Rozdział 6 z 6

AKT PIĄTY

SCENA PIERWSZA

Mediolan. Klasztorne podwórze. Wieczór. Eglamur czeka na Sylwię.

EGLAMUR

Słońce poczyna złocić zachód niebios,
I już godzina prawie, w której z Sylwią
W mnicha Patryka celi zejść się miałem.
Przyjdzie, jak rzekła. Kochankowie bowiem
Tylko uprzedzać godzinę umieją,
Sam nawet pośpiech ostrym nagląc bodźcem.
Otóż i ona. Dobry wieczór pani.

Wchodzi Sylwia.

SYLWIA

Amen, o, amen! Dobry Eglamurze,
Śpieszmy ku furtce klasztornego muru,
Lękam się bowiem, że szpiegi mię tropią.

EGLAMUR

Nie bój się. Nie ma stąd trzech mil do lasu.
Ujdziem, jeżeli dotrzem tam zawczasu.

Wychodzą.

SCENA DRUGA

Komnata w pałacu Księcia. Turio, Protej i Julia (jako Sebastian).

TURIO

I cóż, Proteju, Sylwia na me prośby?

PROTEJ

Wprawdziem ją, panie, znalazł łagodniejszą,
Lecz w twej osobie upatruje wady.

TURIO

Nogi za długie?

PROTEJ

Nie, lecz nader szczupłe.

TURIO

Przywdzieję buty, co je zaokrąglą.

JULIA

na stronie

Ostrożną miłość któż znagli ostrogą?

TURIO

Cóż o mej twarzy powiada?

PROTEJ

Że biała.

TURIO

Kłamie, filutka, bo mam twarz czarniawą.

PROTEJ

Wszak perły białe, a dawnym przysłowiem:
„Często niewieście Murzyn perłą zda się”.

JULIA

na stronie

Perłą, co perły z jej oczu wyciska.
Lepiej oślepnąć niż się w nim zaślepić.

TURIO

Jakżeż się moja mowa jej wydaje?

PROTEJ

Źle, kiedy mówisz o wojnie.

TURIO

Lecz dobrze,
Gdy o pokoju i miłości mówię?

JULIA

na stronie

A jeszcze lepiej, gdy dajesz jej pokój.

TURIO

I cóż o mojej odwadze powiada?

PROTEJ

Och, o tym, panie, zupełnie nie wątpi.

JULIA

na stronie

Miałażby wątpić, znając twe tchórzostwo?

TURIO

I cóż o moim urodzeniu mówi?

PROTEJ

Mówi, że świetnym słyniesz pochodzeniem.

JULIA

na stronie

Prawda, bo zszedłeś z szlachcica na głupca.

TURIO

Czyż dobrze zważa na własności moje?

PROTEJ

Litość ją bierze nad nimi.

TURIO

A czemu?

JULIA

na stronie

Że taki jak ty osieł je posiada.

PROTEJ

Żeś je zastawił.

JULIA

Patrzcie, oto książę.

Wchodzi Książę.

KSIĄŻĘ

Jakież, Proteju, jakżeż się masz, Turio?
Kto z was ostatni widział Eglamura?

TURIO

Nie ja.

PROTEJ

I nie ja.

KSIĄŻĘ

Widzieliście Sylwię?

PROTEJ

Ani jej także.

KSIĄŻĘ

A zatem uciekła,
Snadź do Walencja. Wzięła Eglamura.
Trudno już wątpić. Zszedł ich mnich Wawrzyniec,
Gdy pokutując, wędrował po lesie.
Dobrze go poznał i jej się domyślał.
Lecz nie był pewnym, gdyż ją kryła maska.
Prócz tego miała wieczór się spowiadać
W Patryka celi, ale tam nie przyszła,
Wszystko to zda się stwierdzać jej ucieczkę.
Więc proszę, czasu nie trwońcie w naradach,
Lecz żywo na koń i zjedźcie się ze mną
Przy pochyłości u podnóża góry,
Na mantuańskiej drodze, którą zbiegli.
Śpieszcie się, mili młodzianie, i za mną!

Książę odchodzi śpiesznie.

TURIO

Otóż rzecz śliczna być krnąbrną dziewczyną,
Szczęście ją ściga, a ona umyka!
Mną gna chęć zemsty ku Eglamurowi
Raczej niż miłość ku niebacznej Sylwii.

Wychodzi.

PROTEJ

Mnie wiedzie raczej ma miłość do Sylwii
Niźli zawziętość na jej towarzysza.

Wychodzi.

JULIA

Ja zaś tam śpieszę skrzyżować tę miłość,
Nie szkodzić Sylwii, co przez miłość zbiegła.

