AKT III

Dałaby Stefka trochę pieniędzy.

Nie mam.

Stale?

Tak. A jak ci źle — to se idź.

Pewnie, że mi źle — jakbym u obcych służyła, to miałabym zasługi...

Może on...

Ale! On tylko wieczorem, cichcem lezie...

Ale — był już we dnie dwa razy.

No — kto tam?

To pewnie od małego. Nie chcę!... Oddaj!

Kiedy już posłaniec poszedł.

Powiedziałam ci, żebyś nie przyjmowała nic od tego smarkacza...

Ta czemu? Ta wziąć można.

Nie chcę! Pewnie tam w kuchni znów drzwi otwarte.

Zamknięte! Trzeba zobaczyć, co on pisze.

Naturalnie. Ani myślę.

To ja przeczytam!

Ładnie pisze, tylko trudno czytać.

Ciekawe komu on to znów ukradł?

Ta co miał ukraść? Przecie nie ma przy liście nic jeno kwiaty.

Po co mi to zielsko?

To niech mu Stefka powie, żeby zamiast kwiatów przysyłał kolonialne towary... To będzie wydatniejsze.

Głupiaś.

Co — głupiaś... to jeden pieniądz.

Perłami skuję twe śmigłe ręce...

A to piła...

Albo żeby mi pensję zapłacił...

Ty mi się nie waż mówić o tym — ani jemu, ani staremu...

Pewnie. Jakbym się prezentowała za siostrę, to nie wypadałoby mówić — ale tak za sługę, to co, że się upominam o swoje!

Ja ci zapłacę.

Na święty Jury — jak będą w niebie dziury. Mogłaby też Stefka lepiej panu powiedzieć, że ja siostra, to by się wstydził i zapłacił.

Niech cię Bóg broni! On mi to przecież wyraźnie zapowiedział, żebym mu nigdy o familii nic nie wspominała. Ja ci to zaraz postawiłam za warunek. Jak chcesz być u mnie, dobrze. Ale — jak sługa... Zgodziłaś się. Więc — keine2 gadanie być nie może.

Bo ja myślałam, że się tu będzie przelewać.

O to, to!... Tędy go wiedli3. dzwonek Któż tam?

W domu?

Czego? Czego?...

Dwa słowa. Coś o premierze. Kiedy? Chcemy urządzić owację...

Nie mnie brać na kawał! Pan wie, że nie gram w tej premierze i że mam wasze owacje pod podeszwą. Ja zakazałam tu przychodzić! Ja nie chcę! Ja nie lubię, jak się za mną włóczą...

Ja się nie włóczę, bo ja jestem pani cień!...

No... ja mam też los. I proszę kwiatów nie przysyłać, bo pan na to nie ma pieniędzy...

To do pani nie należy. Ja bym ukradł gwiazdy, aby Pani rzucić pod nogi.

A tymczasem pan sprzedaje książki...

Nieprawda. Ja mam swoje dochody. Ojciec mi daje pensję.

Pięć koron...

Trochę więcej.

Wszystko jedno. Nie na to, aby pan kwiaty kupował. Zresztą ja nie chcę... nie chcę...

To trudno. Ani pani, ani ja na to nic nie poradzimy. Ja kochać panią będę do śmierci, a że miłość wywołuje miłość, pani mnie także pokocha...

Ja pana więcej znienawidzę.

Tym więcej panią kochać będę.

Pan niech idzie do sztuby4.

Ja jestem — w szkole miłości.

Ja do rodziców pana napiszę.

Tym lepiej — sytuacja się od razu wyklaruje.

Jaka sytuacja?

Moja i pani. Przejdę walki, piekło — ale zwalę to wszystko i utoruję drogę dla nas obojga...

Gdzie???

Do wspólnej egzystencji.

Pan ma źle w głowie.

A nie zdołam zwalczyć przeszkód — zginiemy razem!

Właśnie.

Czy pani sądzi, że ja bym panią samą na świecie zostawił? Nigdy! Wszystko czyha na pani wdzięk, niewinność, młodość. Wszystko! Wszak teraz ciskają na panią ostatnie obelgi. Mówią o pani straszne rzeczy...

Co mówią?

Nie powtórzyłbym nigdy tych szkaradstw z obawy, aby panią nie znieważyć. Ale niech pani będzie spokojna. Ja nie wierzę! Ja jeden na świecie znam panią i wiem, kim pani jest. — I zawsze w obronie pani stanę, choćby mi życie utracić przyszło. Śmierć samą bym wyzwał i zwalczył. Proszę mi wierzyć.

Że też pan wiecznie o tej śmierci gada.

Bo się jej nie lękam.

