AKT III

Oj! Coś naszym panom diablo miny spadły na kwintę po tym wypadku z księciem. Siedzą przy stole jak struci — mało co jedzą. Nawet Bajkowski stracił apetyt. A nasz pan — Chryste Jezu — taki zły, że strach. Nic nie mówi, tylko wąsy kręci. I coby nie, tyle przypadków, przygotowań — a tu nic z tego, tylko wstyd, bo jak się to rozniesie po okolicy, to będzie z tego śmiechu niemało. Oj! Diablo sobie ten książę zadrwił z naszych panów. A to wszystko przez pana Juliusza, bo gdyby nie on... Słychać pukanie w pierwsze drzwi na lewo. A tam co? Któż się tam dobywa? Idzie do drzwi. Kto tam?

Proszę mnie puścić, bo ja nie myślę tu siedzieć Bóg wie dokąd!

Jakaś kobieta!... Kto to być może?

Trzeba korzystać z czasu i zanim goście wstaną od stołu, wyprawić tę... Spostrzega Matlachowskiego. Masz tobie!... Głośno. Czego Matlachowski się tu kręci? Tu nie ma żadnej roboty. Proszę iść sobie.

Bo tam, proszę pana, jakaś obca kobieta w pokoju naszej panienki. Słychać przewracanie stołka. O! Jak się tłucze!

Niech Matlachowski nie wtrąca się do tego, co do niego nie należy, i idzie sobie do wszystkich diabłów!

O! Coś mi się to podejrzanym wydaje. Muszę ja to powiedzieć starszej pani, bo to jakaś nieczysta sprawa!

Dlaczego wyprawiasz hałasy, skoro prosiłem, żebyś siedziała cicho.

Cóż ty myślisz mnie tu głodem zamorzyć? Skończmy już raz tę sprawę, bo mnie to nudzić zaczyna. Ja muszę iść, tam czekają na mnie.

Wstają od stołu. Teraz niepodobna. Popycha ją lekko ku drzwiom. Goście tu idą, schowaj się... tędy w żaden sposób wyjść nie można!

A tamtędy? Tam są jakieś drzwi z tamtej strony.

Idź do kredensu. Tam służba ciągle się kreci.

To dopókiż ty mnie myślisz trzymać w tym areszcie?

Musisz zaczekać do zmroku, goście się tymczasem rozjadą, a wtedy łatwiej mi będzie przeprowadzić cię. Przyjdę sam po ciebie. A teraz idź, bo nadchodzą.

Ależ ja głodna jak pies!

Każę ci przynieść co z obiadu — sam przyniosę — tylko idź już... idź. Popycha ją i zamyka. Ach, żeby się to już skończyło!

Julek, Julek, pst! Słysys! Poleciał jak salony!... Do ojca, który chmurny, zły, kwaśny idzie za nim, paląc cygaro. Ucieka psed nami, bo mu wstyd, ze się tak okrutecnie zblamował z tym księciem.

Ach, skończył się nareszcie ten obiad.

Obiad? Wzrusza ramionami. To obiad?!... To stypa pogrzebowa! Do Leonidasa. A dajże u sto diabłów pokój z tymi papierosiskami! Dymi i dymi, jak z komina!

Ciekawym, co ojcu moze skodzić, ze ja kuzę!

Jak ja byłem w twoim wieku, tom jeszcze nie wiedział, co to papieros albo cygaro.

Totez z ojca i teraz jesce nietęgi kuzac.

Będziesz ty cicho!... Ja ci dam odzywać się tak do ojca!

Ależ dajżeż chłopcu pokój.

Tatko dziś nie w humoze, to mu wsystko skodzi.

A z czegóż to mam mieć humor, trutniu jakiś? Namówiliście mnie z matką na te zbytki, zaciągnąłem nowe długi, a teraz co? Pieniądze się rozeszły, a tyś mi został na karku. A!... Rzuca cygaro rozgniewany, potem staje nad siedzącym Leonidasem. I co ja teraz biedny człowiek zrobię z tym nicponiem?

Juz niech ojca o to głowa nie boli! Niech no ja tylko wysumię, to sobie potem posukam jakiej posaznej panny i ozenię się, a wtedy psy moich zdolnościach, zobacy ojciec, jakie ja sobie stanowisko wyrobię na świecie.

Słyszysz? Jeszcze będziesz się szczycił takim synem.