Wychodzi

SCENA TRZECIA

Las. Sylwia i bandyci.

PIERWSZY BANDYTA

Pójdź, bądź cierpliwą. Musimy cię stawić
Przed naszym wodzem.

SYLWIA

Tysiąc mię klęsk innych
Już nauczyło, jak tę znieść cierpliwie.

DRUGI BANDYTA

Ruszaj z nią prędzej.

PIERWSZY BANDYTA

Gdzież jest młodzieniec, co jej towarzyszył?

TRZECI BANDYTA

Rącze ma nogi, a więc nas przegonił,
Lecz go ścigają Mojżesz i Waleriusz.
Ty ją w zachodnią stronę lasu zawiedź,
Tam znajdziesz wodza. My ruszym za zbiegiem.
Umknąć nie może, knieja obsadzona.

PIERWSZY BANDYTA

Pójdź, niech do groty wodza cię zawiodę.
Nie bój się, nie bój, on prawą ma duszę
I nie obejdzie się niecnie z kobietą.

SYLWIA

O mój Walencjo, dla ciebie to znoszę.

Wchodzą do lasu.

SCENA CZWARTA

Inna część lasu. Zbliża się Walencjo.

WALENCJO

W człowieku zwyczaj wnet przechodzi w nałóg.
W tej ciemnej puszczy, w niemieszkanych gajach
Lżej mi niż w ludnych i kwitnących miastach.
Tu siedzieć mogę samotny, bez świadków,
I śpiewać moje nieszczęścia i smutki
Zgodnie z rzewliwym słowika kwileniem.
O ty, co w moim zwykłaś mieszkać łonie,
Zbyt długo domu pustką nie zostawiaj,
By gmach nie począł chylić się w ruinę
I bez pamiątki1, czym wprzód był, nie runął.
Twą obecnością podeprzyj mię, Sylwio!
Twego pasterza pociesz, nimfo luba!

Słychać wrzawę

Cóż to za zgiełki, jakaż tu dziś wrzawa?
To bracia moi, których wola prawem,
Za jakimś biednym polują wędrowcem.
Choć mię kochają, nieraz mi zbyt trudno
Wstrzymać ich w porę od zelżywych gwałtów.
Ustąp, Walencjo. Któż to tam nadchodzi?

Walencjo usuwa się na bok. Wchodzi Protej, Sylwia i Julia.

PROTEJ

Jam tę usługę oddał tobie, pani
(Choć twego sługi poświęceń nie cenisz),
Stawiając życie, by cię wydrzeć temu,
Co byłby zgwałcił twój honor i miłość.
Racz mi w nagrodę dać jedno spojrzenie.
Mniejszego daru żądać niepodobna,
I jestem pewien, że mniej dać nie możesz.

WALENCJO

na stronie

Snem mi się zdaje, co widzę i słyszę,
Miłości! daj mi cierpliwość, bym zdołał
Wstrzymać się chwilę.

SYLWIA

O, jakżem nieszczęsna!

PROTEJ

Byłaś nieszczęsną, pani, nimem przybył2,
Lecz mym przybyciem szczęście ci wróciłem.

SYLWIA

Tym nieszczęśliwszam3, żeś się zbliżył do mnie.

JULIA

na stronie

I ja, ilekroć do ciebie się zbliża.

SYLWIA

Gdyby mię porwał jaki lew zgłodniały,
Lżej by mi było dać się pożreć bestii,
Niż Protejowi zawdzięczać ratunek.
Świadkiem bądź niebo, jak Walencja kocham,
Jego mi życie tak drogie jak dusza,
A również tyle (więcej nikt nie zdoła)
Gardzę Protejem zmiennym, wiarołomnym.
Więc idź precz, dłużej nie nalegaj na mnie.

PROTEJ

W jakiż bym hazard4, choćby wiódł w śmierć samą,
Za jedno lube nie pobiegł spojrzenie?
Miłość tu znosi klątwę znów stwierdzoną,
Że nie kochacie tych, co dla was płoną.

SYLWIA

Tej, co cię kocha, ty nie kochasz pono.
Wspomnij na Julię, twą pierwszą kochankę.
Tyś jej ślubował tysiącami przysiąg
Niezłomną wiarę. Wszystkie te przysięgi
Zepchnąłeś w zdradę, by się zwrócić do mnie.
Straciłeś wiarę, chyba że dwie miałeś,
Gorsze od jednej. Lepiej żadnej nie mieć
Niźli podwójną. Zacnemu dość jednej.
Wszakżeś i przyjaźń zdradził.

PROTEJ

Któż w miłości
Dba o przyjaciół?

SYLWIA

Wszyscy prócz Proteja.

