Loreva
Loreva

Rozdział 10 z 14

SPRAWA ÓSMA ADORACJA KRÓLÓW

Aniołowe i Święty Joseph rozsuwają zasłony w tryptyku.
Widok jak w Adoracji pasterskiej.

40. CHÓR ANIOŁÓW1

Infinitae bonitatis 
Et immensae Maiestatis 
Scenam recludit praesepium. 
Hic amor riget, 
Hic ignis friget, 
Hic Deus iacet, 
Hic Verbum tacet 
Hic Immortalis 
Nascitur mortalis2! 
Po śpiewie odbywa się

KROTOFILA DUSZY POBOŻNE Z NOWONARODZONYM JEZUSEM3

Jede. z Aniołów w tym dialogu mówi słowa Duszy, inny Anioł za Dzieciątko przemawia. Anioł I klęczy przed żłobkiem, z rękami skrzyżowanymi na piersiach. Anioł II, zanim wypowie słowa Chrystusowe, pochyla się nad kolebką, jakby słuchał, co mu Dzieciątko szepce, potem, zwrócony twarzą do widowni jak kapłan mszę odprawiający, ręce rozwiera i mówi głosem melodyjnym a pełnym dobroci. Podczas jego strof wszyscy klęczą.

ANIOŁ I

Co to za sekret, mój Jezu kochany, 
Żeś się narodził z Przenajświętszej Panny, 
Będąc wszechmocnym Bóg z Boga przed wiekiem, 
Jesteś człowiekiem? 

ANIOŁ II

Rozmawiaj śmiele ze mną, duszo moja, 
Niechaj się chętka uspokoi twoja: 
Stałem się człekiem, abym człeka w niebie 
Mógł mieć u siebie. 

ANIOŁ

Kiedyś Dzieciną, jakoż niebo trzymasz 
Na trzech paluszkach, gdy tej mocy nie masz? 
Jeśliś jest mocny, czemu ustępujesz, 
A nie królujesz? 

ANIOL II

Lubom Dzieciną, lecz jestem wszechmocny, 
Ze wszech monarchów któryż jest tak mocny? 
A w tym ubóstwie chwały mej nie tracę, 
Inszych bogacę. 

ANIOŁ I

Jeśliś jest ogniem, czemu drżysz we żłobie? 
Zapal, o Jezu, w sercu moim sobie, 
Rozgrzej członeczki, o pociecho droga, 
Bo zima sroga. 

ANIOŁ II

Twoje mnie, duszo, ziębią oziębłości, 
Że nie masz ku mnie gorącej miłości, 
Przytul mnie k’sobie4, zaraz się rozgrzejesz 
I roztopniejesz. 

ANIOŁ I

Z Ciebie Anieli pociechę swą mają, 
Czemuż się oczka łzami zalewają? 
Po twej gębusi toczą się kropelki, 
Jako perełki. 

ANIOŁ II

Bardzoś się duszo, bardzo ubrudziła, 
Trzeba, byś kąpiel z moich łez sprawiła, 
Zanim się sama nad swymi grzechami 
Zalejesz łzami. 

ANIOŁ I

O przebacz, Jezu, żem się ośmieliła, 
Abym się z tobą ustnie rozmówiła, 
Żem się tak wielkiej rzeczy poważyła, 
Miłość sprawiła. 

ANTOŁ II

Wdzięczna mi, duszo, krotofila twoja, 
Rozmawiać z tobą jest to rozkosz moja, 
Już się nie puszczaj mej, duszo, opieki, 
Po wszystkie wieki. 

41. POLONEZ TRZECH KRÓLÓW5

Po skończonym dialogu anielskim odzywają się dźwięki posuwistego, poważnego poloneza. Aniołowie ustawiają się w zwykłym porządku, a Joseph gorliwie szykuje się na przyjęcie dostojnych gości. Nasamprzód w głębi widowni ukazuje się kolędnik z odkrytą głową, niosący Gwiazdę na kiju. Kroczy poważnie ku scenie, gdy na nią po schodach wejdzie, uklęknie przed Szopką i przez chwilę w tej pozycji pozostanie. Potem przejdzie na prawą stronę sceny i tam stać będzie, trzymając Gwiazdę wysoko. Za nim uroczyście, a w wielkim skupieniu, idą Trzej Królowe, niosąc dary tradycyjne. Asystę ich stanowią tylko pacholicy, niosący treny ich kap wzorzystych. Królowie, wszedłszy na scenę, klękają w lewym narożu pierwszego planu.
podczas tego pochodu śpiewa

