Źródło i licencja tłumaczenia
AKT V
SCENA I
Sala w zamku, WOJEWODA, CHMARA.
WOJEWODA
CHMARA
WOJEWODA
CHMARA
Ale już jej nie długo.
WOJEWODA
Cokolwiek się tu stanie z mą głową starą,
Waćpan mnie nie opuścisz?
CHMARA
WOJEWODA
CHMARA
Tu szli.
WOJEWODA
CHMARA
WOJEWODA
Dosyć mam czasu. Król chce wyjechać koniecznie,
Ja króla puszczę; lecz paź tu zostanie, wiecznie,
Choćby mi spadł łeb siwy. Idź, czekaj rozkazu.
Chmara wychodzi.
Proszę, nie zapłakałem jeszcze ani razu,
Tak mi ta zemsta wszystkie łzy w oczach wypiekła.
Lękam się tylko, by mi już z rąk nie uciekła.
SCENA II
WOJEWODA, KRÓL ubrany jak do podróży, MAZEPA — kilku pokojowych królewskich.
KRÓL
Nad twojego chłopaka zapłakać mogiłą,
Bo to nam i pancerny tęgi wojak ubył.
Zaprawdę, że to smutna rzecz! On wczoraj tu był,
Śmiał się z nami, rozmawiał, dziś już gdzieś przed Bogiem,
A na nas tu spogląda z litością, i głogiem
Nazywa róże świata. To rzecz jest głęboka,
Kiedy tak nagle młodość nam schodzi sprzed oka
I wynosi swe wszystkie za ten świat nadzieje.
Dziwnie, że się i kiedy człowiek głośno śmieje,
Będąc na takim świecie; lecz cóż robić z dolą!
Stary mój druhu, jak ci te rany przebolą,
Zapraszamy cię do nas, do stolicy, w gości.
Dalipan, że mi smutno rzucać dom waszmości,
Ale są interesa Rzeczypospolitej
I te mnie bardzo naglą.
WOJEWODA
A ty, panie, wyjeżdżasz?
KRÓL
Że gdyby to nie było z wielką kraju szkodą...
WOJEWODA
Ty wyjeżdżasz; lecz syna mego kat zostanie.
KRÓL
WOJEWODA
KRÓL
A niechże się coś Waszmość na króla ogląda,
Czy waszeć męki, czy waść krwi człowieczej żąda?
Na Boga! A to może, gdy mi pryśniesz w oczy,
I waćpana się głowa po trumnie potoczy.
Śmiałżebyś tutaj zrobić rokoszową próbę?
Czy waść myśli uwięzić królewską osobę?
WOJEWODA
KRÓL
Ale waść nie śmie.
WOJEWODA
Ale ci, królu, drogę zastąpią mogiły.
KRÓL
WOJEWODA
Kazałem zaszpuntować gardła mych moździerzy.
Ja się nie oprę siłą; tylko w moim dworze
Nieprzestąpiony jeden próg tobie położę...
Próg dla królewskiej nogi.
KRÓL
Wojewoda wychodzi do bocznego pokoju i wraca, niosąc na ramionach trumnę syna, którą w drzwiach stawia poprzek.
WOJEWODA
Oto próg, mości królu, święty trup człowieka.
Teraz że, najjaśniejszy panie, ojciec czeka.
Niechaj twoja ostroga to ciało ubodzie,
Niech będzie każda hańba znaną w moim rodzie.
Daj pazia, lub idź, panie.
KRÓL
WOJEWODA
Cóż, panie paziu, ze mną zostajesz? Czy zgoda?
Ja waćpana dzień jeden chcę mieć. Dzisiaj środa?
W piątek wypuszczę, żywcem wypuszczę, niech zginę.
Lecz cię żywego będę miał, choć przez godzinę.
Na Matkę się najświętszą klnę, że wyjdziesz żywy,
Ja tylko chcę mieć ciebie w rękach.
MAZEPA
na stronie.
W ręce mnie chce wężowe owinąć jak bluszcze.
WOJEWODA
do króla.
MAZEPA
do króla na boku.
Przyjedziesz tu, działami otoczysz zamczysko;
Mnie się tu nic nie stanie, Król stracisz powagę.
Mam szczęśliwe przeczucie, będę miał odwagę.
Król wrócisz za godzinę.
KRÓL
namyśliwszy się, do Wojewody,
Ja ci pazia zostawiam; lecz za jeden zdjęty
Włosek z niego — za jedną plameczkę na części,
Ty mi odpowiesz głową.
WOJEWODA
Paziowi będzie dobrze.
KRÓL
Wojewoda trumnę bierze na ramiona, Król i pokojowce wychodzą.
SCENA III
MAZEPA, potem Chmara i słudzy w żałobie.
WOJEWODA
Ja może pójdę z synem — tu śmierć ludzi ściga.
O! Patrzajcie, jak człowiek krzyż Chrystusa dźwiga,
Zmorduje się i gotów się powalić trupem.