E!

Idalio, zmiłuj się, panuj nad sobą — regarde1 — patrzą na nas.

Ach, maman, taki zawód! Je perdu tout espoir2.

Uspokój się! Pojedziemy na karnawał do Lwowa albo do Wiednia, gdzie zechcesz! Rozerwiesz się, zapomnisz o tym niewdzięczniku!... Wierz mi, to nie był mąż dla ciebie. Pomyśl tylko, jaka różnica wieku! On sam zapewne rozważył sobie niestosowność takiego związku i dlatego nie miał odwagi przyjechać.

Pan miałeś święty rozum, żeś się trzymał z daleka.

Oj, wielki rozum, żeś się nie dał namówić na te szopki, komedie.

A wszystkiemu temu Lechiccy winni, jak Boga kocham! Jak zaczęli, panie, namawiać, że wypada, że należy, że to jest naszym obowiązkiem, tak, panie, wmówili w nas, a my, osły, daliśmy się wziąć na to.

Żeby im kasztany z ognia wyciągać własnymi łapami.

Jak to?

No! Bo przecież to jasne, że oni mieli tylko swój interes na względzie. Polowali na tytuły, na ordery.

A może i na coś więcej!

No, na cóż jeszcze?

Na małżeństwo panny Broni z księciem.

Cooo?

Jak to? Pan tego nie spostrzegłeś?

Przyznam się, pani, że anim pomyślał3.

Bo pan nie jesteś kobietą.

Ale my, kobiety, mamy nos na takie rzeczy.

Toteż dobrze im tak. Ja ich nie żałuję ani trochę, bo przez ich głupią ambicję myśmy się także dali wystrychnąć na dudków! O! Zjedzą diabła, jeżeli im się uda złapać nas na drugi raz na coś podobnego. Po kiego kroć diabłów mamy się wysługiwać jakimś tam zagranicznym pankom?

Brawo! Panie Bajkowski, brawo! Otóż to nazywa się rozumnie mówić! Bo to straszna wada nasza, że się lubimy wysługiwać obcym, popisywać się przed obcymi, szukać pomocy u obcych, zamiast ufać we własne siły.

O, niedoczekanie ich, żeby Bajkowski zrobił jeszcze kiedy coś podobnego! Pójdziemy, panie, o własnych siłach — prawda, co?

Tak! Dalej zajdzie, kto się na drugich nie ogląda.

I nie pozwolimy, żeby lada kto drwił sobie z uczciwych obywateli i traktował ich jak fagasów. Prawda, panie Żuryło!

Nie pozwolimy się lekceważyć. N’est ce pas, ma chère?

Panowie! Państwo! Powiem wam coś, czego się ani spodziewacie, ani się domyślacie nawet! Coś nadzwyczajnego!

Co takiego?

Książę jest tutaj.

Co?

Gdzie?

Tu, w tym domu, u Lechickich.

Rany boskie, a ja tak gębę rozpuściłem na niego.

Il est içi — ma foi4.

O ja to przeczuwałam!

Dziecko moje!

E, żartuj sobie zdrów!

Ależ jak honor kocham! Parole d’honneur5!

Gdyby tak było, tobyśmy go przecież widzieli.

Tak! Dlaczegóż miałby się ukrywać?

Je ne sais pas, mais6, to wiem na pewno, że jest tu.

Któż to panu powiedział?

Kto? Mój spryt... mój zmysł spostrzegawczy i zdolności kombinacyjne. Écoutez7!... Wyszedłem sobie na spacer po obiedzie, bo to już mój zwyczaj, że zawsze po obiedzie muszę przynajmniej tysiąc kroków promenować8 — to pysznie robi, hrabia Artur uprawia ten sport od lat kilku i...

No, no! Do rzeczy! Co nam tam do hrabiego...

Cóż dalej?