CHÓR ANIOŁÓW

Trzej królowie jadą 
Z królewską paradą 
Z dalekiej krainy 
Do Dzieciny. 
Wiozą mirrę z Saby6, 
Kadzidło z Araby, 
Złoto od Mogoła, 
Dań dla Króla. 
Złoto Pana, 
Kadzidło Kapłana, 
Mirra smakiem 
Męki Pańskiej — znakiem. 
Infant7 się uśmiecha, 
Wielka to uciecha, 
Prezenta przyjmuje, 
Applauduje8! 
po skończonej muzyce

KACPER

mówi
Venientes Betleem9, padłszy na kolana, 
Cum gaudio salutamus Nowotnego Pana. 
Salve noster niebieski Paniczu malutki, 
Totus delectabilis, bardzo rumianiutki: 
Cur tak ubogo leżysz, inclyte Parvule? 
Cur non habes pulvinar, nec białej koszule? 
Ecce ab Oriente jesteśmy królowie, 
Acz-ci nie katolicy, przecież wierni w Słowie. 
Munera symboliczne w darze Ci składamy: 
Męczennika, kapłana i króla witamy!10 
podchodzi ku Szopce, z nabożeństwem składa dary i wraca na dawne miejsce, gdzie klęka

Melcher

Emanuelu, Synu Maryi, 
Co jest powodem Twej mizerii? 
Wszak Emanuel znaczy: „Bóg z nami!” 
Za cóż wół, osieł asystentami? 
Jeżeliś Pan Bóg, czemu łzy, żale, 
Jako Jonasza na morzu fale, 
Tak napastliwie Cię atakują, 
Istoty Boskiej w Tobie nie czują? 
odwracając się nieco ku widzom i do nich mówiąc 
„Bóg z nami!” — wiemy, co to już znaczy: 
Że Jezus z nami cierpieć dziś raczy. 
„Bóstwo” — „ubóstwo”, przecież nie wielą, 
Jeno się jedną literką dzielą. 
Ach, jakiż afekt11 dla nas, jakie ma 
Serce Bóg, kiedy w szopie systema 
Obrawszy sobie, za przykład służy 
Tobie, człowiecze, w ziemskiej podróży. 
pochyliwszy głowę, idzie ku Szopce z darami, składa je na stopniach i wraca na swoje miejsce, gdzie klęka

BALTAZAR

z dziecinną prostotą odmawia modlitewkę
Salve pia Genitrix, ozdobo pudoris, 
Niech Cię wychwala język Angelici oris. 
Panną będąc, poczęłaś — Virgo genuisti, 
Panną po narodzeniu Filii mansisti. 
Boże nasz, involute carne puerili, 
Omnes Cię wyznawamy cum prece humili, 
Wołając: Miserere, miserere nobis, 
Sancta Maria et Joseph, orate pro nobis12! 
składa dary jak jego poprzednicy
Maria powstaje, podczas jej przemówienia Joseph i Aniołowie klęczą

MARIA

Nie umie to Dzieciątko przemówić, mój panie, 
Przeto ja, Matka Jego, zań podziękowanie 
Uczynię, On zaś tobie na wysokim niebie 
Zapłaci tę uczynność, gdy weźmie do siebie13. 
Aniołowie i Joseph powstają

JOSEPH

Dziękujemy za wasze ofiary mistyczne, 
A także za podarki kosztowne i śliczne. 
Przydadzą się nam one w mizerii naszej, 
Zwłaszcza czasu tej zimy, która mrozem straszy. 
Dzięki za altembasy14, bławaty15, baczmagi16, 
Będzie miał sutą odzież ten Chłopczyna nagi! 
A teraz, hej, grajkowie, uderzcie w kornety17, 
Śpiewacy, nuż motety18, skoczkowie19, balety!20 