A jakby przyszła, to by pan uciekał za piec... Ale co tam śmierć! Niechby się tu zjawił jaki profesor, pan by uciekł.

Nigdy! Pani mnie nie zna.

No... no... może profesor.

Świat cały wyzywam do walki o panią... siada na krześle A zresztą ja się nikogo nie boję, bo jestem po cywilnemu6!

Tymczasem niech się pan wynosi przez kuchnię.

Ani myślę.

Proszę — to może być moja koleżanka...

Niech wejdzie.

Nie chcę, aby mnie wzięła na język.

Niech spróbuje — potrafię panią obronić.

Ach Boże!... po chwili Aha! — A może ja o pana jestem zazdrosna i boję się, aby mi pana nie odebrała...

Skoro tak... to pójdę... ale wrócę!

Nie dziś — proszę bardzo!

Dla mnie nie ma zakazu. Ja... wrócę!...

Ja bym nie radziła, żeby panicz tu siedział.

Idę!... Niebawem...

Żebyś mi go więcej nie wpuszczała. Otwórz!

Ta co się spieszyć. To pewnie ktoś z rachunkiem.

Panienka w domu?

Zaraz! do Stefki szeptem Jesteś w domu — czy nie?

Kto?

Ten pan, przyjaciel starego...

Ale jestem, jestem — proś!...

Panienka jest.

Cóż tak rano?

Chciałem pani jak najprędzej przynieść, co pani wie...

O, o, o!

Proszę!

Pycha! rzuca mu się na szyję i całuje go — przygląda się Kogucie!

Pani takie chciała...

Ja mówiłam strusie... ale to nic. Śliczne.

A zwłaszcza, że jednej malutkiej osóbce ślicznie...

Może za duże? Co? Mnie się zdaje, że wyglądam jak pies w chomącie7... skacze na sofkę, ogląda się w lustrze, nie zdejmując boa siupaj8 pan także... Bogucki siada obok niej Jak mi się stary zapyta, skąd wzięłam, to powiem, że mi pan dał. Niech się wstydzi, że taki skąpy i inni panowie mi prezenta9 dają.

Ja w ogóle nie rozumiem, jak panią można czegoś pozbawiać. Przecież to największym szczęściem jest otoczyć kobietę zbytkiem i przepychem...

No — proszę pana... a niech pan tylko tu spojrzy...

Mnie się już nawet nie chce kurzów ścierać z tych gratów.

Niech Michasiowa pójdzie zobaczyć w kuchni, czy mnie tam nie ma...

Panią to należałoby postawić w serwantce10 jak figurkę z porcelany...

To nie. Ale widzi pan, ja bym chciała choć w mojej sytuacji mieć tyle pieniędzy, aby ludziom gardła pozatykać. A tak to mną poniewierają dwa razy tyle i tak mi się zdaje, że każdy to ma do mnie żal za to, że ja mam tak mało pieniędzy... Byle kto się nade mną znęca i poniewiera. I stróżowa11, i lokatorzy, i gospodarz, a ja przecież drożej płacę jak inni. po chwili Ja panu daję słowo — że to wszystko to diabła starego niewarte.

Ja ciągle powtarzam, panią potrzeba otoczyć zbytkiem.

Ja panu powiem, że to znów nie takie konieczne. Ja sobie dużo rzeczy umiem wyperswadować. Nie ma, no to nie ma. Ale widzi Pan, ja mam ambicję...

Co?

Am-bi-cję. Żebym ja się tylko dochrapała12 czego w teatrze, to już ja bym sobie w życiu dała radę... po chwili A pan... widział dyrektora?

Mam się z nim zobaczyć jutro rano.

I będzie mu pan mówił o mnie?

Naturalnie.

Bo jak ja będę miała stanowisko — to będzie wolno mi robić wszystko, co zechcę — prawda? Już taki świat. Ja to widzę...

Tylko Daum widzieć tego nie chce. Panie! On się tak mnie wstydzi, pan nie ma pojęcia. Zresztą każdy się mnie wstydzi. Pan także...

Cóż znowu? Jakby mnie pani kochała, to ja bym się tym chwalił — przecież to szczęście.

Ale...

Daję słowo.

Chodziłby pan ze mną pod rękę? —

Pod obie.

W biały dzień?

W najbielszy.

To chodźmy!

Pardon13! Jest różnica. Stefka mnie nie kocha...

E! Co panu po mojej miłości.

Widocznie, że mi „coś” — i to bardzo... bardzo... głaszcze ją po włosach Moja Stefuś!... a takie to młode, a takie to kochane...

Niech gada jeszcze...

Żeby było moje — to na rękach by ją nosił, dopomagał, czuwał — pielęgnował...

Niech gada jeszcze...

Opiekował się, kochał...

Miałaby stanowisko.