Otóż zapaliwszy cygaro, promenuję po ogrodzie, gdy wtem... słucham... ktoś za sztachetami rozmawia po niemiecku, czysto wiedeńskim żargonem. Uderzyło mnie to... Zbliżam się i spoza krzaku bzu widzę jakichś dwóch jegomościów, ubranych z wiedeńskim szykiem — jeden wyglądał na ekswojskowego, a drugi na Stahlmajstra lub coś podobnego. Qu ’est ce que cela9? Myślę sobie... Wiedeńczyki tutaj?... Coś mnie piknęło, jakby przeczucie, i wyszedłem przez furtkę, która była uchylona. Gdy mnie zobaczyli, przestali mówić i cofnęli się do powozu, który stał opodal. Ale ja nic, śmiało zbliżam się do nich i pytam, rozumie się także z wiedeńska... Panowie nietutejsi?... Spojrzeli na mnie, jakby się porozumiewali spojrzeniem — i nic nie odrzekli. Więc ja znowu... Panowie może szukacie kogo... jestem tutejszy, mogę panów objaśnić. Oni znowu nic, ani słowa.

Ale mówże u sto diabłów raz, co odpowiedzieli ostatecznie, bo tego, czego nie mówili, tośmy wcale nie ciekawi.

Mów pan, mów pan, bo umieramy z ciekawości. Co powiedzieli?

Otóż w tym sęk, że nic nie chcieli powiedzieć. Szło im widocznie o zachowanie sekretu. Ale od czegóż dyplomacja. Jak ich zacząłem zręcznie z różnych stron zachodzić pytaniami, wyciągać na słówka, tak w końcu dowiedziałem się, że przyjechali tu w towarzystwie jakiejś osoby, która już poprzednio zawiadomiła tu kogoś o swoim przybyciu, że ta osoba najętym powozem przyjechała tu sekretnie ze stacji kolei, weszła przez furtkę, przez ogród do dworu i obecnie tu się znajduje.

No, to książę... Nie ma wątpliwości...

Jak amen w paciezu.

Ale dlaczegóż te tajemnice? To ukrywanie się?

Nie wiem! Nie mogłem wybadać. Coś musi być w tym...

Ależ panowie! Przecież książę nie szpilka, żeby go można schować do kieszeni, gdyby tu był, tobyśmy go przecież widzieli.

To prawda!

A tu go nigdzie nie ma!

Może u Julka! Albo w kancelarii pana Lechickiego.

Byłem tam przed chwilą, nie ma nikogo.

Chybaby u babci.

Bardzo być może!

Czekajcie, pójdę zobaczyć!

Silence10. Nadsłuchuje. Avez-vous entendu11! Ktoś przewrócił stołek w tamtym pokoju!

To mieszkanie Broni, pewnie ona.

Panie Żuryło, czy można pana prosić na słóweczko?

Służę ci, aniołku.

A więc nie Bronia!

Tylko książę.

Attandez12! Zaraz się przekonamy. Idzie do drzwi. Zamknięte! Tryumfująco. A co?

Nie ma wątpliwości, tam go schowano!

W pokoju córki!

Fi donc13!... Shoking14!

Skandalicne.

Cóż, widziałeś co?

Nic. Dziurka zatkana.

Odnieś to!

Dlaczego? Czemuż nie każesz zanieść tego obiadu osobie, dla której go przeznaczono?

Proszę cię, nie żenuj się15. Nie masz powodu robić przed nami sekretu. My wiemy dobrze, kto tam jest.

Więc cóż z tego? Jakim prawem wtrącacie się państwo do tego, co mnie tylko obchodzić może?

A, przepraszam cię, mój Julku, gdyby to była osoba prywatna, to mógłbyś z nią robić, co ci się podoba, ale to jest osoba publiczna.

Bajkowski, proszę cię!...

A jako taka, jest własnością nas wszystkich i my mamy równe prawa, jak i ty, do osoby księcia!

Księcia?

O, nie spodziewałeś się, że ci wywąchamy tę tajemnicę!

Myślałeś, że wam się uda ukryć go przed nami! Ha, ha, ha!

To ja odkryłem! Prawda, jaki ze mnie dyplomata!

Skorzystam z tej pomyłki. Głośno. A więc, skoro już wiecie, nie będę taił dłużej przed wami, że książę jest rzeczywiście w tym pokoju!

A co?... Moja kombinacja?

Ale jest, panowie, incognito, i życzy sobie zachować to incognito do końca.

Ale dlaczego?

Względy polityczne!

Polityczne!

Nie rozumiem!

Ale ja rozumiem. Tajemnica gabinetu! N’est ce pas? Dyplomatyczna intryga — co, prawda? Bierze go na bok. Jednak, jakkolwiek książę jest niewidzialny dla nikogo, to spodziewam się, że dla nas zrobi wyjątek. N’est ce pas?

Dla nikogo!

A ja ci zaręczam, że zrobi to spécialement pour nous16. Skoro się tylko dowie, que ma femme et Idalie sont içi17 — to z pewnością będzie chciał koniecznie widzieć się z nimi — bo ci powiem pod sekretem, że on tu właściwie dla niej przyjechał.

Dla kogo?

Pour notre Idalie18. Do ucha. Zakochany po uszy. Mais silence19!

Panie Juliuszu! Wyrób ty mi sekretnie audiencję u księcia. Nie na długo, na parę minut, bym mu mogła powiedzieć kilka słów o moim Leonidasie i polecić jego względom i protekcji.

To już ja sam zrobię!

O nie! Pan byś nie umiał, bo pan nie jesteś matką, to nie wiesz, jak matka może i umie przemawiać, gdy idzie o szczęście jej najdroższego dziecka! Ja sama muszę mówić z księciem. Ściska go za rękę. Panie Juliuszu! Ja panu do śmierci będę wdzięczną za to. Ściska go znowu. Pamiętaj pan, że losy mego Leonidasa w pańskim ręku.

Wiesz, Julku, ja ich tylko stąd wyprawię, a ty mnie potem wprowadzisz do księcia. Dobrze? Widzisz, ja muszę koniecznie wypowiedzieć mój afekt serdeczny dla jego osoby, moje przywiązanie, żeby tam w Wiedniu wiedziano, jakie tu serca biją dla nich. No, cóż? Zrobisz to dla mnie?

To nie zależy ode mnie, muszę pierwej zapytać księcia, czy pozwoli, czy się zgodzi.

Przedstaw mu gorąco, kto jestem, co dla kraju zrobiłem, jakim pałam do niego przywiązaniem, a jestem przekonany, że mi nie zamknie drzwi przed nosem. Powiedz mu.

Ależ nic nie powiem, jak tak ciągle tutaj stać będziecie.

Czekaj! Ja ich tu zaraz wyprawię. Głośno. Panowie! Ponieważ książę życzy sobie pozostać incognito, wiec uszanujmyż jego wolę, choćby przez cześć, jaką mamy dla jego osoby — i oddalmy się!

Wola jego jest dla nas rozkazem. Cicho do Juliusza. Pamiętaj. Głośno. Messieurs, allons20!

Matka cię prosi.

Będę czekał tam, w ogrodzie!

A! Nareszcie! Spotrzega Aurorę i Idalię. Panie tutaj?

Idalii się słabo zrobiło!

Bo też tu tak duszno! Parno. Świeże powietrze orzeźwi panią. Służę.

Cóż ten Matlachowski naplótł mi jakieś niestworzone rzeczy, że w pokoju Broni jest jakaś dama uwięziona, że wzywała pomocy. Próbuje drzwi. A w istocie, zamknięte!... Cóż to ma znaczyć? Hej, kto tam jest, proszę otworzyć!

Ojciec! Boże! Pewno się już dowiedział.

Cóż u licha! Bije pięścią. Proszę otworzyć!

Ojcze! Błagam cię! Zlituj się!

Bronia? A ty tu czego chcesz?

Ojcze, daruj! Ona niewinna, ona go kocha.

Kto? Kogo... Co ta plecie?... Podnosi ją. O kim ty mówisz?

No, o tej nieszczęsnej, która tam jest ukryta.

Więc tam jest rzeczywiście jakaś dama ukryta? Widziałaś ją?

I mówiłam z nią. Wyznała mi całą prawdę.

Jaką prawdę?

Że się z Julkiem kochają od dawna. Że jest jego narzeczoną — więcej niż narzeczoną.

Teraz ojciec znowu, a co za fatalność!

Julek? Co to wszystko ma znaczyć? Co tam za kobieta? Bronia mi mówi.

Przede wszystkim każ jej ojciec odejść. Oddal się, Broniu, proszę cię!

No idź, kiedy Julek sobie życzy.

Ach, ty jej nie przeklniesz ojcze, nie odepchniesz, prawda?

Proszę cię, zostaw nas samych, ja już ojcu wszystko wyjaśnię.

Bądź pobłażliwym, ojczulku! Do Juliusza, który ją do drzwi odprowadza. Odwagi, bracie!

A teraz wytłumacz się, co to wszystko znaczy? Czy to prawda, że tam jest osoba, którą kochasz?

E! Cóż znowu.

Bronia mi mówiła.

Plecie, sama nie wie co!

Więc któż to jest?

No, taka sobie zwyczajna znajomość; któryż z młodych ludzi nie ma podobnych grzeszków na sumieniu.

Jak to? I taka awanturnica miała czelność wejść w nasz dom, profanować pokój twojej siostry, i ty pozwoliłeś na to?

Cóż miałem robić? Przyszła tu bez mojej wiedzy, musiałem ją gdzieś ukryć, aby nie zobaczono...

I czegóż chce od ciebie ta kobieta?

Rości sobie jakieś pretensje, żąda wynagrodzenia.

Skoro żąda, musi mieć do tego jakieś prawa. Należało zapłacić i wyprawić ją co prędzej.

Nie miałem pieniędzy.

Jak to? A te co wziąłeś za las?

Wszak wiesz ojcze, że byłem we Lwowie.

No to co?

Podróż, pobyt przez parę tygodni.

I dwa tysiące reńskich?

Musiałem przecież żyć na odpowiedniej stopie, przyjmować u siebie, bywać w klubie.

I dwa tysiące reńskich? I ty chcesz się nazywać praktycznym człowiekiem? Sprzedać las, który był świętą relikwią babki, osłodą jej starości, aby w ciągu paru tygodni roztrwonić te pieniądze na hulanki i parady — to twoja praktyczność! Oddałem ci gospodarstwo, abyś je podniósł i stworzył nowe źródła dochodów, a ty co zrobiłeś? Nic, prócz wielkich projektów i długów. O, nic z tego, mój paniczu, wolę ja stary system i od dziś sam znowu będę gospodarował.

Ojciec chciałbyś mnie tak kompromitować wobec ludzi?

Wolę to niż narażać nasz majątek na ruinę. Naucz się ty pierwej szanować grosza, a teraz przede wszystkim wypraw mi z domu tę lafiryndę. Powiedz jej, że zapłacę, co żąda, tylko niech mi się wynosi co prędzej. Jeżeli nie zechce dobrowolnie, każę wypędzić, psami wyszczuję.

Ależ zastanów się ojcze — skandal — wstyd!

Niech będzie. Wstydź się, kiedyś zasłużył na to.

Biedny Julek — trzeba go ratować.

A cóż mówiłeś z nim?

Mówiłem, mówiłem!

No i cóż powiedział?

Panie Juliuszu, cóż książę?

Przepraszam państwa, ale tu nie można teraz wchodzić.

Ciekawam, dlaczego nie można. Jeżeli panu wolno...

My wszyscy mamy tutaj równe prawo.

Ależ powiedziałem państwu już raz, że książę nie życzy sobie z nikim mówić i nikogo widzieć nie chce.

Jeżeli jednak panowie mogliście być dopuszczeni przed jego oblicze, to dlaczegóż my tylko mamy być wyłączeni? Do Lechickiego. No bo przecież pan się nie zaprzesz, że rozmawiałeś z księciem.

Z jakim księciem? Juliuszu, co to ma znaczyć!

Mój kochany, nie udawaj. My wiemy dobrze, że książę jest tutaj.

Czyście powariowali?

Jak udaje.

Swiętosek.

Znamy się na tym. Chcecie dla siebie wyłącznie mieć księcia i dlatego nie dopuszczacie nas przed jego oblicze.

I nie pozwalacie nam wyrazić naszych najserdeczniejszych afektów.

Ale my coute que coute21 musimy widzieć się z księciem.

Z jakim księciem? Gdzie? Co?

Tam! Tam!

Czyście zmysły stracili, tam jest...

Ojcze, na miłość boską, nie wyprowadzaj ich z błędu, bo mnie zgubisz! Będę skompromitowany.

Uważasz, jak się zmawiają, coś kręcą.

Ale im się nie uda. Podnosi głos. My musimy widzieć księcia, żeby tam nie wiedzieć co.

Ależ wariaty, miejcież trochę zastanowienia. Gdyby książę był w istocie, dlaczegóż bym go ukrywał? Jakiż miałbym powód?

My już wiemy jaki!

Bardzo dobrze wiemy.

Chce się wam wyłącznie dla siebie zagarnąć wszystkie korzyści z pobytu księcia.

Korzyści? Ja?

Tak, pan — pan i pański synalek!

A może i ktoś trzeci jeszcze.

My się znamy na takich sztuczkach.

Jak to? Więc posądzacie mnie, że dla osobistego interesu mógłbym dopuścić się takiej podłości, zadrwić sobie z was w tak niegodny sposób? Po chwili. Milczycie? A więc przypuszczacie, że byłbym zdolny do tego?

Jeżeli tam nie ma księcia, to dlaczegóż zamykacie drzwi? Dlaczego wzbraniacie nam wstępu?

A!

Więc i ty śmiesz przypuszczać?

Nie ja jeden!

Skoro tak, skoro mi nie wierzycie, zaraz się przekonacie. Julek, otwórz drzwi...

Ale ojcze! Cicho. Zlituj się!

A co? Widzicie? Nie chce!

Bardzo wierzę!

Otwórz drzwi, mówię.

Ojcze, pomyśl, jaki wstyd.

Wolę to, niż żeby mnie miano posądzać o szelmostwo. Gdzie jest klucz?

Ojcze!

Daj mi klucz. Juliusz wyjmuje powoli klucz. — Lechicki wyrywa mu niecierpliwie i rzuca go na ziemię. Macie, idźcie, zobaczcie tego księcia!

Takie upokorzenie to okropność.

Pan Karol? Karol?

Karol? Co to znaczy?

Tak! To ja, panowie. Mieliście zupełną słuszność, utrzymując, że książę we własnej osobie raczył ukrywać się w tym domu.

A co, słyszysz?

Pan Lechicki nie wie o niczym, bośmy to przed nim trzymali w sekrecie. Ja tylko i Julek byliśmy wtajemniczeni.

Więc książę jest tam?

Już go nie ma. Przed chwilą opuścił ten dom.

To nieprawda!

Nie wierzycie państwo. Możecie się sami przekonać, proszę

Panie Karolu! Co to wszystko znaczy?

Coś ty zrobił?

Nie obawiajcie się, już jej tam nie ma. Zaspokoiłem jej żądania i wyprowadziłem tylnymi drzwiami przez kredens do ogrodu.

O mój drogi, tego ci do śmierci nie zapomnę.

Poczciwy z ciebie chłopiec. Przyjmij i od biednego ojca serdeczne dzięki, żeś mu oszczędził wstydu i upokorzenia.

A co, przekonaliście się państwo!

Jak pech, to pech.

Pocieszcie się jednak, panowie, tym, że książę, odjeżdżając, polecił mi zapewnić panów z galanterią i panie, o swojej wysokiej życzliwości i powiedzieć wam, że długo w pamięci zachowa tę krótką chwilę spędzoną na naszej ziemi. Kazał z tego powodu wyrazić wam serdeczne podziękowanie za przyjęcie, jakie zgotowaliście dla niego.

Więc wie o naszych zasługach?

Wie i będzie umiał je ocenić.

Jak tu nie kochać takiego pana?

Ale dlaczegóż odjechał? Dlaczego tak prędko?

Względy polityczne.

A!

Co takiego? Gdy mu Bajkowski powiedział do ucha, robi także poważną minę. A!...

Co powiedział? Gdy mu Kwaskiewicz mówi do ucha. Domyślałem się tego.

Tylko, panowie, sza! Ani słowa przed nikim, bo to tajemnica dyplomatyczna.

Pst! Sza!

Parol d’honneur!

Jak sekret, to sekret.

U mnie jak w grobie!

Panowie! Widzę jeszcze powóz księcia za drzewami.

Gdzie? Gdzie?

W tej chwili ruszył.

Ach, maman!

Panowie! Śpieszmy do ogrodu, stamtąd będziemy mogli jeszcze wznieść okrzyk na cześć księcia!

Brawo, śpieszmy.

Niech choć głos nasz do niego doleci.

Powiedzże22 mi raz, otwarcie, panie Lechicki, czy chcesz mego chłopca za zięcia, czy nie?

Ależ chcę! Chcę! Łączy Karola i Bronię, a potem bierze Żuryłę za obie ręce. I piszę się całym sercem na twój system, panie Żuryło, „oszczędnością i pracą”.

Brawo! A wtedy nie będziemy już mieli ciężkich czasów!

Ściskają się — Karol całuje ręce Broni. Za sceną słychać okrzyki i wiwaty.: „Wiwat!” „Niech żyje!” „Hoch!”