zbliżali się do wsi Sioni — w jaki sposób można by zarobić cokolwiek w tej zakazanej dziurze znajdującej się dwie wiorsty nad poziomem morza?

Hipolit Matwiejewicz milczał. Jedynym zajęciem, dzięki któremu mógłby zdobyć środki utrzymania, była żebranina, lecz tutaj na górskich serpentynach nie było od kogo brać jałmużny.

Zresztą i tutaj istniała żebranina, lecz żebranina zgoła inna — alpejska.

Do każdego autobusu lub pasażerskiego auta podbiegały dzieciaki i przed jadącą widownią wykonywały parę pas1 lezginki2. Potem biegły za maszyną, krzycząc:

— Daj pieniądze! Pieniądze daj!

Pasażerowie ciskali miedziaki i mknęli w górę ku Przełęczy Krzyżowej.

— Świetny wynalazek — rzekł Ostap — nie wymaga kapitału, dochody wprawdzie niewielkie, lecz w naszej sytuacji nader cenne.

Nazajutrz o godzinie drugiej Hipolit Matwiejewicz pod okiem Wielkiego Kombinatora wykonał przed mknącymi w góry pasażerami swój pierwszy taniec. Taniec ten przypominał mazura, lecz pasażerowie, mający już dość dzikiego piękna Kaukazu, przyjęli go za lezginkę i nagrodzili trzema miedziakami. Przed następną maszyną — autobusem dążącym z Tyflisu do Władykaukazu — tańczył już i skakał dyrektor techniczny we własnej osobie.

— Daj pieniądze! Pieniądze daj! — krzyknął gniewnie.

Roześmiani pasażerowie nagrodzili hojnie jego skoki. W kurzu przydrożnym Ostap zebrał trzydzieści kopiejek. Lecz dzieci siońskie obsypały konkurentów gradem kamieni. Ratując się przed kanonadą, wędrowcy udali się szybkim krokiem do najbliższej osady, gdzie zarobione pieniądze wydali na ser i pieczywo.

Tak upływały wspólnikom dni. Noce spędzali w górskich szałasach. Na czwarty dzień zeszli zygzakowatą szosą w Dolinę Kajszaurską. Słońce prażyło, toteż wspólnicy, którzy przemarzli do cna na Przełęczy Krzyżowej, szybko teraz rozgrzali się.

Darialskie skały, mrok i zimno przełęczy ustąpiły miejsca zieloności przytulnie głębokiej doliny. Wędrowcy szli nad Aragwą3, schodzili do doliny zamieszkałej przez ludzi, obfitującej w bydło domowe i żywność. Można tu było coś wyżebrać, zarobić cokolwiek albo też po prostu ukraść.

Rozweseleni wspólnicy przyspieszyli kroku.

W Pasanauri, bogatej osadzie o dwóch hotelach i paru karczmach, przyjaciele wyżebrali kawał chleba i położyli się w krzakach naprzeciw Hotelu Francja (z ogrodem i dwoma niedźwiadkami na łańcuchu). Wędrowcy lubowali się ciepłem, smakowitym chlebem i zasłużonym wypoczynkiem.

Zresztą wypoczynek ten został wkrótce przerwany przez pisk syren samochodowych, turkot kół po żwirze i hałasy. Przyjaciele wyjrzeli z krzaków. Pod „Francję” zajechały jeden za drugim trzy nowiuteńkie samochody tej samej marki. Auta cichutko zatrzymały się. Z pierwszej maszyny wyskoczył Persicki. Za nim, poprawiając zakurzone włosy, wyszła „Sala sądowa”. Potem z wszystkich maszyn wysypali się członkowie klubu automobilistów gazety „Warsztat”.

— Lądujemy! — krzyknął Persicki. — Gospodarzu! Piętnaście szaszłyków!

We „Francji” zaczęły się ruszać zaspane postacie i rozległy się krzyki barana, którego wleczono za nogi do kuchni.

— Nie poznajecie tego młodzieńca? — spytał Ostap. — To reporter ze Skriabina, jeden z tych, którym nie podobał się nasz transparent. Z jaką, psiakość, paradą przyjechali tu! Co to może znaczyć?