PROTEJ

O, gdy łagodny duch tkliwych wyrazów
Żadną już miarą zmiękczyć cię nic może,
Zbrojną cię ręką jak żołnierz zdobędę,
Spełniając miłość wbrew prawom miłości.
Przymuszę.

SYLWIA

Nieba!

PROTEJ

chwytając ją

Ulegniesz mej żądzy!

WALENCJO

Łotrze, precz z ręką zuchwałą i sprośną5!

rzucając się na niego

Ty przyjacielu złej mody!

PROTEJ

Walencjo!

WALENCJO

Niczym przyjaciel bez wiary i serca
(Dziś takim każdy). Zwiodłeś me nadzieje,
Zdradny6 człowieku! Ledwiem zdołał własnym
Uwierzyć oczom. Gdybym dziś śmiał twierdzić,
Że mi choć jeden pozostał przyjaciel,
Ty byś zaprzeczył. Komuż teraz ufać,
Gdy prawa ręka własne zdradza łono?
Żal mi, że odtąd wierzyć ci nie mogę
I świat z twej winy obcym poczytuję.
Najgłębsza rana z przyjacielskiej dłoni.
Przeklęty czasie, w którym dłoń ta rani
Srożej niż zemstą wrogowie zagrzani!

PROTEJ

Jakże mię zbrodnia i wstyd upokarza!
Wybacz, Walencjo; jeśli żal serdeczny
Jest dostatecznym okupem obrazy,
Tu ci go składam. O ilem wykroczył,
O tyleż cierpię.

WALENCJO

Przyjmuję ten okup.
I znów cię zacnym uznaję człowiekiem.
Kto nie przebacza skruszonym, ten nie jest
Z nieba ni z ziemi. Te rozbraja skrucha,
Gniew w Bogu koi żal kornego ducha,
Więc by ci przyjaźń z całą wrócić siłą,
Wszystko ci zdaję, co mym w Sylwii było.

JULIA

mdlejąc

O ja nieszczęsna!

PROTEJ

Baczcie na pachołka.

WALENCJO

Cóż to ci, chłopcze, co ci jest, figlarzu?
Patrz w oczy, gadaj.

JULIA

Pan mój mi rozkazał
Złożyć ten pierścień w ręce pani Sylwii,
A jam z niedbalstwa nie sprawił rozkazu.

PROTEJ

Gdzież jest ten pierścień, chłopcze?

JULIA

oddaje pierścień

Ten tu właśnie.

PROTEJ

Niech mu się przyjrzę. Wszak to pierścień, który
Dałem był Julii.

JULIA

dając inny pierścień

Wybacz, jam się zmylił.
Ten, ten jest pierścień, któryś posłał Sylwii.

PROTEJ

Lecz skądże tamten masz? Wszakżem go Julii
Dał przy rozstaniu.

JULIA

Mam od Julii samej,
I sama Julia dziś tu z nim przybywa.

PROTEJ

Jak to? Julia?

JULIA

Patrz, widzisz tę przed sobą,
Co była celem wszystkich twoich przysiąg
I co je w głębi serca przechowała,
A tyś to serce przebił tyle razy.
Niech cię, Proteju, ta suknia zapłoni7.
Wstydź się, żem wdziała strój nieprzyzwoity,
Jeśli przebranie wstydzić miłość może.
Bo skromność mniejszą poczytuje plamą,
Kiedy kobieta zmienia strój odzienia,
Niż gdy mężczyzna swoje serce zmienia.

PROTEJ

Prawda, mężczyzna byłby doskonałym,8
Gdyby miał stałość, lecz go błąd ten jeden
Przez wszystkie grzechów prowadzi koleje.
Niestałość — ledwie pocznie, już się chwieje.
Wszystko, czym urok lica Sylwii darzy,
Teraz wabniejszym9 widzę w Julii twarzy.

WALENCJO

Podajcie ręce. Niech mam szczęście w trwałą
Złączyć je zgodę. Ciężko ściska serce
Widok kochanków w tak długiej rozterce10.

PROTEJ

Świadcz, niebo, iżem osiągnął11 na wieki
Wszystkie życzenia.

JULIA

I ja również moje.

Bandyci przywodzą Księcia i Turia.

BANDYCI

Zdobycz, o! zdobycz!

WALENCJO

Stójcie, to nasz książę.
Wita cię, książę, człowiek z łask wyzuty,
Wita wygnaniec Walencjo.

KSIĄŻĘ

Walencjo!

TURIO

Tam widzę Sylwię, a Sylwia jest moją.

WALENCJO

Usuń się, Turio, lub cię na śmierć chwycę,
Nie wkraczaj w mojej wściekłości granice,
Nie zwij jej twoją, bo jeśli raz jeszcze...
Już cię Mediolan więcej nie obaczy.
Tak oto ona. Lecz się tknąć jej nie waż.
Biada ci, jeśli nawet dmuchniesz na nią!

TURIO

Ja, ja, Walencjo, nie dbam o nią wcale.
Szaleńcem mienię tego, co naraża
Życie za dziewczę, które go nie kocha.
Więc się jej zrzekam. Niechaj będzie twoją.

KSIĄŻĘ

Tym wyrodniejszy i podlejszy jesteś,
Że tyle o nią podjąwszy zabiegów,
W tak nierycerski porzucasz ją sposób.
Jak czczę mych przodków, tak twoją, Walencjo,
Dzielność podziwiam, uznając cię godnym
Nawet miłości jakiej cesarzowej.
Wszystkie me dawne zapominam żale,
Znoszę spór wszelki, na dwór cię przyzywam.
W miarę twych zasług żądaj stanowiska,
A ja w te słowa podpiszę: Walencjo,
Tyś zacny młodzian, z szlachetnego rodu,
Więc weź twą Sylwię, boś na nią zasłużył.

WALENCJO

Dzięki ci, książę, spełniasz szczęście moje.
A teraz błagam, byś przez wzgląd na córkę
Udzielił łaski, o którą mam prosić.

KSIĄŻĘ

Przez wzgląd na ciebie dam, cokolwiek żądasz.

WALENCJO

Oto wygnańcy, których los dzieliłem,
Mężowie pełni wysokich przymiotów.
Racz im przebaczyć, co tu nabroili,
Oraz z wygnania nakaż ich odwołać,
Gdyż poprawieni, łagodni i sprawni,
I zdatni, książę, do ważnych poruczeń12.

KSIĄŻĘ

Przemogłeś. Wszystkim wraz z tobą przebaczam.
Ty rozrządź nimi, bo znasz ich zdolności.
Pójdźmy i wszystkie zakończmy niesnaski
Uciechą, pompą i świetnymi gody13.

WALENCJO

A w ciągu drogi ośmielę się, książę,
Nieraz cię naszą rozśmieszyć rozmową.
Cóż byś na przykład sądził o tym paziu?

KSIĄŻĘ

Snadź skromny chłopiec14. Patrz, jak się rumieni!

WALENCJO

Skromniejszy, ręczę, niż chłopcu przystało15.

KSIĄŻĘ

Cóż przez te słowa rozumiesz?

WALENCJO

Jeżeli zechcesz, opowiem po drodze.
Często cię zdziwią dzieje przygód naszych.
Pójdź, pójdź, Proteju. Za karę usłyszysz
Jawnie odsnuty wątek twych miłostek.
Potem dzień mego ślubu będzie twoim,
Jeden dom, uczta, jedno wspólne szczęście.

Wychodzą.

pamiątka (daw.) — pamięć o czymś, wspomnienie. [przypis edytorski] ↩
nimem przybył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nim przybyłem. [przypis edytorski] ↩
nieszczęśliwszam — skrócenie od: nieszczęśliwsza [jeste]m. [przypis edytorski] ↩
hazard (daw.) — niebezpieczeństwo. [przypis edytorski] ↩
sprośny (daw.) — występny; bezwstydny. [przypis edytorski] ↩
zdradny (daw.) — zdradziecki. [przypis edytorski] ↩
zapłonić (daw.) — zaczerwienić, oblać rumieńcem. [przypis edytorski] ↩
Prawda, mężczyzna byłby doskonałym — w późn. wyd. zweryfikowano tłumaczenie, wstawiając przed tym wersem powtórzenie słów Proteja po Sylwii: ”Niż gdy mężczyzna swoje serce zmienia...”. [przypis edytorski] ↩
wabny (daw.) — dziś: powabny, pociągający. [przypis edytorski] ↩
rozterka (daw.) — spór, konflikt. [przypis edytorski] ↩
iżem osiągnął — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: iż osiągnąłem. [przypis edytorski] ↩
poruczenie — powierzenie komuś zaufanemu wykonania czegoś. [przypis edytorski] ↩
gody — dziś popr. forma N. lm: godami. [przypis edytorski] ↩
Snadź skromny chłopiec — w późn. wyd. popr. tłumaczenie na: „Wiele ma wdzięku”. [przypis edytorski] ↩
Skromniejszy, ręczę, niż chłopcu przystało — w późn. wyd. popr. tłumaczenie na: „Na pewno więcej, niż chłopcu przystało”. [przypis edytorski] ↩

Źródło i licencja

Domena publiczna · William Shakespeare (Szekspir)

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Dwaj panowie z Werony · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dwaj-panowie-z-werony/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Stanisław Koźmian

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.