Pierwszorzędne...

I długów by nie miała.

I długów by nie miała... Wszystko by to jej dał, gdyby była jego.

To niech ją sobie weźmie...

Stefuś...

Ale nie... nie... Niech ją sobie weźmie stąd precz... niech ją sobie weźmie na zawsze... na zupełne...

Nad tym to trzeba się zastanowić.

Tak!...

Ja przedtem muszę się przekonać, czy Stefka mnie kocha.

Ehe!... Nie ma głupich!

A tak nie trzeba mówić, bo to zaraz cały urok psuje.

I mnie też dużo rzeczy urok psuje. z wybuchem E!... Ja już widzę, że ja tak zginę...

O, o! Zaraz — wielkie słowa...

Panno Maliczewska! Panno Maliczewska!... Proszę odpiąć łańcuch.

Zaraz! Co za wrzaski! odkłada łańcuch Proszę!... Cóż pana dobrodzieja przyniosło?

Co? Zaraz po... spostrzega Boguckiego A!... To ty? Cóż tu robisz?

Przychodzę z wizytą.

Tak? Trochę wcześnie.

A skoro i ty...

Ja przychodzę, bo mam trochę wolnego czasu w sądzie i... do Stefki Pani nieubrana?

Jestem w negliżu. E! Niech nie nudzi. Tylko się pokaże, to już zaczyna...

Cóż to za pierzyna?

To moje boa.

Obrzydliwe, kokotki takie noszą.

Bardzo dla mnie stosowne.

Mam panią za coś wyższego. Należałoby o tym pamiętać.

Kto się wywyższa, będzie poniżony.

Przepraszam cię mój drogi za tego rodzaju rozmowę.

Nie należy gorszyć maluczkich.

Gdzie jest moja inhalacja? —

Zaraz!

Jaka inhalacja?

Chrypnę — więc w przerwie zachodzę do niej zrobić sobie inhalację — bliżej mi tu niż do domu.

Nie bardzo się żenujesz14. Dziewczynę to może zrazić.

Nie boję się... Ona wie, że po prostu dobijają się o mnie. — A zresztą.

No... daj no spokój! Chodzi ci o nią.

Och!... To rzecz podrzędna.

Udajesz obojętność...

Cóż twój mariaż15?

Nie wiem jeszcze.

No, no. Partia niezła. Ja radziłbym...

Tak ci chodzi, aby mnie ożenić? Nie bój się, nie włażę ci w drogę.

Powtarzam ci, że ja się nikogo nie boję.

Tak ją trzymasz?

Może!

No?...

Już gotowe.

Darujesz — ale to rzecz ważna...

Proszę cię — zresztą ja idę...

Chcę panią pożegnać.

Pa, pa!...

Tak, tak, tak!

Puść pan! On tu taszczy swoją łaźnię.

To brzydkie, co pan wyprawia.

A! To tak się robi.

Co pani taka z lewej strony czerwona?

Bo nie z prawej.

Więc tędy idzie para?

Darujesz... ale ja mówić nie będę...

Nie... nie... ja odchodzę!

Jak on wyjdzie, ja przyjdę.

Niech pan przyjdzie jutro — już od dyrektora.

Nie — ja przedtem muszę panią jeszcze widzieć.

Zepsuta... zepsuta... musiał ktoś poruszać.

To kosztuje pieniądze... tak nie można...

Już poprawione.

A za to boa to ja nie zapłacę! Potrzebne to było? Mało tych fatałaszków?

Przeziębiam się na próbach.

To chustką sobie gardło okręcić.

A teraz dąsy, fochy. I to się nazywa anielski charakter! Ja zapowiadałem — że nie znoszę min pogrzebowych, że muszę być rozrywany, że musi się być wesołą w mojej obecności... Ja to zapowiadałem. Tak czy nie? —

Tak.

No — to niech się zastosuje do moich żądań.

Zaraz!... przeciąga się To ja mam co wesołego powiedzieć?

Można by...

Kiedy mi dzisiaj czegoś nie tego...

Przez łańcuch słyszałem, jak się wesoło bawiła.

No... bo...

Bo i pan Bogucki wesoły? To się chciało powiedzieć?

Może.

Ja sobie wypraszam wizyty. Ja sobie wypraszam. Ja zapowiadałem — żadnych wizyt. Tak czy nie? — zapowiadałem?

Ależ tak! tak!

To proszę się zastosować do mojej woli. Nie życzę sobie trafiać na podobne sceny.

Jakie sceny? Myśmy tylko rozmawiali.

Właśnie. Wierzę... Z nią można rozmawiać!

Dlaczego nie?

Bo ona nie jest do rozmawiania.

Właśnie że pan Bogucki ze mną rozmawia i bardzo dobrze się ze mną bawi.

Że się bawi, to wierzę, ale nie rozmową.

Może się we mnie kocha?

Dlaczego? Dlaczego się śmieje? Dlaczego nie mają mnie ludzie kochać?

Bo kocha się rodzinę — kocha się swój zawód, kocha się swój honor, kocha się swoją godność.

Ale takiej jak mnie, to się nie kocha...

To jest wszystko komiczne... patrzy na zegarek Idę.

Aha, aha! Żeby wiedział, że mnie kochają i to nie tylko Bogucki, ale i inni — młodzi... z włosami na głowie, i z zębami...

Niech się odsunie! Brzydka teraz jest!... Ja tu znów za godzinę przyjdę zrobić inhalację. Niechaj będzie gotowe. I proszę, żeby było w pokoju cieplej — bo tu zimno.

Nie mam pieniędzy.

Tu jest trzydzieści centów, to niech Michasiowa przyniesie pół cetnara16 drzewa i zapali. kładzie futro, cylinder i woła Michasiowa!

Całuję rączki wielmożnego pana.

Niech Michasiowa zobaczy, czy tam nie ma nikogo na schodach?

Zaraz.

Najlepiej za dnia nie przychodzić.

Robię, co mi się podoba! — I proszę do mnie tym tonem nie mówić, bo ja tego nie lubię.

Nie ma nikogo! —

Dobrze!

No i czego?... Czego?... Nos ci spuchnie.

Ja jestem obrażona... obrażona... duma moja obrażona...

O co ci chodzi?

Powiada, że mnie nie może nikt kochać.

Niby jak kochać? —

No... uczciwie, bardzo — no... kochać.

A... to co innego. Niech się Stefce takiego kochania nie zachciewa, bo Stefka nie na takie kochanie, tylko na takie inne.

Dlaczego? Dlaczego?

Bo — Stefka już jest... tak... poza ludźmi...

Jak to?

A no... tak... poza ludźmi. Co zrobić? Ja jeszcze jestem między ludźmi i mnie można tak niby uczciwie kochać.

Ciebie?

A no tak! a no tak!... choć mam doły po ospie i nos mi się czerwieni — ale ja jestem między ludźmi...

Nie gadaj głupstw...

Ja jestem taka, że do mnie można przyjść i we dnie, a do Stefki to cichcem, jak nikogo na schodach i nocą... o...

Czego ty się na mnie uwzięłaś?... Za co ty się nade mną mścisz?...

Za nic!...

Stefka by nie smarowała ciągle dziur w bucikach atramentem, bo pończochy ani doprać.

Cicho bądź — daj mi co zjeść...

Nie ma nic. Resztę rolmopsów17 wielmożny pan zjadł wczoraj.

Kto?

Ten od wierszów przyszedł. do sieni Nie ma panienki.

Głupia jesteś — dawaj go tu!...

Ta po co?

Dawaj go! —

Ja na chwilę.

Chodź pan tu... bliżej... siadaj pan... Tak... a teraz mi pan powiedz — jedno. Czy we mnie naprawdę można się kochać?

Przecież... ja...

Ale nie tak jak każdy i w byle kim. Tylko uczciwie... no tak, jak się tam w waszych kobietach kochacie?

Jak pani się może pytać o to. Ja panią ubóstwiam. Dla mnie pani jest uosobieniem miłości, ja ponad panią...

To są faramuszki18. Ja się pytam, czy można się we mnie kochać uczciwie?

Inna miłość byłaby dla pani obelgą!

Więc ja nie stoję poza ludźmi? —

Pani stoi pomiędzy aniołami, ponad ludźmi.

Nie... nie... ja chcę stać pomiędzy ludźmi, pomiędzy zwyczajnymi kobietami — takimi, które można kochać, zaręczyć się, ożenić...

Tak... powiedziała pani wielkie słowo. Wielkie...

Bo mnie wszyscy znieważają, mówią, że ja jestem taka, którą się nie kocha...

A któż jest godniejszy miłości, jak nie pani? Gdzie istota czystsza, doskonalsza jak nie pani? osuwa się przed sofą na kolana Stefko, nasza miłość...

Czego pan ciągle mówi nasza miłość! Ja pana nie kocham.

Nasza miłość musi pozostać nierozerwalna. Ja siadam w tym roku do matury — potem idę na prawo...

A ja na lewo...

Skończę prawo — i wtedy — Stefko — wtedy już będziemy na zawsze razem! — Szczęśliwi — nierozłączeni — pod chmury cię podniosę, w błękity ustroję — gwiazdami oświetlę...

To będzie wcale... wcale...

Tak sobie umyśliłem. W teatrze cię nie zostawię. To bagno, to zgnilizna. Nie tobie tam być, nie tobie... tam zatracasz swą godność...

Jest... wyjechała godność...

Gdybyś nawet nie chciała...

No... dosyć... już mi się to znudziło. Może pan sobie iść. Mnie szło o to, aby pewne osoby słyszały... patrzy na Michasiową, która w głębi ceruje pończochy że mnie bardzo uczciwie kochać można.

Kto wątpi? Niech wystąpi... Stefko!... Oto pierścioneczek... weź go, noś jako zaręczynowy między nami pierścień...

Daj mi pan spokój...

Co do mego ojca, matki — nie lękaj się. Ja mam sposób, ja powiem im coś, co zmusi ich, aby sami zwrócili się do ciebie i nie rozrywali naszego związku. — To sposób może straszny, może bolesny — ale niezawodny. Mój kolega jeden go wypróbował — był w tej samej sytuacji — zaręczył się — rodzice grozili — użył tego sposobu — i zmieniło się wszystko...

Ożenił się? —

Nie — bo uciekła z drugim. Ale wiem, czym zwalczyć rodziców...

Zakazuję panu! do Michasiowej Proszę stąd iść —

Czy chcesz, czy nie chcesz, uczynię to! Tylko zawczasu przepraszam! Przepraszam! brzeg sukni całuję... będzie to chwilowe zaćmienie, jakaś plama przelotna... ale ja wiem, gdy wywalczę w ten sposób szczęście nasze — ty mi darujesz... A! Jeszcze jedno! Słuchaj! Stefek... ja cię oszukałem, okłamałem... ale ja działałem pod wpływem szału młodości... nierozwagi... ja ci się przedstawiłem pod obcym nazwiskiem.

O Boże! Jak mi to wszystko jedno.

Ja się nie nazywam Janiszewski. Ja się nazywam Daum.

Jak?

Daum — Gustaw Daum...

Syn starego Dauma?

Mecenasa...

Jak? Jak?...

Ty znasz moich rodziców?...

Nie... nie... nie... ale i ciebie nie chcę znać!... Nie chcę... nie chcę...

Co to jest! Dlaczego? Co się stało?

Nie chcę... wynocha stąd... wynocha...

Ja wiem — mój ojciec nie ma szczególnej opinii, ale to w polityce — zmienił przekonania... ale to, Stefuś, zdarza się w najporządniejszej familii, za co ja mam być karany? — To życiowo bardzo porządny człowiek, nieposzlakowanej moralności, Stefuś, on ciebie...

Nie gadać!... Nie gadać!... Wynosić się... woła Michasiowa zrób z nim co... niech się zgubi...

Najlepiej niech pan sobie idzie — ona jak wpadnie w gniew, to święty Boże nie pomoże... niech pan idzie...

Ja pójdę... ja poszukam mego ojca, ja go zaraz tu przyprowadzę — i wszyscy razem pojedziemy do mojej matki. Zobaczysz, jak się ucieszy!... Idę... ale wrócę...

Nie tędy! — przez kuchnię...

Dobrze — ale ja powrócę głównym wejściem otwarcie i w sposób godny nas obojga...

Żebyś mi go nigdy tu nie puszczała.

Najlepiej trzeba było z takim dzieciakiem nie zaczynać.

Cicho bądź!... po chwili parska śmiechem Nie rezonuj. Sama wiersze brałaś.

Przez pocztę można...

Zaraz... do Stefki przyjaciel!...

A!... Proś!...

A ty uważaj — lepszy wróbel w garści niż kanarek na powietrzu...

Jestem!

Dzięki Bogu!

Naprawdę?

Doprawdy. — Jak pana widzę — zaraz mi lżej. Pan musi być bardzo miły w domowym pożyciu.

Staram się.

I dlatego pana lubią kobiety.

Mało lubią — szaleją.

No... no...

I Stefcia także... Stefcia szaleje...

Ani myślę. Zresztą mnie nie wolno...

Ach! Jaka wierność. Dużo Stefci z tego przyjdzie.

No... zawsze...

Nie powiem, gdyby Stefka była żoną Dauma, ale tak...

No — a gdyby pan był na miejscu Dauma, a gdybym pana zdradzała to...

Phi! To co innego...

Bo się o pana rozchodzi...

Nie — ale widzi Stefka, między mną a Daumem jest różnica. Gdyby Stefka mnie zdradzała, byłaby nieusprawiedliwiona, a zdradzając Dauma, Stefkę każdy uniewinni...19

Trochę to w tym prawdy...

Ale tak... tak... i ogromna... Niech tylko Stefka spróbuje zdradzić Dauma...

Z panem...

Spodziewam się! Zobaczy Stefka, jak się zaraz życie Stefci rozjaśni...

Wie pan, szczerze ja nie mam jakoś zdolności do tego, żeby zdradzać...

Szkoda...

Ja wolałabym prosto, uczciwie — bez oszustw...

Naturalnie, naturalnie... kto wie, jak by się rzeczy ułożyły... po chwili może życie Stefki by zupełnie inny obrót wzięło... ja na przykład wiem dobrze, co Stefce potrzeba... ja zrobiłbym wiele... wiele nawet, czego się Stefka nie spodziewa...

Niech pan powie... co?...

Ja wolę nie mówić, ale ja zwykle wiem, co jest moim obowiązkiem względem kobiety, która mnie kocha i jest dla mnie łaskawa. Ja jestem dżentelmenem i jako ten wiem, czym i kim być powinienem...

Wie pan... może ja się namyślę...

Tak — tak będzie najlepiej. Ja nie chcę do niczego kobiety przymuszać. — Niech sama, sama, to jest mój system... obejmuje Stefkę i całuje Dzieciuś, pieszczoszka, Stefuś... jak zechce i kiedy zechce... choćby zaraz jestem twój... i z dyrektorem pomówię... i wszystko... Stefuś... laleczka... pieścidełko... jakie to cacane, jakie to zgrabne... może dziś Stefcia by mnie odwiedziła?... ja tu będę w sądzie... karteczkę przez woźnego... Michasiowa zaniesie... uprzedzi... jakie to zgrabne... powiadam ci Stefuś wszystko... wszystko...

Masz! Jest!

Proszę łańcuch odłożyć.

Cóż tam? Czego? Pali się? ...

Pewny byłem.

Ślicznie, żeś się nie zawiódł. — Idę — panno Stefciu... do widzenia...

Czy ja wypłaszam? —

Cóż znowu? Idę do sądu. —

Spotkałem właśnie twoją przyszłą narzeczoną.

Tak jest — właśnie miała iść na wystawę, razem — z twoją żoną... do Stefki Panno Stefciu!... czekam na decyzję.

Kto wie — może pan nie będzie długo czekał.

Co to znaczy?

To nasza rzecz!

Jeżeli myślał, że ja uwierzę w to, iż Bogucki ma narzeczoną, to się mylił.

Niech nie gada — a poda inhalację.

Niech sobie weźmie.

Co?

Pstro!

Jeżeli myśli, że daleko z tym zajedzie, to się myli. Ślubu nie braliśmy...

Całe szczęście!

Niech panienka idzie do teatru po gażę20 — bo to dzisiaj piętnasty, a za obiady trza zapłacić. spostrzega Dauma Całuję rączki wielmożnemu panu!

Ile za te obiady? Ja zapłacę.

Nie potrzeba... ja sama... nie chcę...

Należałoby w domu zostać, kiedy ja tu jestem.

Nic nie należy! Nic nie należy!...

Zwracam uwagę na proste zasady przyzwoitości...

Pies niech polkę z nim tańcuje przez wały hetmańskie21...

Co? Jak?

Albo nie — bo psa szkoda!

A jej co?...

Ot!...

Różki odrosły...

Bogiem a prawdą to były zawsze.

Już ja je przytrę...

To było rogate i będzie rogate. Czy zapalić?

Przecież dałem na drzewo. Zimno jak w psiarni, muszę palto włożyć...

Ale nie ma zapałek.

Tu są... wyjmuje z kieszeni, rzuca na ziemię — Michasiowa podnosi A co do Stefki, to najlepiej, jak ja jej piśmiennie ultimatum zostawię. Tak i tak ma być... a nie, to... jak chce...

Wielmożny pan by ją porzucił?

To jest moja rzecz.

Bo mi się zdaje, że wielmożny pan to by bez niej już nie wyżył.

A to co?... Coście wy tak na rezon dziś wzięły?...

Pan tu czego?

Drzwi były otwarte... dostrzega Dauma Ojciec!!!

Ty? Tutaj?... Ja... kamienicę kupuję... więc oglądam... ale co ty... co ty tu robisz?...

Jezus Maria! Ja po nią polecę!

Nie wiem, ojcze... sądzę jednak, że... śledziłeś mnie... to źle... wolność indywidualna... ale to mniejsza. To forma, mogę ci to przebaczyć. Tu rozchodzi się o rzecz główną. Co ja tu robię! Otóż — wolę powiedzieć od razu — jestem tu u panny Maliczewskiej...

Któż to taki?

To jest kobieta, którą kocham, która mnie kocha i z którą po skończeniu prawa ożenię się.

Z kim? — Z nią?...

Tak. I tu jest wszystko na próżno. Cokolwiek mi zechcesz powiedzieć. Pozycja społeczna? To dla mnie nie istnieje! Nazwisko? Lepsze niż nasze... na -ski — a co do niej samej...

Milcz!... i zabieraj się stąd...

Widzę, że zaczyna się znów wieczyste nieporozumienie... ojcowie... dzieci... Trudno... ojciec mnie zmusza... powiem coś, czego bym mówić nie chciał. Ale — mówić będę językiem ojca... po chwili Ojciec ma wygórowane pojęcie honoru, godności. Ja także. Czy ojciec kazałby mi zapłacić karciany dług?

Do czego ty zmierzasz?...

Dług zaciągnięty względem kobiety jest stokroć większej wagi. Panna Maliczewska i ja... to jest ja... mam względem niej obowiązki...

Ty?... Ty?...

Daruj ojcze... młodość...

I ona... ona...

Ona niewinna, ja tylko...

Cicho! Cicho!...

Spodziewam się, że teraz...

Cicho... pozwól mi choć myśli zebrać.

Ojcze!...

Przede wszystkim ty musisz stąd iść...

Ale...

Ja także, o, ja także stąd pójdę. Za chwilę.

Czy chcesz pomówić z moją narzeczoną?

Tak... tak... właśnie...

Bądź dla niej pobłażliwy. Ona taka nieśmiała, choć na pozór swobodna; ale skoro to uznajesz za konieczne — pójdę. Ufam ci i widzę, że uznajesz we mnie prawa człowieka. Cenię cię za to. Jej powiedz, że...

Wiem, co mam powiedzieć — ty idź!...

Zamknięte...

Czekaj! machinalnie wyjmuje klucz od drzwi frontowych i opamiętowuje się, chowa Może tu jest inne wyjście...

Tak — przez kuchnię idzie do kuchni Otwarte. do ojca serdecznie Będę czekać na dole...

Nie... nie... idź do domu chwilę patrzy na niego, bierze jego głowę w dłonie i całuje syna w czoło Tyś nic nie wiedział... tyś nie winien...

Nie ojcze — to ja, ja... ona niewinna...

Nie... nie... idź... idź...

Panienka idzie... nie chciała, ale ja ją namówiłam, teraz się zatrzymała na dole, rozmawia z... paniczem.

Zakazać!... Zakazać!... Niech nie mówi z nim...

Ale ona go nie kocha, proszę wielmożnego pana.

Nie o nią tu chodzi, nie o nią tu chodzi...

A...

Ja tu się dowiedziałem... takich rzeczy... takich rzeczy, że aż dreszcz przejmuje na samo wspomnienie... chwila milczenia Ja nie miałem wysokiego wyobrażenia o jej moralności... ale to przechodzi pojęcie... to już błoto... to już...

Niech mu Stefka powie prawdę, że przecież nic nie było...

Nie powiem! Niech teraz myśli... to sobie pójdzie... napiszę mu jutro... ale niech ze mną zerwie...

Ja odchodzę... na zawsze... z najwyższą pogardą... ze wstrętem... i to jedno... od mego syna wara!... Nie dam!... Nie dam!...

Mój aparat inhalacyjny mi zapakować... zabiorę.

Za tyle dobrodziejstw!!!

Klucz!... niech odda klucz ode drzwi!

Poszedł! Poszedł! Co za radość! Co za szczęście. Nie ma go!... Nie ma go!... Już tu nie przyjdzie... nie...

Jest czego się cieszyć.

Pewnie że jest! Och! Jak ja go nienawidziłam... jak ja go nienawidziłam...

Jutro po kwartalne przyjdzie Żyd za meble — a jakże... obiady za cały miesiąc — praczka już przeszło dziesięć guldenów — po sklepach Stefka wszędzie wisi — na szesnasty się zlecą jak kruki. Ciekawam22, co będzie...

Co Bóg da...

Mieszkanie to jeszcze na dwa tygodnie... najgorzej z krawcową — dziś trzy razy była dziewczynka z rachunkiem... już zaczyna na schodach wymyślać...

To poślij po stróża, niech ją wyrzuci.

Stróż też zły, pluje — mówi, że Stefka mu za siedem szper winna... a już co do mnie to ja nie mówię, ale niby ta pensja to...

No — co ja mam robić? Co?...

Było załatać!... Nie zrywać...

Może się wraca?

Nie chcę! Wolę najgorsze... nie chcę...

Jest?

Przyjaciel!

Z nieba spadł!... rzuca się ku niemu Miałam kartkę posyłać...

Wyszedłem z sądu — widzę, jak Daum jedzie dorożką strasznie blady — odwrócił się ode mnie — co jest?

To jest, że jestem wolna... wolna... że nikt nie ma do mnie prawa... że mogę sobą rozporządzać...

Zerwane?

Na fest! Daum pogrążon! Z Dauma nici!...

Ale dlaczego?

To przez wielmożnego pana — bo tamten wielmożny pan był zazdrosny o wielmożnego pana...

Oho, ho! Żeby aż tak...

Mniejsza, czy o to czy o to — dość, że jestem wolna... I ja powiem panu od razu, że jestem bardzo szczęśliwa, że nie potrzebuję go zdradzać z panem z wdziękiem dziecka bo ja byłabym go zdradziła, a to przecież brzydko... zawsze... więc przecież lepiej otwarcie i szczerze...

No... tak... do Michasiowej Niech Michasiowa wyjdzie, bo ja mam pomówić z panienką.

Może da Bóg, że się wygrzebiemy!...

Pan się cieszy, że ja już będę całkiem panowa?

Bardzo... Ale siadaj Stefuś naprzeciw mnie i pogadajmy rozsądnie. Jak ma już być tak, że ja mam zastąpić Dauma — to w miarę moich środków. Otwarcie mówię — wiele zrobić nie mogę, nawet prawdopodobnie mniej jak Daum. Ale ja lubię czyste sytuacje. Tak jak on. O! Teraz rozeszliście się — a ponieważ on nic nie przyrzekał...

Oho, ho!... Co przyrzekał!...

Ale ogólnikowo! Nic wyraźnie. Rozeszliście się i nie macie pretensji jedno do drugiego... Tak samo i ze mną. Żadnych pretensji. wstaje, zagląda do kuchni, do niszy Mieszkanie może zostać to samo, meble wynajęte, bo to praktyczniejsze w razie wyjazdu... a długi są?...

Są.

Dużo?

Sto osiemdziesiąt reńskich szybko Ale zaraz nie trzeba będzie wszystkiego płacić.

To się ułoży... Tylko zapowiadam — nic więcej płacić nie będę — ani centa długów poza to — to niech Stefka pamięta. — Także... żeby żadna rodzina o...! Tego nie lubię. I proszę, jedno, niech to, że ja tutaj bywam, zostało w zupełnej tajemnicy... zupełnej...

To pan znów będzie tak po ciemku przychodził?

No... naturalnie ja wyrabiam sobie sytuację... ja muszę liczyć się z opinią.

I nigdzie mnie pan ze sobą nie weźmie?

Może kiedy — za miasto... wieczorem...

Z podniesioną budą... A! Z Milowiczówną to pan chodził nawet w dzień.

Byłem o kilka lat młodszy, dziś mam zastanowienie i muszę myśleć o przyszłości.

A z dyrektorem się pan zobaczy?

Naturalnie... przy sposobności...

I o mnie mu pan powie?

Przez jednego z moich przyjaciół. Mnie samemu teraz nie wypada... Cóż to? Humorek niedobry? wstaje O! To już wypraszam sobie. — Trzeba się zawsze uśmiechać i wesoło mnie przyjmować, bo ja sam mam często chwile strasznego zdenerwowania i należy mnie rozrywać. — To jest moje ultimatum. Cóż — sztimt23?...

Sztimt!

O! Tak nie lubię... wesoło... no... roześmiać się...

Sztimt!...

Ho, ho!... Trzecia... idę do kancelarii — wieczorem przyjdę... sam coś przyniosę na kolację — tak coś...

Przyjacielską przekąskę...

To... to... no!... Pa!... A jakie to zgrabne... jakie to zgrabne... całuje ją Do wieczora! Zawołaj Michałową!

Po co?

Czy tam nie ma kogo na schodach?

Ha no!... idzie sama, patrzy Jest!... pies właścicielki.

A Stefuś dowcipny! Pa!... kotuś! Pa, dzidziuś! Pa! Czekać i tęsknić! przysuwa ją do siebie Kocha?

Chciała... Teraz już nie...

Będzie... będzie... pa!

No — co?

Ha no... co mam robić?

Słusznie. Nóż na karku. A co ja mam być? Siostra? Sługa?

Sługa. Wymówił sobie rodzinę.

Patrzcie go! Taki drugi Protazy...

Niech mnie Michasiowa zostawi samą. Głowa mnie boli.

To z głodu, bo i mnie. — Ja nie pójdę po obiad bez pieniędzy, bo wyzywają, a to wstyd. Stefka z gaży co przyniosła?

Nic. Zabrała Rosenbuszowa... czekała przed teatrem. Poczekamy do wieczora... on coś na kolację przyniesie...

Byle znów nie ciągle sardynki jak tamten. No... to czekajmy...

Połóż się spać!

Chyba. Ciekawa jestem, u którego ja mam się teraz o zasługi upomnieć...

I to już tak całe życie!... Psia krew!... Tak całe życie!...