Ostap zbliżył się do pożeraczy szaszłyków i w sposób jak najbardziej elegancki ukłonił się Persickiemu.

— Bonjour! — powiedział reporter. — Gdzie też ja was, kochany towarzyszu, widziałem? Aaa! Przypominam sobie. Malarz ze Skriabina! Prawda?

Ostap przyłożył dłoń do serca i uprzejmie skłonił się.

— Zaraz, zaraz — ciągnął dalej Persicki, posiadający jako reporter doskonałą pamięć. — Czy to nie na pana czasem w Moskwie na Placu Swierdłowskim wpadł koń dorożkarski?

— Właśnie, właśnie! I według trafnej uwagi pańskiej skończyło się wtedy rzekomo wszystko na lekkim strachu.

— A pan tu para się malowaniem?

— Nie, jestem tu w celach wycieczkowych.

— Pieszo?

— Pieszo. Specjaliści twierdzą, że podróżowanie Gruzińską Drogą Wojenną w automobilu to skończona głupota!

— Nie zawsze, kochanie, głupota, nie zawsze! My, na przykład, nie jedziemy tak bardzo głupio. Maszyny, jak pan widzi, własne, podkreślam to: własne. Bezpośrednia komunikacja Moskwa–Tyflis. Benzyny zużywa się minimalna ilość. Wygoda, szybkość, miękkie resory. Europa!

— Skąd to wszystko macie? — spytał zazdrośnie Ostap. — Wygraliście sto tysięcy?

— Stu wprawdzie nie, lecz pięćdziesiąt wygraliśmy.

— W dziewiątkę4?

— Na obligację, należącą do klubu automobilistów.

— Tak — rzekł Ostap — i za te pieniądze nabyliście automobile?

— Jak widzicie.

— Tak. Może potrzeba panu pomocnika? Znam pewnego młodego człowieka. Nie pije...

— Jakiego pomocnika?

— No takiego... ogólne kierownictwo, fachowe rady, poglądowa nauka metodą kompleksów pojęciowych. Co?

— Rozumiem. Nie, nie trzeba.

— Nie trzeba?

— Nie. Niestety. I malarza także nie trzeba.

— W takim razie pożycz mi pan dziesięć rubli.

— Awdotiew — rzekł Persicki. — Wypłać z łaski swej temu oto obywatelowi trzy ruble na mój rachunek. Pokwitowania nie trzeba. To osoba niewypłacalna.

— To bardzo niewiele — zauważył Ostap — lecz przyjmę. Rozumiem całą trudność waszej sytuacji. Rozumie się, gdybyście wygrali sto tysięcy, to pożyczylibyście mi na pewno całą pięciorublówkę. Lecz przecież wygraliście zaledwie pięćdziesiąt tysięcy! W każdym razie — dziękuję!

Bender uchylił grzecznie kapelusza. Persicki uchylił grzecznie kapelusza. Bender nader uprzejmie ukłonił się. Persicki odpowiedział najuprzejmiejszym ukłonem. Bender machnął na pożegnanie ręką. Persicki, siedząc przy kierownicy, odwzajemnił się. Lecz Persicki odjechał w cudowną dal wspaniałym autem w towarzystwie wesołych przyjaciół, a Wielki Kombinator został na pełnej kurzu drodze z kamratem swym — durniem.

— Widzieliście ten szyk? — spytał Ostap Hipolita Matwiejewicza.

— Zakawtopromtorg czy też prywatne towarzystwo „Motor”? — spytał rzeczowo Worobianinow, który w ciągu tych paru dni zapoznał się doskonale z wszelkiego rodzaju komunikacją samochodową. — Chciałem nawet zatańczyć przed nimi.

— Wkrótce już do cna zgłupiejecie, mój biedny przyjacielu. Jakiż to Zakawtopromtorg? Ludzie ci, słyszycie, Kiso, wy-gra-li pięćdziesiąt tysiączków. Widzicie sami, Kiciuniu, w jak świetnych są humorach i ile nakupili wszelakiego mechanicznego świństwa! Gdy otrzymamy nasze pieniądze, wydamy je znacznie rozumniej. Prawda?

I przyjaciele, marząc o tym, co kupią wówczas, gdy staną się bogaczami, wyszli z Pasanauri. W imaginacji Hipolita Matwiejewicza żywo rysowały się: nabycie nowych skarpetek i wyjazd za granicę. Marzenia Ostapa sięgały dalej. Jego projekty były wspaniałe. Zbudowanie tamy na Niebieskim Nilu5, a może otwarcie domu gry w Rydze z filiami we wszystkich portach świata.

Minąwszy nieciekawe i pełne kurzu miejscowości: Anaur, Duszet i Cyłkany, wędrowcy dotarli na trzeci dzień przed południem do Mcchety — starożytnej stolicy Gruzji. Kura6 skręcała w tym miejscu w stronę Tyflisu.

Wieczorem wędrowcy minęli ZAHES — elektrownię wodną Zemo Avchala. Szkło, woda i elektryczność błyszczały rozmaitymi światłami. Wszystko to odbijało się i falowało w szybko płynącej Kurze.

Wspólnicy zawarli tutaj przyjaźń z kmiotkiem7, który swą arbą8 przywiózł ich do Tyflisu o godzinie jedenastej wieczorem, wtedy właśnie, gdy wieczorny chłód sprowadza na ulicę wymęczonych dziennym skwarem mieszkańców gruzińskiej stolicy.

— Niezłe miasteczko — rzekł Ostap — wiecie, Kiso...

Nagle Ostap, nie kończąc zdania, rzucił się w pogoń za jakimś obywatelem; po dziesięciu krokach dogonił go i zaczął z nim ożywioną rozmowę. Potem szybko wrócił i trącił Hipolita Matwiejewicza palcem w bok.

— Wiecie, kto to jest? — szepnął szybko. — Jest to „Odeska wytwórnia moskiewskich obwarzanków”, obywatel Kislarski. Idziemy do niego. Jesteście teraz znów, mimo całej paradoksalności tego, tytanem myśli i ojcem rosyjskiej demokracji. Pamiętajcie tylko nadymać się i ruszać wąsami. Do kroćset! A to heca! Los na loterii! Jeśli nie zoperuję go zaraz na pięćset rubli, pluńcie mi w gębę! Chodźmy! Chodźmy!

Istotnie, w pewnej odległości od aferzystów stał w ubraniu z czesuczy9 mlecznobłękitny ze strachu Kislarski.

— Znacie się, panowie — rzekł Ostap szeptem — oto osoba stojąca blisko cara, tytan myśli i ojciec rosyjskiej demokracji. Niech pan nie zwraca uwagi na jego strój. To w celach konspiracyjnych. Zawieź nas pan zaraz dokądkolwiek. Musimy pomówić z sobą.

Kislarski, który wyjechał na Kaukaz, by odpocząć po starogrodzkich emocjach, był kompletnie zgnębiony. Mrucząc jakieś brednie o stagnacji w obwarzankowym interesie, wsadził swych straszliwych znajomych do powozu o posrebrzanych szprychach i stopniach i zawiózł w kierunku Góry Dawida. Na szczyt tej restauracyjnej góry dostali się zębatą kolejką górską. Tyflis, migocący tysiącem świateł, staczał się powoli w czeluści piekielne. Spiskowcy unosili się wprost ku gwiazdom.

Stoły restauracyjne stały wprost na trawnikach. Głucho bębniła orkiestra kaukaska, a malutka dziewuszka pod uszczęśliwionym okiem rodziców tańczyła z własnej inicjatywy lezginkę.

— Zamówcie coś! — nalegał Ostap.

Na zamówienie doświadczonego Kislarskiego podano wino, jarzyny i solone gruzińskie sery.

— I coś do zjedzenia — rzekł Ostap. — Gdyby pan wiedział, kochany panie Kislarski, co my z Hipolitem Matwiejewiczem musieliśmy dziś znieść, zdumiałoby pana nasze męstwo.

„Znów — pomyślał z rozpaczą Kislarski. — Znów zaczynają się moje męki. I dlaczego nie pojechałem na Krym. A radziła mi Henrieta!”

Lecz bez słowa sprzeciwu zamówił trzy szaszłyki i zwrócił w stronę Ostapa swą usłużną gębę.

— A więc — rzekł Ostap, rozglądając się na wszystkie strony i zniżając głos — powiem panu w dwóch słowach: śledzą nas już od dwóch miesięcy i zapewne jutro w konspiracyjnym mieszkaniu oczekiwać nas będzie zasadzka. We własnej obronie trzeba będzie strzelać.

Policzki Kislarskiego zbielały.

— Radzi jesteśmy — ciągnął dalej Ostap — że w takiej chwili spotykamy wiernego bojownika-patriotę.

— Hm... tak! — wycedził dumnie Hipolit Matwiejewicz, wspominając, z jaką gorliwością tańczył na czczo lezginkę w pobliżu Sioni.

Opychał sobie usta serem i jarzynami. Lubował się odbijaniem się wina, przedłużało to bowiem niejako rozkoszowanie się nim. Ostap rzucił gniewne spojrzenie i Hipolit Matwiejewicz zaczął się dławić zieloną cebulką.

— Tak!... — szepnął Ostap.— Spodziewamy się, iż z pańską pomocą pokonamy wroga. Dam panu parabellum10.

— Nie trzeba — odrzekł twardo Kislarski.

Po chwili okazało się, że prezes rady giełdowej nie może w żaden sposób wziąć udziału w jutrzejszej bitwie. Bardzo żałuje, ale nie może. Nie zna się na wojennym rzemiośle. Ta okoliczność właśnie zadecydowała o wybraniu go na prezesa rady giełdowej. Jest po prostu zrozpaczony, lecz dla ocalenia życia ojca rosyjskiej demokracji (sam wszak jest starym październikowcem), gotów służyć wszelką finansową pomocą.

— Jest pan wiernym synem ojczyzny! — rzekł uroczyście Ostap, popijając słodziutkiem winem pachnący rozkosznie szaszłyk. — Pięćset rubli może ocalić tytana myśli.

— Panie — spytał żałośnie Kislarski — a dwieście rubli nie mogłoby ocalić tytana myśli?

Ostap nie wytrzymał i z zachwytu kopnął pod stołem Hipolita Matwiejewicza.

— Sądzę — rzekł Hipolit Matwiejewicz — że targi są tu nie na miejscu!

Natychmiast otrzymał szturchańca w bok, co oznaczało: „Brawo. Kiciuniu, brawo, co to znaczy szkoła!”.

Kislarski po raz drugi w życiu usłyszał głos ojca rosyjskiej demokracji. Tak go to zdumiało, że niezwłocznie wręczył Ostapowi pięćset rubli. Następnie zapłacił rachunek i pozostawiwszy przyjaciół przy stoliku, pożegnał się, wymawiając się bólem głowy. Po upływie pół godziny wysłał do żony do Starogrodu telegram:

„Jadę twoją radą Krym wszelki wypadek szykuj koszyczek”.

Długi niedostatek, w jakim przebywał Ostap Bender, wymagał natychmiastowej kompensaty. Dlatego też tego samego wieczora na górze restauracyjnej Wielki Kombinator upił się na umór i po drodze do hotelu omal nie wypadł z autobusu. Nazajutrz zrealizował swe stare marzenie. Kupił cudny szary, cętkowany garnitur. W garniturze tym było bardzo gorąco, lecz mimo to nosił go, straszliwie pocąc się. W magazynie konfekcji męskiej Tyfkooperatywy zaopatrzono Worobianinowa w białe pikowe ubranie, marynarkę i czapkę ze złotą odznaką niewiadomego jacht-klubu. W stroju tym Hipolit Matwiejewicz wyglądał jak handlowy admirał-amator. Postawa nabrała sprężystości. Chód — pewności.

— Ach! — mówił Bender. — Pierwsza klasa. Gdybym był kobietą, to takiemu wspaniałemu, przystojnemu mężczyźnie jak pan dawałbym od zwykłej ceny osiem procent rabatu. Ach! Ach! Przy takim wyglądzie możemy bywać w wielkim świecie! Czy potraficie bywać, Kiso?

— Towarzyszu Bender! — powtarzał Worobianinow. — A więc jak będzie z krzesłem? Trzeba dowiedzieć się, co z teatrem!

—Ho-lio! — odparł Ostap, tańcząc z krzesłem w dużym mauretańskim11 pokoju Hotelu Orient. — Nie dawajcie mi nauk, Kiso. Jestem teraz zły. Mam pieniądze. Lecz jestem wspaniałomyślny. Daję wam dwadzieścia rubli i trzy dni na splądrowanie miasta! Tak jak Suworow12!... Plądrujcie miasto, Kiso! Bawcie się!

I Ostap, kołysząc się w biodrach, zaśpiewał w szybkim tempie:

Przyjaciele hulali bez przerwy calutki tydzień. Admiralski strój Worobianinowa upstrzyły różnobarwne plamy, a pstrokate cętki na garniturze Ostapa rozlały się i utworzyły jedną wielką tęczową plamę.

— Bonżurek!13 — odezwał się ósmego dnia Ostap, który z racji kacenjameru14 wpadł na pomysł przeczytania „Zorzy Wschodu”. — Słuchajcie, pijanico, co piszą w gazecie rozumni ludzie. Słuchajcie!

Wczoraj, 3 września, po zakończeniu występów w Tyflisie, moskiewski Teatr Kolumba wyjechał na występy gościnne do Jałty. Teatr zamierza pozostać na Krymie do chwili rozpoczęcia zimowego sezonu w Moskwie.

— Aha! A mówiłem! — rzekł Worobianinow.

— Niby co mówiliście? — złościł się Ostap.

Był jednak zmieszany. Niedbalstwo to było dla niego bardzo przykre. Mogliby skończyć pościg za skarbami w Tyflisie, a tak musieli teraz przerzucać się jeszcze na Półwysep Krymski. Ostap przystąpił od razu do rzeczy. Kupiono bilety do Batumi i zamówiono miejsca w drugiej klasie na parostatku Pestel, który odjeżdżał z Batumi na Odessę siódmego września o godzinie dwudziestej trzeciej według moskiewskiego czasu.

W nocy z dziesiątego na jedenasty września, gdy Pestel nie wstępując z powodu burzy do Anapy, wypłynął na pełne morze i skierował się wprost na Jałtę, Hipolitowi Matwiejewiczowi, który calutki dzień wymiotował żółcią i teraz dopiero zasnął, przyśnił się sen.

Śniło mu się, że stał w admiralskim stroju na balkonie swego strogrodzkiego domu, wiedząc, że hałasujący na dole tłum czegoś od niego oczekuje. Duży żuraw uniósł się w górę i u stóp jego złożył świnię o czarnych łatach. Przyszedł stróż Tichon w marynarkowym stroju i chwyciwszy świnię za tylne nogi, rzekł:

— Ech! A niechże to jasny piorun strzeli! Czy „Nimfa” daje towar?

W rękach Hipolita Matwiejewicza znalazł się kindżał15. Uderzył nim świnię w bok i z dużej, szerokiej dziurki posypały się brylanty i zaczęły skakać po asfalcie. Skakały i stukały wciąż głośniej i głośniej. W końcu stuk ich stał się nieznośny i straszny.

Hipolita Matwiejewicza obudziło uderzenie fali o latarnię...

Do Jałty przybyli w okresie ciszy morskiej, w duszny, słoneczny ranek. Marszałek szlachty przyszedł już do siebie po morskiej chorobie i w całej okazałości stał na przodzie okrętu, tuż koło ozdobionego girlandami dzwonu.

Wesoła Jałta uszeregowała wzdłuż wybrzeża swe maluśkie sklepiki i pływające restauracje. Na przystani stały powozy z aksamitnymi (w płóciennych pokrowcach) siedzeniami, auta i autobusy „Krymkurso” i towarzystwa „Krymski Szofer”. Czarowne dziewczęta obracały na wszystkie strony swe parasolki i wymachiwały chusteczkami.

Pierwsi na rozżarzone wybrzeże wyszli nasi przyjaciele. Na widok wspólnego tłumu oczekujących i gapiów wyskoczył obywatel w kostiumie z czesuczy i zaczął szybko zdążać ku wyjściu z obrębu portu. Lecz było już za późno. Upstrzony wzrok Wielkiego Kombinatora rozpoznał szybko czesuczowego obywatela.

— Zaczekajże, Worobianinow — krzyknął Ostap.

I rzucił się przed siebie tak szybko, że udało mu się o dziesięć kroków przed wyjściem dogonić czesuczowego mężczyznę. Ostap momentalnie wrócił ze stu rublami.

— Nie daje więcej. A zresztą nie nalegałem, bo może nie mieć na powrót do domu.

I rzeczywiście, Kislarski, nie zwlekając ani chwili, zwiał niezwłocznie autem do Sewastopola16, a stamtąd trzecią klasą do domu, do Starogrodu.

Wspólnicy spędzili w hotelu cały dzień, siedząc nago na podłodze i raz po raz biegnąc do łazienki pod prysznic. Lecz szła woda ciepła jak obrzydliwa herbata. Przed upałem nie było ratunku. Wydawało się, że Jałta roztopi się i spłynie do morza.

O godzinie ósmej wieczór wspólnicy przeklinając wszystkie krzesła na świecie, wciągnęli gorące kamasze i poszli do teatru.

Dawano Ożenek. Znużony skwarem Stepan stojąc na rękach, padał niemal. Agafia Tichonówna biegła po drucie, trzymając w spoconych rękach parasol z napisem: „Chcę Podkolesina”. W owej chwili, tak samo zresztą, jak i we dnie, pragnęła tylko jednego — zimnej wody z lodem. Publiczności także chciało się pić. Dlatego też, a może i dlatego, że widok Stepana pochłaniającego gorącą jajecznicę wywoływał obrzydzenie, a spektakl nie przypadł do gustu.

Wspólnicy byli zadowoleni, ponieważ ich krzesło wraz z trzema nowymi wspaniałymi fotelami w stylu rococo było na miejscu.

Przyjaciele, ukryci w jednej z lóż, czekali cierpliwie ukończenia niewiarygodnie długo przeciągającego się widowiska.

Nareszcie publiczność rozeszła się i aktorzy pobiegli przewietrzyć się. W teatrze nie pozostał nikt prócz członków udziałowców przedsiębiorstwa. Kto żyw, pobiegł na ulicę pod strugi świeżego deszczu.

Przedostali się na scenę i oświetlając sobie drogę zapałkami, co nie uchroniło ich od trzaśnięcia się o prasę hydrauliczną, spenetrowali całą scenę. Wielki Kombinator pobiegł na górę do rekwizytorni.

— Chodźcie! — krzyknął z góry.

Worobianinow, wymachując rękoma, skoczył na górę.

— Widzicie? — spytał Ostap, świecąc latarką.

Z ciemności wyłonił się kant gambsowskiego krzesła i wycinek parasolki z napisem: „Chcę...”.

— Patrzcie! Oto nasza przyszłość, teraźniejszość i przeszłość! Zapalcie, Kiso, zapałki, a ja już wypatroszę krzesło.

I Ostap wpakował rękę do kieszeni po instrumenty.

— Tak — rzekł, wyciągając rękę w stronę krzesła. — Jeszcze jedną zapałeczkę, prezesie.

Zapłonęła zapałka i, o dziwo, krzesło samo skoczyło na bok i nagle w oczach zdumionych wspólników zapadło się pod podłogę.

— Mamo! — krzyknął Hipolit Matwiejewicz, lecąc pod ścianę, choć nie miał nawet najmniejszego zamiaru tego robić.

Z brzękiem wypadły szyby, a parasolkę z napisem: „Chcę Podkolesina” porwał wiatr i cisnął przez okno do morza. Ostap leżał na podłodze, przygnieciony z lekka drewnianymi tarczami...

Była godzina dwunasta, minut czterdzieści. Był to pierwszy wstrząs wielkiego krymskiego trzęsienia ziemi w 1927 roku. Ten silny wstrząs, który wyrządził niezliczone szkody na całym półwyspie, wyrwał skarb z rąk aferzystów.

— Towarzyszu Bender! Co to? — wrzeszczał przerażony Hipolit Matwiejewicz.

Ostap był nieprzytomny. Trzęsienie ziemi stanęło na jego drodze! Był to jedyny wypadek w jego bogatej praktyce.

— Co to? — wył Worobianinow.

Z ulicy dochodziły krzyki, dzwony i tupot.

— A to, że musimy czym prędzej wiać na ulicę, póki jeszcze nie zawaliły się ściany. Prędzej! Prędzej! Daj rękę, fujaro!