Kładzie trumnę na środku sali.
MAZEPA
na przedzie sceny sam z sobą gada, Wojewoda zaś nad trumną, stoi i daje rozkazy.
Stary zda się, że nie dba, ani na mnie patrzy.
Lecz się w nim żółć gotuje strasznie, coraz bladszy,
Coś żuje, jakby zemstę żuł.
WOJEWODA
Wchodzi Chmara i słudzy.
Ustawić tu katafalk — trupów będzie para.
MAZEPA
WOJEWODA
MAZEPA
WOJEWODA
MAZEPA
WOJEWODA
do Mazepy, uderzając go po ramieniu.
MAZEPA
WOJEWODA
Na tym suficie?
MAZEPA
WOJEWODA
MAZEPA
WOJEWODA
MAZEPA
WOJEWODA
Że zostawię samego, jest to dom niedoli,
Ot zostawiam waćpana z nim.
Pokazuje na trumnę syna i do niej mowę obraca
A wstanże, śpiochu!
Wstańże i baw. Co, nigdy już? Nigdy! Garść prochu!
Kilka desek i wszystko!
MAZEPA
na stronie.
WOJEWODA
Zostań waść z tym nudziarzem i baw się po trosze,
Jak można, aż powrócę.
MAZEPA
Do ciebie, mości panie.
WOJEWODA
Którą żywisz? Ja dam jej dławiącego chleba,
Jak waść umrzesz.
MAZEPA
Syn twój — wielmożny panie, nim skonał...
WOJEWODA
MAZEPA
WOJEWODA
Syn go egzekutorem zrobił testamentu.
MAZEPA
WOJEWODA
MAZEPA
Że mam czyste zamiary. To biedne chłopczysko
Polecił mi, bym widział się tu z matką panią.
WOJEWODA
Wychodzi.
SCENA IV
MAZEPA, później AMELIA.
MAZEPA
Słowa tego człowieka, próżno — cierpieć muszę.
Warto by też i na śmierć przygotować duszę,
I pomodlić się Pannie Najświętszej przy trumnie.
To potem czoło moje będę nosił dumnie,
I będzie mi pomocą Przenajświętsza Trójca.
Wchodzi Amelia z rozpuszczonymi włosami, biało ubrana.
Otóż i ona... Jaka ty blada?
AMELIA
dając mu znak, aby się nie przybliżał.
MAZEPA
Nie oddalaj mnie ręką, jesteśmy związani
Łańcuchem tajemnicy, jak trzy cienie bratnie.
Ja mam od umarłego zlecenia ostatnie.
On ciebie kochał, pani.
AMELIA
MAZEPA
Amelia pokazuje ze zgrozą na Mazepę.
O! Nie, na czole moim krwi nie leży plama;
Jam go nie zabił.
Amelia postępuje krokiem ku niemu
Słuchaj, gdyśmy byli w lasku
Brzozowym, przy księżyca ujrzałem go blasku
Bardzo smutnym i bladym. Co? Serce ci bije?
Amelia daje znak ręką, aby mówił dalej.
On mi się rzucił pierwszy z uściskiem na szyję,
I położywszy głowę mi na pierś bijącą,
Milczał długo i rękę moją trzymał drżącą.
Niestety! W mojej ręce była broń nabita!
Nagle strzał usłyszałem. Patrzę — on się chwyta
Rękami za powietrze i na wznak się wali.
Przybiegam — patrzę; mały sznureczek korali
Zbiegał mu po puklerzu i plamił stokrocie.
Otworzył oczy całe w księżycowym złocie,
I rzekł... przebacz! Ty byłeś rycerzem zhańbionej,
Ja ginę z ręki przez nią pobłogosławionej,
Przebaczcie mi i razem pamiętajcie o mnie.
Potem zaczął pacierze mówić nieprzytomnie,
I zamknął oczy pełne łez — mówiąc o tobie.
Amelia zaczyna płakać.
O! Płacz! O! Płacz go, pani — ten, co leży w grobie,
Godzien jest teraz naszej zobopólnej cześci2.
Amelio — oto jestem ci bratem boleści;
Jeśli kiedy ja biedny na dworze sierota...
Wszak nie masz braci? Jeśli więc biedna istota,
Dworskie pacholę, może być tobie pomocą?
Otom jest na kolanach.
AMELIA
kładąc ręce na głowie klęczącego pazia i nachylając się nad nim.
Matki Boskiej anieli. Ja umierająca.
SCENA V
CIŻ SAMI, WOJEWODA.
WOJEWODA
chwyta za rękę Amelia i odrzuca ją od pazia.
AMELIA
Ja sama padnę — jestem otruta.
Chwiejąc się, idzie i klęka przy trumnie.
WOJEWODA
A nie kładź się waćpani tam; na dziecka trumnie,
Bo ją splamisz.
MAZEPA
WOJEWODA
SCENA VI
Ciż sami, CHMARA, potem GONIEC od króla.
CHMARA
WOJEWODA
Niech wleci, ścierwo tutaj gotowe i świeże.
Goniec wchodzi.
GONIEC
Jest przed zamkiem i każe ci otworzyć wrota,
O dworzanina się też upomina.
WOJEWODA
Wolność szlachecka, zamku nie dam. Niech król bierze,
Co zaś do dworzanina, na szlacheckiej wierze
Król może polec, pazia mu wypuszczę żywcem;
Ale król będzie dobrym, mopanku, myśliwcem,
Jeśli go złowi.
GONIEC
WOJEWODA
Goniec i Chmara odchodzą.
SCENA VII
WOJEWODA, MAZEPA i AMELIA, umarła na trumnie.
WOJEWODA
Cieszcie się, ja ostatni nie bez szlachetności
Światowi daję habdank4.
MAZEPA
na stronie.
WOJEWODA
zbliżając się do Amelii.
Cóż to? Waćpani milczysz. Co? Ja ci otworzę
Piersi i tam zobaczę twój strach. Wstań, obłudna.
Waćpani mi tak była zawsze czysta, schludna,
A teraz się nie lękasz popiołem powalać.
A wstańże imość i precz!
Zrzuca ją z trumny.
Jak się można skalać,
Dotknąwszy takiej rzeczy rękami — pfu! Zgroza!
Do Mazepy, który klęczy nad ciałem Amelii.
Słuchaj mnie ty, urwany wisielcze z powroza!
Ty mi nie tykaj żony.
MAZEPA
wstając.
Żałowałem cię, sądząc, żeś był nieszczęśliwy,
Teraz pogardzam.
WOJEWODA
Poczekaj — pogadamy — usiądę na trumnie.
No — i cóż?
MAZEPA
WOJEWODA
MAZEPA
Mogę cię tu otrętwić5 jak piorun, co miga.
Ot, wstań z trumny, bo trup się tam pod tobą wzdryga.
WOJEWODA
MAZEPA
On cię nie chce na sobie czuć, on w trumnie jęczy.
Wstań, hańbicielu zmarłych i upadnij czołem,
Bo ja tu jestem dla nich mścicielem aniołem.
Bo ja mam piorun w ustach i przez litość jedno6
Nie rzucam go na twoję głowę siwą, biedną.
Na twoję nędzną głowę.
WOJEWODA
Mówisz, a tu wokoło słuchają cię trupi;
A waszmość jesteś trzecim.
MAZEPA
Lecz wać mi, wojewodo, do nóg — bo wieść sroga,
Bo jak powiem — waćpana krew zabić gotowa.
WOJEWODA
MAZEPA
WOJEWODA
MAZEPA
Ot — kochało się razem do śmierci tych dwoje!
WOJEWODA
porywając się z trumny.
MAZEPA
WOJEWODA
MAZEPA
WOJEWODA
Słychać huk dział, kilka kul wlatuje do sali.
Idź Waćpan stąd — tu kule latają... Bezwstydni!
Idź waść...
MAZEPA
Syn twój chce leżeć przy niej!...
WOJEWODA
MAZEPA
Oddalam się, cokolwiek mnie czeka za progiem.
Wychodzi. — Słychać, że go w korytarzu napadają ludzie zbrojni. — Szczęk krótkiej walki.
SCENA VIII
WOJEWODA
sam.
Sznury się w mięso wpiły... koń ciało roztarga.
Zimno mi, synu! Ojciec waszmości się szarga
We krwi, a ty się krwawej nie przelęknij mary...
Co to jest? Jak tu ciemno?... Jakie to poczwary
Całujące się głośno w ciemnym korytarzu?
A wstańże z trumny! Wstańże, ohydny nędzarzu!
Powiedz, że to nieprawda!... Każ się deskom spaczyć!
Wstań! Otwórz ty się, trumno! Ja gotów przebaczyć,
Jak mi do nóg upadniesz. — Łzy gotowe pociec...
O, trumno! Ja ci gotów przebaczyć — ja, ojciec,
Jeżeli z ciebie wyjdą łzy nad moją nędzą.
Precz, trupy! Niech szatani was przez ognie pędzą!
Dosyć oszukiwania! I dosyć żywota!
SCENA IX
WOJEWODA, CHMARA, później KRÓL na czele zbrojnych.
CHMARA
WOJEWODA
CHMARA
WOJEWODA
KRÓL wchodzi
KRÓL
WOJEWODA
zabija się.
Lecz każ mnie od tych trupów pogrzebać daleko...
Pada martwy.
1834.
- suplika (z łac.) — prośba. [przypis edytorski] ↩
- cześci — dziś popr. forma D.lp: czci. [przypis edytorski] ↩
- antenat (z łac.) — przodek. [przypis edytorski] ↩
- habdank (daw., z niem.) — podziękowanie. [przypis edytorski] ↩
- otrętwić — dziś popr.: odrętwić. [przypis edytorski] ↩
- jedno (daw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Juliusz Słowacki
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Mazepa · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/slowacki-mazepa/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.