42. ŚPIEW I TANIECH TRZECHKRÓLOWEGO ORSZAKU21

Królowie stoją na uboczu, przypatrują się
Śpiewają pacholęta w orszaku Królów
do ich tańca po każdej strofie przyłączają się Aniołowie z bocznych skrzydeł tryptyku
refren śpiewają wszyscy
Taniec powinien mieć charakter hołdu składanego Dzieciątku i utrzymany być winien w stylu „chodzonego”.
Jam jest dudka Jezusa mojego, 
Będę mu grał z serca uprzejmego. 
Graj, dudka, graj, 
Graj Panu, graj! 
Na piszczałce i na multaneczkach22, 
Na bandurze23 oraz na skrzypeczkach. 
Graj... 
Na fujarze, arfie24 i cymbale, 
Szałamai i wdzięcznym regale25, 
Graj... 
Na klarnetkach i do lutni zmierzę, 
W trąby, kotły na wiwat uderzę. 
Graj... 
Jać będę grał, póki sił mi stanie, 
I sam Ci się za instrument daję. 
Graj sobie, graj. 
Graj, Panie, graj! 
Jak tylko chcesz, dla uciechy Twojej, 
Ciągnij strony z ciała, z duszy mojej! 
Graj sobie, graj, 
Graj, Panie, graj! 
Bij jak w bęben, aż tubalne głosy 
Serce wyda, niech idą w niebiosy! 
Bij, Panie, bij, 
Bij w serce, bij! 
po tańcu inna muzyka

43. ODEJŚCIE TRZECHKRÓLOWEGO ORSZAKU26

Organy. Królowie, oddawszy niski pokłon, kolejno odchodzą ku prawym drzwiom na widowni. Idąc, twarze mają zwrócone w stronę Szopki, jakby nie mogli rozstać się z tym widokiem. Po ich wyjściu kolędnik z Gwiazdą klęka przed Szopką, schylając głowę do samej ziemi. Joseph i Aniołowie zasuwają opony. Kolędnik z Gwiazdą wychodzi prawymi drzwiami prosceniowymi.
  1. Chór Aniołów Infinitae bonitatis — tekst i muzyka: Proza na B. Narodzenie (X. M. M. Mioduszewski, Śpiewnik kościelny, str. 51–426) — Kantyczka P. Jezusowi malusieńkiemu (Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3640 — 3642 — 3643 — 3644 — 3646 — 3647 — 3638 — 3639). Najlepszy przekład polski podaje rękopis nr. 3639:
    „Ach, dobroci niezmierzonej 
    I miłości nieskończonej 
    Widok nam stawią jasłeczka. 
    Ogień chłodnieje, 
    Miłość ziębnieje, 
    Zamilka słowo, 
    W pieluszkach owo 
    Bóg nieśmiertelny — 
    Człowiek śmiertelny”.  
     

    W tymże rękopisie znajduje się pieśń do Ś-tej Teresy, śpiewana w konwencie Karmelitek bosych na modłę Infinitae bonitatis utworzona. (Virgo summae puritatis).

    Harmonizacja J. Maklakiewicza.

    [przypis autorski] ↩
  2. Infinitae bonitatis (...) Nascitur mortalis — Ach, dobroci niezmierzonej I miłości nieskończonej Widok nam stawią jasłeczka. Ogień chłodnieje, Miłość ziębnieje, Zamilka słowo, W pieluszkach owo Bóg nieśmiertelny — Człowiek śmiertelny. [przypis autorski] ↩
  3. Krotofila Duszy pobożnej z Nowonarodzonym Jezusem — wyjątki klasztornego dwuśpiewu kolędowego, Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3638 Zabawa przy Nowon. P. J., w. XVII–XVIII, str. 23–4. [przypis autorski] ↩
  4. k’sobie — ku sobie, tu: do siebie. [przypis edytorski] ↩
  5. Polonez Trzech Królów — tekst: X. M. M. M., Pastorałki, str. 173–4, — ks. Keller, Zb. pieś. nabożn. katol., Pelplin 1871, str. 219. — O. Kolberg, Lud XX, Radomskie, nr. 14. Druga część od słów „Złoto Pana” dokomponowana. Muzyka: patrz. objaśnienia 7 w sprawie siódmej.

    Harmonizacja J. Maklakiewicza.