I rzucili się ku wyjściu. Ku ich zdumieniu, pode drzwiami prowadzącymi z teatru na ulicę leżało całe i nienaruszone krzesło. Hipolit Matwiejewicz z psim skowytem uczepił się go kurczowym chwytem.

— Dajcie mi obcęgi! — krzyknął do Ostapa.

— A to bęcwał, idiota! — jęknął Ostap. — Zaraz runie sufit, a ten tu wariuje! Prędzej na ulicę!

— Obcęgi! — wył oszalały Hipolit Matwiejewicz.

— Do cholery! Gińcie tu z waszym krzesłem! A dla mnie życie drogie jest, jako wspomnienie!

Mówiąc to, Ostap rzucił się ku drzwiom. Hipolit Matwiejewicz szczeknął i chwyciwszy krzesło, pobiegł za Ostapem. Gdy tylko znaleźli się na środku ulicy, ziemia jak gdyby zakołysała się pod ich stopami, z dachu teatralnego zaczęły spadać dachówki i na tym miejscu, które dopiero przed chwilą opuścili, leżały już szczątki prasy hydraulicznej.

— No, a teraz dajcie to krzesło! — rzekł z zimną krwią Bender. — Widzę, że dość już macie tego trzymania.

— Nie dam! — zapiszczał Hipolit Matwiejewicz.

— A to co? Bunt na okręcie? Oddajcie krzesło! Słyszycie?

— To moje krzesło! — zaskrzeczał Worobianinow poprzez rozlegające się wszędzie jęki, płacz i trzeszczenie.

— A więc płacę wam za nie, stary ośle!

I Ostap żelazną dłonią uderzył Worobianinowa w kark.

Akurat przez tę ulicę pędziła straż ogniowa z pochodniami i Hipolit Matwiejewicz przy migotliwym blasku pochodni ujrzał tak straszny wyraz twarzy Bendera, że momentalnie skapitulował i oddał krzesło.

— Dobrze, teraz już dobrze — rzekł Ostap, sapiąc — bunt został uśmierzony. Bierzcie krzesło i nieście je za mną. Odpowiadacie za jego całość. Jeśli nawet będzie jeszcze silniejszy wstrząs, krzesło musi ocaleć. Rozumiecie?

— Rozumiem.

Calutką noc wspólnicy wałęsali się razem z błądzącymi w panice tłumami, nie mogąc się zdecydować, jak wszyscy zresztą, na wejście do porzuconych domów i wciąż oczekując nowych wstrząsów.

O świcie, gdy strach trochę się zmniejszył, Ostap wybrał miejsce, w pobliżu którego nie było ani ścian, które mogłyby się zawalić, ani ludzi, którzy mogliby przeszkodzić, i przystąpili do upragnionej operacji.

Wyniki zdumiały obu wspólników. W krześle nic nie było. Hipolit Matwiejewicz, nie mogąc znieść już dłużej takiego nawału wrażeń, zachichotał szczurzym śmieszkiem. Bezpośrednio po tym rozległ się trzeci huk, ziemia rozstąpiła się i pochłonęła oszczędzone za pierwszym razem i wypatroszone przez ludzi krzesło, którego wzorzyste kwiatki uśmiechały się do wyłaniającego się z obłoków słońca.

Hipolit Matwiejewicz stanął na czworakach i zwróciwszy wymiętą twarz ku brudnawoszkarłatnej tarczy słonecznej — zawył. Słuchając go, Wielki Kombinator zemdlał. Gdy się ocknął, ujrzał tuż obok siebie porosły liliową szczeciną podbródek Worobianinowa. Hipolit Matwiejewicz również stracił przytomność.

— Ostatecznie — skonstatował Ostap głosem rekonwalescenta po tyfusie — mamy teraz sto szans na sto. Ostatnie krzesło (przy słowie „krzesło” Hipolit Matwiejewicz ocknął się) zniknęło wprawdzie na towarowym Dworcu Październikowym, lecz nie znaczy to wcale, że zapadło się pod ziemię. O co idzie? Posiedzenie trwa nadal!

Gdzieś tam padały z łoskotem cegły. Przeciągle wyła syrena okrętowa.

Kobieta z rozwianym włosem, nieubrana, biegła środkiem ulicy.