    [przypis autorski] ↩
  6. Saba, królestwo Saba — dawne królestwo w południowo-zachodniej części Półwyspu Arabskiego, znane w starożytności z produkcji wysokiej jakości mirry. [przypis edytorski] ↩
  7. infant — syn. [przypis autorski] ↩
  8. applaudować — oklaskiwać, pochwalać. [przypis autorski] ↩
  9. Venientes Betleem — przyszedłszy do Betleem, padłszy na kolana, z radością witamy Nowotnego Pana. Witaj nasz niebieski Paniczu malutki, cały rozkoszny, bardzo rumianiutki; czemuż tak ubogo leżysz, przesławne chłopię, czemu nie masz poduszki, ani białej koszuli, Oto ze wschodu jesteśmy królowie... dary symboliczne itd. [przypis autorski] ↩
  10. Venientes Betleem (...) — Adoracja Królów. Parafraza makaronicznych kolęd i pieśni nabożnych (Kantyczki misjonarskie). [przypis autorski] ↩
  11. afekt — miłość. [przypis autorski] ↩
  12. Salve pia Genitrix (...) orate pro nobis —
    Witaj, pobożna Rodzicielko, ozdobo skromności, 
    niech cię wychwala język ust anielskich. 
    Panną będąc, poczęłaś, jako panna porodziłaś, 
    panną po narodzeniu Syna pozostałaś, 
    Boże nasz, utajony w chłopięcym ciele, 
    wszyscy Cię wyznawamy, z pokorną prośbą 
    wołając: zmiłuj się, zmiłuj nad nami, 
    Święta Maria i Joseph, módlcie się za nami.  
     
    [przypis autorski] ↩
  13. Nie umie to Dzieciątko przemówić (...) — podziękowanie M. Boskiej. Ustęp z Dialogus brevis pro festo Nativitatis Domini Nostri Jesu Christi Rkp. Jag. nr. 3361. (St. Windakiewicz, Teatr ludowy). [przypis autorski] ↩
  14. altembas — złotogłów, tkanina złotem tkana. [przypis autorski] ↩
  15. bławat —- tkanina jedwabna. [przypis autorski] ↩
  16. baczmagi — obuwie, sandały. [przypis autorski] ↩
  17. kornet — odmiana trąby. [przypis autorski] ↩
  18. motet — utwór chóralny. [przypis autorski] ↩
  19. skoczek — tanecznik. [przypis autorski] ↩
  20. Dziękujemy za wasze ofiary (...) — podziękowanie Josepha. Tekst mój. [przypis autorski] ↩
  21. Śpiew i taniec Trzechkrólowego orszaku — tekst i muzyka: Kolęda klasztorna Jam jest dudka (Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3639, str. 136,— nr. 3640, str. 137,— nr. 3642, Cantio 37.—- X. M. M. M., Pastorałki, str. 84).

    Harmonizacja J. Maklakiewicza.

    [przypis autorski] ↩
  22. multanki, multaneczki — piszczałki. [przypis autorski] ↩
  23. bandura — strunowy instrument ludowy. [przypis edytorski] ↩
  24. arfa — dziś popr.: harfa. [przypis edytorski] ↩
  25. regał — mały instrument klawiszowy. [przypis edytorski] ↩
  26. Odejście Trzechkrólowego orszaku — tekst i muzyka: Kancjonał Puławski, Bibl. XX. Czartoryskich. — Wacław Szamotulski (1529?–1572?) Pieśń o Nar. Pańskiem — Pieśń dyssydentów polskich Na Nowe Lato (Kancjonał gdański, 1646, Pieśń XXXIII). — Chorał niemiecki Der Tag ist so freudenreich (Kancjonał gdański, 1646, Pieśń XIV). — Rkp. Bibl. Jagiell. nr. 3647, Kantyczka z w. XVII–XVIII, str. 120, Cantio 20.

    Tekst polski z r. 1558 brzmi:

    Dzień to jest dziś wesela 
    Królewskiej rodziny, 
    Król nam bowiem wychodzi 
    Z żywota bez winy: 
    Dziecię dziwnej cudności, 
    Wdzięczne, pełne słodkości, 
    W człowieczej istności, 
    Które nieocenione 
    Jest i niewysłowione 
    W Boskiej wszechmocności.  
     

    (Muzyka kościelna, Poznań, 1885, X. J. Surzyński)

    [przypis autorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Leon Schiller

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Pastorałka · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/schiller-pastoralka/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis